{"id":2552,"date":"2021-10-23T16:34:22","date_gmt":"2021-10-23T13:34:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=2552"},"modified":"2021-12-02T09:33:55","modified_gmt":"2021-12-02T06:33:55","slug":"alman-idealizmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/alman-idealizmi\/","title":{"rendered":"Alman \u0130dealizmi"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Alman_Idealizmi\">Alman \u0130dealizmi<\/a><\/li><li><a href=\"#Fichte_1762-1814\">Fichte (1762-1814)<\/a><ul><li><a href=\"#Ahlak_Felsefesi\">Ahlak Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Siyaset_Felsefesi\">Siyaset Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Din_Felsefesi\">Din Felsefesi<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Schelling_1775-1854\">Schelling (1775-1854)<\/a><ul><li><a href=\"#Doga_Felsefesi\">Do\u011fa Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Transandantal_Idealizm\">Transandantal \u0130dealizm<\/a><\/li><li><a href=\"#Sanat_Felsefesi\">Sanat Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Negatif_ve_Pozitif_Felsefe\">Negatif ve Pozitif Felsefe<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Hegel_1770-1831\">Hegel (1770-1831)<\/a><ul><li><a href=\"#Mantik_Felsefesi\">Mant\u0131k Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Doga_Felsefesi-2\">Do\u011fa Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Tin_Felsefesi\">Tin Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Sanat_Felsefesi-2\">Sanat Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Din_Felsefesi-2\">Din Felsefesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Mutlak_Felsefe\">Mutlak Felsefe<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Kaynaklar\">Kaynaklar<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Alman_Idealizmi\"><strong>Alman \u0130dealizmi<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Bu d\u00f6nemde (19.yy) \u00f6n plana \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck Alman filozofu Fichte (1762-1814), Schelling (1775-1854) ve Hegel\u2019dir (1770-1831). Bu filozoflar taraf\u0131ndan temsil edilen Alman idealizminin temel gayesi, Kant\u2019\u0131n (1724-1804) <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Fenomen\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Fenomen\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">fenomenler <\/a>ile <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Numen\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Numen\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">numenler <\/a>aras\u0131na koydu\u011fu s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015fmak ve bu iki d\u00fcnya aras\u0131nda olu\u015fan mesafeyi kapatarak yeniden <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Metafizik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Metafizik\">metafizik <\/a>yapman\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kant\u2019tan farkl\u0131 olarak metafizik konular\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakmayan bilimsel bir sistem aray\u0131\u015f\u0131nda olmu\u015flard\u0131r. Teorik ak\u0131l ile pratik akl\u0131 birle\u015ftirmek suretiyle kategorileri d\u00fczenleyerek bilgimize birlik kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Alman_idealizmi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Alman_idealizmi\">Alman idealizmi<\/a> i\u00e7in felsefe, sadece teorik sahada de\u011fil, eylem ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler alan\u0131nda da her \u015feyi a\u00e7\u0131klamaya muktedir mutlak bir bilim olmak durumundad\u0131r. Fichte, Schelling ve Hegel\u2019in farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdikleri nokta, ger\u00e7ekli\u011fin bilgisine ula\u015fmak i\u00e7in takip ettikleri y\u00f6ntemdir.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Fichte_1762-1814\"><strong>Fichte (1762-1814)<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ide1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2700\" width=\"317\" height=\"189\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ide1.jpg 783w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ide1-300x179.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Ide1-768x458.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 317px) 100vw, 317px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Fichte, Kant\u2019\u0131n numenlerin varolu\u015funu kabul etmesine ra\u011fmen onlar\u0131n bilinemeyece\u011fi iddias\u0131n\u0131 ele al\u0131r ve bir \u015feyin var oldu\u011funu s\u00f6yleyip o \u015fey hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey bilinemeyece\u011fini iddia etmenin \u00e7eli\u015fkili oldu\u011funu dile getirir. Fichte felsefenin en temel ilkesini ortaya koymak kendisinden \u00f6nceki felsefi ak\u0131mlar\u0131 inceler. Ona g\u00f6re felsefe tarihinde filozoflar \u00e7o\u011funlukla \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde durmaktad\u0131rlar. Bu ak\u0131mlardan ilki olan realizm ne kadar tutarl\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnse de asl\u0131nda nihayetinde materyalizm ve determinizmle sonu\u00e7lan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Realist filozoflara g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fcnce varl\u0131ktan t\u00fcretilir ve nihayetinde varl\u0131ktan sadece varl\u0131k t\u00fcrer. Bu bak\u0131mdan realizm kendine s\u00fcrekli d\u0131\u015fsal bir otorite arar. Fichte\u2019ye g\u00f6re felsefenin en temel ilkesi \u201cbilin\u00e7\u201d ya da \u201cben-idraki\u201ddir. Bu nedenle bilincin kendisinde hem varl\u0131\u011f\u0131 hem de varl\u0131\u011f\u0131n bilgisini ihtiva etmesi itibariyle idealizm realizmden daha \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. \u0130dealizmin en \u00fcst sars\u0131lmaz ilkesi de \u201cMutlak Ben\u201ddir.