{"id":1176,"date":"2021-02-20T11:44:14","date_gmt":"2021-02-20T08:44:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=1176"},"modified":"2022-09-15T14:47:52","modified_gmt":"2022-09-15T11:47:52","slug":"kelam-gelenegindeki-sofist-imaji-uzerine-bazi-mulahazalar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/kelam-gelenegindeki-sofist-imaji-uzerine-bazi-mulahazalar\/","title":{"rendered":"Kelam Gelene\u011findeki Sofist \u0130maj\u0131 \u00dczerine Baz\u0131 M\u00fclahazalar"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Kelam_Gelenegindeki_Sofist_Imaji_Uzerine_Bazi_Mulahazalar\">Kelam Gelene\u011findeki Sofist \u0130maj\u0131 \u00dczerine Baz\u0131 M\u00fclahazalar<\/a><\/li><li><a href=\"#Kelam_geleneginde_Sofist_imaji\">Kelam gelene\u011finde Sofist imaj\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Esyanin_hakikatleri_nedir\">\u201cE\u015fyan\u0131n hakikatleri\u201d nedir?<\/a><\/li><li><a href=\"#Ilkcag_Yunan_felsefesinde_varlik-olus_sorunu_ve_Sofistler\">\u0130lk\u00e7a\u011f Yunan felsefesinde varl\u0131k-olu\u015f sorunu ve Sofistler<\/a><\/li><li><a href=\"#Yunan_metafizigi_ve_Sofistler\">Yunan metafizi\u011fi ve Sofistler<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Kelam_Gelenegindeki_Sofist_Imaji_Uzerine_Bazi_Mulahazalar\"><strong>Kelam Gelene\u011findeki Sofist \u0130maj\u0131 \u00dczerine Baz\u0131 M\u00fclahazalar<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Nesef\u00ee Ak\u00e2idi<\/strong>\u2019nin giri\u015findeki \u015fu c\u00fcmleler \u0130slam varl\u0131k ve bilgi felsefelerinin \u00f6z\u00fcn\u00fc ortaya koymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir: <strong>\u201cE\u015fyan\u0131n hakikatleri sabittir. E\u015fyan\u0131n hakikatlerine ili\u015fkin bilgi ger\u00e7ektir, Sofistler bunu kabul etmemi\u015flerdir.&nbsp;Bilgi ara\u00e7lar\u0131 \u00fc\u00e7t\u00fcr:&nbsp;ak\u0131l, sa\u011fl\u0131kl\u0131 duyu ve do\u011fru haber.\u201d<\/strong><a href=\"http:\/\/emedrese.tv\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/C232ZvgW8AAuZzj.jpg\"><\/a><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-1-7-1024x691.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1179\" width=\"323\" height=\"218\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-1-7-1024x691.jpg 1024w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-1-7-300x203.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-1-7-768x518.jpg 768w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-1-7.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 323px) 100vw, 323px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Bir ak\u00e2id risalesinin bu c\u00fcmlelerle ba\u015flamas\u0131, ilk bak\u0131\u015fta ilgin\u00e7 gelse de gayet anlaml\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ak\u00e2id risaleleri, Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u0131fatlar\u0131na ve fiillerine, n\u00fcb\u00fcvvetten ahirete ve imamete kadar bir dizi din\u00ee inan\u00e7 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ihtiva etmektedirler. Bu inan\u00e7 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z evrenin ger\u00e7ek oldu\u011fu ve evrene ili\u015fkin bilgimizin -gerekli sebepler ve \u015fartlar itibar\u0131yla- do\u011fru oldu\u011funa dair temel kabule ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131mdan&nbsp;<strong>\u00d6mer Nesef\u00ee<\/strong>&nbsp;yerinde bir kararla, Ak\u00e2id risalesinin ba\u015f\u0131nda \u201c<em>e\u015fyan\u0131n hakikatleri sabittir<\/em>\u201d c\u00fcmlesine yer vererek, varl\u0131k felsefesinin en temel problemi olan