{"id":2538,"date":"2021-11-13T16:23:56","date_gmt":"2021-11-13T13:23:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=2538"},"modified":"2021-12-02T09:34:48","modified_gmt":"2021-12-02T06:34:48","slug":"sokrates-ve-insan-uzerine-felsefe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/sokrates-ve-insan-uzerine-felsefe\/","title":{"rendered":"\u0130nsan \u00dczerine Felsefenin Ba\u015flang\u0131c\u0131"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Insan_Uzerine_Felsefenin_Baslangici\">\u0130nsan \u00dczerine Felsefenin Ba\u015flang\u0131c\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Sofistler\">Sofistler<\/a><\/li><li><a href=\"#Sokrates_MO_469-399\">Sokrates (M\u00d6. 469-399)<\/a><ul><li><a href=\"#Siyaset_Felsefesi\">Siyaset Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Ahlak_Felsefesi\">Ahl\u00e2k Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Yontem_Anlayisi\">Y\u00f6ntem Anlay\u0131\u015f\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Sokrates_ve_Platona_Yakin_Bakis_PHAIDON\">Sokrates ve Platon\u2019a Yak\u0131n Bak\u0131\u015f: PHA\u0130DON<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Platon_MO_428427-348347\">Platon (M\u00d6. 428\/427-348\/347)<\/a><ul><li><a href=\"#Bilgi_Felsefesi\">Bilgi Felsefesi <\/a><\/li><li><a href=\"#Ahlak_Felsefesi-2\">Ahl\u00e2k Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Siyaset_Felsefesi-2\">Siyaset Felsefesi<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Aristo_MO_384-322\">Aristo (M\u00d6. 384-322)<\/a><ul><li><a href=\"#Doga_Felsefesi\">Do\u011fa Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Metafizigi\">Metafizi\u011fi<\/a><\/li><li><a href=\"#Kozmolojisi_Evren_Tasavvuru\">Kozmolojisi (Evren Tasavvuru)<\/a><\/li><li><a href=\"#Ahlak_Felsefesi-3\">Ahl\u00e2k Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Siyaset_Felsefesi-3\">Siyaset Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Aristonun_Platondan_Ayrildigi_Bazi_Noktalar\">Aristo\u2019nun Platon\u2019dan Ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Baz\u0131 Noktalar<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Kaynaklar\">Kaynaklar<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Insan_Uzerine_Felsefenin_Baslangici\"><strong>\u0130nsan \u00dczerine Felsefenin Ba\u015flang\u0131c\u0131<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Bu d\u00f6nemde felsefenin merkezine insan ge\u00e7er. Art\u0131k filozoflar dikkatlerini daha ziyade etik ve siyaset felsefesine \u00e7evirirken, felsefeye tam bir <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%BCmanizm\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%BCmanizm\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">h\u00fcmanizm <\/a>h\u00e2kim olur. Peki do\u011fa felsefesinden insan felsefesine ge\u00e7i\u015fin sebepleri neydi?<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fa felsefesi iflas etti. S\u00f6ylenebilecek her \u015fey s\u00f6ylendi. Filozoflar bile kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerinin aksine \u015feyler s\u00f6ylemeye, kendileriyle \u00e7eli\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar. K\u0131sacas\u0131 \u00fczerinde konu\u015fulacak konu, \u00fcretilecek teori ve serdedilecek fikir kalmam\u0131\u015ft\u0131. 5. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren Yunan demokrasisinin yap\u0131 de\u011fi\u015ftirmesiyle birlikte, <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristokrasi\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristokrasi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">aristokratlar <\/a>iktidardaki a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 yitirdiler. Yeni y\u00fckselen ticaret erbab\u0131 s\u0131n\u0131f, iktidardaki me\u015fruiyetlerini temin edecek yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ya da felsefeye ve bunu aktaracak bir felsefeci z\u00fcmresine ihtiya\u00e7 duydu. \u0130\u015fte bu ihtiyac\u0131n bir sonucu olarak sofistler sahneyi devralmaya ba\u015flad\u0131lar. Siyasi iktidar\u0131n yeni sahiplerinin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne soyunan bu gezgin felsefe \u00f6\u011fretmenleri, onlara ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 politik bilgi ve stratejileri \u00f6\u011frettiler.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2656\" width=\"222\" height=\"209\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-2.jpg 420w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-2-300x282.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 222px) 100vw, 222px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h2><span id=\"Sofistler\"><strong>Sofistler<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>En \u00f6nemli ve en \u00fcnl\u00fc temsilcileri Protagoras, Gorgias ve Hippias\u2019t\u0131r. Bunlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir okul yoktu. <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Sofistler\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Sofistler\">Sofistler<\/a>, ihtiyaca binaen do\u011fmu\u015f, para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ders veren gezgin \u00f6\u011fretmenler olmu\u015flard\u0131r. \u0130nsanlara y\u00f6netim sanat\u0131 olan siyaseti \u00f6\u011fretmeye ve insanlar\u0131 iyi yurtta\u015flar olarak yeti\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ortaya koyduklar\u0131 e\u011fitim, e\u015fitlik\u00e7i bir ak\u0131l anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde farkl\u0131 bak\u0131\u015f ve \u00e7\u0131karlara sahip insanlar\u0131 bir araya getirecek de\u011ferleri aktarma \u00e7abas\u0131na dayan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sofistli\u011fin en \u00f6nemli boyutu, onlar\u0131n e\u011fitimcilikleridir. Bunun yan\u0131nda da erdemin \u00f6\u011fretilebilir oldu\u011funa duyduklar\u0131 inan\u00e7lar\u0131d\u0131r. Y\u00f6netimin belli bir soydan gelenlerin elinde bulundu\u011fu bir zamanda siyaseti \u00f6\u011fretmek, onlara baz\u0131 beceriler kazand\u0131rmak, belli bir e\u011fitimden ge\u00e7irmek <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Atina\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Atina\">Atina <\/a>i\u00e7in \u00e7ok da fazlayd\u0131 bile.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130yi yurtta\u015f olma ve y\u00f6netme sanat\u0131 Yunanl\u0131lar\u0131n atalar\u0131ndan al\u0131p \u00e7ocuklar\u0131na aktard\u0131klar\u0131 de\u011ferler oldu\u011fu i\u00e7in onlar\u0131 \u00f6\u011fretmek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda para almalar\u0131, sofistlerin ele\u015ftirilmelerine neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Pythagoras\u00e7\u0131 gelene\u011fin felsefe anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re bilgelik, birbirini sevenler ve dostlar aras\u0131nda payla\u015f\u0131lacak bir \u015feydir. Bu bilgelik ki, insan\u0131 ar\u0131nd\u0131r\u0131r. Oysa Sofistler para alarak kendilerini \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten mahrum b\u0131rak\u0131yorlar. Onlar diledikleri zaman diledikleri yerde ge\u00e7ip g\u00f6n\u00fcllerince felsefe yap\u0131p konu\u015fmak yerine paras\u0131n\u0131 verenle konu\u015fmak zorunda kal\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Sofistler, tanr\u0131lar\u0131n ger\u00e7ek bir varolu\u015fa sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131, onlar\u0131n birer insan yarat\u0131m\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdir. Do\u011fas\u0131 gere\u011fi toplu ya\u015fayan insanlar aras\u0131nda olu\u015fan hukuk da tanr\u0131sal de\u011fil, insan elinden \u00e7\u0131kma bir \u00fcr\u00fcn oldu\u011funu ifade etmi\u015flerdir. En belirgin \u00f6zelliklerinden birisi de her \u015feye kar\u015f\u0131 geli\u015ftirmi\u015f olduklar\u0131 ele\u015ftirici tav\u0131rd\u0131r. Yine ayn\u0131 \u015fekilde kesin ve mutlak bir bilgiye \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131rlar. Varl\u0131\u011f\u0131n nesnel ve genel ge\u00e7er bilgisine ula\u015fman\u0131n imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu ileri s\u00fcrerler. G\u00f6r\u00fcnenlerden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir varl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunarak, var olan her \u015feyin fenomenlerden ibaret oldu\u011funu s\u00f6ylerler. \u00d6znellik s\u00f6z konusudur. Mesela Protagoras\u2019a g\u00f6re birisine tatl\u0131 gelen \u015farap ba\u015fkas\u0131na ac\u0131 gelebilir. S\u00f6z konusu \u015farap duyusal deneyimden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u0130nsan\u0131n her \u015feyin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc burada kendini g\u00f6sterir. Dolay\u0131s\u0131yla mutlak ve de\u011fi\u015fmez bilgi yoktur onlara g\u00f6re. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc bilgi g\u00f6recelidir. Zira hakikat, ki\u015fiden ki\u015fiye, toplumdan topluma de\u011fi\u015fiklik arz edebilir.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Sokrates_MO_469-399\"><strong>Sokrates (M\u00d6. 469-399)<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-default\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ins-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2655\" width=\"327\" height=\"170\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ins-1.jpg 920w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ins-1-300x156.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ins-1-768x400.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 327px) 100vw, 327px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Diyalog ve felsefi tart\u0131\u015fmalar\u0131yla insanlara, ruhlar\u0131na \u00f6zen g\u00f6stermeleri gerekti\u011fini anlatm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlara adalet, erdem, bilgelik gibi en iyi bilmeleri gereken konularda cehalet i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Kimsenin onu idam etmek gibi bir niyeti yoktu. \u0130ktidar, ele\u015ftirilerinden bunald\u0131klar\u0131 ya\u015fl\u0131 ve \u00e7irkin adam\u0131 susturmak istiyordu. Ondan herkesin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi hayat\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in aman dilemesini beklediler. Basit bir para cezas\u0131yla kurtulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendisine verilecek \u00f6l\u00fcm cezas\u0131na alternatif bir ceza \u00f6nermesi su\u00e7unu kabul etti\u011fi anlam\u0131na gelirdi. Dik durdu Sokrates, kabul etmedi. \u00d6l\u00fcm cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131. Fakat birtak\u0131m nedenlerden dolay\u0131 idam\u0131 bir ay kadar gecikti. O s\u00fcre zarf\u0131nda ka\u00e7abilirdi ama ka\u00e7mad\u0131. Tam bir ruh dinginli\u011finde \u00f6l\u00fcm\u00fc bekledi. (M\u00d6. 399)<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyaset_Felsefesi\"><strong>Siyaset Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Sokrates\u2019in siyaset felsefesi onun b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde demokrasiye y\u00f6nelik ele\u015ftirileriyle, en iyi y\u00f6netim bi\u00e7iminin ne oldu\u011funa dair fikirlerinden olu\u015fur. Devletin varl\u0131k nedeni sadece yurtta\u015flar\u0131n hayat\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye almak de\u011fil ayn\u0131 zamanda onlar\u0131 mutlu k\u0131lmak, ahlaken iyi bir hayat ya\u015famalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve iyi bir hayat temin etmektir. Sokrates, demokrasiyi \u015fiddetle ele\u015ftirmi\u015ftir. Siyaset ona g\u00f6re kaptanl\u0131k ya da mimarl\u0131k gibi bir sanatt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bilgiden yoksun \u00e7o\u011funlu\u011fun karar\u0131yla harekete ge\u00e7irilecek demokratik bir y\u00f6netim, bir sanat olan siyasetin \u00f6z\u00fcne ve ruhuna uygun de\u011fildir. Bir hastay\u0131 ameliyat etmek gerekti\u011finde, onu herhangi bir kimseye b\u0131rakmaz, cerrah\u0131 da kura ile se\u00e7miyorsak ayn\u0131 hassasiyet de siyaset i\u00e7in ge\u00e7erli olmal\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6re aristokrasi ya da anayasal monar\u015fi uygun bir y\u00f6netim bi\u00e7imidir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ahlak_Felsefesi\"><strong>Ahl\u00e2k Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Sokrates\u2019e g\u00f6re sadece bedeni var olarak g\u00f6ren ve insan\u0131 insan yapan\u0131n ruh oldu\u011funu g\u00f6rmezden gelenler mutlulu\u011fu bedensel tatminlerde arayan, haz, maddi zenginlik, \u015fan ya da \u015feref pe\u015finde ko\u015fanlard\u0131r. Sokrates, ruhu ak\u0131lla \u00f6zde\u015fle\u015ftirir. Akl\u0131n en \u00f6nemli fonksiyonu, bireyin hayat\u0131n\u0131 y\u00f6netmesi, y\u00f6nlendirmesi ve d\u00fczenlemesidir. Bilgi bu s\u00fcre\u00e7te sadece rol oynar. Ona g\u00f6re, bir insan\u0131n en \u00f6nemli faaliyeti ruhuna \u00f6zen g\u00f6stermesidir. Bir kimse neden ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulam\u0131yorsa ya\u015fam\u0131 de\u011fersizdir.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong><em>\u201cSorgulanmayan bir hayat, ya\u015fanmaya de\u011fer de\u011fildir.