{"id":155,"date":"2021-08-27T15:12:55","date_gmt":"2021-08-27T12:12:55","guid":{"rendered":"http:\/\/demo.safirtema.com\/safirblog\/2018\/05\/03\/sabahlari-ac-karna-ne-yemeli\/"},"modified":"2021-12-06T18:31:01","modified_gmt":"2021-12-06T15:31:01","slug":"abdullatif-harputi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/abdullatif-harputi\/","title":{"rendered":"Abd\u00fcllatif Harputi"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Abdullatif-Harputi.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-888\" width=\"256\" height=\"212\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Abdullatif-Harputi.jpg 700w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Abdullatif-Harputi-300x249.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 256px) 100vw, 256px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Abdullatif_Harputi_1842-1916\">Abd\u00fcllatif Harputi (1842-1916)<\/a><ul><li><a href=\"#Hakkinda\">Hakk\u0131nda<\/a><\/li><li><a href=\"#Hayati\">Hayat\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Ilim_Sahalari\">\u0130lim Sahalar\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Talebeleri\">Talebeleri<\/a><\/li><li><a href=\"#Eserleri\">Eserleri<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Referanslar\">Referanslar<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Abdullatif_Harputi_1842-1916\"><strong>Abd\u00fcllatif Harputi (1842-1916)<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<h3><span id=\"Hakkinda\"><strong style=\"color: initial; font-size: medium;\">Hakk\u0131nda<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Bat\u0131da ger\u00e7ekle\u015fen de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Felsefe\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Felsefe\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">felsefe <\/a>ve <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Bilim\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Bilim\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">bilim <\/a>sahas\u0131ndaki ilerlemeler \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda da yank\u0131 uyand\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bat\u0131 medeniyeti hem ilmi hem de siyasi sahada h\u0131zla yol kat ediyor buna mukabil M\u00fcsl\u00fcman devletler rekabet edecek g\u00fcc\u00fc bulam\u0131yorlard\u0131. \u0130lim adamlar\u0131 nezdinde bu sorun ancak \u0130slami ilimlerin yeniden g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015febilirdi. Nas\u0131l ki \u00f6nceleri ilim \u015fehirleri M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n elindeyse ve \u0130slam ilmi g\u00fcc\u00fc elinde tutarak ilerliyorsa \u015fimdi de \u00f6yle olmal\u0131yd\u0131. \u0130\u015fte <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/harputi-abdullatif\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/harputi-abdullatif\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Abd\u00fcllatif Harputi<\/a> Osmanl\u0131n\u0131n son d\u00f6nem ilim adamlar\u0131ndan bir tanesi olarak b\u00f6yle bir mefkureyi kabul ediyordu. Fakat fetret ya\u015fayan \u0130slami ilimlerin mevcut haliyle geli\u015fme sa\u011flayabilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Bu sebeple bir t\u00fcr ihya ve tecdit s\u00fczgecinden ge\u00e7mesi gerekiyordu. Kendi sahas\u0131 kelam oldu\u011fu i\u00e7in <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/islam-dunyasinda-ihya-hareketleri\/\" title=\"\u0130slam D\u00fcnyas\u0131nda \u0130hya Hareketleri\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ihya hareketini<\/a> bu sahada yapmak istedi ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yeni-ilm-i-kelam\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yeni-ilm-i-kelam\">Yeni \u0130lmi Kelam<\/a> olarak adland\u0131r\u0131lan ekol\u00fcn temsilcilerinden biri oldu.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Hayati\"><strong style=\"color: initial;\">Hayat\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Ad\u00fcllatif L\u00fctfi as\u0131l ad\u0131d\u0131r. 1842 y\u0131l\u0131nda Elaz\u0131\u011f\u2019\u0131n <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Harput\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Harput\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Harput <\/a>il\u00e7esinde do\u011fmu\u015ftur. Ailesi hakk\u0131nda kaynaklarda detayl\u0131 malumat bulunmamaktad\u0131r. \u0130lk e\u011fitimini Harput\u2019ta M\u00fcft\u00fc \u00d6mer Naimi Efendiden alm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Fatih Medreselerine<\/a> girerek buradan icazet alm\u0131\u015f ve Adana\u2019da m\u00fcderrislik yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ard\u0131ndan \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nm\u00fc\u015f ve Beyaz\u0131t Camii&#8217;inde ders yapm\u0131\u015ft\u0131r. Tasavvuf ile yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7indeydi. Ayn\u0131 tarikat\u0131 m\u00fcntesip oldu\u011fu d\u00f6nemin Ticaret ve Nafia Naz\u0131r\u0131 Zihni Pa\u015fa ile Selanik\u2019e giderek, orada on y\u0131l