varl\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi sorununa; \u201ce\u015fyan\u0131n hakikatlerine ili\u015fkin bilgi ger\u00e7ektir\u201d c\u00fcmlesine yer vererek de bilgi felsefesinin en temel problemi olan bilginin ger\u00e7ekli\u011fi\/nesnelli\u011fi sorununa birer k\u0131sa cevap niteli\u011finde de\u011finme gere\u011fi duymu\u015ftur. Ard\u0131ndan zikretti\u011fi bilgi ara\u00e7lar\u0131n\u0131 muhtevi c\u00fcmleyle de kelam metodolojisinin ana hatlar\u0131na ayn\u0131 k\u0131sal\u0131kta bir de\u011finide bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada konum ilgili c\u00fcmlelerin \u0130slam varl\u0131k ve bilgi felsefelerine taalluk eden boyutlar\u0131 de\u011fil. Konum, Sofistlerin e\u015fyan\u0131n hakikatlerine ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerinin kelam gelene\u011fimize yans\u0131ma bi\u00e7iminin do\u011frulu\u011fu\/ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fiyle ilgilidir.<a href=\"http:\/\/emedrese.tv\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/3877530-3x2-940x627.jpg\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kelam_geleneginde_Sofist_imaji\"><strong>Kelam gelene\u011finde Sofist imaj\u0131<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-3-4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1180\" width=\"281\" height=\"356\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-3-4.jpg 807w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-3-4-236x300.jpg 236w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-3-4-768x975.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 281px) 100vw, 281px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Kelam kitaplar\u0131nda ilk etapta kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan a\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re Sofistler, e\u015fyan\u0131n hakikatlerinin sabit olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla e\u015fyan\u0131n hakikatine ili\u015fkin bir bilgiden de s\u00f6z edilemeyece\u011fini savunmaktad\u0131rlar. Yaz\u0131n\u0131n giri\u015finde Nesef\u00ee Ak\u00e2idi\u2019nden yapt\u0131\u011f\u0131m al\u0131nt\u0131da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan a\u00e7\u0131klama bunun tipik bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ebu\u2019l-Mu\u00een en-Nesef\u00ee<\/strong>&nbsp;ve&nbsp;<strong>Taft\u00e2z\u00e2n\u00ee<\/strong>\u2019nin ifadelerine yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi, kelamc\u0131lar\u0131n ikinci etapta kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re Sofistler, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z nesnelerin sadece birer alg\u0131 ve hayal oldu\u011fu, nesnel ger\u00e7ekli\u011fi bulunmad\u0131\u011f\u0131 fikrindedirler. S\u00f6zgelimi \u00f6n\u00fcmdeki masa, kitap ve etraf\u0131m\u0131 kaplayan di\u011fer nesneler sadece birer alg\u0131d\u0131r ve \u00f6zne olarak benden ba\u011f\u0131ms\u0131z (nesnel) birer ger\u00e7ekli\u011fe sahip de\u011fildir. Bu a\u00e7\u0131klama Sofistleri, birinci a\u00e7\u0131klamay\u0131 a\u015fan bir yorumla, birer Solipsist (Tekbenci) olarak yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130lk\u00e7a\u011f Yunan Felsefesi<\/strong>&nbsp;tarihinde gerek kendi ifadeleri gerek muar\u0131zlar\u0131n\u0131n ele\u015ftirileri \u00e7er\u00e7evesinde Sofistlere mal olmu\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnceler aras\u0131nda kelamc\u0131lar\u0131n Sofistlere atfettikleri bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi (Solipsizm) bulam\u0131yoruz. Dolay\u0131s\u0131yla