\u201d<\/em><\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Sokrates a\u00e7\u0131s\u0131ndan insanlar, \u00fcyesi olduklar\u0131 topluma ve ba\u011fl\u0131 bulunduklar\u0131 k\u00fclt\u00fcre g\u00f6re ya\u015farlar. \u0130\u015fte ak\u0131l taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmemi\u015f b\u00f6yle bir hayat, Sokrates\u2019in \u201cSorgulanmam\u0131\u015f\u201d dedi\u011fi bir hayatt\u0131r. B\u00f6yle insanlar\u0131n hayatlar\u0131 kendi ellerinde de\u011fildir. Onlar\u0131n denetimi d\u0131\u015far\u0131dan gelmektedir. Bu da ancak ki\u015fiyi felakete s\u00fcr\u00fckler. Ona g\u00f6re erdem, bilgidir. Bilgiyi eylemin \u00f6n\u00fcne koymu\u015ftur. Fakat her bilginin erdem olmad\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130nsan\u0131n ger\u00e7ek amac\u0131na ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan tek bilgi, neyin ger\u00e7ekten iyi ve neyin ger\u00e7ekten k\u00f6t\u00fc oldu\u011funa ili\u015fkin bilgidir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Yontem_Anlayisi\"><strong>Y\u00f6ntem Anlay\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Onun \u00e7\u00fcr\u00fctme metodu me\u015fhurdur. \u0130nsanlara s\u00fcrekli sorular sorarak verdikleri cevab\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcp asl\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey bilmediklerini g\u00f6sterirdi. Bu y\u00f6ntemin \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc boyutu, \u00e7o\u011fu zaman bu metodun alayc\u0131 y\u00f6n\u00fcyle tamamlan\u0131rd\u0131. Di\u011fer y\u00f6ntemi kullanmaya pek imk\u00e2n bulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Sokrates_ve_Platona_Yakin_Bakis_PHAIDON\"><strong>Sokrates ve Platon\u2019a Yak\u0131n Bak\u0131\u015f: PHA\u0130DON<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p><em>&#8211;<strong>Phaidon Eserinin Kriti\u011fi<\/strong>&#8211;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Platon, M.\u00d6 427 y\u0131l\u0131nda soylu ve aristokrat bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya gelir. As\u0131l ad\u0131 Aristokles\u2019tir. Fakat g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fcn geni\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131 \u201cPlaton\u201d lakab\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>Hayat\u0131n\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 iki olay de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir:<br>1-Sokrates ile tan\u0131\u015fmas\u0131.<br>2-Sokrates\u2019in ba\u015f\u0131na gelenler.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Atina\u2019n\u0131n y\u00f6netiminde problem vard\u0131r. Cuntac\u0131lar y\u00f6netimi ele ge\u00e7irmi\u015f, ucuz ve etkisiz politikalarla berbat olan vaziyet daha da k\u00f6t\u00fcye gitmi\u015ftir. \u0130lk ba\u015flardaki s\u00f6ylemlerinden dolay\u0131 umutlanan Platon, Sokrates i\u00e7in infaz emri verilmesinin ard\u0131ndan iyice umudunu kaybetmi\u015ftir. \u0130nfaz\u0131n ard\u0131ndan Platon, g\u00fcvenlik nedeniyle di\u011fer Sokrates\u00e7ilerle birlikte ba\u015fka bir yere gider. Daha sonra baz\u0131 seyahatlere \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n<p>Gitti\u011fi ilk yer, matematik bilgisini geli\u015ftirmesine imk\u00e2n sa\u011flayan M\u0131s\u0131r\u2019d\u0131r. Ard\u0131ndan \u0130talya\u2019ya ge\u00e7erek Pythagoras\u00e7\u0131larla tan\u0131\u015f\u0131r. Sicilya seyahati d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde, Atina ile sava\u015f halinde olan Aigina\u2019da karaya \u00e7\u0131kar. Esir al\u0131n\u0131r ve k\u00f6le pazar\u0131nda sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Baz\u0131 kaynaklar\u0131n belirtti\u011fine g\u00f6re Phaidon, Platon\u2019un fidyesini \u00f6der ve onu kurtar\u0131r. Platon daha sonra bu paray\u0131 geri \u00f6demek istedi\u011finde Phaidon paray\u0131 geri almaz. Platon da bu parayla bir bah\u00e7e sat\u0131n alarak \u2019yi kurar. Buras\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n ilk b\u00fcy\u00fck e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma merkezi olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Okulda felsefeye yakla\u015f\u0131m tarz\u0131 geometri yoluyla ger\u00e7ekle\u015fen matematiksel bir yakla\u015f\u0131md\u0131. Denildi\u011fine g\u00f6re okulun giri\u015f kap\u0131s\u0131nda \u201cGeometri bilmeyen buraya giremez.\u201d yaz\u0131yordu. Platon\u2019un amac\u0131, iyi e\u011fitilmi\u015f akl\u0131yla y\u00f6netecek filozof-kral\u0131 e\u011fitmekti. Akademi, devlet adamlar\u0131 ve yasa koyucular yeti\u015ftirip, bilim ve felsefe temelli politika e\u011fitimi veren bir kurum olmay\u0131 hedefliyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon, ilk\u00e7a\u011fdan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze t\u00fcm yap\u0131tlar\u0131 elimize ula\u015fm\u0131\u015f olan ilk filozoftur. Akademi\u2019deki dersler biraz y\u00fcksek perdeden oldu\u011fu i\u00e7in Platon, halk i\u00e7in de birtak\u0131m pop\u00fcler eserler yazm\u0131\u015ft\u0131r. Eserlerinin geneli diyalog \u015feklindedir. Bu diyaloglar\u0131 \u00fc\u00e7 d\u00f6nemde incelemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>1. Gen\u00e7lik D\u00f6nemi (Sokrates\u2019in Savunmas\u0131 gibi.)<br>2. Olgunluk D\u00f6nemi (Devlet, \u015e\u00f6len gibi.)<br>3. Ya\u015fl\u0131l\u0131k D\u00f6nemi (Parmenides, Timaios gibi.)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Menon ve Phaidon adl\u0131 eserleri Gen\u00e7lik d\u00f6nemi ile Olgunluk d\u00f6nemi aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019un gen\u00e7lik d\u00f6neminde kaleme ald\u0131\u011f\u0131 eserler \u201cSokratik Diyaloglar\u201d diye adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Platon\u2019un bu yap\u0131tlarda g\u00f6zetti\u011fi ama\u00e7, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve bildi\u011fi kadar\u0131yla Sokrates\u2019in karakterini, ki\u015fili\u011fini ve felsefesini tan\u0131t\u0131p \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirmektir. Ayr\u0131ca \u201cbilmedi\u011fini bilmek\u201d d\u0131\u015f\u0131nda aktaracak pozitif hi\u00e7bir \u00f6\u011fretisi bulunmayan Sokrates\u2019in, insanlara bilgisizliklerini g\u00f6stermeyi ama\u00e7layan \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc ve dolay\u0131s\u0131yla negatif diyaloglar oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Olgunluk d\u00f6nemi diyaloglar\u0131 daha az dramatiktir. Birtak\u0131m pozitif \u00f6\u011fretiler \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Felsefi i\u00e7erik, genellikle Sokrates ya da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir otoritesi olan ba\u015fka bir uzman taraf\u0131ndan ortaya konur. Gen\u00e7lik d\u00f6nemi ile olgunluk d\u00f6nemi aras\u0131ndaki e\u015fi\u011fin Platon\u2019un Sicilya\u2019dan d\u00f6nmesi kabul edilir. O s\u0131ralarda 40 ya\u015f\u0131nda olan Platon, Akademi\u2019yi kurmu\u015f, bundan sonra da kendi \u00f6\u011fretilerini ortaya koydu\u011fu diyaloglar\u0131n\u0131 yazmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u015fl\u0131l\u0131k d\u00f6nemi diyaloglar\u0131nda Sokrates\u2019in rol\u00fc azalm\u0131\u015f, diyaloglar\u0131n dramatik karakteri t\u00fcmden kaybolmu\u015ftur. Son d\u00f6nem diyaloglar\u0131nda deneme formu a\u011f\u0131r basar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Esere Giri\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu kitapta Platon\u2019un iki y\u00f6nl\u00fc bir amac\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir: Bunlardan birincisi Sokrates\u2019in \u201c\u0130nsan\u0131n en temel i\u015finin ruhuna \u00f6zen g\u00f6stermek oldu\u011fu\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc me\u015frula\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Bu ayn\u0131 zaman da Platon i\u00e7in de mutlulu\u011fa gidi\u015fin tek yoludur. \u0130nsan ruhu ancak b\u00f6ylesi bir felsefi hayat i\u00e7inde teselli bulup benli\u011finin ger\u00e7ek amac\u0131na eri\u015febilir. \u0130kincisi de ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6ne s\u00fcr\u00fcp idealar kuram\u0131n\u0131 ortaya atmakt\u0131r. Platon, ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc kuram\u0131n\u0131 Pythagoras\u00e7\u0131lardan \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Onlara duydu\u011fu minneti Menon adl\u0131 eserinde dile getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><em>Platon t\u0131pk\u0131 Sokrates gibi ruhu ak\u0131l ya da zihinle \u00f6zde\u015fle\u015ftirir. K\u0131sacas\u0131 Phaidon adl\u0131 eser iki ana \u00f6\u011fretiyi ortaya koyar: \u201cRuhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc\u201d ve \u201c\u0130dealar \u00f6\u011fretisi\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong>Karakter Tahlili<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Phaidon adl\u0131 eserin ba\u015fkahraman\u0131 Sokrates\u2019tir. Bununla birlikte Phaidon\u2019daki Sokrates sorgulay\u0131c\u0131, tart\u0131\u015fmac\u0131, insanlara ahlaki konulardaki bilgisizliklerini g\u00f6steren Sokrates de\u011fildir. Sokrates art\u0131k, Platon\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerinin s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapacakt\u0131r. Bu sonucu onun \u201cruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc\u201d ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerinden \u00e7\u0131kartabiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p>Sokrates, Platon\u2019un gen\u00e7lik diyaloglar\u0131nda ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc konusunda <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Agnostisizm\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Agnostisizm\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">agnostik <\/a>bir tutum tak\u0131n\u0131r. Oysa Phaidon\u2019da ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc temellendirmek i\u00e7in \u00fcst \u00fcste birtak\u0131m arg\u00fcmanlar ileri s\u00fcrer. Phaidon, Sokrates\u2019in son an\u0131nda yan\u0131nda bulunan bir dostudur. Phaidon ile konu\u015fan Ekhekrates Pythagoras\u00e7\u0131 filozoftur. Ayr\u0131ca ana diyalogda Sokrates ile bulunan Simmias ve Kebes de Pythagoras\u00e7\u0131 filozoflard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Pythagoras\u00e7\u0131lar, \u00fcnl\u00fc matematik \u00e2limi ve filozof Pythgoras\u2019\u0131n \u00f6nderli\u011finde sadece bir felsefe okulu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda dini bir cemaat ve politik bir \u00f6rg\u00fct meydana getirecek \u015fekilde bir araya gelen topluluktur. Felsefeye Bat\u0131 Anadolu k\u0131y\u0131lar\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f fakat politik nedenlerden dolay\u0131 s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f, G\u00fcney \u0130talya\u2019ya s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kriton, Sokrates\u2019in ya\u015f\u0131t\u0131 ve kadim dostudur.<br>Ksanthippe, Sokrates\u2019in e\u015fi olup antik kaynaklarda huysuz bir kad\u0131n olarak g\u00f6sterilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Eserin \u00d6zeti<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ya\u015fam\u0131 boyunca insanlar\u0131n do\u011fru yolu bulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7abalayan Sokrates, 70 ya\u015f\u0131nda iken Meletos ad\u0131nda biri taraf\u0131ndan \u201cDinsizlik\u201d ve \u201cAtina gen\u00e7lerinin ahl\u00e2k\u0131n\u0131 bozma\u201d gerek\u00e7esiyle dava edilir. Mahkemeye \u00e7\u0131kan Sokrates, bu su\u00e7lamalar kar\u015f\u0131s\u0131nda h\u00e2kimleri ikna etmek yerine, kendisine itham edilen su\u00e7lar \u00fczerinden sorgulama yoluna gidip bunlar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra kendi ya\u015fam\u0131n\u0131n savunusunu yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ona g\u00f6re \u00f6nemli olan, ki\u015finin i\u015fini do\u011fru d\u00fczg\u00fcn yapmas\u0131, kendisine sayg\u0131s\u0131 olduktan sonra \u00f6l\u00fcm\u00fc bile g\u00f6ze almas\u0131d\u0131r. O, y\u00fcreksiz olmaktansa \u00f6lmeyi tercih etmenin daha do\u011fru oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Felsefe yapmaktan vazge\u00e7medi\u011fi takdirde \u00f6l\u00fcme mahk\u00fbm edilece\u011fi s\u00f6ylenmesine ra\u011fmen Sokrates, bundan vazge\u00e7meyece\u011fini ifade etmi\u015f, insanlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131 ar\u0131nd\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in gerekeni yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Mahkemede yap\u0131lan oylar sonucu az bir farkla Sokrates i\u00e7in \u00f6l\u00fcm h\u00fckm\u00fc \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fckm\u00fcn verildi\u011fi zaman Atinal\u0131lar\u0131n <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Apollon\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Apollon\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Apollon\u2019u <\/a>kutlamak i\u00e7in bir gemiyi Delos\u2019a g\u00f6nderdikleri d\u00f6neme denk gelmi\u015ftir. Bu gemi d\u00f6n\u00fcnceye denk kentte idam yap\u0131lmas\u0131 yasak oldu\u011fundan Sokrates, kendisine verilen \u00f6l\u00fcm cezas\u0131n\u0131n onaylanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan 30 g\u00fcn ge\u00e7tikten sonra idam edilmi\u015ftir. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda Sokrates ka\u00e7may\u0131 de\u011fil, \u00f6l\u00fcm\u00fc beklemeyi tercih etmi\u015f, dostlar\u0131yla felsefi sohbetler ederek \u201cyarg\u0131\u00e7lar huzurunda savundu\u011fu ya\u015fam\u0131n\u0131\u201d s\u00fcrd\u00fcrmeye devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Phaidon adl\u0131 eser, Sokrates\u2019in dostlar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 son felsefi diyalogdur. Kitab\u0131n i\u00e7erisinde birka\u00e7 diyalogu \u00f6rnek olarak verelim:<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> \u00d6l\u00fcmden korkmuyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00fcmden sonra ya\u015fam\u0131n oldu\u011funa inan\u0131yorum. Ayr\u0131ca eski inan\u00e7lara g\u00f6re bu durum k\u00f6t\u00fclerden daha \u00e7ok iyilere yarayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> \u0130nsanlar ger\u00e7ekten felsefeyle ilgilenenlerin \u00f6lmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 fark etmezler.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> \u00d6l\u00fcm hem ruhun bedenden ayr\u0131lmas\u0131 hem de ruhun kendi ba\u015f\u0131na varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmesi de\u011fil midir?<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> Ruh, bedenden uzak durduk\u00e7a hakikati anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> Belki de \u00f6l\u00fcm sayesinde amac\u0131m\u0131za ula\u015fabiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc beden ve ak\u0131l bir arada, ruhumuz da k\u00f6t\u00fc \u015feylerle beraber olduk\u00e7a hakikate ula\u015famayaca\u011f\u0131z. Bedenimiz, onu beslemek zorunda oldu\u011fumuz i\u00e7in bize \u00e7ok fazla sorun \u00e7\u0131kar\u0131r. Ayr\u0131ca beklenmedik zamanlarda gelen hastal\u0131klar da hakikatin pe\u015finden gitmemize engel olur.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> \u00c7o\u011fu ki\u015fi kendilerinden \u00f6nce \u00f6len sevdiklerini g\u00f6rmek umuduyla Hades\u2019e<a href=\"#_ftn30\">[30]<\/a> gidiyor. Bilgeli\u011fi seven ve ona Hades\u2019te ula\u015faca\u011f\u0131na inanan insan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in k\u0131zar m\u0131? Oraya g\u00f6n\u00fcls\u00fcz m\u00fc gider? A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u00f6lece\u011fi i\u00e7in \u00f6fkelenen birini g\u00f6r\u00fcrsen bil ki o, bilgeli\u011fi de\u011fil bedenini seviyordur.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> \u00d6l\u00fcmden ya\u015fama bir d\u00f6n\u00fc\u015f var ve ya\u015fayanlar \u00f6l\u00fclerden do\u011fuyorlar. Ayr\u0131ca iyi ruhlar\u0131 mutlu k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 da \u00fcz\u00fcnt\u00fcl\u00fc bir son bekliyor.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Kebes<\/strong>:<\/em> \u0130nsanlar sorguland\u0131klar\u0131 zaman hakikati kendiliklerinden bulurlar.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> Ruhlar\u0131m\u0131z biz do\u011fmadan \u00f6nce bedenden ayr\u0131 bir varolu\u015fa ve bilgilere sahip oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> E\u011fer ruhumuz biz do\u011fmadan \u00f6nce varsa yeniden do\u011fabilmesi, yeniden do\u011fabilmesi sadece \u00f6l\u00fcmden sonra ger\u00e7ekle\u015febiliyorsa, onun \u00f6l\u00fcmden sonra da var olmas\u0131 gerekmez mi?<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> Ruh bir \u015feyi kendi ba\u015f\u0131na incelerse, o zaman sonsuz ve asla de\u011fi\u015fmeyen \u015feylere do\u011fru y\u00f6nelir.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> Ruh tanr\u0131sal olana, \u00f6l\u00fcms\u00fcze, d\u00fc\u015f\u00fcnene, sade olana, da\u011f\u0131lmayana, sabit olana benzer. Beden ise insana, \u00f6l\u00fcml\u00fcye, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyene, sade olmayana, da\u011f\u0131lana ve ayn\u0131 kalmayana benzer.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> Her mutluluk ya da ac\u0131 ruhu bedene \u00e7iviler. Yani ruhu bedene benzetirler. Ruh bedene benzedi\u011finde bedenin ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 \u015feylerden ho\u015flanacak ve onunla eylemlerde bulunmak zorunda kalacakt\u0131r. B\u00f6yle olunca da Hades\u2019e varamayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> \u0130nsanlardan nefret etme, bir insana a\u015f\u0131r\u0131 derecede g\u00fcvenip onun ikiy\u00fczl\u00fc oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131nca ba\u015flar. Bu durum \u00e7ok yak\u0131n\u0131m\u0131z olarak g\u00f6rd\u00fcklerimizde olunca herkesten nefret etmeye ba\u015flar\u0131z. Ve art\u0131k hi\u00e7 kimsenin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131r\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Sokrates<\/strong>:<\/em> Dilde yap\u0131lacak yanl\u0131\u015fl\u0131k, sadece dile de\u011fil ayn\u0131 zamanda ruha da k\u00f6t\u00fc etki yapar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Genel De\u011ferlendirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sokrates, hakk\u0131nda verilen idam karar\u0131na itiraz etmemi\u015fti. \u0130tiraz edip aman dilemek varken, iyi ve \u00e2dil ya\u015fam\u0131\u015f bir filozofun ba\u015f\u0131na hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck gelmeyece\u011fine inanan Sokrates\u2019e Kebes adl\u0131 filozof sorar:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><em>&#8211; Madem filozoflar \u00f6lmeye bu kadar can at\u0131yorlar, neden intihar etmezler?<\/em><br><em>&#8211; \u00c7\u00fcnk\u00fc can tanr\u0131lar\u0131n arma\u011fan\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n izni olmadan yap\u0131lacak bu davran\u0131\u015f onlar\u0131 k\u0131zd\u0131r\u0131r.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Sokrates, ger\u00e7ekten felsefe yapan bir kimsenin temel amac\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcme ve \u00f6lmeye haz\u0131rl\u0131k yapmak oldu\u011funu dile getirir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u00f6l\u00fcm\u00fc, ruh ile bedenin ayr\u0131lmas\u0131 olarak tan\u0131mlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Filozof olarak bilinen ki\u015fi hazlara uzak ve yabanc\u0131 biri olup kendisini bedenden m\u00fcmk\u00fcn mertebe kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fan biridir. Zira, filozof bu tip hazlardan uzak durur. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun i\u015fi beden de\u011fildir, ruha y\u00f6nelmektir. Bedensel duyular, insan\u0131 \u00e7o\u011fu zaman yan\u0131lt\u0131rlar. Filozofun ger\u00e7ek bilgiye ula\u015fmas\u0131, ancak ruh kendi ba\u015f\u0131na kald\u0131\u011f\u0131, duyulardan yard\u0131m almad\u0131\u011f\u0131 zaman s\u00f6z konusu olur. Bu da idealar\u0131 bilmekle olur. Adalet, iyilik, g\u00fczellik gibi idealar duyu yoluyla de\u011fil, saf d\u00fc\u015f\u00fcnme yoluyla bilinebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sokrates\u2019in \u00f6l\u00fcmle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u00f6zetleyecek olursak;<\/p>\n\n\n\n<p>1. Ger\u00e7ek bir filozof varl\u0131klar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc kavramak ister.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Bu kavray\u0131\u015f\u0131n olmas\u0131 i\u00e7in ruhun tek ba\u015f\u0131na kalmas\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bedensel hazlar ve duyular onu yan\u0131lt\u0131r. Bu durumda ruhun bedenden kurtulmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Ruhun bedenden kurtulmas\u0131 \u00f6l\u00fcmle meydana gelir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00fcm, \u201cruhun bedenden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131\u201d sa\u011flayan bir ara\u00e7t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Filozoflar\u0131n salt bilgeli\u011fe kavu\u015facaklar\u0131 yer olan Hades\u2019e giderken korkmalar\u0131 mant\u0131kl\u0131 de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u00f6l\u00fcm bir kurtulu\u015f ve \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011fe giden yolda bir basamakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sokrates\u2019e g\u00f6re ar\u0131nma, ruhun bedenden ayr\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. Ruhun bedenden ayr\u0131lmas\u0131ndan \u00f6nce filozofun kendini bedensel hazlar\u0131ndan kurtarm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Zira filozoflara \u00f6zg\u00fc olan erdem, cesaret, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, adalet ve bilgelik bir t\u00fcr \u201car\u0131nma\u201d yoludur. Bunlar ar\u0131nma yolu olduklar\u0131 i\u00e7in yaln\u0131zca ar\u0131nm\u0131\u015f ki\u015filer filozof olabilirler.<\/p>\n\n\n\n<p>Ar\u0131nm\u0131\u015f olarak Hades\u2019e gidenler tanr\u0131larla birlikte olaca\u011f\u0131ndan \u00f6l\u00fcm \u201carzulanabilir\u201d bir \u015feydir. Bundan sonraki ad\u0131mlarda \u201cRuhun \u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc\u201d meselesi tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131l\u0131r;<\/p>\n\n\n\n<p>Kebes, \u00f6l\u00fcmden sonra ruhun var olmaya devam etti\u011fine inanmayan kimselerin oldu\u011funu s\u00f6yler. Sokrates, Kebes\u2019in bu ifadesine kar\u015f\u0131l\u0131k 3 arg\u00fcman ileri s\u00fcrer:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>1. Kar\u015f\u0131tl\u0131k Arg\u00fcman\u0131<br>2. An\u0131msama Arg\u00fcman\u0131<br>3. Benzerlik Arg\u00fcman\u0131<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p><em><strong>1. Kar\u015f\u0131tl\u0131k Arg\u00fcman\u0131:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Var olan her \u015fey kar\u015f\u0131t\u0131ndan \u00e7\u0131kar. B\u00fcy\u00fcyen bir \u015fey daha \u00f6ncesinde k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. (B\u00fcy\u00fck-K\u00fc\u00e7\u00fck)<br>Her kar\u015f\u0131t durum aras\u0131nda iki kar\u015f\u0131t s\u00fcre\u00e7 vard\u0131r. (B\u00fcy\u00fckl\u00fck artarken, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fck azal\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n<p>Bu iki kar\u015f\u0131t s\u00fcrecin birbirini dengelemesi gerekir. Aksi takdirde her \u015fey ayn\u0131 kal\u0131r. (Hayat-\u00d6l\u00fcm) Hayat olunca \u00f6l\u00fcm onu dengeler. \u00d6l\u00fcm olunca da hayat\u0131n olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>2. An\u0131msama (anemnesis) Arg\u00fcman\u0131:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bilginin ilk kez ruh d\u00fcnyaya gelmeden \u00f6nce \u201cideyi\u201d g\u00f6rm\u00fc\u015f olmakla kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat beden i\u00e7ine girdikten sonra unuttu\u011funu, an\u0131msamak suretiyle yeniden ele ge\u00e7irildi\u011fini ifade eden arg\u00fcmand\u0131r. S\u00f6z konusu <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/A_priori\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/A_priori\">apriori<\/a>, (deneyim olmaks\u0131z\u0131n elde edilen kesin bilgi) ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fcz olmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>3-Benzerlik Arg\u00fcman\u0131:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Platon, iki d\u00fcnyal\u0131 metafizi\u011fini ilk kez olarak ortaya koydu\u011fu Phaidon\u2019da varl\u0131k alan\u0131n\u0131 \u201c<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0dealar_teorisi\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0dealar_teorisi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130dealar Evreni<\/a>\u201d ve \u201c<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Fenomen\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Fenomen\">Fenomen <\/a>(olu\u015f-g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f) Evren\u201d \u015feklinde ikiye ay\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fenomen evren, s\u00fcrekli bir de\u011fi\u015fim ve olu\u015f i\u00e7erisindedir. Somut ve g\u00f6reli bireysel nesnelerden ya da tikellerden meydana gelir. \u0130dealar evreni ise, basit ve de\u011fi\u015fmez olan, her daim ne ise o olarak kalan t\u00fcmellerden olu\u015fur. Dolay\u0131s\u0131yla insan\u0131n bedeni duyular yoluyla alg\u0131lanan \u201cfenomen\u201d d\u00fcnyas\u0131yla, ruhu da ak\u0131l yoluyla kavranabilen \u201cidealar\u201d d\u00fcnyas\u0131yla benzerlik g\u00f6sterir. \u0130dealar\u0131n ezeli ebedi olmas\u0131na benzer \u015fekilde bu da ruhun \u00f6l\u00fcms\u00fcz olmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir sonraki ad\u0131mda Simmias \u00f6ne \u00e7\u0131kar ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc arg\u00fcmana itiraz eder. \u201cRuhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc\u201d konusunda hakikate ya da kesin bir kanaate eri\u015femediklerine i\u015faret eder. Ona g\u00f6re ruh, bir harmonidir. Yani uyumdur. Ruh, saz\u0131n ahenkli sesidir. Beden de saz\u0131n kendisidir. Saz par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131nda nas\u0131l ki ahenkli ses kaybolup gidiyorsa ayn\u0131 \u015fekilde bedenin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra ruhun gitmesi muhtemeldir. Kebes ise bu konuda biraz \u015f\u00fcphecidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sokrates, g\u00f6r\u00fc\u015fleri bir kez daha toplarlar ve onlara son bir arg\u00fcman geli\u015ftirerek cevap verir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2022<em>Hi\u00e7bir \u015fey kendisi olmaya devam ederek kar\u015f\u0131t\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015femez. (Kar-Ate\u015f \u00f6rne\u011fi) Ate\u015f, ate\u015f olmaya devam etti\u011fi s\u00fcrece so\u011fuk olmaz. Kar da kar olmaya devam etti\u011fi s\u00fcrece s\u0131cak olmaz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u2022<em>Ruh, kendisiyle birlikte hayat\u0131 getirir. Ruh, ruh olmaya devam etti\u011fi s\u00fcrece hayat\u0131n kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 alamaz. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6l\u00fcm\u00fc hi\u00e7bir \u015fekilde kabul edilemez.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Kitab\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru s\u00f6zlerini tamamlayan Sokrates\u2019in veda vakti gelir\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0131kanmak i\u00e7in yan odaya ge\u00e7er. Kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n gitmelerini ister. Kriton\u2019dan zehrin getirilmesini ister. Sokrates, teredd\u00fct etmeden zehri i\u00e7er. Bu tablo kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 tutamazlar. Kriton kendini d\u0131\u015far\u0131 atar. Sokrates olanlar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zaman biraz sitem eder.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sitem kar\u015f\u0131s\u0131nda utan\u0131rlar ve susarlar. Bacaklar\u0131 a\u011f\u0131rla\u015f\u0131ncaya kadar biraz y\u00fcr\u00fcr ve daha sonra uzan\u0131r. Son olarak \u201cAsklepios\u2019a bir horoz adad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kesilmesini istedi\u011fini\u201d s\u00f6yler. Zehir etkisini iyice g\u00f6sterince de Sokrates bu d\u00fcnyadan g\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Simmias ve Kebes \u201cruhun \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc\u201d konusunda ileri s\u00fcrd\u00fckleri g\u00f6r\u00fc\u015flerle Sokrates\u2019i ilk etapta hayli zorlam\u0131\u015flard\u0131. Belki de deyim yerindeyse onun tezini \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu olay\u0131 Ekhekrates\u2019e anlatan Phaidon, Sokrates\u2019i \u201chakikatin temsili\u201d olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Ele\u015ftirileriler Sokrates\u2019e olan yeg\u00e2ne ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 zay\u0131flatm\u0131\u015f onu etkilemi\u015f ve kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu durumun Sokrates\u2019in son arg\u00fcman\u0131n\u0131 olu\u015fturuncaya dek s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Ayr\u0131ca Phaidon\u2019un oldu\u011fu diyalogda Sokrates \u015funu s\u00f6yler: \u201cSizler Sokrates ile de\u011fil, hakikatle ilgilenin.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6l\u00fcm sonras\u0131 \u201chakikattir.\u201d \u00d6l\u00fcmle hakikat aras\u0131nda bir engel var. O engel Hidra\u2019d\u0131r. Herk\u00fcl olup o Hidray\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeden hakikate ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Phaidon, Sokrates olmadan bunu yapamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc hakikati Sokrates\u2019e ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Platon bize bunlar\u0131 sunarken \u201chakikatin kimsenin tekelinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d Phaidon\u2019un tavr\u0131nda resmetmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Aksi taktirde Sokrates\u2019in gidi\u015fiyle hakikat ortada kalakal\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Platon_MO_428427-348347\"><strong>Platon (M\u00d6. 428\/427-348\/347)<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Phaidon adl\u0131 kitab\u0131n \u00f6zet k\u0131sm\u0131nda hayat\u0131 hakk\u0131nda genel bir de\u011ferlendirme ile bilgi verildi\u011fi i\u00e7in buraya tekrar yazmayal\u0131m. Platon\u2019un do\u011frudan fikir d\u00fcnyas\u0131na yolculu\u011fa \u00e7\u0131kal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Bilgi_Felsefesi\"><strong>Bilgi Felsefesi <\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ins-3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2657\" width=\"411\" height=\"234\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ins-3.jpg 853w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ins-3-300x171.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ins-3-768x438.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 411px) 100vw, 411px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p><strong><em>Ma\u011fara Alegorisi<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bilgi teorisinin anahtar unsurlar\u0131n\u0131 veren bu benzetmede, Platon insan\u0131n d\u00fcnyadaki halini, insan\u0131n genel be\u015fer\u00ee durumunu anlat\u0131r. Yine, insanlar\u0131 yan\u0131lsamalara mahk\u00fbm olacak \u015fekilde yeti\u015ftiren k\u00f6t\u00fc toplumlar\u0131 ele\u015ftirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Felsefi bilgiye, derinli\u011fine kavray\u0131\u015fa g\u00f6t\u00fcren soyut d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir \u015fey olarak tan\u0131mlayan Platon, d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flayan ki\u015fiyi, g\u00fcndelik deneyime ba\u011flanman\u0131n, kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f kanaatleri benimsemenin yaratt\u0131\u011f\u0131 zincirleri k\u0131ran biri, ayd\u0131nlanma s\u00fcrecini de karanl\u0131ktan ayd\u0131nl\u0131\u011fa do\u011fru zahmetli bir yolculuk olarak g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n<p>Felsefenin insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme g\u00fcc\u00fcyle ilgili bu ayd\u0131nl\u0131k ve iyimser resmin tam kar\u015f\u0131s\u0131nda, Platon s\u00f6z konusu benzetmesinde, felsefe taraf\u0131ndan ayd\u0131nlat\u0131lmam\u0131\u015f insan\u0131n durumuyla ilgili olduk\u00e7a karanl\u0131k ve k\u00f6t\u00fcmser bir resim bulunur. Onlar ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan manip\u00fcle edilen bi\u00e7are ve pasif insanlard\u0131r. \u00c7ok daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, onlar kendi durumlar\u0131na al\u0131\u015fm\u0131\u015f olup, bundan \u00e7ok ho\u015fnutturlar. Bu y\u00fczden de kendilerini kurtarmaya y\u00f6nelik \u00e7abalara kar\u015f\u0131 koyarlar. Onlar\u0131n s\u00f6z konusu kendilerinden ve durumlar\u0131ndan ho\u015fnut olma halleri, Platon a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bir y\u00f6n\u00fcyle de bu insanlar\u0131n kendileriyle ilgili yanl\u0131\u015f bir bilince dayan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019a g\u00f6re, insanlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu veya Sokrates\u2019in yanl\u0131\u015f de\u011ferlerin pe\u015finden s\u00fcr\u00fcklendiklerine inand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ele\u015ftirdi\u011fi Atinal\u0131lar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc b\u00f6yle karanl\u0131k bir ma\u011faran\u0131n dibinde ya\u015famaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130dealar Teorisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019un felsefeye en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131, epistemolojisinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu \u00fcnl\u00fc <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0dealar_teorisi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0dealar_teorisi\">\u0130dealar Kuram\u0131d\u0131r<\/a>. \u0130dealar, g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr nesnelerin kendilerinin soluk kopya ya da suretleri oldu\u011fu de\u011fi\u015fmez, maddi olmayan, ezeli ve ebedi \u00f6zler veya \u00f6r\u00fcnt\u00fclerdir. Buna g\u00f6re \u00e7ok \u00e7e\u015fitli b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki \u00e7emberlerin kendisinin kopyalar\u0131 oldu\u011fu bir \u201c\u00c7ember\u201d ideas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fenomenin \u0130deaya ontolojik ve epistemolojik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na vurgu yapan olgunluk d\u00f6nemi diyaloglar\u0131nda ima edilen \u201cvarl\u0131\u011fa ula\u015fmadan hakikate ula\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131\u201d tezi \u00fczerinde durmak gerekir. Platon fenomenler d\u00fcnyas\u0131 olmadan, bir \u0130dealar d\u00fcnyas\u0131n\u0131n varolu\u015funu d\u00fc\u015f\u00fcnmenin m\u00fcmk\u00fcn ama bunun tersinin imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Platon \u0130dealar kuram\u0131n\u0131 i\u015fte bu temel \u00fczerinde, yani bilgi, varl\u0131k ve de\u011fer problemine bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmek amac\u0131yla ilk kez Phaidon\u2019da \u201cidea\u201d terimini kullanarak ortaya koyar. \u0130dea, bir \u015feyin \u00f6z\u00fc, mahiyetidir. Ger\u00e7ek bir varolu\u015fa sahiptir. Maddi olmayan bir ger\u00e7eklik olduklar\u0131 i\u00e7in bir mek\u00e2n i\u015fgal etmezler.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ahlak_Felsefesi-2\"><strong>Ahl\u00e2k Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p><em><a href=\"https:\/\/www.felsefe.gen.tr\/platonun-uc-parcali-ruh-anlayisi-ruh-anlayisi-ve-ruhun-ic-duzeni\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/www.felsefe.gen.tr\/platonun-uc-parcali-ruh-anlayisi-ruh-anlayisi-ve-ruhun-ic-duzeni\/\">\u00dc\u00e7 Par\u00e7al\u0131 Ruh Anlay\u0131\u015f\u0131<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019un s\u00f6z konusu ruh g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, ilk kez ve a\u00e7\u0131k olarak Devlet\u2019in ruh ile devlet aras\u0131ndaki benzerlik \u00fczerinde yo\u011funla\u015fan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kitab\u0131nda ele al\u0131n\u0131r. Platon\u2019un siyaset felsefesinde bu konuya k\u0131smen de\u011finilecek.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erdem Anlay\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Erdem anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n belirleyici unsuru \u201cSokratik i\u015flev\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re, d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar gibi, ruhun s\u00f6z konusu par\u00e7alar\u0131n\u0131n da kendilerine \u00f6zg\u00fc birtak\u0131m i\u015flevleri vard\u0131r. Erdem i\u00e7in ikinci ve \u00e7ok daha belirleyici unsur, b\u00fct\u00fcnsel ruhun ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetme, ruhun birli\u011fini ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hesaba katma olgusudur.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyaset_Felsefesi-2\"><strong>Siyaset Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2658\" width=\"357\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-4.jpg 480w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-4-300x189.