{"id":2557,"date":"2021-11-29T16:36:39","date_gmt":"2021-11-29T13:36:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=2557"},"modified":"2021-12-06T19:02:13","modified_gmt":"2021-12-06T16:02:13","slug":"varoluscu-din-felsefesinde-kutsal-sanat-iliskisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/varoluscu-din-felsefesinde-kutsal-sanat-iliskisi\/","title":{"rendered":"Varolu\u015f\u00e7u Din Felsefesinde Kutsal-Sanat \u0130li\u015fkisi"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Varoluscu_Din_Felsefesinde_Kutsal-Sanat_Iliskisi\">Varolu\u015f\u00e7u Din Felsefesinde Kutsal-Sanat \u0130li\u015fkisi<\/a><\/li><li><a href=\"#Paul_Tillich_ve_Kutsal\">Paul Tillich ve Kutsal<\/a><ul><li><a href=\"#Anlam_ve_Anlamin_Sartsiz_Bilinci\">Anlam ve Anlam\u0131n \u015earts\u0131z Bilinci<\/a><\/li><li><a href=\"#Sanat_Eseri_Araciligiyla_Kutsal_ile_Varolussal_Karsilasma\">Sanat Eseri Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Kutsal ile Varolu\u015fsal Kar\u015f\u0131la\u015fma<\/a><\/li><li><a href=\"#Kutsalin_Sanat_Araciligiyla_Disa_Vurumu\">Kutsal\u0131n Sanat Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla D\u0131\u015fa Vurumu<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Gadamer_ve_Sanat_Antolojisinde_Kutsalin_Yeri\">Gadamer ve Sanat Antolojisinde Kutsal\u0131n Yeri<\/a><ul><li><a href=\"#Anlama_ve_Hermenotik_Etkinlik\">Anlama ve Hermen\u00f6tik Etkinlik<\/a><\/li><li><a href=\"#Sanat_Eserinin_Tecrubesi\">Sanat Eserinin Tecr\u00fcbesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Oyunun_Ontolojik_Yapisi\">Oyunun Ontolojik Yap\u0131s\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Yapiya_Donusum_ve_Sanat_Eserinin_Es_Zamanliligi\">Yap\u0131ya D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve Sanat Eserinin E\u015f Zamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Kutsal_Sanatin_Teolojik_ve_Mistik_Temellendirilisi\">Kutsal Sanat\u0131n Teolojik ve Mistik Temellendirili\u015fi<\/a><ul><li><a href=\"#Teolojik_Estetik_Acisindan_Kutsal-Sanat_Iliskisi\">Teolojik Estetik A\u00e7\u0131s\u0131ndan Kutsal-Sanat \u0130li\u015fkisi<\/a><\/li><li><a href=\"#Imago_Dei_Teorisi\">\u201c\u0130mago Dei\u201d Teorisi<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Kapsayici_Bir_Sanat_Teolojisi_Acisindan_Kutsal_Sanat_Doktrini\">Kapsay\u0131c\u0131 Bir Sanat Teolojisi A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cKutsal Sanat\u201d Doktrini<\/a><ul><li><a href=\"#Rahner\">Rahner<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Perennialist_Ekol-_Kutsal_Sanat_Doktrini\">Perennialist Ekol- \u201cKutsal Sanat\u201d Doktrini<\/a><ul><li><a href=\"#Kutsal_Sanat_ve_Sembollerin_Metafiziksel_Arka_Plani\">Kutsal Sanat ve Sembollerin Metafiziksel Arka Plan\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Kutsal_ve_Kutsal_Tecrubesi\">Kutsal ve Kutsal Tecr\u00fcbesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Ekolun_Sanat_Anlayisi\">Ekol\u00fcn Sanat Anlay\u0131\u015f\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Kutsal_Sanat_Doktrini\">\u201cKutsal Sanat\u201d Doktrini<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Kaynaklar\">Kaynaklar<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Varoluscu_Din_Felsefesinde_Kutsal-Sanat_Iliskisi\"><strong>Varolu\u015f\u00e7u Din Felsefesinde Kutsal-Sanat \u0130li\u015fkisi<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<h2><span id=\"Paul_Tillich_ve_Kutsal\"><strong>Paul Tillich ve Kutsal<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<h3><span id=\"Anlam_ve_Anlamin_Sartsiz_Bilinci\"><strong>Anlam ve Anlam\u0131n \u015earts\u0131z Bilinci<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130nsan tininin \u00f6z\u00fcnde dini bir karakter oldu\u011funu, insan tinini ilgilendiren anlam\u0131n ontolojik ve varolu\u015fsal karakterine g\u00f6nderme yapan Tillich a\u00e7\u0131s\u0131ndan din, bir \u015fahs\u0131n varolu\u015funun