Sofistler hakk\u0131ndaki bu kanaatin kelam gelene\u011fine nereden ve nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fi sorusu ayr\u0131ca cevaplanmas\u0131 gereken bir sorudur. \u015eimdilik sadece bir tahmin olarak, bu kanaati kelamc\u0131lar\u0131n, Sofistlerin e\u015fyan\u0131n hakikatlerinin sabit olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin sonucu olarak kendilerinin \u00e7\u0131kartt\u0131klar\u0131n\u0131 (tahri\u00e7) d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcn. E\u011fer bu tahmin do\u011fruysa, burada Sofistlerin do\u011frudan kendi g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle de\u011fil, g\u00f6r\u00fc\u015flerinin -kelamc\u0131lara g\u00f6re- sonucuyla, teknik ifadesiyle Sofistlerin mezhebiyle de\u011fil, l\u00e2z\u0131m-\u0131 mezhebiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu a\u015famada gerek Sofistlerin ger\u00e7ekte ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri gerekse kelamc\u0131lar\u0131n Sofistleri ne derece do\u011fru anlad\u0131klar\u0131 hususunu ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak i\u00e7in e\u015fyan\u0131n hakikatleri kavram\u0131n\u0131 irdelemek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Esyanin_hakikatleri_nedir\"><strong>\u201cE\u015fyan\u0131n hakikatleri\u201d nedir?<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"900\" height=\"473\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-4-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1181\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-4-2.jpg 900w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-4-2-300x158.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-4-2-768x404.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/emedrese.tv\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/439352-6.jpg\"><\/a>Kabaca&nbsp;<strong>\u201c<\/strong><em><strong>\u015feylerin mahiyetleri<\/strong><\/em><strong>\u201d<\/strong>&nbsp;anlam\u0131na gelen ve evrendeki nesne ve olgular\u0131n \u00f6zlerine i\u015faret eden bu terkip, felsefe tarihinde -biraz sonra de\u011finece\u011fimiz gibi- varolu\u015fun temel karakteriyle ilgili \u00e7ok esasl\u0131 bir tart\u0131\u015fmaya g\u00f6ndermede bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Konuya n\u00fcfuz etmek i\u00e7in alttaki \u015fu iki sorunun cevab\u0131n\u0131 arayal\u0131m:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><em><strong>a-) \u201cE\u015fyan\u0131n hakikatleri sabittir \u201cdiyen kelamc\u0131lar ne demek istiyor?<\/strong><\/em><br><em><strong>b-) \u201cE\u015fyan\u0131n hakikatleri sabit de\u011fildir\u201d diyen Sofistler ne demek istiyor?<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>\u0130lk sorunun cevab\u0131n\u0131 ararken kelamc\u0131lar\u0131n konuyu ele al\u0131\u015f bi\u00e7iminden kaynaklanan bir belirsizlikle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. \u015e\u00f6yle ki, kelamc\u0131lar bir yandan hakikat s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn mahiyet (\u00f6z) anlam\u0131na geldi\u011fini ve mahiyetlerin sabit oldu\u011funu belirtiyorlar. Di\u011fer yandan insan, at, merkep vb. \u015feylerin\/nesnelerin ger\u00e7ek oldu\u011funu, salt alg\u0131 ve hayalden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyorlar. Burada bir ikircik durumu s\u00f6z konusu ve ilgili c\u00fcmlenin ne anlama geldi\u011fi sorusu an\u0131lan iki ayr\u0131 yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor. E\u011fer konu mahiyetlerin yani \u00f6zlerin sabitli\u011fi\/ger\u00e7ekli\u011fi ise&nbsp;<em>\u201ce\u015fyan\u0131n