<\/p>\n\n\n\n<p>Fichte\u2019nin sisteminde \u201cBen\u201d \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnen\u201d de\u011fil, vazedici mahiyetiyle \u201ceyleyen\u201d olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilin\u00e7 asl\u0131nda etkin bir \u015feydir. Dolay\u0131s\u0131yla felsefenin ba\u015flang\u0131\u00e7 ilkesinin teorik olmaktan \u00e7ok pratik olmas\u0131 gerekir. Zira insan\u0131n eyleyen yani ahlaki bir varl\u0131k olmas\u0131, onu do\u011fa determinizmine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011flanmaktan kurtarmakta ve ona Mutlak\u2019\u0131 a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Felsefi bir temel olarak Ben\u2019i sisteminin merkezine koyan Fichte\u2019nin buradan hareketle d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 ink\u00e2r etti\u011fi sonucu \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Fichte\u2019nin sisteminde \u00f6znel bilin\u00e7 ile nesnel d\u00fcnya kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131, \u00f6\u011fretinin ikinci ilkesinde ortaya \u00e7\u0131kar. \u0130lk ilkede \u201cBen\u201d kendini \u00f6zde\u015flik (Ben=Ben) olarak vazederken, ikinci ilke olan kar\u015f\u0131tl\u0131kta \u201cBen\u201d, \u201cBen olmayan\u0131\u201d kendi kar\u015f\u0131s\u0131na koyar (vazeder.) Bu bak\u0131mdan ben ile ben olmayan kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 mutlak bir kar\u015f\u0131tl\u0131k de\u011fil, birbirini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak s\u0131n\u0131rland\u0131ran ve bu s\u0131n\u0131rlamayla tamamlayan b\u00fct\u00fcn olarak telakki edilmelidir. Bu y\u00f6n\u00fcyle \u201cBen Ben\u2019im\u201d ba\u015flang\u0131\u00e7 ilkesi sadece kendinin de\u011fil, ama ayn\u0131 zamanda kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n temsili i\u00e7in de zorunludur. Dolay\u0131s\u0131yla ancak kar\u015f\u0131ma bir ben olmayan bir \u015feyi vazetti\u011fim anda, kendimi ben olarak vazetmi\u015f oluyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ilke ben ile ben olmayan\u0131n birli\u011fidir. Ben ile Ben olmayan, birbirlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak s\u0131n\u0131rlar. Ben\u2019in kendini vazetmesi i\u00e7in nesnel d\u00fcnyay\u0131 vazetmesi gerekir. Bu nesnel d\u00fcnya, \u201cmek\u00e2n\u201d\u0131n kurulu\u015fudur. Fichte, Ben\u2019i \u201ctemsil eden\u201d ile \u201ctemsil edilen\u201din birli\u011fi olarak al\u0131r. Bu tan\u0131ma g\u00f6re Ben olmayan asl\u0131nda Ben\u2019in bir ba\u015fka ve\u00e7hesidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famada Ben ile Ben Olmayan bir araya getirilerek sentez yap\u0131l\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 ayn\u0131 zamanda Fichte\u2019nin diyalektik y\u00f6ntemini de bize g\u00f6stermektedir. Diyalektik, Kant\u2019ta bir \u201cyanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnme mant\u0131\u011f\u0131\u201d olarak sunulmaktayd\u0131. Oysa Fichte i\u00e7in diyalektik verimli bir d\u00fc\u015f\u00fcnmenin y\u00f6ntemi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kant\u2019ta birbirinden kesin hatlarla ayr\u0131lan fenomen ve numen alanlar\u0131 Alman idealistlerinin diyalektik y\u00f6ntemi ile birlikte metafizik ve bilimsel bir etkinlik itibariyle yeniden bir araya getirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ahlak_Felsefesi\"><strong>Ahlak Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Fichte\u2019ye g\u00f6re pratik olan teorik olana takadd\u00fcm eder. Bu \u00f6ncelik zamansal de\u011fil, ontik ve mant\u0131ksal bir \u00f6nceliktir. Dolay\u0131s\u0131yla nesnel d\u00fcnya teorik benin (d\u00fc\u015f\u00fcncenin) merkeze al\u0131nmas\u0131yla izah edilemez. Merkeze Mutlak Ben (eyleyen) al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Buradan hareketle Fichte, nesnel d\u00fcnyan\u0131n asl\u0131nda ahlaki \u00f6devimizi yerine getirmek i\u00e7in var oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u0130nsan ancak bu \u00f6devi ger\u00e7ekle\u015ftirmekle \u00f6zg\u00fcr olabilir. Ger\u00e7ek ahl\u00e2k\u00ee davran\u0131\u015f, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in istemektir. Fichte\u2019nin form\u00fclasyonu: Vicdan\u0131na g\u00f6re eyle!\u201d Vicdan\u0131na g\u00f6re eylemek ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr. En a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fcrt\u00fclerin ya da i\u00e7g\u00fcd\u00fclerin h\u00e2kim oldu\u011fu yerde ise \u00f6zg\u00fcrl\u00fck yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada \u201cara\u00e7lar\u201d vard\u0131r ve ara\u00e7lar\u0131n oldu\u011fu yerde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olmaz.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyaset_Felsefesi\"><strong>Siyaset Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Fichte\u2019nin devlet ve hukuk anlay\u0131\u015f\u0131 da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ilkesine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, Ben\u2019in edimsel kurulu\u015fu itibariyle en temel ba\u015flang\u0131\u00e7 ve nihai ilke oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda devletin ve hukukun da zorunlu, <a href=\"https:\/\/tr.wiktionary.org\/wiki\/t%C3%BCmel\" title=\"https:\/\/tr.wiktionary.org\/wiki\/t%C3%BCmel\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">t\u00fcmel <\/a>ve <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Rasyonellik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Rasyonellik\">rasyonel <\/a>bir temele oturtulmu\u015f olmas\u0131 gerekir. Ben yaln\u0131z ba\u015f\u0131na varl\u0131k de\u011fildir ve daima ba\u015fka benler (ben olmayanlar) ile ya\u015famaya mecburdur. Buradan da \u201chak\u201d kavram\u0131 do\u011far. Dolay\u0131s\u0131yla Fichte\u2019ye g\u00f6re \u201c\u00f6teki\u201dnin hesaba kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve ben ile \u00f6teki aras\u0131nda mutlak bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sentezlenmedi\u011fi bir yerde ne ahlaktan ne hukuktan ne de hak kavram\u0131ndan s\u00f6z edilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Fichte\u2019nin bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u015fu \u015fekilde de \u00f6zetleyebiliriz: D\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00f6zg\u00fcrce ifade etme hakk\u0131, benim d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi \u00f6zg\u00fcrce ifade etme g\u00fcc\u00fcme m\u00fcdahale edebilmeye muktedir ba\u015fka insan varl\u0131klar\u0131n\u0131n varolu\u015fu olmadan hi\u00e7bir anlam ifade etmez. 