{"id":1294,"date":"2021-04-02T09:49:40","date_gmt":"2021-04-02T06:49:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=1294"},"modified":"2021-11-29T12:34:36","modified_gmt":"2021-11-29T09:34:36","slug":"muallimi-sani-farabi-o-339-950","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/muallimi-sani-farabi-o-339-950\/","title":{"rendered":"Muallimi Sani: Farabi"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image is-style-default\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1297\" width=\"210\" height=\"223\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-1.jpg 564w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-1-283x300.jpg 283w\" sizes=\"(max-width: 210px) 100vw, 210px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Farabi_o339950\">Farabi (\u00f6.339\/950)<\/a><ul><li><a href=\"#Farabi_Felsefesinin_Merkezi_Kavrami_Olarak_Mutluluk\">Farabi Felsefesinin Merkezi Kavram\u0131 Olarak \u201cMutluluk\u201d<\/a><\/li><li><a href=\"#Metafizik_Gorusleri\">Metafizik G\u00f6r\u00fc\u015fleri<\/a><\/li><li><a href=\"#Siyaset_Felsefesi\">Siyaset Felsefesi<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Referanslar\">Referanslar<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Farabi_o339950\"><strong>Farabi (\u00f6.339\/950)<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>O, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-bacce\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-bacce\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130bni Bacce <\/a>(\u00f6.533\/1139), <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/din-ve-felsefeyi-uzlastiran-alim-ibni-rusd-o-595-1198\/\" title=\"Din ve Felsefeyi Uzla\u015ft\u0131ran Alim: \u0130bni R\u00fc\u015fd\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130bni R\u00fc\u015fd<\/a> (\u00f6.595-1198) ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-meymun\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-meymun\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Musa bin Meymun<\/a> (\u00f6.601\/1204) gibi filozoflar\u0131n takdir ve \u00f6vg\u00fcs\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir mant\u0131k\u00e7\u0131d\u0131r ve felsefe tahsilinin ancak ciddi bir mant\u0131k e\u011fitiminden sonra m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Felsefi ilimler m\u00fcfredat\u0131n\u0131n zorunlu bir par\u00e7as\u0131 olarak okutulan mant\u0131k, Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemlerde, dini sebeplerle bir s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya tabi tutulmu\u015ftur. Farabi, <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristoteles\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristoteles\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Aristoteles <\/a>mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131p aradan ge\u00e7en as\u0131rlardan sonra onu yeniden \u00f6zg\u00fcn formuna kavu\u015fturan ki\u015fi olmu\u015ftur. B\u00f6ylece, mant\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli konusu olan ispat teorisini inceleyen \u0130kinci Analitikler yani Kitabu\u2019l <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristoteles\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristoteles\">Burhan <\/a>m\u00fcfredattaki asli yerini geri alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Farabi\u2019nin ikinci muallim olarak tan\u0131nmas\u0131, mant\u0131k ve felsefi ilimler m\u00fcfredat\u0131ndaki bu k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fim ve d\u00fczenlemeyi ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olmas\u0131yla yak\u0131ndan ilgilidir. Farabi\u2019nin tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok problemin dini paralellerini g\u00f6rmek zor de\u011fildir. Tanr\u0131 ve s\u0131fatlar\u0131, tanr\u0131sal varl\u0131klar ve faal ak\u0131l, insan ve fiilleri, vahiy ve ilham, ilk ba\u015fkan, filozof, peygamber ve daha bir\u00e7ok konunun Farabi\u2019nin ahlak-siyaset felsefesinde \u00e7o\u011fu zaman felsefenin kavramsal formlar\u0131 i\u00e7erisinde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. O, kimi zaman, mesela faal akl\u0131 <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cebrail\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cebrail\">Cebrail <\/a>ile \u00f6zle\u015ftirirken yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, ele ald\u0131\u011f\u0131 konular\u0131n dini kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 vermeyi de ihmal etmemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla beraber, onun, felsefenin do\u011fas\u0131nda kaynaklanan sebeplerle, dini terimleri kullanmamaya \u00f6zen g\u00f6sterdi\u011fi de bilinmektedir. Onun d\u00fc\u015f\u00fcncesi, sadece \u0130slam dininin kavramsal i\u00e7eri\u011fini g\u00f6stermeyi de\u011fil, genel olarak din olgusunun felsefi a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapmay\u0131 da ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Farabi_Felsefesinin_Merkezi_Kavrami_Olarak_Mutluluk\"><strong>Farabi Felsefesinin Merkezi Kavram\u0131 Olarak \u201c<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/saadet\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/saadet\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Mutluluk<\/a>\u201d<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Farabi\u2019nin temel felsefi ilgisi ahlak, siyaset ve genel olarak insan konular\u0131nda yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan Farabi felsefesinin merkezi kavram\u0131 mutluluktur ve onun sistemi bu kavramdan hareketle tahlil etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Yetkinle\u015fme \u00e7abas\u0131 tabiat\u0131n ana dinami\u011fi olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir ta\u015f par\u00e7as\u0131, do\u011fal olarak merkeze do\u011fru iner, bir elma \u00e7ekirde\u011fi do\u011fal olarak elma a\u011fac\u0131 olmak ister, bir tay b\u00fcy\u00fcy\u00fcp yavru sahibi olma iste\u011fini do\u011fas\u0131nda bulur ve ona y\u00f6nelir. Yetkinle\u015fme arzusu insanda da do\u011fal olarak bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mutluluk, en y\u00fcksek insani yetkinliktir. Dolay\u0131s\u0131yla, her bir insan do\u011fal olarak mutlu olmak ister. Mutluluk, en y\u00fcksek iyidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc di\u011fer b\u00fct\u00fcn iyiler, kendileri d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feye ula\u015fmak i\u00e7in istenir ama sadece mutluluk kendisi i\u00e7in talep edilir ve ona ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcn istekler sona erer.<\/p>\n\n\n\n<p>Beden ve genel olarak madde <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/messaiyye\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/messaiyye\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Me\u015f\u015f\u00e2i<\/a> gelenekte her ne kadar \u00f6z\u00fcr bak\u0131m\u0131ndan k\u00f6t\u00fc de\u011filse de taml\u0131\u011fa ve m\u00fckemmelli\u011fe engel te\u015fkil eden bir noksanl\u0131k belirtisidir. Dolay\u0131s\u0131yla insan\u0131n kemal noktas\u0131 olan en son mutluluk ancak \u00f6te d\u00fcnyada ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan ruhunun bedenden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir suret olarak var olma durumunu ifade eden mutluluk, genel olarak d\u00fcnyevi varl\u0131kla bir hesapla\u015fma ve onu anlayarak a\u015fma \u00e7abas\u0131n\u0131 gerek k\u0131lmaktad\u0131r. Maddenin mistik ink\u00e2r\u0131 tarz\u0131nda bir mutluluk tasavvuru Farabi\u2019de mevcut de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Farabi\u2019nin ahlak felsefesinde maddi olan\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131, mistik bir y\u00fcz \u00e7evirme de\u011fil, insan\u0131n bir irade varl\u0131\u011f\u0131 olarak bu alana n\u00fcfuz etmesidir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Metafizik_Gorusleri\"><strong>Metafizik G\u00f6r\u00fc\u015fleri<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Farabi\u2019nin Tanr\u0131 tasavvurunun felsefi etki kaynaklar\u0131 aras\u0131nda \u00f6ncelikli olarak Aristoteles ve <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Plotinos\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Plotinos\">Plotinos<\/a>\u2019un bulundu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. Tanr\u0131, b\u00fct\u00fcn var olanlara varl\u0131k veren ezeli, nihai ilkedir. Tanr\u0131 ilk mevcuttur, gayri maddi olup eksikli\u011fin her t\u00fcrl\u00fcs\u00fcnden uzakt\u0131r ve bu sebeple de en \u00fcst\u00fcn ve en yetkin varl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Plotinos\u2019un Tanr\u0131\u2019y\u0131 ak\u0131l \u00fcst\u00fc bir varl\u0131k olarak tasavvur etmesine kar\u015f\u0131n Farabi, Tanr\u0131\u2019y\u0131 \u201c<em>Kendini d\u00fc\u015f\u00fcnen ak\u0131l<\/em>\u201d olarak nitelemektedir. Farabi, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ilahi s\u00fcjenin en y\u00fcksek akt\u0131 olarak de\u011ferlendirir ve Tanr\u0131\u2019n\u0131n ak\u0131l etti\u011fini s\u00f6yler. Tanr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnendir, hatta bizzat ak\u0131ld\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201c<em>Bir varl\u0131\u011f\u0131n ak\u0131l olmas\u0131na ve bil fiil d\u00fc\u015f\u00fcnmesine engel olan \u015fey maddedir.