hakikatleri sabittir\u201d<\/em>&nbsp;c\u00fcmlesi bildi\u011fimiz, formlar\u0131n, hatta t\u00fcmellerin varl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131na girer. \u0130nsan tekleri olarak bizler ger\u00e7ekten yani nesnel olarak var\u0131z. Peki, t\u00fcmel olarak insan ger\u00e7ekten ve nesnel olarak var m\u0131d\u0131r? Platon ve takip\u00e7ilerine g\u00f6re idealar\/formlar zihinden ba\u011f\u0131ms\u0131z (nesnel) ger\u00e7ekli\u011fe sahiptir. Biz tekil insanlar t\u00fcmel insan\u0131n birer g\u00f6lgesiyiz, as\u0131l ger\u00e7ek t\u00fcmel insand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Konu Orta\u00e7a\u011fda da t\u00fcmeller tart\u0131\u015fmas\u0131 olarak tarihe ge\u00e7mi\u015f bulunuyor. T\u00fcmellerin zihinden ba\u011f\u0131ms\u0131z birer nesnel ger\u00e7ek oldu\u011funu savunan realistlerin yan\u0131nda, onlar\u0131n sadece birer s\u00f6zc\u00fck oldu\u011funu savunan Nominalistler (\u0130simciler) de var. Acaba kelamc\u0131lar \u201ce\u015fyan\u0131n hakikatleri sabittir\u201d derken bu tart\u0131\u015fmaya m\u0131 at\u0131fta bulunuyor, realistlerden yana m\u0131 tav\u0131r al\u0131yorlar? Bu konuda -en az\u0131ndan bu c\u00fcmleye bakarak- kesin bir \u015fey s\u00f6yleyemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc kelamc\u0131lar\u0131n ayn\u0131 konuyu i\u015flerken sergiledikleri ikinci yakla\u015f\u0131mlar\u0131 konuyu ba\u015fka bir mecraya itiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda, nesnelerin birer alg\u0131 ve hayalden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131, alg\u0131dan ba\u011f\u0131ms\u0131z nesnel ger\u00e7ekli\u011fe sahip oldu\u011fu \u00fczerinde duruluyor. Bu ise d\u00fcped\u00fcz tikellerin (tekiller) nesnel ger\u00e7ekli\u011fe sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7ok marjinal bir tart\u0131\u015fma ve kelamc\u0131lara g\u00f6re Sofistler -yanl\u0131\u015fl\u0131kla- varl\u0131\u011f\u0131 zihinsel alg\u0131ya indirgeyen Solipsistler (Tekbenciler) olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Kelamc\u0131lar\u0131n, Sofistlerin e\u015fyan\u0131n nesnel ger\u00e7ekli\u011fini yads\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek onlara nesnelerin ger\u00e7ek oldu\u011funu ispatlamaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Sofistleri Solipsist g\u00f6rd\u00fcklerini destekliyor. Nitekim konuyu ele alan t\u00fcm kelamc\u0131lar \u015fu fikri payla\u015f\u0131yor: \u201cSofistlerle tart\u0131\u015fman\u0131n bir manas\u0131 yok. Onlar\u0131 ikna etmenin yolu, kendilerine sopa ya da ate\u015fle i\u015fkence uygulay\u0131p sopan\u0131n ve ate\u015fin ger\u00e7ek oldu\u011funu kabule zorlamak.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ikinci yakla\u015f\u0131m, kelamc\u0131lar\u0131n, Sofistlerin birer Solipsist olduklar\u0131, tikel nesnelerin ger\u00e7ekli\u011fini yads\u0131d\u0131klar\u0131, birer alg\u0131 ve hayal d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerine inand\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Dolay\u0131s\u0131yla kelamc\u0131lar\u0131n konuyu ele al\u0131rken sergiledikleri ilk yakla\u015f\u0131m konunun t\u00fcmeller konusu oldu\u011fu, ikinci yakla\u015f\u0131m ise konunun tikeller konusu oldu\u011fu intiba\u0131n\u0131 uyand\u0131r\u0131yor. Buna ba\u011fl\u0131 olarak kelamc\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda yer alan Sofistler de -kelamc\u0131lara g\u00f6re- kah t\u00fcmellerin ger\u00e7ekli\u011fini kabul etmeyen, kah tikellerin ger\u00e7ekli\u011fini kabul etmeyen bir grup olarak beliriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci soruya gelecek olursak bunun i\u00e7in Sofistlerin d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n arka plan\u0131na uzanmakta yarar var.