anlam\u0131nda \u015farts\u0131z bir \u015fekilde ilgili olma durumunu ifade etmektedir. Kutsal, insan\u0131 nihai olarak ilgilendiren bir niteliktir ve bu bak\u0131mdan insana nihai ilgiyi sadece kutsal verebilir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Sanat_Eseri_Araciligiyla_Kutsal_ile_Varolussal_Karsilasma\"><strong>Sanat Eseri Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Kutsal ile Varolu\u015fsal Kar\u015f\u0131la\u015fma<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Felsefede kavramlar\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u015fi, sanatta sembol ve imgeler g\u00f6rmektedir. Sanat eserinin kendi \u00f6tesinde bir \u015feye g\u00f6nderme yapmas\u0131 onda kutsal bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u201cT\u00fcm sanatlar dinidir\u201d yarg\u0131s\u0131yla Tillich, hi\u00e7bir sanat\u0131n \u00f6zel olarak <a href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Profan\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Profan\">profan <\/a>olamayaca\u011f\u0131n\u0131, ancak bilin\u00e7li olarak profan\u0131 yans\u0131tabilece\u011fini iddia eder. Bundan dolay\u0131 her ne kadar sanat\u00e7\u0131 dini boyutu ink\u00e2r etse de yaratt\u0131\u011f\u0131 sanat eserinde bilin\u00e7sizce de olsa kutsal\u0131 tezah\u00fcr ettirir.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-default\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2718\" width=\"310\" height=\"213\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat1.jpg 978w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat1-300x206.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat1-768x528.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 310px) 100vw, 310px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>\u0130yilik, g\u00fczellik, do\u011fruluk gibi t\u00fcm mutlaklar kendisinin \u00f6tesindeki Mutlak\u2019a g\u00f6nderme yaparlar. Tillich a\u00e7\u0131s\u0131ndan sanat, \u015farts\u0131z anlam\u0131n arac\u0131s\u0131d\u0131r. Tillich, \u201cVar olan neden var da yok de\u011fil?\u201d ontolojik sorusuna sanat eserinin hayat verici tecr\u00fcbesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yan\u0131t bulabilece\u011fini s\u00f6yler. Bu nedenle varl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcc\u00fc olan kutsal ile varolu\u015fsal bir ili\u015fki i\u00e7erisine girmeksizin sanat ve onun materyali hakk\u0131nda konu\u015fmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u201cSonluyuz ancak Sonsuz\u2019a aitiz.\u201d demektedir. Tillich, sanat eserinin bir y\u00f6n\u00fcyle kayg\u0131 ve korku verici, di\u011fer y\u00f6n\u00fcyle de vecd\u00ee karakterine g\u00f6nderme yapar. Tillich\u2019in ba\u015fvurdu\u011fu bir di\u011fer kavram \u201coyun\u201d dur. \u201cOyun olarak sanat eseri\u201d kutsal\u0131 tecr\u00fcbe etmesine vesile olmaktad\u0131r. Oyun d\u00fcnyay\u0131 a\u015fma ve onun \u00f6tesinde bir d\u00fcnya yaratma kabiliyetidir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Kutsalin_Sanat_Araciligiyla_Disa_Vurumu\"><strong>Kutsal\u0131n Sanat Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla D\u0131\u015fa Vurumu<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Tillich\u2019in anlad\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/D%C4%B1%C5%9Favurumculuk\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/D%C4%B1%C5%9Favurumculuk\">d\u0131\u015favurumculuk<\/a>, kutsal\u0131n sanat arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u0131\u015fa vurulmas\u0131d\u0131r. Tillich sanat eserinde \u00fc\u00e7 temel \u00f6\u011fenin h\u00e2kim oldu\u011funu benimsetmektedir: Bunlar i\u00e7erik, bi\u00e7im ve \u00fcsluptur. \u0130\u00e7erik sanat eserinin konusu iken, bi\u00e7im bu konunun ifade edili\u015finde kullan\u0131lan formdur. Sanat eserini kutsal\u0131n d\u0131\u015favurumu olarak de\u011ferlendirmemizi sa\u011flayan \u00f6\u011fe ise