1800 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201c<em>Kapal\u0131 Ticaret Devleti<\/em>\u201d adl\u0131 eserinde Fichte devlet g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sistemli olarak i\u015flemi\u015ftir. Burada Fichte devletin me\u015fruiyetini hukuka dayand\u0131rmakta ve onun insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini g\u00fcvence alt\u0131na almak, do\u011fal haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in var oldu\u011funu savunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Devlet, bireylerin hak alanlar\u0131n\u0131 korur. Bu alanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda ise m\u00fclkiyet gelmektedir. Fichte bununla, \u201cm\u00fclkiyet herkese e\u015fit olarak da\u011f\u0131t\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d demek istemez. Ona g\u00f6re, m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n ger\u00e7eklik kazanmas\u0131 demek, insan\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ve kazanmas\u0131 i\u00e7in birtak\u0131m temel ko\u015fullar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 demektir. Devlet, hak alanlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in zorlay\u0131c\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olarak vard\u0131r. Ayr\u0131ca devleti gerekli k\u0131lan \u015fey, insanlar\u0131n ahlaki geli\u015fimlerini hen\u00fcz tamamlamam\u0131\u015f olmalar\u0131 hipotezidir. Yani e\u011fer toplumun tek tek her \u00fcyesinin ba\u015fka insanlar\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine sayg\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi bir d\u00fczeye eri\u015fmi\u015f olsayd\u0131, devlete gerek kalmayacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Din_Felsefesi\"><strong>Din Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Fichte\u2019de Tanr\u0131 canl\u0131l\u0131k, dinamiklik ve etkinlik itibariyle \u201cahl\u00e2k\u00ee d\u00fcnya d\u00fczeni\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131r ve ba\u015fka bir tanr\u0131ya ihtiya\u00e7 yoktur. Bu manada Tanr\u0131 herhangi bir varl\u0131k ya da t\u00f6z (<a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Cevher\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Cevher\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">cevher<\/a>) de\u011fildir. Bununla birlikte Fichte yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131larda <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ateizm\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ateizm\">ateist <\/a>olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a beyan eder. Fichte i\u00e7in Tanr\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc d\u00fcnyada olan ya\u015famd\u0131r. O\u2019nun varl\u0131\u011f\u0131 canl\u0131 ve aktiftir. \u201cYa\u015fam\u0131n kendisi\u201d Tanr\u0131\u2019n\u0131n etkinli\u011finden ve O\u2019nun Mutlakl\u0131\u011f\u0131ndan ibarettir. Yani ya\u015fam Onunla ve Ondand\u0131r. Onun ifadesi ve temsili g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki d\u00fcnyad\u0131r. Bu bak\u0131mdan Fichte i\u00e7in Tanr\u0131 her \u015feyi bir saat gibi kurup k\u00f6\u015fesine \u00e7ekilmemi\u015ftir, aksine ya\u015fam O\u2019ndan kaynaklan\u0131r ve Tanr\u0131 daima yaratma faaliyeti halindedir.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Schelling_1775-1854\"><strong>Schelling (1775-1854)<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ide2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2701\" width=\"255\" height=\"265\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ide2.jpg 583w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ide2-289x300.jpg 289w\" sizes=\"(max-width: 255px) 100vw, 255px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Schelling, ne Kant\u2019\u0131n fenomen ile numen aras\u0131ndaki mutlak ayr\u0131m\u0131n\u0131, ne de Fichte\u2019nin benin ben olmayan\u0131 vazedici ilkesel tez-antitez ayr\u0131m\u0131n\u0131 kabul eder. Ona g\u00f6re \u00f6z\u00fcnde ve ba\u015flang\u0131c\u0131nda bilin\u00e7 ve do\u011fa birli\u011fi kabul edilmelidir. Schelling\u2019den \u00f6nce Fichte, Kant\u2019\u0131n birbirinden ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 fenomenal ile numenal d\u00fcnyalar aras\u0131nda bir birlik ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck kurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011fretilerini y\u00f6ntemsel olarak tek bir ilkeden \u00e7\u0131karma yoluna gitmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 yaratan bu mutlak ve tek ilke eylemdir. Bu eylemin \u00f6znesi ise Ben\u2019dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Schelling\u2019de Ben, Mutlak Ben\u2019dir ve Fichte\u2019de olmad\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle Tanr\u0131 yerine ge\u00e7er. Kant sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan iki d\u00fcnya aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 Fichte pratik ak\u0131lda \u00e7\u00f6zmeyi denerken, Schelling bu birli\u011fi do\u011fa ve sanat alan\u0131nda aram\u0131\u015ft\u0131r. Schelling\u2019de Ben, \u201cBen olmayan\u201d arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla senteze ula\u015f\u0131lacak bir \u015fey de\u011fildir. Ben, b\u00fct\u00fcn ger\u00e7ekli\u011fin temelindeki \u015feydir. Dolay\u0131s\u0131yla Mutlak Ben (A=A) felsefenin