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 357px) 100vw, 357px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Platon\u2019un felsefesini \u00f6zg\u00fcn k\u0131lan \u201cinsan merkezli siyaset anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n do\u011fal bir sonucu olarak\u201d devlet, ancak insan ruhunun par\u00e7alanmaz birlik ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ula\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra in\u015fa edilebilir. Devlet diyalo\u011fu devletin kayna\u011f\u0131, nas\u0131l meydana geldi\u011fi, \u00e7e\u015fitli siyasal rejimler ve bunlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, y\u00f6neticilerin \u00f6zellikleri vb. konular\u0131 i\u00e7erir. Dar anlamda yasal, hukuki ya da anayasal meseleler bu diyalogda yer almamaktad\u0131r. \u00d6zellikle ilk iki kitapta diyalo\u011fun ana konusunu ahlaki bir kavram olarak \u201cadalet\u201d meselesi olu\u015fturmaktad\u0131r. Adalet, erdemin bilgi oldu\u011fu \u015feklindeki di\u011fer Sokratik diyaloglar da dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u201cHerkesin kendi i\u015fini yapmas\u0131 ve di\u011ferinin i\u015fine kar\u0131\u015fmamas\u0131\u201d sav\u0131 ile desteklenmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019a g\u00f6re, toplumu meydana getiren \u015fey \u00f6ncelikle insan\u0131n kendi kendine yetmemesi ve ba\u015fkalar\u0131na ihtiya\u00e7 duymas\u0131d\u0131r. Bununla birlikte, insanlar sahip olunan \u015feylerle yetinmeyecek, daha \u00e7ok istedik\u00e7e ihtiya\u00e7lar artacak ve bunun sonucunda da gerek toplum i\u00e7erisinde gerekse d\u0131\u015far\u0131dan gelebilecek tehditler noktas\u0131nda toplumun d\u00fczene sokulmas\u0131 gereksinimi do\u011facakt\u0131r. S\u00f6z konusu bu d\u00fczen gereksinimi de devleti meydana getirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon, adalet ilkesinden hareketle devlette her bir bireyin kendine uygun i\u015fi yapmas\u0131 ve di\u011ferinin i\u015fine kar\u0131\u015fmamas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Buna g\u00f6re devlet esas olarak, t\u0131pk\u0131 ruhun \u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131s\u0131 (ak\u0131l yan\u0131, y\u00fcrek yan\u0131 ve istekler yan\u0131) gibi y\u00f6neticiler, koruyucular ve i\u015f\u00e7iler olarak b\u00f6l\u00fcmlenmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar\u0131n ideal devletin zorunlu i\u015flevleri oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren Platon, s\u00f6z konusu i\u015flevleri birer meslek haline getirir. Buna g\u00f6re o, ideal devlette adaletin bir uzmanla\u015fma ilkesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve korunmas\u0131n\u0131, tek tek her tip insan\u0131n kendi uygun s\u0131n\u0131f\u0131nda yer almas\u0131 ve ilgili s\u0131n\u0131f\u0131n ger\u00e7ek fonksiyonunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yler. Ona g\u00f6re, her s\u0131n\u0131f kendi yeri veya s\u0131n\u0131fsal s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde durup, sadece kendi i\u015fi \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131rsa, hi\u00e7bir s\u0131n\u0131f bir ba\u015fka s\u0131n\u0131fla \u00e7at\u0131\u015fmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Ruhun ak\u0131l yan\u0131, sadece kendisiyle nesneleri bildi\u011fimiz ya da bilgeli\u011fi sevdi\u011fimiz de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onlar\u0131 y\u00f6netti\u011fimiz yand\u0131r. Akl\u0131n di\u011fer iki yan\u0131 y\u00f6netmesi ise iki sebeple a\u00e7\u0131klanabilir:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Sadece ak\u0131l yan\u0131 kendisi i\u00e7in de\u011fil, ruhun b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve y\u00f6netir.<br>2. Ak\u0131ldaki yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 sebebiyle di\u011fer iki yan\u0131n zaaflar\u0131n\u0131 biliyor olmas\u0131 ve hakikatin pe\u015finden yaln\u0131zca kendisinin ko\u015fuyor olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla adalet, bu \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn aralar\u0131ndaki i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc, e\u011frilik ise onlar\u0131n uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna g\u00f6re <em>\u201cFilozoflar bu devlette kral olmad\u0131k\u00e7a ya da kral dediklerimiz ger\u00e7ekten filozof olmad\u0131k\u00e7a, b\u00f6ylece ayn\u0131 insanda devlet g\u00fcc\u00fc ile ak\u0131l g\u00fcc\u00fc birle\u015fmedik\u00e7e, bunun yan\u0131nda kesin bir yasayla herkese kendi yapaca\u011f\u0131 i\u015f verilmedik\u00e7e devletin ba\u015f\u0131 dertten kurtulmaz.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Adaleti i\u00e7eren ideal devlet, felsefenin g\u00f6sterdi\u011fi ger\u00e7ekler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda felsefi bilgiye g\u00f6re kurulan ve bu bilgiyle y\u00f6netilen devlettir. Ancak bu bilgiye herkes sahip olabilir mi? Ya da tersten sordu\u011fumuzda ideal devlette ya\u015fayan bir kundurac\u0131 ya da \u00e7ift\u00e7i filozof olup devleti y\u00f6netebilir mi? Platon\u2019un, \u00f6zellikle Devlet\u2019i<a href=\"#_ftn38\">[<\/a> g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu konuda \u00e7ok da iyimser olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmek durumunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca ideal devletin bir ide olarak varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilebilir. Platon bu durumu \u015fu s\u00f6zlerle ifade eder: <em>\u201cD\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde b\u00f6yle bir devlet oldu\u011funu sanm\u0131yorum. Ama isteyen i\u00e7in g\u00f6kte bir \u00f6rne\u011fi bulunabilir, ona bakar ve kendini ona g\u00f6re d\u00fczene sokar. B\u00f6yle bir devlet ister bir yere kurulmu\u015f ister daha kurulmam\u0131\u015f olsun, onun yapaca\u011f\u0131 yaln\u0131z bu devletin kanunlar\u0131na uymakt\u0131r, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kanunlar\u0131na de\u011fil.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Platon\u2019da idelerin ediniminde filozofun sadece epistemolojik olarak de\u011fil, belki daha da \u00f6nemlisi ahlaki ve siyasal bir rol\u00fc bulunmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan toplumsal ve siyasal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulabilmesi i\u00e7in felsefeye, bilime ve akla g\u00fcvenmek gereklidir. Bu sebeple Platon\u2019da siyaset felsefesi ile ideler \u00f6\u011fretisi aras\u0131nda kopmaz bir ba\u011f g\u00f6zlerden ka\u00e7mamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Platoncu idelere ya da ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131lmad\u0131k\u00e7a ne bireysel mutluluk ne de toplumsal huzur ve s\u00fck\u00fbn m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu bak\u0131mdan hem ruh hem de devlet y\u00f6netimi, de\u011fi\u015fken ve bireysel arzular \u00fczerine de\u011fil, de\u011fi\u015fmez de\u011ferlere ve idelere ba\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon, karanl\u0131ktan ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan ve nesnelere \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 veren \u201c\u0130yi\u201d ideas\u0131n\u0131 idrak eden filozofun ma\u011faran\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve ma\u011faradaki di\u011fer mahk\u00fbmlar\u0131 da d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131karmakla g\u00f6revli oldu\u011funu bizlere hat\u0131rlatmaktad\u0131r. Ancak onu bekleyen zorlu g\u00f6rev, ma\u011faran\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karken katland\u0131\u011f\u0131 o me\u015fakkatli ve sarp yoku\u015ftan daha zordur.<\/p>\n\n\n\n<p>Karanl\u0131\u011fa ve kukla nesnelerle ya\u015famaya al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan ma\u011faradaki mahk\u00fbmlar, ruhunu bir anlamda \u00f6zg\u00fcr k\u0131lan ve art\u0131k mahk\u00fbm olmayan o insan\u0131 (filozofu) kolayca kabullenecek de\u011fildirler. Platon bu durumu \u201c<em>Bu adam onlar\u0131 \u00e7\u00f6zmeye, yukar\u0131ya g\u00f6t\u00fcrmeye kalk\u0131\u015f\u0131nca, ellerinden gelse \u00f6ld\u00fcrmezler mi onu?\u201d<\/em> diyerek bir anlamda hocas\u0131 Sokrates\u2019in Atina demokratlar\u0131 taraf\u0131ndan idam edilmesine g\u00f6nderme dahi yapar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sebeple bilgi aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n salt entelekt\u00fcel bir u\u011fra\u015f olmay\u0131p, siyasal, toplumsal ve b\u00fct\u00fcn site halk\u0131n\u0131n do\u011fruya, iyiye ve g\u00fczele y\u00f6neltilmesi bak\u0131m\u0131ndan e\u011fitsel bir y\u00f6n\u00fc de bulunmaktad\u0131r. Zira ideal devletin ger\u00e7ek iyili\u011fi, ancak d\u00fc\u015f\u00fcnceler d\u00fcnyas\u0131na y\u00fckselip ma\u011faran\u0131n (Sofistlerin ve Atina demokrasisinin) g\u00f6lge hakikatlerinden kendini kurtararak mutlak, sonsuz ve de\u011fi\u015fmez ilkelerin uygulamaya konmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019da e\u011fitim, sadece ideal devletin az\u0131nl\u0131k y\u00f6neticileri olan filozoflara \u00f6zg\u00fc de\u011fil, vatanda\u015flar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne y\u00f6nelik olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sokrates ya\u015f, cinsiyet, siyasal konum ya da asalet unsurlar\u0131 g\u00f6zetilmeksizin herkese y\u00f6nelik \u201cOrtak bir erdem\u201d kavram\u0131nda \u0131srar ederek Menon\u2019un erdem tan\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcr ve bir k\u00f6le dahi olsa erdemin e\u015fit olarak herkes taraf\u0131ndan edinilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Platon erdemin \u00f6\u011fretilebilirli\u011fine kar\u015f\u0131 de\u011fildir. Hocas\u0131n\u0131n ve kendisinin kar\u015f\u0131 oldu\u011fu \u015fey, halk\u0131 ahlaki belirsizlik ve de\u011ferler karma\u015fas\u0131na s\u00fcr\u00fckleyen s\u00f6zde demokrasi s\u00f6zc\u00fclerinin (Sofistler) yanl\u0131\u015f y\u00f6ntem ve uygulamalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Platoncu ruh-devlet analojisi, onun bozuk y\u00f6netim \u015fekilleri analizine de yans\u0131maktad\u0131r. Gerek ruhsal gerekse siyasal anlamda idealden a\u015famal\u0131 olarak sapma ya da \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f, s\u0131ras\u0131yla timokrasi, oligar\u015fi, demokrasi ve zorbal\u0131k asl\u0131nda, Platon\u2019un gerek siyaset gerekse e\u011fitim idealinden de a\u015famal\u0131 sapma anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Devlet S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Timokrasi\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Timokrasi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Timokrasi<\/a><\/strong>: Aristokrasinin bozulmu\u015f \u015fekli olup yine de di\u011fer y\u00f6netim \u015fekilleri aras\u0131nda en iyi olan\u0131d\u0131r. Devletin \u00f6nem verdi\u011fi de\u011ferler, \u015fan ve \u015fereftir. Timokratik y\u00f6netimde sava\u015f, cesaret-yi\u011fitlik vb. d\u00fcrt\u00fclerle y\u00f6netilir. Bu rejimin tarihsel ve somut \u00f6rne\u011fi ise Girit ve Sparta devletidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Felsefeden ve ak\u0131ldan kopu\u015f, bu devletin y\u00f6neticileri olan timokratlar\u0131n ve o\u011fullar\u0131n\u0131n daha fazla mal elde etme ve y\u00fckselme tutkusuna sebep olmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc timokrasi, zenginlik h\u0131rs\u0131 olan bozulma tohumlar\u0131n\u0131 kendi i\u00e7inde ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Zenginlik ve zenginler ba\u015f tac\u0131 edilince de onurun yerini para almakta, timokratik devlet de yerini oligar\u015fik y\u00f6netime b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Oligar%C5%9Fi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Oligar%C5%9Fi\">Oligar\u015fi<\/a><\/strong>: H\u00e2kim olan temel unsur, arzu ve isteklerdir. Platon\u2019a g\u00f6re istek ve arzular\u0131n y\u00f6netimi alt\u0131ndaki devlet \u015fekillerinde do\u011fruluk ve ger\u00e7eklik \u00fczerinde \u201cakli bir faaliyet\u201d s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n hayat kayg\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fken ve farkl\u0131 isteklerin pe\u015finden ko\u015fmaktan ibarettir.<\/p>\n\n\n\n<p>Oligar\u015fik devlet, belirli bir amaca ula\u015fmak i\u00e7in akl\u0131 ara\u00e7 olarak kullan\u0131r. \u201cY\u00f6netimlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ilkesi\u201d olarak nitelendirebilece\u011fimiz bu durumun temel sebebi ise bilgisizlik, k\u00f6t\u00fc e\u011fitim ve k\u00f6t\u00fc y\u00f6netimdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Demokrasi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Demokrasi\">Demokrasi<\/a><\/strong>: Demokratik ruhun askeri ya da siyasi g\u00fc\u00e7 istemi, akl\u0131 ara\u00e7 olarak kullanan ruhun istekler yan\u0131n\u0131n tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu y\u00fczden demokratik ruhun zihin yap\u0131s\u0131, asl\u0131nda, \u201ci\u00e7sel bir \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131\u201d yans\u0131t\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Platon\u2019a g\u00f6re istek yan\u0131nda ba\u015fa ge\u00e7me ve y\u00f6netme yetkisi yoktur. Ba\u015fa ge\u00e7erlerse, b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n d\u00fczenini alt \u00fcst ederler<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sebeple k\u00f6t\u00fc e\u011fitimin etkisiyle bozulan ruhun b\u00fct\u00fcn isteklere y\u00f6nelik e\u015fitlik\u00e7i yakla\u015f\u0131m ve tutumu, bozuk demokratik y\u00f6netimin temel karakteristi\u011fidir. Oligar\u015fiden demokrasiye ge\u00e7i\u015f bu sebeple akli olmayan bir s\u00fcre\u00e7tir. \u00c7\u00fcnk\u00fc zorunlu ve zorunlu olmayan istekler, do\u011fas\u0131 gere\u011fi, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve ortak bir kavram olan \u201ciyiyi\u201d merkeze almaz. Bu y\u00fczden demokrasi, Platon i\u00e7in, bir d\u00fczen olmaktan \u00e7ok karga\u015fa (kaos) ortam\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu y\u00f6netim \u015feklinde herkesin politika yapmas\u0131na izin verilmekte, ideal devlette ak\u0131l yan\u0131na denk d\u00fc\u015fen \u201cy\u00f6netim liyakati\u201d ilkesi b\u00f6ylelikle yok say\u0131lmaktad\u0131r. Atina demokrasisinde ayn\u0131 zamanda devlet y\u00f6netiminde s\u00f6z sahibi olan Sofistler, Platon\u2019un diyaloglar\u0131ndan anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kadar\u0131yla, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmemekte ve iktidar\u0131 da bu do\u011frultuda ele ge\u00e7irme ya da ellerinde tutma \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisindedirler.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca Platon \u201cGorgias\u201d diyalo\u011funda, demokratik y\u00f6netimin ba\u015f\u0131ndakilerin kenti limanlarla, tersanelerle, sularla, vergilerle ve daha ba\u015fka \u015feylerle doldurduklar\u0131n\u0131, ancak do\u011fruluk ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. Buna g\u00f6re bilgisiz ve e\u011fitimsiz halk\u0131n se\u00e7ti\u011fi yeteneksiz politikac\u0131lar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen demokraside, hi\u00e7bir erdeme, do\u011frulu\u011fa, adalete ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011fe yer yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Tiran\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Tiran\">Tiranl\u0131k<\/a><\/strong>: Oligar\u015fiden demokrasiye ge\u00e7i\u015f nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftiyse, demokrasiden tiranl\u0131\u011fa (zorbal\u0131\u011fa) ge\u00e7i\u015f de ayn\u0131 \u015fekilde olmu\u015ftur. Demokrasiyi y\u0131kan \u015fey halk\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 istek ve arzular\u0131n dizginlenememesi ile e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck iste\u011fidir. Doymak bilmeyen ve ba\u015fka her t\u00fcrl\u00fc de\u011feri k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talebi, demokrasinin \u00e7\u00f6kmesine ve zorbal\u0131k y\u00f6netimine do\u011fru d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cHer a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n ard\u0131ndan her zaman sert bir tepki gelir.\u201d anlay\u0131\u015f\u0131ndan hareketle, a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve e\u015fitlili\u011fin sonucunda gerek siyasal gerekse ahlaki anlamda toplumda a\u015f\u0131r\u0131 bir zorbal\u0131k ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Zorba y\u00f6netici, halk\u0131 boyunduruk alt\u0131nda tutmak i\u00e7in s\u00fcrekli karma\u015fa ve sava\u015f yarat\u0131r. Tam anlam\u0131yla \u015fiddet \u00fczerine kurulu bu y\u00f6netim \u015feklinde de di\u011fer bozuk y\u00f6netimler gibi akla ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011fe yer yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p>E\u011fitimsiz ve bilgisiz halk\u0131 do\u011fruya, iyiye ve g\u00fczele y\u00f6nlendirmekten \u00e7ok, onlar\u0131n s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen istekleri do\u011frultusunda belirlenen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik s\u00f6ylemleri \u00fczerinden politika \u00fcreten demokrasi s\u00f6zc\u00fclerinin (Sofistler) bilimsel olmayan uygulamalar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ideal devletin ilkesel olarak \u201canti-demokratik\u201d bir y\u00f6netim oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019un ideal devletinin \u201canti-demokratik\u201d yap\u0131s\u0131 ile Devlet\u2019teki baz\u0131 pasajlarda demokrasiye olan dolayl\u0131, Devlet Adam\u0131 ve Yasalar\u2019da ise do\u011frudan onay\u0131 aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ge\u00e7ebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019un Devlet Adam\u0131 ve Yasalar\u2019da demokrasiye olan ele\u015ftirisini yumu\u015fatmas\u0131 ve bu y\u00f6ndeki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini de\u011fi\u015ftirmesi de asl\u0131nda onun bir demokrasi d\u00fc\u015fman\u0131 de\u011fil, sadece Atina demokrasisinin yanl\u0131\u015f ve bozuk y\u00f6netimine kar\u015f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Platoncu ideal devlet bir yerlerde kurulsun ya da kurulmas\u0131n, \u00f6nemli olan as\u0131l husus, ruhlar\u0131n do\u011fruya, iyiye, adalete ve g\u00fczele do\u011fru y\u00f6nlendirilmesi ve bu y\u00f6nde e\u011fitilmesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019da e\u011fitim sadece ideal devletin az\u0131nl\u0131k y\u00f6neticilerine \u00f6zg\u00fc de\u011fil, \u00e7o\u011funlu\u011fun b\u00fct\u00fcn\u00fcne y\u00f6nelik olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca Menon, Protagoras, Gorgias vb. diyaloglar\u0131nda ispatland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, erdemin herkes taraf\u0131ndan eri\u015filebilirli\u011fi ilkesi uyar\u0131nca da bir k\u00f6le dahi olsa b\u00fct\u00fcne y\u00f6nelik bir e\u011fitim projesi \u00fczerinde durulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>E\u011fer demokratik y\u00f6netimin s\u00fcreklili\u011fi ve demokratik \u00e7o\u011funlu\u011fun korunmas\u0131 arzu ediliyorsa, y\u00f6netim akl\u0131n me\u015fru zemini \u00fczerine in\u015fa edilmelidir. E\u011fitim bu y\u00f6n\u00fcyle, demokrasinin zorbal\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fmesini \u00f6nlemek i\u00e7in toplumsal bir ara\u00e7, kendi kendini kontrol eden \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bireylerden olu\u015fan y\u00f6netimi ile de s\u00fcreklili\u011fin \u00f6n \u015fart\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Devlet Adam\u0131 <em>(Platon\u2019un ba\u015fka bir eseri)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Devlet\u2019ten farkl\u0131 olarak bu diyalog, yasa ve yasa koyucu konular\u0131n\u0131 ele al\u0131r. Platon\u2019un \u201cideal y\u00f6netim\u201d ile ilgili varsay\u0131mlar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, yasa koyucuyu (filozof-kral) yasan\u0131n \u00fczerinde konumland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu se\u00e7im, Platon\u2019un sistemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tutarl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011fru yasan\u0131n varl\u0131k sebebi, kayna\u011f\u0131 ve faili iyili\u011fi ve adaleti temsil eden yasa koyucunun, yani filozof kral\u0131n kendisidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Devlet diyalo\u011funda Platon, yasalardan \u00e7ok halk\u0131n e\u011fitim yoluyla ahlaki de\u011fi\u015fimi \u00fczerinde durmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir bak\u0131ma ahl\u00e2k ve k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftirilmedik\u00e7e bu yasalar ya\u015fayamaz, uygulanamaz ve k\u0131sa s\u00fcrede h\u00fck\u00fcms\u00fcz kalacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon daha \u00f6nce \u201cruh-devlet\u201d aras\u0131ndaki benzerlik \u00fczerinden izah etti\u011fi siyaset d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, Devlet Adam\u0131 diyalo\u011fuyla birlikte \u201caile-devlet\u201d benzerli\u011fi ile a\u00e7\u0131klar. B\u00f6ylece bu diyalog halk \u00e7o\u011funlu\u011funu, \u201ckendi kendini y\u00f6netemeyen ve kesinlikle babaya ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00e7ocuklar\u201d gibi yans\u0131tmakta, b\u00f6ylelikle filozof-krala mutlak bir erk tan\u0131maktad\u0131r. Ayr\u0131ca kral, bir \u00e7oban gibi \u00e7o\u011funlu\u011fu y\u00f6netmekte ve onlar\u0131n yeti\u015ftirilmesi, g\u00f6zetilmesi rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmektedir<\/p>\n\n\n\n<p>Devlet diyalo\u011fundan farkl\u0131 olarak, \u201cyasaya ba\u011fl\u0131 olan\u201d ve \u201cyasaya ba\u011fl\u0131 olmayan rejimler\u201d \u015feklinde ikili ayr\u0131ma gider.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re, y\u00f6netimin ba\u015f\u0131nda tek ki\u015fi varsa ve bu ki\u015fi toplumu yasalara g\u00f6re idare ediyorsa, bu y\u00f6netim \u015fekli \u201c<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Monar%C5%9Fi\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Monar%C5%9Fi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Monar\u015fidir<\/a>\u201d (Krall\u0131k). E\u011fer yine ba\u015fta bir tek ki\u015fi varsa ve devleti yasalara g\u00f6re y\u00f6netmiyorsa, bu y\u00f6netim \u015feklinin de ad\u0131 \u201cTiranl\u0131kt\u0131r.\u201d (Zorbal\u0131k) Y\u00f6netimin ba\u015f\u0131nda tek de\u011fil, az\u0131nl\u0131k bir grup bulundu\u011funda bu devlet, yasalara uygun y\u00f6netiliyorsa \u201c<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristokrasi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Aristokrasi\">Aristokrasi<\/a>\u201d Yasalara uygun y\u00f6netilmiyorsa da \u201cOligar\u015fi\u201d olacakt\u0131r. \u00c7o\u011funluk y\u00f6netiminin ad\u0131 ise, her iki durumda da (yasal\u0131 ya da yasas\u0131z) \u201cDemokrasidir.\u201d Buna g\u00f6re devletleri yasaya ba\u011fl\u0131 olanlar \u015feklinde s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; En iyi y\u00f6netim \u015fekli monar\u015fi, en k\u00f6t\u00fcs\u00fc demokrasi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yasaya ba\u011fl\u0131 olmayanlar \u015feklinde s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise en k\u00f6t\u00fcs\u00fc tiranl\u0131k, en iyisi (yine) demokrasidir. Di\u011fer bir ifade ile s\u00f6yleyecek olursak, b\u00fct\u00fcn y\u00f6netim \u015fekillerinin yasas\u0131z oldu\u011fu bir ortamda i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lacak en iyi devlet \u015fekli demokrasidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Menon, Protagoras, Gorgias gibi baz\u0131 diyaloglar\u0131nda onun kat\u0131 bir demokrasi d\u00fc\u015fman\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ve ger\u00e7ek, hakiki ve ideal bir demokrasi pe\u015finde oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki iddialar\u0131m\u0131z\u0131 da g\u00fc\u00e7lendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Farabi\u2019ye g\u00f6re Platon, hocas\u0131ndan farkl\u0131 bir y\u00f6ntem izleyerek, demokrasiyi d\u00fczeltmek ve erdemli hale d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in \u201chayat\u0131\u201d \u201c\u00f6l\u00fcme\u201d tercih etmi\u015ftir. Bu y\u00f6n\u00fcyle hocas\u0131n\u0131n aksine Platon, \u201calternatif bir model\u201d \u00fczerinde durmu\u015f, demokratik bir rejimde ya\u015fayan filozof her ne kadar \u201ctehlike\u201d alt\u0131nda ise de o, \u201cbu \u015fehirde\u201d ya\u015fayarak insanlar\u0131 do\u011fruya, iyiye ve g\u00fczel olana y\u00f6nlendirmi\u015f ve gerek ahl\u00e2k\u00ee gerekse siyasal ya\u015famda hakikati ve erdemli olan\u0131 aram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yasalar <strong><em>(Platon\u2019un ba\u015fka bir eseri)<\/em><\/strong> <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Platon Devlet Adam\u0131\u2019nda ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u201ctanr\u0131sal kral\u0131n yasalara \u00fcst\u00fcnl\u00fck\u201d fikrini de\u011fi\u015ftirir ve Yasalar\u2019da yasay\u0131 kral\u0131n \u00fczerine yerle\u015ftirir. B\u00f6ylece Devlet\u2019te erdem, \u00fc\u00e7l\u00fc ruh yap\u0131s\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda herkesin do\u011fas\u0131 gere\u011fi \u00fczerine d\u00fc\u015fen i\u015fi yapmas\u0131yken, Yasalar ile birlikte en \u00fcst\u00fcn erdem, yasalara kar\u015f\u0131 uygun ve sayg\u0131l\u0131 olmak \u015feklinde vazedilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon, \u201cideler d\u00fczeyinde\u201d temellendirdi\u011fi Devlet\u2019indeki demokrasiye y\u00f6nelik olumsuz yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 Devlet Adam\u0131\u2019nda yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmi\u015f ve bu y\u00f6netim \u015fekline kar\u015f\u0131 daha \u0131l\u0131ml\u0131 ve k\u0131smen onaylay\u0131c\u0131 bir de\u011ferlendirmede bulunmu\u015ftur. Platon\u2019un hayat\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cYasalar\u201d ile birlikte bu y\u00f6ndeki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin devam etti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon\u2019un olgunluk d\u00f6nemine ait diyaloglar\u0131nda sadece devleti de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir b\u00fct\u00fcn olarak kozmosu da y\u00f6neten g\u00fcc\u00fcn \u201cTanr\u0131\u201d oldu\u011fu ve yaln\u0131zca ruhlar\u0131n de\u011fil ayn\u0131 zamanda devletin de Tanr\u0131\u2019y\u0131 taklit etmesi gerekti\u011fi \u00f6zellikle vurgulanmaktad\u0131r. \u00d6zellikle Sofistlerin \u201cHer \u015feyin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc insand\u0131r.\u201d \u015feklindeki iddialar\u0131na kar\u015f\u0131 Platon, \u201cBizim i\u00e7in her \u015feyin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc insan de\u011fil, daha \u00e7ok Tanr\u0131\u2019d\u0131r.\u201d der. Ayr\u0131ca din de devletin denetimi alt\u0131nda oldu\u011fundan, Yasalar ile belirlenen ikinci en iyi devlette otoritenin belirledi\u011fi dini t\u00f6renler d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6zel ayinler de yasaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tap\u0131nmalar, yine yetkili din adamlar\u0131n\u0131n y\u00f6netim ve g\u00f6zetiminde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Platon\u2019un bu t\u00fcrden bir yapt\u0131r\u0131ma gitme sebebi, bir taraftan ikinci en iyi devletinde hurafelerin ve bo\u015f inan\u00e7lar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek, di\u011fer taraftan da devlet dininin haricindeki inan\u00e7lar\u0131n vatanda\u015flar\u0131n devlete olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltaca\u011f\u0131na ve ahl\u00e2k alan\u0131nda farkl\u0131l\u0131klara ve g\u00f6recelili\u011fe yol a\u00e7aca\u011f\u0131na olan inanc\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sebeple Platon, ikinci \u201cen iyi devletin\u201d vatanda\u015flar\u0131n\u0131n;<\/p>\n\n\n\n<p>1. Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inanmalar\u0131n\u0131,<br>2. Tanr\u0131 ile insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin geli\u015fmesi,<br>3. Tanr\u0131\u2019n\u0131n adak ve kurbanlarla kand\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131 konusunda inan\u00e7l\u0131 olmalar\u0131n\u0131 \u015fart ko\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlardan birinin ya da tamam\u0131n\u0131n ihl\u00e2li durumunda, o ki\u015finin devletten kovulmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnecek kadar dine ve Tanr\u0131 inanc\u0131na \u00f6nem vermektedir. B\u00f6ylece dinsizlik ve <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ateizmf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ateizmf\">tanr\u0131tan\u0131mazl\u0131k <\/a>sadece ahlaki ya da din\u00ee bir su\u00e7 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda devlete kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f yasal bir su\u00e7tur.<\/p>\n\n\n\n<p>Platon bu bak\u0131mdan ikinci en iyi devletinde toplumsal birli\u011fin iman (din) ortakl\u0131\u011f\u0131 sayesinde temellendirilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u00dcstelik devletin en \u00fcst\u00fcnde yer alan ve bir anlamda dan\u0131\u015fma kurulu olarak vazife g\u00f6ren Gece Konseyi\u2019nin \u00fcyelerinin de sadece filozof de\u011fil, ayn\u0131 zamanda din adam\u0131 olduklar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ikinci en iyi devletin teokratik bir devlet oldu\u011fu g\u00f6zlerden ka\u00e7mamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca devletin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyacak olan bu \u00fcyelerin, Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6steren kan\u0131tlar\u0131 bilmesi ve dinsel konularda vatanda\u015flar\u0131 ayd\u0131nlatacak derin bilgilere sahip olmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Aristo_MO_384-322\"><strong>Aristo (M\u00d6. 384-322)<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2659\" width=\"219\" height=\"224\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-5.jpg 350w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ins-5-293x300.jpg 293w\" sizes=\"(max-width: 219px) 100vw, 219px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h3><span id=\"Doga_Felsefesi\"><strong>Do\u011fa Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Aristo\u2019ya g\u00f6re do\u011fa, kendi ilkeleriyle a\u00e7\u0131klanmal\u0131 ve hi\u00e7bir fiziki indirgemeye u\u011frat\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Aristoteles, \u00e7evremizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feylerin s\u00fcrekli olarak de\u011fi\u015ftiklerini, de\u011fi\u015fmenin d\u0131\u015f d\u00fcnyaya ili\u015fkin deneyimimizin en temel olgular\u0131ndan biri oldu\u011funu kabul edip, ona ili\u015fkin belli bir a\u00e7\u0131klama modeli geli\u015ftirir. S\u00f6z konusu a\u00e7\u0131klamay\u0131 tamamlamak i\u00e7in me\u015fhur \u201c<a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/dortoge\/issue\/40209\/478750\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/dortoge\/issue\/40209\/478750\">d\u00f6rt neden<\/a>\u201d \u00f6\u011fretisini \u00f6ne s\u00fcrer.<\/p>\n\n\n\n<p>Ona g\u00f6re, var olan \u015feylerdeki olu\u015fum ve de\u011fi\u015fimi a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in d\u00f6rt nedene ihtiya\u00e7 duyar\u0131z. B\u00f6ylece nesnelerin bilgisine ula\u015fm\u0131\u015f oluruz.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>1. Madde \u2192 (A\u011fa\u00e7)<br>2. Form \u2192 (Masa)<br>3. Gaye \u2192 (\u00dczerinde Ders \u00c7al\u0131\u015fmak)<br>4. Fail Neden \u2192 (Marangoz)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Aristoteles, s\u00f6z konusu d\u00f6rt nedenin do\u011fada her yerde i\u015f ba\u015f\u0131nda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Metafizigi\"><strong>Metafizi\u011fi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Her \u015feyden \u00f6nce unutulmamal\u0131d\u0131r ki, onun metafizi\u011fi bir teolojidir. Yani aray\u0131\u015f, ezeli-ebedi ve hareketsiz olan \u201c\u015fey\u201ddir.<\/p>\n\n\n\n<p>Metafizik, var olan her \u015feyin ilk ilke ve nedenlerini ara\u015ft\u0131ran, var olman\u0131n ne anlama geldi\u011fini g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fan en genel ve temel bilimdir. Di\u011fer bir deyi\u015fle: \u201cVarl\u0131k olarak, varl\u0131\u011f\u0131n ilmidir.\u201d Metafizik saf formu inceler. Fizik ise sadece formun incelenmesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u015fekilsiz maddedeki formun da incelenmesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Metafizi\u011finde, Aristoteles \u00f6ncelikle \u201cneyin ger\u00e7ekten var oldu\u011fu\u201d sorusunu ele al\u0131r. Onun metafizi\u011fi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde mant\u0131k konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015flerine ve biyoloji alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dayan\u0131r. Buna g\u00f6re, mant\u0131ksal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u201cvar olmak\u201d onun g\u00f6z\u00fcnde, hakk\u0131nda konu\u015fulabilecek ve tam olarak tan\u0131mlanabilecek bir \u015fey olmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ger\u00e7ekten var olan bireysel t\u00f6zlerdir. Yani tek tek insanlar, bitkiler, hayvanlar\u2026 Bu varl\u0131klar bile\u015fiktir. Yani madde-form i\u00e7 i\u00e7edir. Mesela masa \u00f6rne\u011fini ele alal\u0131m. Asl\u0131 nedir bunun? A\u011fa\u00e7t\u0131r. O zaman a\u011fa\u00e7, kendi i\u00e7erisinde masa olma potansiyelini, imk\u00e2n\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015f\u00f6yle deriz: A\u011fa\u00e7, bil kuvve masad\u0131r. Yani a\u011fa\u00e7, i\u00e7inde masa olma e\u011filimini ta\u015f\u0131yan bir varl\u0131kt\u0131r. Mesela tohum, bil kuvve a\u011fa\u00e7t\u0131r. Tohum, i\u00e7indeki a\u011fa\u00e7 olma potansiyelini kazan\u0131p a\u011fa\u00e7 oluyor. (Kuvve=Potansiyel)<\/p>\n\n\n\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla maddeden yoksun bir formla da formdan yoksun bir maddeyle de kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirtmeye \u00f6zen g\u00f6sterir. (Madde: A\u011fa\u00e7, Form: Masa)<\/p>\n\n\n\n<p>Aristo maddeyi belirsiz olarak vas\u0131fland\u0131rmakla onun kuvve (gizli g\u00fc\u00e7) halinde bir varl\u0131k oldu\u011funu kabul etmekte ve buradan da maddenin ezel\u00ee oldu\u011funa h\u00fckmetmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Aristo, form olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde maddenin tek ba\u015f\u0131na bir \u015fey olamayaca\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7ek varl\u0131\u011f\u0131 tarife yarayan bir halin bulunmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Formun esas sebep olmas\u0131, pasif olan maddenin bir etkene ihtiyac\u0131 olmas\u0131ndan ileri gelmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla madde forma muhta\u00e7t\u0131r. Bu bak\u0131mdan bir olu\u015fun ve bir varl\u0131\u011f\u0131n meydana gelmesi i\u00e7in kuvve halindeki maddede formun ger\u00e7ekle\u015fmesi gereklidir. (\u0130ki \u00fcstteki maddeyi teyit eden ba\u015fka bir pasaj. Dolay\u0131s\u0131yla maddeden\u2026)<\/p>\n\n\n\n<p>Her de\u011fi\u015fme, ba\u015fka bir form ya da hale ula\u015fma y\u00f6n\u00fcndeki bir \u00e7abad\u0131r. De\u011fi\u015fme, de\u011fi\u015fen nesne ba\u015fka bir form alabilme potansiyeline sahip oldu\u011fu s\u00fcrece devam eder. Yani nesneler, bundan b\u00f6yle yeni bir form kazanman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131 bir hale ula\u015f\u0131ncaya dek s\u00fcrecektir. Dolay\u0131s\u0131yla, her nesnenin en y\u00fcksek ve ortak amac\u0131, mutlak bir s\u00fck\u00fbnet, kal\u0131c\u0131l\u0131k ve de\u011fi\u015fmezlik haline ula\u015fmakt\u0131r. Ona g\u00f6re, mutlak bir de\u011fi\u015fmezlik haline ula\u015fabilen nesne, maddeden yoksun olan bir varl\u0131k olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Aristo madd\u00ee cevherin yan\u0131nda bir de manev\u00ee cevher kabul eder. O bu cevheri, \u201cKendinde ve kendili\u011finden var olan ger\u00e7ek varl\u0131k olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, o varl\u0131k olarak varl\u0131kt\u0131r, birdir ve b\u00f6l\u00fcnmez. Bu bak\u0131mdan o, hi\u00e7bir nitelik ve nicelik kazanmam\u0131\u015ft\u0131r ama varl\u0131\u011f\u0131n di\u011fer \u015fekillerine temel te\u015fkil eder.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Her \u015feyin z\u0131tt\u0131 oldu\u011fu halde, Aristo\u2019ya g\u00f6re bu cevherin z\u0131tt\u0131 yoktur. Aristo bu anlay\u0131\u015f\u0131yla <a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/kafkasilahiyat\/issue\/30175\/334057\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/kafkasilahiyat\/issue\/30175\/334057\">\u0130lk Muharrik<\/a>\u2019i yani Tanr\u0131\u2019y\u0131 i\u015faret etmektedir. Aristo, \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fit cevher s\u0131ralar:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1. Duyulur cevher<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu olu\u015f ve yok olu\u015fa tabi olup herkes\u00e7e bilinen ve kabul edilen bir cevherdir. Mesela bitkiler ve hayvanlar bu cevher t\u00fcr\u00fcne dahildir. Bu cevher Ate\u015f, Hava, Su, Toprak gibi basit unsurlarla bunlar\u0131n bile\u015fimlerinin te\u015fkil etti\u011fi bile\u015fik cevherler olup Ay-alt\u0131 \u00e2lemine aittirler. Ay-alt\u0131 \u00e2leminde hareket do\u011frusal, ay-\u00fcst\u00fc \u00e2lemde d\u00f6ng\u00fcseldir. Ay-alt\u0131 \u00e2lemde fertler olu\u015fa tabidir. Yani do\u011far ve \u00f6l\u00fcler. Aristo olu\u015fun seyrini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar: <em>\u201cVar olan yokluktan \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131na ve z\u0131tlar birbirlerini yok ettiklerine g\u00f6re, birinin olu\u015fu di\u011ferinin yok olu\u015fu demektir.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>2. Duyulur ve ezel\u00ee olan cevherler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar g\u00f6k cisimleri olup Ay-\u00fcst\u00fc \u00e2leminin cevherleridir. Aristo bu iki \u00e7e\u015fit duyulur cevherin, hareketi i\u00e7ine ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in, Fizik\u2019in sahas\u0131na ait olduklar\u0131na ve bu y\u00fczden de\u011fi\u015fmeye maruz kald\u0131klar\u0131na inan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3. Hareketsiz olan cevher<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Di\u011fer cevherlerle ortak bir yan\u0131 olmayan bu cevheri Aristo, metafizi\u011fin ve teolojinin konusu olarak kabul eder. \u201cHareket etmeyen, hareket ettirici\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>En y\u00fcksek varl\u0131k, ruh ve beden gibi iki unsurdan meydana gelmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, Aristo felsefesinde saf formdur. Maddesizdir. Onda kuvve diye bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Yani ba\u015fka bir \u015fey olma potansiyeli yok. Dolay\u0131s\u0131yla onda madde olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015fime de u\u011framayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimdi kuvve terimine bir daha de\u011finelim. Buras\u0131 Aristo\u2019da \u00f6nemli. Kuvveye g\u00fc\u00e7 dedik. \u0130mk\u00e2n dedik. Potansiyel dedik\u2026 G\u00fc\u00e7 olarak ifade etti\u011fimizde \u00f6n\u00fcm\u00fcze iki \u015fey \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Aktif G\u00fc\u00e7:<\/strong> \u0130n\u015faat \u00f6rne\u011fi. Ortada hen\u00fcz in\u015faat yoktur. Mimar gelir o in\u015faat\u0131 yapar. Dolay\u0131s\u0131yla in\u015faat aktif bir g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Yani mimar taraf\u0131ndan.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Pasif G\u00fc\u00e7: <\/strong>Ba\u015fka bir varl\u0131k taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmedir. Mesela bir ate\u015fin odunu yak\u0131p yok etmesi. Birbirlerine benzer anlamdalar. Temel fark bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131. Birisi eserde di\u011feri failde bulunur<\/p>\n\n\n\n<p>Aristo\u2019ya g\u00f6re Tanr\u0131, saf form ve s\u0131rf fiil oldu\u011fundan, b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n hem etken hem de formel sebebidir. Ayn\u0131 zamanda o \u201c\u0130lk sebeptir\u201d. Bunun yan\u0131nda b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n kendisine y\u00f6neldi\u011fi \u201ctek gaye\u201d oldu\u011fu i\u00e7in O, varl\u0131klar\u0131n \u201cgaye\u201d sebebidir de.