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Ilkcag_Yunan_felsefesinde_varlik-olus_sorunu_ve_Sofistler\"><strong>\u0130lk\u00e7a\u011f Yunan felsefesinde varl\u0131k-olu\u015f sorunu ve Sofistler<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-5-1-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1182\" width=\"303\" height=\"227\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-5-1-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-5-1-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-5-1-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-5-1-1536x1152.jpg 1536w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/gorsel-5-1.jpg 1600w\" sizes=\"(max-width: 303px) 100vw, 303px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/emedrese.tv\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/dfg.jpg\"><\/a>\u0130lk\u00e7a\u011f Yunan felsefesi tarihine dair yaz\u0131lm\u0131\u015f kitaplar\u0131 okuyanlar, Sofistleri, Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki s\u00fcreklili\u011fin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rmekte zorlanmazlar. Sofistler kendilerinden \u00f6nce \u00e7e\u015fitli metafizik tart\u0131\u015fmalar\u0131n oldu\u011fu ve muhtelif felsef\u00ee ekollerin boy g\u00f6sterdi\u011fi bir d\u00fcnyaya do\u011fmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk\u00e7a\u011f Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesinde bir yanda evrenin ana maddesi (arkhe) tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken, di\u011fer yanda evrenin yap\u0131s\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ana madde kimine g\u00f6re su\/nem, kimine g\u00f6re hava, kimine g\u00f6re s\u0131n\u0131rs\u0131z ve belirsiz bir \u015fey (apeiron), kimine g\u00f6re atomlar, kimine g\u00f6re say\u0131lard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Evrenin yap\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fck tart\u0131\u015fmada da kar\u015f\u0131t iki kutup ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Birinci grup evrende her \u015feyin s\u00fcrekli devinim ve de\u011fi\u015fim i\u00e7inde oldu\u011funu savunurken, ikinci grup devinim ve de\u011fi\u015fimi yads\u0131maktad\u0131r. Birinci grubu temsil eden Heraklitos ve takip\u00e7ileri d\u00e2im ve sabit \u00f6z\u00fc\/varl\u0131k\u2019\u0131 reddetmekte, olu\u015f fikrini savunmaktad\u0131r. \u0130kinci grubu temsil eden Parmenides ve takip\u00e7ileri (Eleal\u0131lar) ise de\u011fi\u015fimi ve olu\u015fu reddederek bir, de\u011fi\u015fmez, b\u00f6l\u00fcnmez, d\u00e2im ve sabit varl\u0131k fikrini savunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Metafizikte, evrende devinen ve de\u011fi\u015fen \u015fu nesneler d\u00fcnyas\u0131 olu\u015f \u00e2lemi (kevn\/sayr\u00fbret), olu\u015fun ard\u0131nda devinimin olmad\u0131\u011f\u0131, \u00f6z ya da \u00f6zler d\u00fcnyas\u0131 ise varl\u0131k \u00e2lemi (v\u00fcc\u00fbd) olarak an\u0131l\u0131r. Heraklitos olu\u015f ad\u0131na varl\u0131k\u2019\u0131, Parmenides ise varl\u0131k ad\u0131na olu\u015f\u2019u yads\u0131yarak felsefe tarihinde derin bir yar\u0131k olu\u015fturmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sofistler bu yar\u0131\u011f\u0131n Heraklitos taraf\u0131na yak\u0131n durarak Parmenides\u2019in varl\u0131k\u2019\u0131n\u0131 yads\u0131d\u0131klar\u0131 gibi, arkhe aray\u0131\u015f\u0131ndaki do\u011fa