ba\u015flang\u0131\u00e7 ilkesidir. Ayr\u0131ca t\u00fcm ger\u00e7ekli\u011fin temelindeki ilke olarak Mutlak Ben, nesne dahi olmad\u0131\u011f\u0131ndan hakk\u0131nda bilgi sahibi olamayaca\u011f\u0131m\u0131z ve sadece sesini duyabilece\u011fimiz bir \u015feydir. Mutlak Ben, kendini ancak kendi kendisi yoluyla ko\u015fulsuz olarak bildirir. Mutlak Ben ko\u015fullu olana ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, sadece kendisine ve bu bak\u0131mdan kendi varl\u0131\u011f\u0131na \u00f6zde\u015flikle ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca bu \u00f6zde\u015flik varl\u0131\u011f\u0131n biricik ko\u015fuludur. Zira \u00f6zde\u015fli\u011fi kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n biricik ko\u015fulu olan bir \u015fey var olmasayd\u0131, hi\u00e7bir \u015fey var olamazd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Doga_Felsefesi\"><strong>Do\u011fa Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Schelling her ne kadar Fichte gibi felsefeyi bilimsel sistemati\u011fi i\u00e7erisinde tesis etme gayreti i\u00e7inde olsa da ondan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 en temel nokta sanat\u00e7\u0131 yarat\u0131l\u0131\u015fta olmas\u0131d\u0131r. Schelling, Fichte\u2019nin ahlak idealizminde eksik olan y\u00f6n\u00fcn do\u011fa oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. O, do\u011fay\u0131 kendi kendini a\u00e7an, yaratan ve \u00fcreten organik b\u00fct\u00fcnsel bir varl\u0131k olarak kavrar. Bu a\u00e7\u0131l\u0131m Fichte\u2019nin Mutlak\u2019\u0131ndan farkl\u0131 olarak ayn\u0131 zamanda Tanr\u0131\u2019n\u0131n d\u0131\u015fa vurumu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ayr\u0131ca Schelling Kant\u2019\u0131n teorik ve pratik ak\u0131l aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131na Spinoza\u2019n\u0131n t\u00f6zsel monizm g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00fczerinden kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n<p>Romantik bir filozof olmas\u0131 itibariyle Schelling do\u011fay\u0131 y\u00fcce deh\u00e2n\u0131n bir sanat eseri olarak g\u00f6r\u00fcr. Do\u011fa onun i\u00e7in, yarat\u0131c\u0131 bir sanat\u00e7\u0131n\u0131n elinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f, gizemli ve mucizevi tarzda yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bir \u015fiirdir. Ancak bu herkese a\u00e7\u0131k olan bir dille de yaz\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r, onu ancak okumas\u0131n\u0131 bilenler anlayabilir. Schelling\u2019e g\u00f6re do\u011fa t\u0131pk\u0131 Spinoza\u2019n\u0131n do\u011fa tan\u0131m\u0131 gibi, bir yan\u0131yla yarat\u0131c\u0131, bir taraftan da yarat\u0131lm\u0131\u015f do\u011fad\u0131r. Spinoza\u2019n\u0131n bu ayr\u0131m\u0131nda eksik olan \u201c\u00f6zne\u201ddir. Schelling\u2019e g\u00f6re de yarat\u0131c\u0131 faaliyetin \u00f6znesi olan Mutlak Ben\u2019dir, yani Tanr\u0131\u2019d\u0131r. Do\u011fadaki nesnelerin anbean olu\u015fumu Mutlak Ben\u2019in kendini ifade etmesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Transandantal_Idealizm\"><strong>Transandantal \u0130dealizm<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Schelling\u2019e g\u00f6re her bilgi \u00f6znel olanla nesnel olan\u0131n birli\u011fine dayan\u0131r. Bilgimizde nesnel olan do\u011fay\u0131, \u00f6znel olan ise bilinci temsil eder. Schelling\u2019in<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Transcendental_idealism\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Transcendental_idealism\"> transandantal idealizmiyle <\/a>ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 \u015fey ise ikisinin birli\u011fini ispatlamakt\u0131r. Schelling i\u00e7in \u00f6znel olan ile nesnel olan aras\u0131nda mant\u0131ksal ya da zamansal \u00f6ncelik-sonral\u0131k ili\u015fkisi s\u00f6z konusu de\u011fildir. Onun felsefesini Fichte\u2019den ay\u0131ran y\u00f6n de buras\u0131d\u0131r. \u00d6zde\u015flik ilkesi itibariyle Mutlak Ben\u2019in yani Tanr\u0131\u2019n\u0131n idraki ise hakiki \u00f6z-bilincin idrakidir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Sanat_Felsefesi\"><strong>Sanat Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Schelling, Mutlak Ben\u2019in \u00f6zsel temsil edilemezli\u011fi ilkesini bozmadan O\u2019nun nesnelle\u015fmesinin bir aya\u011f\u0131nda \u201czihinsel idrak\u201d kavram\u0131n\u0131 felsefi refleksiyon ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131rken, \u201cestetik idrak\u201d kavram\u0131n\u0131 sanatsal d\u0131\u015favurum ba\u011flam\u0131nda kullanmaktad\u0131r. Schelling a\u00e7\u0131s\u0131ndan zihinsel idrak filozofun, estetik idrak ise sanat\u00e7\u0131n\u0131n kavramas\u0131d\u0131r. Mutlak Ben, zihinsel idrakin nesnel olmayan konusu iken, sanatsal ifade a\u00e7\u0131s\u0131ndan estetik idrakin nesnel konusu haline gelir. Schelling\u2019e g\u00f6re felsefenin hi\u00e7bir zaman g\u00f6stermeyi dahi umut edemeyece\u011fi \u015feyi sanat ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak Schelling i\u00e7in transandantal felsefenin t\u00fcm\u00fc, kendini idrakin en \u00fcst mertebesi olan sanata, a\u015famal\u0131 y\u00fckseli\u015fin tasviridir ve sonlu ile sonsuzun nihai \u00f6zde\u015fli\u011fi sadece sanat arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Bu bak\u0131mdan, transandantal felsefe sadece sanat\u0131n \u00f6z\u00fc do\u011fru bir bi\u00e7imde anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda nihai amac\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Felsefi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcm\u00fcn konusu olan Mutlak Ben, bu nedenle en \u00fcst d\u00fczeyde sanat\u0131n da konusudur. Dolay\u0131s\u0131yla Mutlak Ben\u2019in s\u00fcrekli kendini vazetmesi sanat ve estetik ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Negatif_ve_Pozitif_Felsefe\"><strong>Negatif ve Pozitif Felsefe<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Schelling\u2019e