ne i\u00e7erik ne de bi\u00e7imdir. Sanat eserinin nihai ile olan ili\u015fkisini a\u00e7\u0131\u011fa vuran \u00f6\u011fe \u00fcsluptur. Tillich a\u00e7\u0131s\u0131ndan kutsal\u0131n sanatla olan ili\u015fkisinde d\u00f6rt a\u015fama s\u00f6z konusudur:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>1. Din\u00ee olamayan \u00fcslup, din\u00ee olamayan i\u00e7erik<br>2. Din\u00ee \u00fcslup, din\u00ee olamayan i\u00e7erik<br>3. Din\u00ee olmayan \u00fcslup, din\u00ee i\u00e7erik<br>4. Din\u00ee \u00fcslup, din\u00ee i\u00e7erik<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><em>\u201cE\u015fyan\u0131n bilgisine bilim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ula\u015fabilirim ancak onun ard\u0131ndaki derinli\u011fe ve nihaili\u011fe bilim beni ula\u015ft\u0131rmaz.\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>\u0130nsan\u0131n kutsala olan nihai ilgisi ve kutsal ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 daima varolu\u015fsald\u0131r. \u201cKutsal bo\u015fluk\u201d sonlu mek\u00e2n\u0131n kutsal varl\u0131k ile dolu oldu\u011fu bo\u015f bir mek\u00e2nd\u0131r. Modern d\u00f6nemde kilisenin, din\u00ee i\u00e7erik ve forma y\u00f6nelik belirleyici yakla\u015f\u0131m\u0131 itibariyle \u201ckutsal bo\u015fluk\u201d ilkesini hakk\u0131yla yans\u0131tamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun da Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendini sonlu formda if\u015fa etmesi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, di\u011fer bir deyi\u015fle Hristiyan <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Reenkarnasyon\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Reenkarnasyon\">enkarnasyon <\/a>doktrininin sanat\u00e7\u0131ya aksettirilmesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir. Tillich bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u201cMimari olarak i\u00e7inde kutsal bo\u015flu\u011fun yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kiliselerden daha fazla tatmin oluyorum.\u201d ifadesiyle de desteklemektedir. Kutsal\u0131n sanat arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u0131\u015favurumu ile dinin kendini sanatta tezah\u00fcr ettirmesi aras\u0131nda ince bir \u00e7izgi vard\u0131r\u2026<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Gadamer_ve_Sanat_Antolojisinde_Kutsalin_Yeri\"><strong>Gadamer ve Sanat Antolojisinde Kutsal\u0131n Yeri<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<h3><span id=\"Anlama_ve_Hermenotik_Etkinlik\"><strong>Anlama ve Hermen\u00f6tik Etkinlik<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Tillich i\u00e7in oldu\u011fu gibi, Gadamer i\u00e7in de anlama bilimsel y\u00f6ntemle de\u011fil, gelenek olarak insan\u0131n d\u00fcnya tecr\u00fcbesiyle ilgilidir. Heidegger\u2019e (1889-1976) g\u00f6re var olan\u0131n hakikati sanat eserinde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Heidegger\u2019in de etkisiyle Gadamer, anlamaya ili\u015fkin iddias\u0131n\u0131 temellendirmek i\u00e7in sanat tecr\u00fcbesini ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak almakta ve sanat eserini tecr\u00fcbe eden ki\u015finin kendisini bu tecr\u00fcbeyle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bu y\u00f6n\u00fcyle Gadamer\u2019in <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Hermaneutik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Hermaneutik\">hermen\u00f6tik <\/a>analize, sanat tecr\u00fcbesi ile ba\u015flanmas\u0131 \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir husustur. Anlama metinlerle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lacak bir durum de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fczikal bir sanat eserinin icras\u0131, bir \u015fiiri okurken ya da bir resme bakarken edinilen tecr\u00fcbe anlam(ay)la ili\u015fkilidir. Di\u011fer bir deyi\u015fle, her icra ve yorum bir anlamad\u0131r. Hermen\u00f6tik