kalm\u0131\u015ft\u0131r. <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Selanik\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Selanik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Selanik <\/a>d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Dar%C3%BClf%C3%BCnun\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Dar%C3%BClf%C3%BCnun\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Darulf\u00fcnun<\/a>\u2019da kelam dersleri vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1910 y\u0131l\u0131nda hacca gitmi\u015f burada bulundu\u011fu s\u00fcrece Arap\u00e7a vaazlar vermi\u015ftir. 1916 y\u0131l\u0131nda ise yine \u0130stanbul\u2019da hayata g\u00f6zlerini yummu\u015ftur. <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Merkezefendi_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Merkezefendi_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1\">Merkezefendi Kabristan\u0131<\/a>\u2019nda metfundur.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ilim_Sahalari\"><strong style=\"color: initial;\">\u0130lim Sahalar\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Ak\u0131l ve \u0130slam\u2019\u0131n daha genel anlamda din ile bilimin birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen Abd\u00fcllatif Harputi neredeyse t\u00fcm mesaisini bu ideale ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/kelam-ilmi-nedir\/\" title=\"Kelam \u0130lmi Nedir?\">Kelam\u0131 <\/a>merkez noktas\u0131na alarak biyoloji, kimya, fizik gibi bilimlerden beslenerek geleneksel anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f bilimsel birikimle mezcetmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Talebeleri\"><strong style=\"color: initial;\">Talebeleri<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Hayat\u0131n\u0131 ilme adayan Abd\u00fcllatif Harputi, hayat\u0131 boyunca pek \u00e7ok talebeye dersler vermi\u015ftir. Beyaz\u0131t dersiaml\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde toplu icazetler vermi\u015f say\u0131s\u0131z talebe onun elinden diplomas\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat Harputi\u2019nin yeti\u015ftirdi\u011fi en me\u015fhur talebe Tokatl\u0131 Mehmet Nuri Efendi olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Eserleri\"><strong style=\"color: initial;\">Eserleri<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Dini ilimlerin ihyas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan Harputi\u2019nin en \u00f6nemli eserleri kelam sahas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tenkihu\u2019l-Kelam<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Harputi\u2019nin kelam m\u00fcderrisli\u011fi yapm\u0131\u015f oldu\u011fu zamanlarda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 eseridir. Kimilerine g\u00f6re en \u00f6nemli telifidir. Ve medrese m\u00fcfredatlar\u0131nda yer almas\u0131 hasebiyle alakayla kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Harputi\u2019nin eseri yazma nedeni de zaten budur. Kelam derslerine ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda d\u00f6nemin sorunlar\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutan kitap bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle bir eserin yaz\u0131lmas\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131 hissetmi\u015ftir. Bununla beraber farkl\u0131 bir metodoloji ve telif y\u00f6ntemi ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceki kelami eserlerin kendi zamanlar\u0131ndaki bat\u0131ni fikirlerle m\u00fccadele etti\u011fini fakat \u00e7a\u011fda\u015f ak\u0131mlar\u0131n mesela <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Pozitivizm\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Pozitivizm\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">pozitivizmin<\/a>, <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Deizm\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Deizm\">deizmin <\/a>ele\u015ftirilerinin yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen m\u00fcellif, eserinde bu gayeyi de ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Klasik kaynaklarda oldu\u011fu gibi sistematik kelam konular\u0131n\u0131 i\u015flemi\u015f fakat meseleleri objektif bilimlerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ele alarak, \u00e7a\u011fda\u015f bidat f\u0131rkalar\u0131n\u0131 da tenkit etmi\u015ftir. Temelde bir mukaddime \u00fc\u00e7 ana b\u00f6l\u00fcm ve bir de netice k\u0131sm\u0131nda olu\u015fan eserin dili Arap\u00e7ad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>Tenkihu&#8217;l Kelam derslerini izlemek i\u00e7in <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/playlist?list=PLNbpRT8SFQRrTBp_OCv02NAJmfLe7VemH\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/www.youtube.com\/playlist?list=PLNbpRT8SFQRrTBp_OCv02NAJmfLe7VemH\"><strong>t\u0131klay\u0131n\u0131z.