filozoflar\u0131n\u0131n \u00e7abas\u0131n\u0131 da bo\u015f g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir<\/p>\n\n\n\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla Sofistlerin varl\u0131\u011f\u0131 yads\u0131malar\u0131, kelamc\u0131lar\u0131n anlad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6n\u00fcm\u00fczde duran tekil cisimlerin ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131, aksine birer alg\u0131 ve hayalden ibaret oldu\u011fu anlam\u0131na de\u011fil, cisimlerin metafizik, sabit birer \u00f6z\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Sofistlere g\u00f6re \u015feyler (nesne ve olgular) olu\u015f d\u00fcnyas\u0131na aittir, s\u00fcrekli devinim i\u00e7indedir ve sabit \u00f6zleri yoktur. Tekil \u015feyler ger\u00e7ektirler, ama \u00f6telerinde metafizik bir ger\u00e7eklik (hakikat) yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar\u0131 geride ge\u00e7en ikinci soruya adapte edecek olursak Sofistlere g\u00f6re, kelamc\u0131lar\u0131n aksine, e\u015fyan\u0131n hakikatleri sabit de\u011fildir. Ve bu, Sofistlerin d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re, e\u015fyan\u0131n mahiyetlerinin (\u00f6zler) olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00f6yle de diyebiliriz; \u201c<em>e\u015fyan\u0131n hakikatleri sabittir<\/em>\u201d c\u00fcmlesi, geride yer verdi\u011fimiz gibi kelamc\u0131lar\u0131n birinci yakla\u015f\u0131m\u0131na konu olan \u201c\u015feylerin sabit \u00f6zleri vard\u0131r\u201d \u015feklinde anla\u015f\u0131lacaksa Sofistler buna kar\u015f\u0131d\u0131r. Ve kelamc\u0131lar Sofistleri burada muhalif bir grup olarak anmakta hakl\u0131d\u0131rlar. Sofistler s\u00f6zgelimi insan\u0131n \u201ckonu\u015fan canl\u0131\u201d diye sabit ve de\u011fi\u015fmez bir \u00f6z\u00fc oldu\u011funu kabul etmezler. Nesneler \u00fczerinde bu biraz tuhaf gelebilir ama de\u011ferler \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu tart\u0131\u015fma o kadar da tuhaf de\u011fildir. S\u00f6zgelimi \u201cadaletin sabit bir \u00f6z\u00fc\/formu yoktur\u201d ya da \u201ciyili\u011fin sabit bir \u00f6z\u00fc\/formu yoktur\u201d vb. c\u00fcmleler hukuk ve ahlak felsefeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan gayet anlaml\u0131 ve verimli birer tart\u0131\u015fman\u0131n fitilidirler. Adaletin \u00f6z\u00fc oldu\u011funu savunanlar, evrensel bir adalet formu\/ideas\u0131 bulundu\u011funu, bizimkilerin ifadesiyle adaletin bir hakikati oldu\u011funu, hukuk felsefesi yapman\u0131n bu ideay\u0131\/hakikati ke\u015ffetmek demek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Adaletin bir \u00f6z\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar ise, evrensel bir adalet formu\/ ideas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bizimkilerin ifadesiyle adaletin bir hakikati olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hukuk felsefesi\/tart\u0131\u015fmas\u0131 yapman\u0131n olmayan bir idea\/hakikati ke\u015ffetmek (teori) de\u011fil, adalet konusunda iknaya (retorik) dayal\u0131 bir uzla\u015f\u0131 aray\u0131\u015f\u0131 demek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Yunan_metafizigi_ve_Sofistler\"><strong>Yunan metafizi\u011fi ve Sofistler<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/emedrese.tv\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/00288847.jpg\"><\/a><strong>Sofist<\/strong>lere g\u00f6re s\u00f6zgelimi adaletin \u00f6z\u00fc olmamas\u0131, onu tek tek insanlar\u0131n tan\u0131mlayabilmesi\/belirleyebilmesine imk\u00e2n sa\u011flar ve de\u011ferlerde g\u00f6relili\u011fe kap\u0131 