\u201d<\/em> Buna g\u00f6re, e\u011fer bir \u015fey madde de\u011filse ve varl\u0131\u011f\u0131nda maddeye ihtiya\u00e7 duymuyorsa, o \u015fey ak\u0131ld\u0131r ve bilfiil ak\u0131l edilendir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak O\u2019nun ak\u0131l edilir olmas\u0131 ne harici bir d\u00fc\u015f\u00fcnene (\u00e2kil) ihtiya\u00e7 g\u00f6sterir ne de bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fir. Tanr\u0131sal d\u00fc\u015f\u00fcnen faaliyetinde, s\u00fcje-obje ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortadan kalkar ve d\u00fc\u015f\u00fcnenle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00e2ynile\u015fir. Tanr\u0131da \u201cak\u0131l, \u00e2kil ve ma\u2019kul\u201d bir ve ayn\u0131 anlama gelir.<\/p>\n\n\n\n<p>Farabi Tanr\u0131-evren ili\u015fkisini <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Yeni_Platonculuk\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Yeni_Platonculuk\">Yeni Platoncu<\/a> felsefeye ba\u011fl\u0131 kalarak tasvir etmektedir. B\u00fct\u00fcn var olanlar\u0131n nihai kayna\u011f\u0131 ve en son nedeni Tanr\u0131\u2019d\u0131r. B\u00fct\u00fcn var olanlar ezeli ve zorunlu bir sudur ile Tanr\u0131\u2019dan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Farabi\u2019nin tasavvuru merkezinde d\u00fcnyan\u0131n sabit olarak yer ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f k\u00fcrelerden olu\u015fmaktad\u0131r. \u0130lk ak\u0131ldan ba\u015flay\u0131p maddeye kadar inen var olu\u015f s\u00fcreci Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendini ak\u0131l etme fiiliyle ba\u015flar ve birbiriyle hiyerar\u015fik ili\u015fki i\u00e7erisinde olan mertebesi bir yap\u0131 arz eder.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1901\" width=\"211\" height=\"343\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-2.jpg 560w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-2-185x300.jpg 185w\" sizes=\"(max-width: 211px) 100vw, 211px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Kozmik ak\u0131llar\u0131n kendi zatlar\u0131na y\u00f6nelik ak\u0131l etme fiillerinden s\u0131ras\u0131yla, \u0130lk g\u00f6k, sabit y\u0131ld\u0131zlar k\u00fcresi, Sat\u00fcrn, J\u00fcpiter, Mars, G\u00fcne\u015f, Ven\u00fcs, Merk\u00fcr ve Ay k\u00fcresinin varl\u0131klar\u0131 zorunlu olarak <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sudur\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sudur\">sudur <\/a>eder. B\u00f6ylece on ak\u0131ldan olu\u015fan ay \u00fcst\u00fc \u00e2lem tamamlanm\u0131\u015f olur. Bu ta\u015fma s\u00fcrecinin son halkas\u0131 olan faal ak\u0131l ile birlikte, var olmak i\u00e7in madde ve dayana\u011fa muhta\u00e7 olmayan varl\u0131klar sona erer. Ayn\u0131 \u015fekilde Ay k\u00fcresiyle birlikte, tabiatlar\u0131 gere\u011fi dairevi harekete sahip olan semavi cisimler de son bulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kademelenme ilahi adalete g\u00f6re, \u201cVarl\u0131k bak\u0131m\u0131ndan en m\u00fckemmel olandan ba\u015flar. Onun arkas\u0131ndan kendisinden biraz daha az m\u00fckemmel olan \u015fey gelir. Onu, gittik\u00e7e daha kusurlu olan mevcutlar takip eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Ay alt\u0131 d\u00fcnyada, ay \u00fcst\u00fc d\u00fcnya i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen model tam tersine \u00e7evrilerek, var olanlar\u0131n s\u0131ra d\u00fczeni noksan olandan m\u00fckemmel olana do\u011fru y\u00fckselen mertebeler \u015feklinde tasvir edilir. Bu ilk mertebede, en a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fczeyde bulunan ilk madde yer al\u0131r. Aristoteles\u2019te oldu\u011fu gibi Farabi\u2019de de fenomenal varl\u0131kta madde ile suretin ili\u015fkisi korelatif bir ba\u011fl\u0131l\u0131k olarak nitelendirilmektedir. Her bir varl\u0131k madde ve formdan m\u00fcte\u015fekkil olarak var olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Aristoteles genel bir ilke olarak birle\u015fik varl\u0131kta suretin maddeden ayr\u0131lmaz oldu\u011funu kabul etmektedir. Bununla beraber baz\u0131 suretlerin maddesinden ayr\u0131ld\u0131ktan sonra var olmaya devam edebilece\u011fini de belirtmektedir. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ruh\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ruh\">Ruh <\/a>(nefsi) b\u00f6yle bir varl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Aristoteles\u2019in nefsin (ruhun) ayr\u0131labilirli\u011fine dair g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc yorumcular\u0131 fazlas\u0131yla me\u015fgul etmi\u015ftir. Fakat ortaya net bir g\u00f6r\u00fc\u015f de \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla beraber, gerek De Anima\u2019da (Ruh \u00dczerine) gerekse Metafizik\u2019te insan nefsinin d\u00fc\u015f\u00fcnen k\u0131sm\u0131n\u0131n maddeden ayr\u0131 bir varl\u0131k tarz\u0131na sahip bulundu\u011fu ve dolay\u0131s\u0131yla ayr\u0131 veya ayr\u0131labilir bir nitelikte oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn var olanlar\u0131n en son sebebi olarak Tanr\u0131 her \u015feyden \u00f6nce, maddesiz olmak bak\u0131m\u0131ndan \u201cak\u0131l\u201d olarak vazedilir ve dolay\u0131s\u0131yla ondan sudur eden varl\u0131k da kendisi gibi akli bir \u00f6zelli\u011fe sahip olmak durumundad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde g\u00f6ksel varl\u0131klar da \u00f6ncesiz-sonras\u0131z ak\u0131lsal t\u00f6zlerdir. Dolay\u0131s\u0131yla, evrensel olu\u015f ve hareket akla dayal\u0131 bir faaliyetin etkisi olarak ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p>Evrendeki bu akli d\u00fczen en yetkin formunu Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendini ak\u0131l etmesinde bulur ki, haddizat\u0131nda varolu\u015fun ger\u00e7ek sebebi de budur. Ay alt\u0131 \u00e2lemle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak bu i\u015fi y\u00fcklenen fizik \u00f6tesi varl\u0131k, soyut ak\u0131llar\u0131n sonuncusu olan faal ak\u0131ld\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Farabi\u2019ye g\u00f6re nefs, uygun bedensel varl\u0131\u011f\u0131n yetkinli\u011fi olarak ortaya \u00e7\u0131kar, fakat kendisini ger\u00e7ekle\u015ftirme s\u00fcreci i\u00e7erisinde bedensiz var olman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu mertebelere do\u011fru \u00e7\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u015eayet ruh nedenle maddi ba\u011flar\u0131n\u0131 kopararak maddeden ayr\u0131 bir \u015fey olarak var olma durumuna y\u00fckselemezse, nedenle birlikte yok olur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6te yandan Farabi, <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ahiret\/\" title=\"Ahiret\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ahiret <\/a>hayat\u0131nda ruhun bireysel varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyaca\u011f\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyadaki yap\u0131p ettiklerine paralel olarak <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mukafat\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mukafat\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">m\u00fckafat <\/a>veya <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ceza\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ceza\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ceza <\/a>g\u00f6rece\u011fini kabul eder, fakat uhrevi hayat\u0131n tamamen gayr-\u0131 maddi ve bedensiz olarak tahakkuk edece\u011fine inan\u0131r ki, \u0130bni Sina\u2019n\u0131n da kat\u0131laca\u011f\u0131 bu anlay\u0131\u015f\u0131 <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/gonul-felsefesinin-kurucu-ismi-imam-gazali-o-505-1111\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"G\u00f6n\u00fcl Felsefesinin Kurucu \u0130smi: \u0130mam Gazali\">Gazali <\/a>(\u00f6.505\/1111) \u015fiddetle reddeder.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyaset_Felsefesi\"><strong>Siyaset Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Farabi\u2019ye g\u00f6re bireyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n amac\u0131 mutluluk, mutlulu\u011fa ula\u015fman\u0131n arac\u0131 da toplumdur. Toplum insan hayat\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir yer ve alternatifi olamayan bir ara\u00e7t\u0131r. Bu sebepledir ki siyaset ilminin en temel meselesi mutluluktur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlar\u0131n e\u015fit olmayan yatk\u0131nl\u0131klarda yarat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, insan\u0131n varl\u0131k amac\u0131 olan mutlulu\u011fu bir y\u00f6ntem ve e\u011fitim \u00f6\u011fretim sorunu haline getirmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her birey mutlulu\u011fun ne oldu\u011funu ve bu konuda neler yapmas\u0131 gerekti\u011fini kendi ba\u015f\u0131na bilemez. Dolay\u0131s\u0131yla insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu mutlulu\u011fa ula\u015fmada bir \u00f6\u011fretici ve yol g\u00f6stericiye muhta\u00e7t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7o\u011funluk sadece bilme ve yapma konusunda de\u011fil, kendini kontrol ve bilin\u00e7li davran\u0131\u015f konusunda da yetersizdir. Toplumda e\u011fitim \u00f6\u011fretim ve mutlulu\u011fa y\u00f6nlendirme strateji ve politikalar\u0131n\u0131 belirleyip koyan ve hayata ge\u00e7irilmesini sa\u011flayan ki\u015fi y\u00f6neticidir.