<\/strong><\/a><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong style=\"color: initial;\">Tarih-i \u0130lmi Kelam<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130smi kelam tarihine hasredilmi\u015f olsa da i\u00e7erisinde muhtelif konular\u0131n bulundu\u011fu interdisipliner bir eserdir. Bir mukaddime, d\u00f6rt ana b\u00f6l\u00fcm ve bu b\u00f6l\u00fcmlerden ayr\u0131 olarak alt ba\u015fl\u0131klar bulunmaktad\u0131r. Kitab\u0131n i\u00e7erisinde k\u0131sa bir <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/hakkinda\/ilim-dali--kelam-ve-mezhepler-tarihi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/hakkinda\/ilim-dali--kelam-ve-mezhepler-tarihi\">mezhepler tarihi<\/a> bulunmaktad\u0131r. Fakat mezheplerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc de\u011fil, itikadi olanlar\u0131n\u0131 se\u00e7mi\u015ftir. Bununlar beraber dinler ve felsefenin k\u0131sa tarihi i\u00e7in de m\u00fcstakil b\u00f6l\u00fcmler a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Son olarak ink\u00e2rc\u0131 ve bat\u0131ni ak\u0131mlara yer verilmi\u015f, \u0130slam alimleri i\u00e7in \u00f6\u011f\u00fctler kaleme al\u0131nm\u0131\u015f ayr\u0131ca Yeni \u0130lmi Kelam\u2019\u0131n gayesine de\u011finilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Abd\u00fcllatif Harputi\u2019nin di\u011fer eserlerini \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz: Mecalis\u00fc\u2019l-envari\u2019l-ehadiyye ve mecamiu\u2019l-esrari\u2019l-Muhammediyye, Tekmile-i Tenkihu\u2019l-Kelam, \u0130lm-i Heyet ile K\u00fct\u00fcb-\u00fc Mukaddese Aras\u0131ndaki Zahiri Hilaf\u0131n Tevcih ve Tevfiki Hakk\u0131nda Risale.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in yaz\u0131 \u00f6nerisi: &#8220;<a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/imam-maturidi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"\u0130mam Maturidi\">\u0130mam Maturidi<\/a>&#8220;<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2><span id=\"Referanslar\">Referanslar<\/span><\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Felsefe\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Felsefe<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Bilim\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Bilim<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1<\/a><br><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ilim\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ilim<\/a><br><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/harputi-abdullatif\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/harputi-abdullatif<\/a><br><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ihya\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ihya<\/a><br><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yeni-ilm-i-kelam\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yeni-ilm-i-kelam<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/El%C3%A2z%C4%B1%C4%9F\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/El%C3%A2z%C4%B1%C4%9F<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Harput\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Harput<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Selanik\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Selanik<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Dar%C3%BClf%C3%BCnun\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Dar%C3%BClf%C3%BCnun<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0stanbul\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0stanbul<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Merkezefendi_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Merkezefendi_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1<\/a><br><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kelam--ilim\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kelam&#8211;ilim<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Biyoloji\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Biyoloji<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Kimya\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Kimya<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Fizik\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Fizik<\/a><br><a href=\"https:\/\/www.kitapyurdu.com\/kitap\/kelam-ilmine-giris\/390200.html\">https:\/\/www.kitapyurdu.com\/kitap\/kelam-ilmine-giris\/390200.html<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Pozitivizm\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Pozitivizm<\/a><br><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Deizm\">https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Deizm<\/a><br><a href=\"https:\/\/www.kitapyurdu.com\/kitap\/kelam-tarihi\/83800.html\">https:\/\/www.kitapyurdu.com\/kitap\/kelam-tarihi\/83800.html<\/a><br><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/hakkinda\/ilim-dali--kelam-ve-mezhepler-tarihi\">https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/hakkinda\/ilim-dali&#8211;kelam-ve-mezhepler-tarihi<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Abd\u00fcllatif Harputi<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":888,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1,560],"tags":[431,433,432],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=155"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1919,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155\/revisions\/1919"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/888"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}