g\u00f6re felsefenin ya da felsefi akl\u0131n Tanr\u0131 hakk\u0131ndaki yarg\u0131lar\u0131, \u00e7o\u011funlukla O\u2019nun ne olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131r. Pozitif felsefenin g\u00f6revi, vahiy ve <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Mitoloji\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Mitoloji\">mitoloji <\/a>mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak ve insan\u0131n en temel ihtiyac\u0131 olan Tanr\u0131 ile yak\u0131n temas\u0131n fiil\u00ee olarak kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131 ortaya koymakt\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle mitoloji ve vahiy felsefeleri, Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaktan \u00e7ok vahyin olgular\u0131n\u0131n \u201cdo\u011fa\u00fcst\u00fc do\u011fas\u0131\u201dn\u0131n ideal yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6stermesini ama\u00e7 edinir. Ancak bu noktada pozitif felsefenin k\u00f6kenindeki \u201cpozit\u201din Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendini felsefe ya da sanat arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anbean vazedici etkinli\u011fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu ak\u0131llarda tutulmal\u0131d\u0131r. Yoksa buradaki pozitif ya da negatifli\u011fin matematiksel olumluluk (+) ya da olumsuzluk (-) ile hi\u00e7bir ilgisi yoktur.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Hegel_1770-1831\"><strong>Hegel (1770-1831)<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ide3-1024x912.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2702\" width=\"253\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ide3-1024x912.jpg 1024w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ide3-300x267.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ide3-768x684.jpg 768w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/ide3.jpg 1440w\" sizes=\"(max-width: 253px) 100vw, 253px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Kant sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan teorik ile pratik aras\u0131ndaki keskin ayr\u0131m\u0131 yeniden sistemli bir b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe kavu\u015fturma s\u00fcrecinin 19. y\u00fczy\u0131ldaki en \u00f6nemli ve son filozofu Hegel\u2019dir. Zaten Hegel\u2019den sonra da felsefe tarihinde b\u00f6ylesine b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc ve sistemli bir yap\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmayacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan Hegel Alman idealizminin doruk noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Ayr\u0131ca 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n en etkili d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemlerinden birini ortaya koyan Hegel felsefesi anla\u015f\u0131lmadan S\u00f6z gelimi, Marksizm\u2019in ve \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ideolojik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Alman \u0130dealizminin son filozofu olan Hegel, tamam\u0131yla kendi i\u00e7ine kapal\u0131, y\u00f6ntem bak\u0131m\u0131ndan birlikli ve i\u00e7eri\u011fi bak\u0131m\u0131ndan zengin bir sistem ortaya koymu\u015ftur. Bu felsefe ayn\u0131 zamanda felsefe tarihindeki en son b\u00fcy\u00fck sistemdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc pozitivist bir ak\u0131m kar\u015f\u0131s\u0131nda Hegel felsefesi y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra, onunki gibi b\u00fcy\u00fck bir sistem kurma denemesine art\u0131k giri\u015filmemi\u015ftir. Hegel\u2019in felsefesi, Kant\u2019tan sonra ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n da doruk noktas\u0131d\u0131r. Fichte\u2019de \u201cben\u201d nas\u0131l kendini vazederek hem kendini hem de \u201cben olmayan\u0131\u201d ortaya koyuyorsa, Hegel\u2019de de \u201cas\u0131l ger\u00e7e\u011fe\u201d deneye hi\u00e7 ba\u015fvurmadan, salt d\u00fc\u015f\u00fcnmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kal\u0131narak var\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hegel\u2019e g\u00f6re felsefe, nesnelerin d\u00fc\u015f\u00fcnce ile g\u00f6r\u00fclmesidir. Nesnenin kendisi de \u00f6zne gibi rasyoneldir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zne ve nesne ayn\u0131 ilkenin, ayn\u0131 akl\u0131n ba\u015fka ba\u015fka \u015fekillenmeleridir. Hegel\u2019in genel felsefesini inceledi\u011fimizde \u00fc\u00e7l\u00fc sistematik y\u00f6ntemin onun sisteminde yap\u0131 ta\u015f\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu ba\u011flamda Hegel\u2019in sistemi s\u0131ras\u0131yla mant\u0131k, do\u011fa ve tin felsefesinden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mantik_Felsefesi\"><strong>Mant\u0131k Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Mant\u0131\u011fa b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem atfeden Hegel bu konuda onu metafizikle \u00f6zde\u015fle\u015ftirecek kadar ileri gider. Hegel\u2019in mant\u0131k felsefesi geleneksel formel mant\u0131ktan farkl\u0131d\u0131r ve b\u00fct\u00fcn ger\u00e7ekli\u011fi, yani b\u00fct\u00fcn nesneler d\u00fcnyas\u0131n\u0131 i\u00e7ine al\u0131r. Evrende var olanlar\u0131n mant\u0131ksal birli\u011fi Hegel sistemi i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu bak\u0131mdan Hegel mant\u0131\u011f\u0131, fenomenleri numenlere ta\u015f\u0131mak ister. Zira Hegel i\u00e7in fenomenler ile numenler aras\u0131nda mutlak bir ayr\u0131m ya da kar\u015f\u0131tl\u0131k yoktur. Zira Hegel\u2019e g\u00f6re \u201cak\u0131lsal olan ger\u00e7ektir, ger\u00e7ek olan ak\u0131lsald\u0131r.