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-1-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1900\" width=\"422\" height=\"301\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-1-1.jpg 651w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Farabi-1-1-300x213.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 422px) 100vw, 422px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Ger\u00e7ek mutlulu\u011fa ula\u015fmak i\u00e7in bir araya gelen insanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu toplum, <a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/niguiibfd\/issue\/19754\/211475\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/niguiibfd\/issue\/19754\/211475\">erdemli toplumdur<\/a>. Erdemli toplumun en belirgin vasf\u0131 olarak \u201cuyumu\u201d g\u00f6rmektedir. G\u00f6r\u00fc\u015f ve davran\u0131\u015flarda farkl\u0131l\u0131k bir erdem de\u011fil, hastal\u0131kt\u0131r. Toplumun her bir par\u00e7as\u0131, t\u0131pk\u0131 evrenin b\u00fct\u00fcn\u00fcnde oldu\u011fu gibi, kendisine verilmi\u015f olan i\u015fi en iyi \u015fekilde yapmak suretiyle bu uyuma iradi olarak kat\u0131lm\u0131\u015f olur. Erdemli bir toplumda asl\u0131 uyum, erdemli ilk bas\u0131n\u0131n topluma benimsetmi\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f ve davran\u0131\u015flarda ideal formuna ula\u015f\u0131r ki bunu sa\u011flayan kurum dindir.<\/p>\n\n\n\n<p>Farabi, erdemli toplumun kurucusu olan mutlak anlamda ilk ba\u015fkan\u0131 ideal-k\u00e2mil insan olarak g\u00f6r\u00fcr ve hem bedensel yap\u0131 hem de entelekt\u00fcel yetenekler bak\u0131m\u0131ndan insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn en \u00fcst \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan bu m\u00fcstesna ki\u015finin, i\u015fini hi\u00e7bir insan\u0131 katk\u0131ya gereksinim duymadan ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk ba\u015fkan, \u00fczerinde ba\u015fka bir insan\u0131n h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2kim ki\u015fidir. O \u201ci<em>mamd\u0131r, erdemli \u015fehrin birinci ba\u015fkan\u0131d\u0131r, erdemli milletin h\u00fck\u00fcmdar\u0131d\u0131r ve mamur d\u00fcnyan\u0131n tamam\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmdar\u0131d\u0131r.<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Farabi Yunanl\u0131lar\u0131n site devleti fikrinden ayr\u0131larak bir yery\u00fcz\u00fc devleti tasarlam\u0131\u015ft\u0131r. Bundan \u0130slam\u2019\u0131n evrensel d\u00fcnya tasavvurunun etkisi vard\u0131r. Felsefi olan\u0131n toplumsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n en do\u011fru arac\u0131 dindir ve bu a\u00e7\u0131dan din bir y\u00f6n\u00fcyle bir e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim, bir y\u00f6n\u00fcyle de bir tasdiktir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6\u011fretim, nazari erdemleri milletlerde ve \u015fehirlerde var etmektir. E\u011fitim ise, milletlerde pratik sanatlar\u0131 ve ahlaki erdemleri var k\u0131lma y\u00f6ntemidir. Farabi dini genel olarak \u201c<em>kitleye, felsefede ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan teorik ve pratik \u015feylerin, ikna veya hayal ettirme yoluyla, ya da her ikisiyle \u00f6\u011fretimini ama\u00e7layan<\/em>\u201d bir \u00f6\u011fretim \u015fekli olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Felsefe-din ili\u015fkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Farabi, \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsemektedir ki, ger\u00e7ek bir felsefe ve bu felsefeye tabi oldu\u011funun fark\u0131nda olan bir din aras\u0131nda herhangi bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Fakat ger\u00e7ek felsefe ile do\u011fru din aras\u0131ndaki organik ba\u011f bilinmiyorsa, bu durumda felsefe-din ili\u015fkisi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir temele oturtulamaz ve ortaya pek \u00e7ok problem \u00e7\u0131kar. Her iki taraf\u0131n mensuplar\u0131 da birbirlerine kar\u015f\u0131, \u00e7\u00fcr\u00fctme, reddetme ve ink\u00e2r \u015feklinde negatif tav\u0131rlar i\u00e7erisine girer.