<\/p>\n\n\n\n<p>Aristo\u2019ya g\u00f6re d\u00f6rt sebeple meydana gelen varl\u0131klar, Tanr\u0131\u2019n\u0131n c\u00e2zibesi kar\u015f\u0131s\u0131nda O\u2019na ula\u015fmay\u0131 gaye edinirler. Aristo, \u201cTabiat\u0131n ve Tanr\u0131\u2019n\u0131n manas\u0131z bir i\u015f yapmayaca\u011f\u0131na\u201d kani idi. Onun i\u00e7in Aristo, \u00e2lemde her \u015feyin bir gayeye g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015f oldu\u011funu kabul etmektedir. Tabiattaki bir gayeye g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 bir sanatk\u00e2r\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na benzetir. Ona g\u00f6re sanattaki g\u00f6relilik tabiatta da aynen vard\u0131r. \u00c2lemdeki organik kuvvetler de bir sanatk\u00e2r gibi belli bir gayeye uygun olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Kozmolojisi_Evren_Tasavvuru\"><strong>Kozmolojisi (Evren Tasavvuru)<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Aristo\u2019ya g\u00f6re k\u00e2inat hi\u00e7bir mek\u00e2nda de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun nazar\u0131nda g\u00f6\u011f\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Daha do\u011frusu birinci g\u00f6\u011f\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda \u0130lk Muharrik\u2019ten ba\u015fka bir \u015fey yoktur. O da uzan\u0131ms\u0131z (yer i\u015fgal etmedi\u011finden) oldu\u011fundan birinci g\u00f6\u011f\u00fcn hareket edebilmesi i\u00e7in s\u0131n\u0131r\u0131ndan, yani kendine has mek\u00e2ndan kurtulmas\u0131 gerekir. Halbuki Ay-\u00fcst\u00fc \u00e2lemde yer de\u011fi\u015ftirme hareketi de\u011fil, devr\u00ee hareket vard\u0131r. Birinci g\u00f6k \u00e2lemin mutlak s\u0131n\u0131r\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte esas g\u00fc\u00e7l\u00fck birinci g\u00f6kteki bu s\u0131n\u0131r\u0131n neye, nereye ait oldu\u011fudur!<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ahlak_Felsefesi-3\"><strong>Ahl\u00e2k Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Aristoteles\u2019in eti\u011fi, ahlak\u0131 \u201cinsan olman\u0131n anlam\u0131 ve ama\u00e7lar\u0131\u201d yoluyla tan\u0131mlan\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n nihai ve do\u011fal ama\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Aristoteles, t\u0131pk\u0131 Sokrates ve Platon gibi, bu amac\u0131n mutluluk oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrer.<\/p>\n\n\n\n<p>Aristoteles\u2019e g\u00f6re, insan\u0131n kendini ger\u00e7ekle\u015ftirmesinin sonucu olan mutluluk, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n her \u015feyden \u00e7ok pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fckleri bir hedef olmak durumundad\u0131r. Zira mutlulu\u011fu, \u201cakla uygun erdemli faaliyetin belirledi\u011fi bir hayat\u201d olarak tan\u0131mlar. Aristoteles\u2019in dikkatini \u00e7eken daha \u00e7ok genel erdemlerdir. Bu erdemler cesaret, basiret, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, adalet, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, c\u00f6mertlik ve dostluk gibi erdemlerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ak\u0131l, elbette erdemleri tan\u0131mlayabilir. Fakat erdemleri \u00f6\u011frenmenin veya kazanman\u0131n ya da bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irmenin yolu kesinlikle ve sadece ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme de\u011fildir. Aristoteles, insan\u0131n erdemli olabilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle iyi yeti\u015ftirilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yler. Dahas\u0131, faziletli bir insan, erdemli eylemleri \u00fczerinde enine boyuna d\u00fc\u015f\u00fcnerek vakit kaybetmez. Aristoteles\u2019te, akl\u0131n biri pratik di\u011feri kuramsal olmak \u00fczere iki boyutu olup, bunlardan her ikisi de \u00f6nemli olmakla birlikte o, insan\u0131 insan yapan, hatta onu Tanr\u0131ya yakla\u015ft\u0131ran \u015feyin kuramsal akl\u0131n etkinli\u011fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Aristoteles, insan i\u00e7in ger\u00e7ek mutlulu\u011fun tema\u015fa hayat\u0131 oldu\u011funu, onu ger\u00e7ek mutlulu\u011fa g\u00f6t\u00fcren \u015feyin bu t\u00fcr bir hayat\u0131n sonucunda kazan\u0131lan fikri ya da entelekt\u00fcel erdemler oldu\u011funu dile getirir. \u0130nsan i\u00e7in en iyi ve en y\u00fcksek mutluluk en iyi ve en y\u00fcksek etkinlikte, yani insan\u0131n insan olarak do\u011fas\u0131n\u0131 en eksiksiz \u015fekilde ifade eden ve ger\u00e7ekle\u015ftiren etkinlik t\u00fcr\u00fcnde s\u00f6z konusu olur. Bu etkinlik de \u201ctefekk\u00fcr\u201d ve \u201ctema\u015fad\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Yukar\u0131 ifade ettiklerimiz Aristo\u2019nun erdem anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u201cfikr\u00ee boyutunu\u201d resmeden. Bir de bu erdemin \u201cahlak\u00ee boyutu\u201d vard\u0131r: Bu erdemler pratik akl\u0131n, ruhun hayvani d\u00fczeyini kontrol alt\u0131na almas\u0131na ve ona yol g\u00f6stermesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. E\u011fer insan, bu k\u0131sm\u0131 gere\u011fi gibi e\u011fitip d\u00fczene sokmazsa, akli fonksiyonlar\u0131 kilitlenir ve insanl\u0131ktan \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla Aristoteles\u2019te ahlaki erdem, ifratla tefrite d\u00fc\u015fmemekten ve iki a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7 aras\u0131ndaki alt\u0131n ortay\u0131 bulmaktan meydana gelir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyaset_Felsefesi-3\"><strong>Siyaset Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlar do\u011falar\u0131 gere\u011fi politik hayvanlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bo\u015funa ya da ama\u00e7s\u0131z bir \u015fey yapmayan insanlara konu\u015fma yetene\u011fi verilmi\u015f olup onlar bu yetenek sayesinde birbirlerine, aile ve devlet benzeri kurum ya da topluluklarda \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynayan adalet benzeri kavramlar\u0131 aktarma imk\u00e2n\u0131 bulmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yine, onun politik do\u011falc\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, bireyler kendilerine yeter olmamalar\u0131 nedeniyle devlet kurulur. Bireyler hi\u00e7bir \u015fekilde kendine yetemeyecekleri i\u00e7in onlar politik d\u00fczene veya cemaate sadece \u201cmaddi zorunluluklar ve ihtiya\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil\u201d fakat e\u011fitim ve ahlaki geli\u015fim a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ihtiya\u00e7 duyarlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Aristoteles\u2019e g\u00f6re politik d\u00fczen ve devletin hukuki sistemi, insanlar\u0131 adil ve erdemli kimseler haline getirirken, onlar\u0131 ahlaken \u00e7ok daha y\u00fcksek bir d\u00fczeye ta\u015f\u0131r. Ayr\u0131ca, bu sistemin varolu\u015fu ve iyi i\u015fleyi\u015finin \u201cy\u00f6netici bir \u00f6\u011fe ya da g\u00fcc\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131na\u201d ihtiya\u00e7 duydu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Kent-Devletini Ortaya \u00c7\u0131karan D\u00f6rt Neden<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. Kent-devletini olu\u015fturan, ailelerin veya s\u0131n\u0131flar\u0131n politik toplulu\u011fu. (Maddi Neden)<br>2. Devletin anayasas\u0131. (Formel Neden)<br>3. Devleti y\u00f6neten kimseler. (Fail Neden)<br>4. Kent-devletinin olu\u015fu \u201ciyi bir hayat tarz\u0131.\u201d (Gaye)<\/p>\n\n\n\n<p>Tek ki\u015finin do\u011fru ve adil y\u00f6netimine \u201cmonar\u015fi\u201d ya da krall\u0131k, Buna mukabil onun adaletsiz ve k\u00f6t\u00fc y\u00f6netimine \u201ctiranl\u0131k\u201d, birka\u00e7 ki\u015finin iyi ya da ideal y\u00f6netimine \u201caristokrasi\u201d, onlar\u0131n k\u00f6t\u00fc ya da adaletsiz y\u00f6netimine \u201coligar\u015fi\u201d, \u00e7o\u011funlu\u011fun y\u00f6netimi s\u00f6z konusu oldu\u011funda, do\u011fru ve adil y\u00f6netim bi\u00e7imine \u201ccumhuriyet\u201d, ayn\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011fun k\u00f6t\u00fc ve ideal olandan sapm\u0131\u015f y\u00f6netimine \u201cdemokrasi\u201d ad\u0131n\u0131 verir. Burada y\u00f6netim \u015feklinin do\u011fru olmas\u0131 y\u00f6neticinin, \u201chalk\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131, k\u00f6t\u00fc olanda ise kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131\u201d g\u00f6zetmesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>O, do\u011fru politik adaletin aristokratik olmas\u0131 gerekti\u011fini, politik haklar\u0131 veya y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131 politik topluma en fazla katk\u0131da bulunan insanlara, yani erdem bak\u0131m\u0131ndan da zengin olan se\u00e7kinlere veren bir y\u00f6netim bi\u00e7iminin en iyi y\u00f6netim bi\u00e7imi oldu\u011funu ileri s\u00fcrer. Aristo her ne kadar aristokrasiye meyletse de bunu icra edecek olan erdemli insanlar\u0131n az olmas\u0131 ve bunun bir \u00fctopyaya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi endi\u015fesiyle bundan sak\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Uygulamada en iyi y\u00f6netim tarz\u0131n\u0131n cumhuriyet oldu\u011funu ilan eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc cumhuriyet, \u00e7o\u011funlu\u011fun egemenli\u011fi ile az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n h\u00e2kimiyeti, zenginlerin egemenli\u011fi ile yoksullar\u0131n h\u00e2kimiyeti aras\u0131nda bir dengenin hayata ge\u00e7irildi\u011fi bir politik yap\u0131d\u0131r. Cumhuriyet, onun g\u00f6z\u00fcnde, g\u00fc\u00e7 dengesini elinde tutan\u0131n orta s\u0131n\u0131f oldu\u011fu bir devlettir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Aristonun_Platondan_Ayrildigi_Bazi_Noktalar\"><strong>Aristo\u2019nun Platon\u2019dan Ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Baz\u0131 Noktalar<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>1. Platon\u2019a g\u00f6re hakiki ve de\u011fi\u015fmez bilgiler idelerdir. Bu \u00e2lemde olan her \u015fey idelerin bir g\u00f6lgesidir.<br>2. Aristo\u2019ya g\u00f6re, maddeden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir varl\u0131k yoktur. Varl\u0131k madde-formdur. Bunlar da biti\u015fiktir. -Platon daha idealist bir tav\u0131r tak\u0131n\u0131r. Di\u011feri \u00e2lemcidir.<br>3. Aristo daha realisttir. Bu d\u00fcnyadan hareket eder.<br>4. Platon\u2019da ruh \u00f6l\u00fcms\u00fczd\u00fcr. Bedenden \u00f6nce de sonra da vard\u0131r.<br>5. Aristo\u2019da ruh, bedene dahildir. Dolay\u0131s\u0131yla beden \u00f6l\u00fcnce ruh da \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Fakat burada \u015f\u00f6yle bir detay var: Ruhu \u00fc\u00e7 par\u00e7aya ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. (\u0130lahi, Hayvani, Nebati) \u0130lahi k\u0131s\u0131m Tanr\u0131n\u0131n idrakine var\u0131r ve onu tema\u015fa edebilirse \u00f6l\u00fcms\u00fcz olur.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131: &#8220;<a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/helenistik-felsefe\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"Helenistik Felsefe\">Helenistik Felsefe<\/a>&#8220;<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kaynaklar\"><strong>Kaynaklar<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Felsefe Tarihi, Ahmet Cevizci, Say Yay\u0131nlar\u0131, 2017. <br>Felsefeye Giri\u015f, Ahmet Arslan, Adres Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2015.<br>Felsefenin K\u0131sa Tarihi, Nigel Warburton, Alfa Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2016.<br>Devlet, Platon, ter. Sabahattin Ey\u00fcbo\u011flu-M. Ali Cimcoz, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131, \u0130stanbul, 2016.<br>Sokrates\u2019in Savunmas\u0131, Platon, ter. Ari \u00c7okona, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131, \u0130stanbul, 2017.<br>Devlet Adam\u0131, Platon, ter. Furkan Akderin, Say Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2014.<br>Felsefe Tarihi, Alfred Weber, Kabalc\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2015.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekiler\u0130nsan \u00dczerine Felsefenin Ba\u015flang\u0131c\u0131SofistlerSokrates (M\u00d6. 469-399)Siyaset FelsefesiAhl\u00e2k FelsefesiY\u00f6ntem Anlay\u0131\u015f\u0131Sokrates ve Platon\u2019a Yak\u0131n Bak\u0131\u015f: PHA\u0130DONPlaton (M\u00d6. 428\/427-348\/347)Bilgi Felsefesi Ahl\u00e2k FelsefesiSiyaset FelsefesiAristo (M\u00d6. 384-322)Do\u011fa FelsefesiMetafizi\u011fiKozmolojisi (Evren Tasavvuru)Ahl\u00e2k FelsefesiSiyaset FelsefesiAristo\u2019nun Platon\u2019dan Ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Baz\u0131 NoktalarKaynaklar \u0130nsan \u00dczerine Felsefenin Ba\u015flang\u0131c\u0131 Bu d\u00f6nemde felsefenin merkezine insan ge\u00e7er. Art\u0131k filozoflar dikkatlerini daha ziyade etik ve siyaset felsefesine \u00e7evirirken, felsefeye tam bir h\u00fcmanizm [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2638,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[147],"tags":[582,725,680,722],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2538"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2538"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2538\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2665,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2538\/revisions\/2665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2638"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}