perspektif, bu bak\u0131mdan sanat\u0131 ve do\u011fay\u0131 i\u00e7erecek boyutta kapsaml\u0131 ve evrenseldir. Sanat eseriyle her kar\u015f\u0131la\u015fma asl\u0131nda kendimizle kar\u015f\u0131la\u015fma ve bir t\u00fcr kendimizi anlamad\u0131r. Gadamer, anlam ve hakikatin idrakini sanat eserinin tecr\u00fcbesi \u00fczerinden m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Sanat_Eserinin_Tecrubesi\"><strong>Sanat Eserinin Tecr\u00fcbesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Gadamer a\u00e7\u0131s\u0131ndan tecr\u00fcbe, reel bir \u015feyin dolays\u0131z idrakidir. Bu bak\u0131mdan tecr\u00fcbe edilen \u015fey daima ki\u015finin bizzat tecr\u00fcbe etti\u011fi \u015feydir. Gadamer bilginin tecr\u00fcben daha evrensel hayati bir durumu ifade etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu bak\u0131mdan o, <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Epistemoloji\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Epistemoloji\">epistemolojik <\/a>temelli tecr\u00fcbe kavram\u0131 yerine, bizzat ya\u015fayarak elde edilenin \u00f6nemine de\u011finmektedir. Sanat tecr\u00fcbesinde yaln\u0131zca \u00f6zel i\u00e7eri\u011fe ya da nesneye ait olmakla kalmayan, ayn\u0131 zamanda hayat\u0131n anlaml\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc temsil eden, bir anlamda doluluk s\u00f6z konusudur.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Kutsal-Sanat.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2640\" width=\"297\" height=\"214\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Kutsal-Sanat.jpg 706w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Kutsal-Sanat-300x217.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 297px) 100vw, 297px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Estetik tecr\u00fcbe bu y\u00f6n\u00fcyle daima s\u0131n\u0131rs\u0131z ve sonsuz bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn tecr\u00fcbesini i\u00e7ermektedir. Sanat\u0131n kutsal ile irtibatland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 noktada burada kendini g\u00f6stermektedir. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re sembol, g\u00f6r\u00fclebilir olanla g\u00f6r\u00fcnmeyen aras\u0131ndaki metafizik ili\u015fkiyi varsaymaktad\u0131r. Gadamer a\u00e7\u0131s\u0131ndan sanat b\u00fct\u00fcn\u00fcyle semboliktir. Sanat\u0131n bu y\u00f6n\u00fcn\u00fcn \u00f6zellikle din\u00ee rit\u00fcellerde hayati rol oynad\u0131\u011f\u0131na \u0131srarla vurgu yapan Gadamer, Orta \u00c7a\u011f\u2019da her sembol\u00fcn Tanr\u0131 ile insanlar aras\u0131ndaki ilk ba\u011flant\u0131ya dayand\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. Bu nedenle sembol, d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131 ile <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Deneycilik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Deneycilik\">empirik <\/a>d\u00fcnya aras\u0131ndaki gerilimi kutsal sanat eserleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ortadan kald\u0131rabilir. Gadamer modern d\u00f6nemde estetik farkl\u0131la\u015fma ile birbirinden kopar\u0131lan profan ve kutsal alanlar\u0131n birlikteli\u011fini yeniden kurma ve sanat eserinin hakikat iddias\u0131n\u0131 kan\u0131tlama ad\u0131na \u201coyun\u201d kavram\u0131na m\u00fcracaat etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Oyunun_Ontolojik_Yapisi\"><strong>Oyunun Ontolojik Yap\u0131s\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u201cOyun\u201d kavram\u0131n\u0131 Gadamer sanat tecr\u00fcbesi ba\u011flam\u0131nda kullanmaktad\u0131r. Ancak, oyun kavram\u0131n\u0131n i\u00e7inde kutsal bir \u015fey vard\u0131r. Bu kutsall\u0131k ise yaln\u0131zca oyunun nihai amac\u0131 olan oyuncunun oyunda kendini unutmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sanat eserinin \u00f6nemini belirleyen as\u0131l \u015fey, eserde ve eser arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kutsal