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda felsefe, M\u00fcsl\u00fcman toplumun kendi kaynaklar\u0131ndan do\u011fmam\u0131\u015f, onlara ba\u015fka bir milletten, hem de dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc farkl\u0131 olan bir milletten aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hem bu farkl\u0131l\u0131ktan kaynaklanan lafzi yap\u0131 hem de felsefe ile din aras\u0131ndaki ili\u015fkinin ger\u00e7ek mahiyetini bilmeyenlerin varl\u0131\u011f\u0131, \u0130slam dini ile <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Antik_Yunan_felsefesi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Antik_Yunan_felsefesi\">Yunan felsefesi<\/a> aras\u0131ndaki uyumu reddeden g\u00f6r\u00fc\u015flerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011fdat Me\u015f\u015f\u00e2i okulunun kurucusu, Hristiyan <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/metta-b-yunus\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/metta-b-yunus\">Ebu Bi\u015fr Mett\u00e2 bin Yunus<\/a>\u2019tur (\u00f6.328\/940). O, Organon\u2019un en m\u00fchim kitab\u0131 olan \u0130kinci Analitikler\u2019in S\u00fcryaniceden Arap\u00e7aya \u00e7evirisini yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mett\u00e2 ve genel olarak mant\u0131k\u00e7\u0131lara g\u00f6re mant\u0131k evrensel, dik yereldir. Mant\u0131kla d\u00fc\u015f\u00fcnme aras\u0131nda, dil ile gramer aras\u0131ndaki ili\u015fkiye benzer bir ili\u015fki vard\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnmenin kanunlar\u0131n\u0131 vermesi bak\u0131m\u0131ndan mant\u0131k evrenseldir, dolay\u0131s\u0131yla dilin kanunlar\u0131n\u0131 veren gramerden \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Bu bak\u0131\u015fa g\u00f6re mant\u0131k, dilin kanunlar\u0131n\u0131 inceleyen gramerin ger\u00e7ekle\u015ftiremeyece\u011fi bir i\u015fleve sahiptir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tart\u0131\u015fman\u0131n di\u011fer taraf\u0131nda bulunan <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sirafi-ebu-said\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sirafi-ebu-said\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Sir\u00e2fi <\/a>(\u00f6.369\/979) ve genel olarak <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nahiv\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nahiv\">nahivcilere <\/a>g\u00f6re ise, manaya ancak bir dilin laf\u0131zlar\u0131 \u00fczerinden gidilir ve bunun kurallar\u0131n\u0131 da nahiv bilgisi ihtiva eder. Dolay\u0131s\u0131yla nahiv bilgisinin d\u0131\u015f\u0131nda evrensel bir kuraldan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yunan mant\u0131\u011f\u0131 Yunancan\u0131n grameridir ve ancak o dilin konu\u015fuldu\u011fu bir k\u00fclt\u00fcrde bir anlam ifade edebilir. Arap nahvi bu dilin konu\u015fuldu\u011fu ortamlarda d\u00fc\u015f\u00fcnmenin kanunlar\u0131n\u0131 da vermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak Arap k\u00fclt\u00fcr\u00fc ortam\u0131nda Yunan mant\u0131\u011f\u0131na ihtiya\u00e7 yoktur. Mant\u0131\u011f\u0131n dilden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir disiplin olarak \u0130slami ilimlere eklenmesi ise Gazali ile ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011fdat Me\u015f\u015f\u00e2i okulunun Farabi\u2019den sonraki en me\u015fhur simas\u0131, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yahya-b-adi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yahya-b-adi\">Yahya bin \u00c2di<\/a>\u2019dir (\u00f6.364\/975). Suriyeli bir Hristiyan olan Yahya bin \u00c2di, Yakubi mezhebine mensuptur.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131: &#8220;<a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ilhadin-golgesinde-bir-filozof-ebubekir-er-razi-o-313-925\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130lhad\u0131n G\u00f6lgesinde Bir Filozof: Ebubekir er-Razi<\/a>&#8220;<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2><span id=\"Referanslar\">Referanslar<\/span><\/h2>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-bacce\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-bacce<\/a><br><a href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-rusd--torun\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-rusd&#8211;torun<\/a><br><a href=\"#_ftnref3\">[3]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-meymun\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-meymun<\/a><br><a href=\"#_ftnref4\">[4]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/felsefe\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/felsefe<\/a><br><a