\u201d Hegel, Descartes ve Kant\u2019tan farkl\u0131 olarak bilmeyi de\u011fil, diyalektik geli\u015fmeyi felsefesinin merkezine koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Diyalektik hareket, d\u00fc\u015f\u00fcncenin varl\u0131\u011f\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak kavramas\u0131na ve varl\u0131\u011f\u0131n da bilincine eri\u015fip \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc elde etmesine kadar s\u00fcr\u00fcp gider. B\u00f6ylece onun felsefesi, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve varl\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u00fc\u00e7l\u00fc diyalektik geli\u015fimin anla\u015f\u0131lmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Hegel, \u00f6ncelikle bu \u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fc varl\u0131k, yokluk ve olu\u015f olarak ortaya koymaktad\u0131r. Hegel diyalekti\u011finin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131 saf varl\u0131kt\u0131r. Bu bak\u0131mdan mant\u0131\u011f\u0131n en soyut ve i\u00e7erikten yoksun t\u00fcmel kavram\u0131 \u201cvarl\u0131k\u201dt\u0131r. Ancak Hegel\u2019e g\u00f6re varl\u0131\u011f\u0131n, yokluktan hi\u00e7bir fark\u0131 yoktur. Bu bak\u0131mdan saf \u201cvarl\u0131k\u201d idesini yokluktan kurtarman\u0131n yeg\u00e2ne yolu ona i\u00e7erik ve belirlenim kazand\u0131rmakt\u0131r. Bu noktada Hegel varl\u0131ktan yoklu\u011fa, ondan da olu\u015fa do\u011fru diyalektik bir yol takip eder.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci a\u015fama olan yokluk ise Hegel diyalekti\u011finde varl\u0131\u011f\u0131 olumsuzlar. Varl\u0131\u011f\u0131n olumsuzlamas\u0131yla birlikte saf varl\u0131k i\u00e7erik kazan\u0131r. Ancak bu olumsuzlama varl\u0131\u011f\u0131n mutlak olumsuzlamas\u0131 da de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan varl\u0131ktan yoklu\u011fa ge\u00e7ilirken, yokluk da varl\u0131\u011f\u0131 olumsuzlamak suretiyle olu\u015fa ge\u00e7i\u015fi temin eder. B\u00f6ylece olu\u015f, hem varl\u0131\u011f\u0131 hem de yoklu\u011fu kendi i\u00e7ine alarak diyalektik bir s\u00fcre\u00e7 izlenir. Dolay\u0131s\u0131yla kendi kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 kendi i\u00e7inde i\u00e7ererek geli\u015fme d\u00fc\u015f\u00fcncesi bir \u00e7eli\u015fki mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde olu\u015fu kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Hegel klasik metafizikte oldu\u011fu gibi varl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na hi\u00e7li\u011fin, hi\u00e7li\u011fin kar\u015f\u0131s\u0131na da varl\u0131\u011f\u0131n konulmas\u0131na itiraz eder. H\u00e2lbuki olu\u015f d\u00e2hil b\u00fct\u00fcn kavramlar, kar\u015f\u0131tlar\u0131yla gerilimli bir birlik ve dolay\u0131m i\u00e7inde kavranabilirler.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bak\u0131mdan olu\u015f \u015fu ikili hareketten ibarettir: Olu\u015f ya hi\u00e7likten varl\u0131\u011fa do\u011fru bir ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ya da varl\u0131ktan hi\u00e7li\u011fe do\u011fru bir yok olu\u015f hareketidir. Varl\u0131k ile hi\u00e7li\u011fin birlikteli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc olu\u015f i\u00e7erisinde her olu\u015f bir yok olu\u015f, her yok olu\u015f da bir olu\u015ftur. Hegel\u2019in mutlak idealizmini \u00f6zetleyen bu c\u00fcmle Herakleitos\u2019un yol benzetmesiyle s\u00f6ylenecek olursa, a\u015fa\u011f\u0131 ve yukar\u0131, d\u00fcz ve e\u011fri, ba\u015flang\u0131\u00e7 ve son, giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f bir ve ayn\u0131 \u015feydir. Dolay\u0131s\u0131yla olu\u015f, varl\u0131k ile hi\u00e7li\u011fin birli\u011fini ve hakikatini ifade eden sentezdir. Varl\u0131\u011f\u0131n olu\u015f olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131, \u201cvarl\u0131k\u201d olarak Mutlak ile \u201colu\u015f\u201d olarak Mutlak\u2019\u0131n bir ve ayn\u0131 oldu\u011funun idrakini gerektirir. B\u00f6ylece bir \u015feyin hem var hem yok olmas\u0131, onun bir olu\u015f s\u00fcreci i\u00e7erisinde olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131ylad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Doga_Felsefesi-2\"><strong>Do\u011fa Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Mant\u0131k felsefesi, idenin kendinde oldu\u011fu \u015fekliyle ele al\u0131nmas\u0131 iken; do\u011fa felsefesi, g\u00f6r\u00fcnen ideyi konu al\u0131r. Tin felsefesi ise ide ile do\u011fan\u0131n birli\u011fidir ve her iki felsefenin sentezidir. Do\u011fa felsefesi Hegel i\u00e7in uzay ve zaman i\u00e7indeki evreni olu\u015fturan fiziksel, kimyasal ve organik \u015feyler \u00fczerindeki bilgimizdir. Hegel sisteminde b\u00fct\u00fcn var olanlar\u0131n Mutlak\u2019\u0131n kendini a\u00e7mas\u0131 ve if\u015f\u00e2 etmesi bak\u0131m\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcn varl\u0131k \u00e7e\u015fitlerinin arkas\u0131nda ve temelinde bulunan ilkeye Hegel, \u201cide\u201d ya da \u201ctin\u201d der.<\/p>\n\n\n\n<p>Mant\u0131\u011f\u0131n konusu olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kendinde idenin ilk d\u0131\u015fa vurumu do\u011fada ger\u00e7ekle\u015fir. Yani kendinde ide kendini ikinci a\u015fama olan do\u011fada d\u0131\u015fa vurmaktad\u0131r. Do\u011fa a\u015famas\u0131nda ide art\u0131k kendi de\u011fildir, kendisine yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f ve kendi \u00f6z\u00fc ile \u00e7eli\u015fik bir a\u015famaya ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Hegelci diyalektikte her bir kavramsal kategori, kendinden \u00f6nceki kar\u015f\u0131t\u0131yla birlikte bir \u00fcst kavramsal kategoride i\u00e7erilmektedir. Bu bak\u0131mdan \u201ckendinde ide\u201d, \u201cdo\u011fada g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe \u00e7\u0131kan ide\u201d olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Tin_Felsefesi\"><strong>Tin Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Hegel\u2019in sisteminde \u00f6nce salt formlarla u\u011fra\u015fan matematiksel \u201cmant\u0131k\u201d, ard\u0131ndan uzay ve zaman i\u00e7indeki objeleri kendisine konu yapan \u201cdo\u011fa felsefesi\u201d ve son olarak da insan\u0131 kendisine konu yapan \u201ctin felsefesi\u201d gelir. Hegel\u2019e g\u00f6re bu \u00fc\u00e7 alan ve bilim diyalektik olarak birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Tin felsefesi de kendi i\u00e7inde \u00f6znel, nesnel ve mutlak bir tarzda a\u015famal\u0131 olarak ilerlemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211;<strong>\u00d6znel Tin<\/strong>&#8211;<\/p>\n\n\n\n<p>Tin, bu a\u015famada ben bilincinden yoksun olarak, sadece birtak\u0131m duygulara sahiptir. Duygular\u0131n tikelli\u011fi i\u00e7inde adeta kaybolan tin, bu a\u015famada ger\u00e7ekle\u015fmesini beden yoluyla sa\u011flar. Bir sonraki d\u00fczey, bilin\u00e7 d\u00fczeyidir. Bu noktada \u00f6znel tin, nesne ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fczeyde ise ba\u015fka benliklerle kar\u015f\u0131la\u015fan, onlar\u0131 hem kendinden ay\u0131ran hem de kendisiyle \u00f6zde\u015f g\u00f6ren bilin\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>-Nesnel Tin<\/strong>&#8211;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6znel tin, sosyal ve politik ili\u015fkiler alan\u0131nda nesnelle\u015ftirir. B\u00f6ylelikle nesnel tin, ahl\u00e2k ve siyaseti ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Nitekim nesnel tinin ilk evresi hak alan\u0131d\u0131r. Birey, \u015fahsiyetini \u00f6nce m\u00fclkiyetle ger\u00e7ekle\u015ftirir. Her kanuni \u015fah\u0131s, \u00f6zg\u00fcr faaliyeti sonucunda mal sahibi olma ve m\u00fclkiyetinden vazge\u00e7me hakk\u0131na sahiptir. \u0130nsan\u0131n m\u00fclkiyetten vazge\u00e7mesi bizi s\u00f6zle\u015fme d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. S\u00f6zle\u015fme, herkesin iradesinin ve hukukunun ge\u00e7erli oldu\u011fu, devletin tohum halinde bulundu\u011fu kamu alan\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Hegel\u2019e g\u00f6re ahlakl\u0131l\u0131k bireysel iradeleri fikrin ortak hizmetinde birle\u015ftirmek amac\u0131n\u0131 g\u00fcden birtak\u0131m kurumlarda ger\u00e7ekle\u015fir. Buna g\u00f6re en temel ahlaki kurum ailedir. Toplum ve devlet bu kurum \u00fczerine in\u015fa edilir. Nesnel ruhun en y\u00fcksek ifadesi olan devlet ise bireylerin hak ve \u00f6devlerini tesis edip korur. Bu \u00e7er\u00e7evede devlet, iradenin ahlaki olarak ger\u00e7ekle\u015fmesidir. Hegel\u2019in devleti, kendi genel ama\u00e7lar\u0131yla yurtta\u015flar\u0131n\u0131n ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 birle\u015ftiren, birinin tatmin ve ger\u00e7ekle\u015fmesini di\u011ferinde bulan devlettir. Bu devlet, esasen Tin\u2019in kendi kendisini diyalektik olarak a\u00e7\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7 ve aland\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>-Mutlak Tin<\/strong>&#8211;<\/p>\n\n\n\n<p>Hegel felsefesinin son dura\u011f\u0131 Mutlak Tindir. Devlet ne kadar m\u00fckemmel olursa olsun, idenin y\u00f6neldi\u011fi son gaye de\u011fildir. Tin\u2019in \u00f6z\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kt\u0131r. Hegel, ger\u00e7ekli\u011fi bu y\u00f6n\u00fcyle b\u00fct\u00fcn bir organik s\u00fcre\u00e7 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Onun g\u00f6z\u00fcnde ger\u00e7ekten var olan Mutlak\u2019t\u0131r. Bu bak\u0131mdan Hegel felsefesi onun Mutlak Tin anlay\u0131\u015f\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Hegel\u2019de felsefenin konusu \u201cMutlak\u201dt\u0131r. Bu kavram teolojik terimlerle ifade edildi\u011finde Tanr\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla birlikte, Mutlak ile Hegel, d\u00fcnyadan ayr\u0131 ya da ona a\u015fk\u0131n ilahi bir ger\u00e7ekli\u011fi anlamaz. Hegel i\u00e7in Mutlak, bir b\u00fct\u00fcn olarak ger\u00e7ekli\u011fin kendisi yani b\u00fct\u00fcn bir evrendir. Felsefe hakiki olanla me\u015fgul olur, hakiki olan ise b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Bu bak\u0131mdan Hegel\u2019e g\u00f6re Mutlak Tin, <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Deneycilik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Deneycilik\">empirik <\/a>tecr\u00fcbeden ayr\u0131, a\u015fk\u0131n bir varl\u0131k de\u011fildir. Mutlak, kendini somut bir bi\u00e7imde ortaya koymaktad\u0131r. Mutlak Tin kendini s\u0131ras\u0131yla sanat, din ve felsefe arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u0131\u015fa vurur. Buna g\u00f6re Mutlak; sanat, din ve felsefe aras\u0131ndaki diyalektik etkile\u015fim \u00fczerinden kendini if\u015f\u00e2 eder. Bu bak\u0131mdan Hegel, milletlerin tarih boyunca en derin d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kurumlar\u0131n\u0131 sanat ve din arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olu\u015fturdu\u011funu, milletlerin din ve felsefelerini anlaman\u0131n da onlar\u0131n sanatlar\u0131n\u0131 anlamakla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Sanat_Felsefesi-2\"><strong>Sanat Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Hegel\u2019e g\u00f6re hakikat kendini g\u00f6stermese hakikat olamazd\u0131. Yani kendini g\u00f6stermeyen tin, tin de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan tinin kendini a\u00e7mas\u0131 ve g\u00f6stermesi onun en temel faaliyetidir. Mutlak Tin\u2019in kendini ortaya koydu\u011fu \u00f6ncelikli a\u015fama sanatt\u0131r. Sanat, Mutlak Tin\u2019in ideal olarak d\u0131\u015fa vurumunun ilk a\u015famas\u0131 ve idenin ilk somut \u015feklidir. Dolay\u0131s\u0131yla, Hegel\u2019e g\u00f6re estetik duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan insanlar, s\u00f6zde filozoflard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sanat, ayr\u0131ca Mutlak\u2019\u0131n kendini ifade edi\u015finin bir \u00fcst a\u015famas\u0131na ge\u00e7meden de kendi i\u00e7inde diyalektik olarak \u00fc\u00e7 evreden ge\u00e7er. Bunlar sanat\u0131n en soyut ifadesi olan sembolik (ya da kutsal) sanat, daha somut ifade edili\u015fi olan klasik sanat ve \u00f6l\u00fcm\u00fcn daha etkin bir bi\u00e7imde vurguland\u0131\u011f\u0131 