a\u00e7ar. Nitekim Sofizmin \u00f6nc\u00fc ismi Protagoras \u201cinsan her \u015feyin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr; var olan \u015feylerin var oldu\u011funun, var olmayan \u015feylerin var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u201d derken insandan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00f6z\/hakikat fikrini reddetmekte, onun yerine insan teklerine g\u00f6re de\u011fi\u015febilen kavram ve de\u011ferlere inanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda Sofistlerin yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey radikal bir metafizik ele\u015ftirisidir. Bunun i\u00e7in felsefe tarih\u00e7ileri genellikle Sofistleri Yunan ayd\u0131nlanmac\u0131lar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler. Sofistler hem felsefi tart\u0131\u015fman\u0131n alan\u0131n\u0131 do\u011fadan (arkhe) insan hayat\u0131na \u00e7ekerek, hem \u00f6z ve form\/hakikat fikrini yads\u0131yarak felsefeyi metafizikten ar\u0131nd\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc metafizi\u011fin en temel konular\u0131ndan biri varl\u0131k, di\u011feri bilgi problemidir. Sofistler varl\u0131\u011f\u0131 yads\u0131yarak birincisini, bilgiyi \u00f6zneye g\u00f6reli k\u0131larak ikincisini gereksiz saym\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Kelam literat\u00fcr\u00fcne yans\u0131yan Sofist imaj\u0131nda bir ikircik durumu s\u00f6z konusudur. Sofistlerin e\u015fyan\u0131n hakikatlerini ve onlar\u0131 bilmenin imk\u00e2n\u0131n\u0131 yads\u0131yan bir grup olarak sunulmalar\u0131 \u00f6zde do\u011fru olmakla beraber, bunun tekil nesnelerin ger\u00e7ekli\u011finin ink\u00e2r\u0131 \u015feklinde yorumlan\u0131p Sofistlerden Solipsist \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 isabetli g\u00f6r\u00fcnmemektedir.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Metafizikten ar\u0131nd\u0131r\u0131lan felsefede ortak ve sabit bir \u00f6z\/form aray\u0131\u015f\u0131na yarayan soyut d\u00fc\u015f\u00fcnce\/spek\u00fclasyonun yerini ikna\/ retorik almas\u0131 beklenir ki Sofistlerin ortak \u00f6zelli\u011fi, hepsinin iyi birer retorik\u00e7i olmalar\u0131 ve para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 retorik dersleri vermeleridir. Bu da onlar\u0131n filozoflar\u0131n yayg\u0131n amac\u0131 olan hakikate kar\u015f\u0131n ikna ve uzla\u015f\u0131y\u0131 ama\u00e7lad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sofistler, gerek sabit \u00f6zlere gerek metafizi\u011fe kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle, yerle\u015fik Yunan aristokrasisi taraf\u0131ndan savunulan yerle\u015fik din, siyaset ve toplum d\u00fc\u015f\u00fcncesinin de kar\u015f\u0131s\u0131nda yer alm\u0131\u015flard\u0131r. Protagoras\u2019\u0131n \u201cTanr\u0131lar\u0131n ne var olduklar\u0131n\u0131, ne var olmad\u0131klar\u0131n\u0131, ne de neye benzediklerini bilebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunu \u00f6\u011frenmemize engel olabilecek bir s\u00fcr\u00fc neden var, ama en \u00f6nemli neden, bu meselenin kendili\u011finden bulan\u0131k olu\u015fu ve insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn k\u0131sa olu\u015fu\u201d meyan\u0131ndaki s\u00f6zleri hem muhalif d\u00fc\u015f\u00fcncesi hem d\u00f6neminde yaratt\u0131\u011f\u0131 etki bak\u0131m\u0131ndan kayda de\u011ferdir. Nitekim bu s\u00f6zleri \u00fczerine tanr\u0131tan\u0131maz itham\u0131yla hakk\u0131nda su\u00e7 duyurusunda bulunulan Protagoras Sicilya\u2019ya ka\u00e7arken yolda can\u0131ndan olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk\u00e7a\u011f