href=\"#_ftnref5\">[5]<\/a> <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristoteles\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristoteles<\/a><br><a href=\"#_ftnref6\">[6]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.kitapyurdu.com\/kitap\/kitabul-burhan\/125299.html\">https:\/\/www.kitapyurdu.com\/kitap\/kitabul-burhan\/125299.html<\/a><br><a href=\"#_ftnref7\">[7]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cebrail\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cebrail<\/a><br><a href=\"#_ftnref8\">[8]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/saadet\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/saadet<\/a><br><a href=\"#_ftnref9\">[9]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/messaiyye\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/messaiyye<\/a><br><a href=\"#_ftnref10\">[10]<\/a> <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Plotinos\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Plotinos<\/a><br><a href=\"#_ftnref11\">[11]<\/a> <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Yeni_Platonculuk\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Yeni_Platonculuk<\/a><br><a href=\"#_ftnref12\">[12]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sudur\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sudur<\/a><br><a href=\"#_ftnref13\">[13]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ruh\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ruh<\/a><br><a href=\"#_ftnref14\">[14]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ahiret\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ahiret<\/a><br><a href=\"#_ftnref15\">[15]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mukafat\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mukafat<\/a><br><a href=\"#_ftnref16\">[16]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ceza\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ceza<\/a><br><a href=\"#_ftnref17\">[17]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/gazzali\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/gazzali<\/a><br><a href=\"#_ftnref18\">[18]<\/a> <a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/niguiibfd\/issue\/19754\/211475\">https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/niguiibfd\/issue\/19754\/211475<\/a><br><a href=\"#_ftnref19\">[19]<\/a> <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Antik_Yunan_felsefesi\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Antik_Yunan_felsefesi<\/a><br><a href=\"#_ftnref20\">[20]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/metta-b-yunus\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/metta-b-yunus<\/a><br><a href=\"#_ftnref21\">[21]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sirafi-ebu-said\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sirafi-ebu-said<\/a><br><a href=\"#_ftnref22\">[22]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nahiv\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nahiv<\/a><br><a href=\"#_ftnref23\">[23]<\/a> <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yahya-b-adi\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yahya-b-adi<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerFarabi (\u00f6.339\/950)Farabi Felsefesinin Merkezi Kavram\u0131 Olarak \u201cMutluluk\u201dMetafizik G\u00f6r\u00fc\u015fleriSiyaset FelsefesiReferanslar Farabi (\u00f6.339\/950) O, \u0130bni Bacce (\u00f6.533\/1139), \u0130bni R\u00fc\u015fd (\u00f6.595-1198) ve Musa bin Meymun (\u00f6.601\/1204) gibi filozoflar\u0131n takdir ve \u00f6vg\u00fcs\u00fcn\u00fc alm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir mant\u0131k\u00e7\u0131d\u0131r ve felsefe tahsilinin ancak ciddi bir mant\u0131k e\u011fitiminden sonra m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Felsefi ilimler m\u00fcfredat\u0131n\u0131n zorunlu bir par\u00e7as\u0131 olarak okutulan mant\u0131k, Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n h\u00fck\u00fcm [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1297,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[147,560],"tags":[625,629,627,626],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1294"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1294"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1294\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1902,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1294\/revisions\/1902"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1297"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}