romantik sanatt\u0131r. Hegel\u2019e g\u00f6re diyalektik s\u00fcre\u00e7te sanat i\u015flevini yerine getirir ve t\u0131pk\u0131 dinin mutlak felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnce arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (\u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc) gibi sanat da din\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla a\u015f\u0131l\u0131r ve bir \u00fcst d\u00fczlemde i\u00e7erilmek suretiyle yok edilir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Din_Felsefesi-2\"><strong>Din Felsefesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Hegel\u2019e g\u00f6re Mutlak Tin olarak Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendini ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ikinci a\u015fama dindir. S\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi i\u00e7inde ta\u015f\u0131yan sanat nihayetinde, Mutlak Tin\u2019i ifade etme giri\u015fiminde kusurludur. Bu nedenle sanat, yerini daha y\u00fcksek bir bilin\u00e7 formuna (din ve ard\u0131ndan felsefeye) b\u0131rak\u0131r. Hegel a\u00e7\u0131s\u0131ndan sanat\u0131n sonu ya da \u00f6l\u00fcm\u00fc bir sonraki a\u015fama i\u00e7in zorunludur. Sanattan sonra gelen form olan dinde ise Tin, bilincin derinliklerine ve kendi i\u00e7ine yeniden \u00e7ekilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hegel\u2019in din felsefesi s\u00f6z konusu oldu\u011funda, onun Tanr\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, kendisinden \u00f6nceki Tanr\u0131 anlay\u0131\u015flar\u0131ndan farkl\u0131 oldu\u011fu ak\u0131llarda tutulmal\u0131d\u0131r. Hegel kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc rasyonel teolojinin Tanr\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131ndan ay\u0131rarak, diyalekti\u011fini bu noktada etkinle\u015ftirir ve felsefenin daha \u00fcst bir d\u00fczlem oldu\u011funu savunur. \u201cTanr\u0131 yaln\u0131zca kendinde olmak de\u011fildir; keza zorunlu olarak kendi i\u00e7in vard\u0131r. Tanr\u0131, mutlak Tin\u2019dir. Hegel\u2019in ifadesiyle sanat\u0131n nesnelli\u011fi ve dinin \u00f6znelli\u011fi sadece felsefi d\u00fc\u015f\u00fcncede diyalektik olarak birle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mutlak_Felsefe\"><strong>Mutlak Felsefe<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Hegel sisteminin son dura\u011f\u0131 mutlak felsefedir. Felsefe Mutlak\u2019\u0131n bilgisini bir anda vermez. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir bilgi diyalektik bir s\u00fcrecin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmak durumundad\u0131r. Hegel sanat, din ve felsefe arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla idenin b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k tarihi boyunca uzanan s\u00fcrekli bir geli\u015fimini Mutlak Tin\u2019in kendini ifadesi olarak anlar. Din, sanat ile felsefe aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc din, Mutlak olana ula\u015fmada ara yoldur. Bununla birlikte Hegel\u2019in, sistemine sembolik sanat (kutsal sanat) ile ba\u015flamas\u0131 ve bu sanat\u0131 soyut olmas\u0131 itibariyle ele\u015ftirmesi ve yeniden Tanr\u0131\u2019n\u0131n saf idraki itibariyle mutlak felsefe ile bitirmesi kendi i\u00e7inde bir d\u00f6ng\u00fcsellik arz etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131lar:<br><\/strong><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/pozitivizm\/\" title=\"Pozitivizm\"><strong>&#8220;Pozitivizm&#8221;<\/strong><\/a><br><strong>&#8220;<a href=\"http:\/\/busbed.bingol.edu.tr\/en\/download\/article-file\/557631\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"http:\/\/busbed.bingol.edu.tr\/en\/download\/article-file\/557631\">Alman \u0130dealizminde Fichte&#8217;nin &#8220;Ben&#8221; Felsefesi<\/a>&#8220;<\/strong><br><strong>&#8220;<a href=\"https:\/\/app.trdizin.gov.tr\/makale\/T1RZM05qYzM\/hegel-ve-tarih-felsefesi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/app.trdizin.gov.tr\/makale\/T1RZM05qYzM\/hegel-ve-tarih-felsefesi\">Hegel ve Tarih Felsefesi<\/a>&#8220;<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kaynaklar\"><strong>Kaynaklar<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Felsefe Tarihi, Alfred Weber, Kabalc\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2010.<br>Felsefi A\u00e7\u0131dan \u0130man\u0131 Temellendirme, Ferit Uslu, Ankara Okulu, Ankara, 2012.<br>Felsefe Tarihi, Ahmet Cevizci, Say Yay\u0131nlar\u0131, 2017.   <br>Din Felsefesine Giri\u015f, Mehmet Bayraktar, Eski-Yeni Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2010.<br>Gen\u00e7ler \u0130\u00e7in Bat\u0131 Felsefesi, Luc Ferry, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2015.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerAlman \u0130dealizmiFichte (1762-1814)Ahlak FelsefesiSiyaset FelsefesiDin FelsefesiSchelling (1775-1854)Do\u011fa FelsefesiTransandantal \u0130dealizmSanat FelsefesiNegatif ve Pozitif FelsefeHegel (1770-1831)Mant\u0131k FelsefesiDo\u011fa FelsefesiTin FelsefesiSanat FelsefesiDin FelsefesiMutlak FelsefeKaynaklar Alman \u0130dealizmi Bu d\u00f6nemde (19.yy) \u00f6n plana \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck Alman filozofu Fichte (1762-1814), Schelling (1775-1854) ve Hegel\u2019dir (1770-1831). Bu filozoflar taraf\u0131ndan temsil edilen Alman idealizminin temel gayesi, Kant\u2019\u0131n (1724-1804) fenomenler ile numenler aras\u0131na koydu\u011fu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2642,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[147],"tags":[746,747,748,749],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2552"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2552"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2704,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2552\/revisions\/2704"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2642"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}