Yunan toplumunda aristokrat kesimin do\u011fu\u015ftan gelen sabit hak ve imtiyazlar d\u00fc\u015f\u00fcncesine kar\u015f\u0131n sabit \u00f6zleri yads\u0131yan sofistik d\u00fc\u015f\u00fcncenin demokrasinin geli\u015fiminde de etkili oldu\u011funu belirtmek gerekir. Bunun yan\u0131nda Sofistlerin, siyaset, hukuk ve e\u011fitim gibi farkl\u0131 alanlarda etkin birer d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak yer ald\u0131klar\u0131 da bilinmektedir. Yunan demokrasisinin geli\u015fti\u011fi d\u00f6nemlerde Sofistler gerek siyasette halk\u0131n oyunu kazanabilmek gerek mahkemelerde hakk\u0131n\u0131 savunmak bak\u0131m\u0131ndan temel ihtiya\u00e7 olan ikna sanat\u0131 (retorik) dersleri vererek aristokratlar da d\u00e2hil t\u00fcm yurtta\u015f kesimleri \u00fczerinde etkili olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Konuyu toparlayacak olursak, kelam literat\u00fcr\u00fcne yans\u0131yan Sofist imaj\u0131nda bir ikircik durumu s\u00f6z konusudur. Sofistlerin e\u015fyan\u0131n hakikatlerini ve onlar\u0131 bilmenin imk\u00e2n\u0131n\u0131 yads\u0131yan bir grup olarak sunulmalar\u0131 \u00f6zde do\u011fru olmakla beraber, bunun tekil nesnelerin ger\u00e7ekli\u011finin ink\u00e2r\u0131 \u015feklinde yorumlan\u0131p Sofistlerden Solipsist \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 isabetli g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Bu yaz\u0131da anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere Sofistler tekil d\u00fczlemde nesnelerin ger\u00e7ekli\u011fini kabul etmekte, ancak t\u00fcmel ve \u00f6z (form) d\u00fczleminde ger\u00e7ekli\u011fi yads\u0131maktad\u0131rlar. Sofistlere g\u00f6re tek tek insanlar birer nesnel ger\u00e7ektirler, ama insan teklerini kapsayan sabit bir \u00f6z ve form olarak s\u00f6zgelimi \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnen canl\u0131\u201d diye zihin ve dilden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ger\u00e7eklik yoktur.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>MUSTAFA AY<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131: <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/esariyye-ve-maturidiyye-mezhepleri-arasindaki-gorus-ayriliklari\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">&#8220;E\u015fari ve Maturidi Mezhepleri Aras\u0131ndaki G\u00f6r\u00fc\u015f Ayr\u0131l\u0131klar\u0131&#8221;<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerKelam Gelene\u011findeki Sofist \u0130maj\u0131 \u00dczerine Baz\u0131 M\u00fclahazalarKelam gelene\u011finde Sofist imaj\u0131\u201cE\u015fyan\u0131n hakikatleri\u201d nedir?\u0130lk\u00e7a\u011f Yunan felsefesinde varl\u0131k-olu\u015f sorunu ve SofistlerYunan metafizi\u011fi ve Sofistler Kelam Gelene\u011findeki Sofist \u0130maj\u0131 \u00dczerine Baz\u0131 M\u00fclahazalar Nesef\u00ee Ak\u00e2idi\u2019nin giri\u015findeki \u015fu c\u00fcmleler \u0130slam varl\u0131k ve bilgi felsefelerinin \u00f6z\u00fcn\u00fc ortaya koymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir: \u201cE\u015fyan\u0131n hakikatleri sabittir. E\u015fyan\u0131n hakikatlerine ili\u015fkin bilgi ger\u00e7ektir, Sofistler bunu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4356,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[681,434,680,682],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1176"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1176"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4355,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1176\/revisions\/4355"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}