olan\u0131n bize hitap ediyor olmas\u0131d\u0131r<\/p>\n\n\n\n<p>Sanat eseri \u00f6znenin kar\u015f\u0131s\u0131nda duran bir nesne de\u011fildir. Ayr\u0131ca oyunu oynayan, oynayan\u0131n \u00f6zelli\u011fi de\u011fil, oyunun \u00f6znesi oyunun bizzat kendisidir. Dolay\u0131s\u0131yla oyunun oynayanlar\u0131n bilincinden ba\u011f\u0131ms\u0131z kendine ait bir \u00f6z\u00fc vard\u0131r. Gadamer, oyunun oynamas\u0131nda herhangi bir amac\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmez, hatta b\u00f6yle bir amac\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dahi iddia etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2719\" width=\"301\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat2.png 491w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat2-300x200.png 300w\" sizes=\"(max-width: 301px) 100vw, 301px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Oyunu oynayan kimsenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da asl\u0131nda \u00e7ok fazla bir \u00f6nemi yoktur. Hayati derecede \u00f6nemli olan \u015fey, ondaki hareketin kendisidir. Oyun oynama ile sanat eserini tecr\u00fcbe aras\u0131ndaki benzerlik, oyun oynayan ya da eseri tecr\u00fcbe eden ki\u015finin bu tecr\u00fcbe arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u0131radan ve g\u00fcndelik varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 ve kutsal\u0131n alan\u0131na d\u00e2hil olmas\u0131yla ili\u015fkilidir. Bu bak\u0131mdan oyunu oynayan\u0131n yeni ve gizemli bir \u00e7evreye d\u00e2hil olmas\u0131 gibi, oyun olarak sanat eseri de gerek yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 gerekse al\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 kutsal ile irtibata sokmaktad\u0131r. Gadamer oyunun oyuncular \u00fczerinde bir otoritesi oldu\u011funu savunmakta, oynanan herhangi bir oyun, okunan bir metin, etkisi alt\u0131nda kal\u0131nan bir resim veya m\u00fczikal bir eser sadece okuyucusunu, oyuncusunu ve izleyicisini yeni bir \u00e7evreye veya alana \u00e7ekmekle kalmaz, daha da \u00f6nemlisi talepte bulunmak suretiyle onlar \u00fczerinde otorite kurar.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fa, sanat eserinin \u00fcretimi noktas\u0131nda bir modeldir. Zira do\u011fa s\u00fcrekli \u201cKendi kendini-yenileyen bir oyundur.\u201d Oyunun anlam\u0131, kendi kendisini oynamas\u0131 ve temsil etmesidir. Bu noktada Gadamer sanat\u0131n da t\u0131pk\u0131 tarih gibi kendini mutlak bir bi\u00e7imde sunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla kendini tezah\u00fcr ettirdi\u011fini ve sanat\u0131n t\u00fcm\u00fcyle temsili oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Gadamer, sanat eserinin oyun ile ba\u011flant\u0131s\u0131 noktas\u0131nda din\u00ee rit\u00fcelleri ve kutsal sanatlar\u0131 \u00f6rnek olarak g\u00f6stermektedir. Zira dini ve kutsal bir aynini icra edenler (oynayanlar), kendilerini <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/vecd\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/vecd\">vecd <\/a>i\u00e7inde kaybederler. Oyun her ne kadar kendi i\u00e7ine kapal\u0131 bir d\u00fcnya yap\u0131s\u0131na sahip olsa bile, gerek d\u00fcnyevi gerekse dini\/kutsal bir oyun daima seyirci i\u00e7indir ve ona a\u00e7\u0131kt\u0131r. Di\u011fer bir ifade ile s\u00f6ylenecek olursa, oyunun kendisi hem oyuncuyu hem de izleyiciyi i\u00e7ine alan bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Gadamer bu noktadan sonra sanat\u0131n oyun olmakla as\u0131l m\u00fckemmelli\u011fine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu birli\u011fi \u201cyap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u201d olarak adland\u0131rmaktad\u0131r. Bundan sonra, as\u0131l \u00f6nemli olan \u015fey, eserin bizatihi kendisidir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Yapiya_Donusum_ve_Sanat_Eserinin_Es_Zamanliligi\"><strong>Yap\u0131ya D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve Sanat Eserinin E\u015f Zamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm oyuncular\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, sadece oyunun var oldu\u011fu bir durumu ifade eder. T\u00fcm farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ve oyuncunun etkisinin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ayn\u0131 zamanda \u201cHakikate d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr.\u201d Bu y\u00f6n\u00fcyle sanat eseri, daima g\u00f6r\u00fcnmeyen bir \u015feyi ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r ve g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serer. Gadamer, oyun olarak sanat\u0131n, ancak ve ancak \u201ctaklitteki idrak\u201d niteli\u011fi ak\u0131lda tutulursa, sanat oyununu tasvir i\u00e7in kullan\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Taklitteki idrak Platoncu ifadesiyle hat\u0131rlamadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Gadamer a\u00e7\u0131s\u0131ndan taklit sadece bir kopya de\u011fil, bir ortaya \u00e7\u0131karmad\u0131r. Ayr\u0131ca, sanatsal yaratman\u0131n, dini bir kavram olan Tanr\u0131\u2019n\u0131n yoktan yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile i\u00e7ten bir ili\u015fkisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen Gadamer i\u00e7in herhangi bir sanat eserini tecr\u00fcbe, hakiki manada yaratma tecr\u00fcbesidir ve bu anlamda ilahidir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%BCmanizm\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%BCmanizm\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">H\u00fcmanizm <\/a>ve <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ayd%C4%B1nlanma_%C3%87a%C4%9F%C4%B1\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ayd%C4%B1nlanma_%C3%87a%C4%9F%C4%B1\">Ayd\u0131nlanma <\/a>ile beraber sanat\u00e7\u0131, Tanr\u0131\u2019n\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki bir temsili ve sembol\u00fc olarak de\u011fil, ikinci bir Tanr\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve bireyselcilik \u00f6n plana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Modern d\u00f6nemde din bilimleri, g\u00fczelin kendisi ve hakikat iddias\u0131ndan \u00e7ok, y\u00f6ntem aray\u0131\u015f\u0131na girmi\u015f ve sanatlarla da aras\u0131na belli bir mesafe koymu\u015ftur. Gadamer i\u00e7in sanat eseri, bir oyun olarak daima kendi kendini\/ger\u00e7ekle\u015ftirmekte ve amac\u0131n\u0131 kendi i\u00e7inde ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Sanat eseri izleyiciden, temsil etti\u011fi \u015feyden ve hatta yarat\u0131c\u0131s\u0131ndan dahi ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Sanat eseri kutsal bir s\u0131rr\u0131 i\u00e7eren gizemli k\u00fcltler gibidir ve hakikatlerini a\u00e7\u0131\u011fa vuran niteli\u011fine ra\u011fmen daima bir s\u0131r olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Gadamer, resim \u00fczerinden verdi\u011fi \u00f6rnekte, resim ile resmedilen \u015feyin ontolojik birli\u011finin kutsal oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Zira di\u011fer sanatlardan farkl\u0131 olarak resimde temsilin asl\u0131yla dolays\u0131z bir ili\u015fki s\u00f6z konusudur. Resmin bizatihi i\u00e7eri\u011fi, ontolojik a\u00e7\u0131dan asl\u0131n\u0131n f\u0131\u015fk\u0131rarak yay\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak: Gadamer kutsala y\u00f6nelik ad\u0131m\u0131n epistemolojik olandan \u00e7ok, hermen\u00f6tik ve ontolojik bir anlama ile m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu ve bu anlaman\u0131n da tecr\u00fcbe kavram\u0131 \u00fczerinden temellendirilebilece\u011fini iddia etmektedir. Sanat eseri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla edindi\u011fimiz estetik tecr\u00fcbe, tecr\u00fcbenin bir b\u00fct\u00fcn olarak \u00f6z\u00fcn\u00fc de te\u015fkil etmektedir. Kendini sembol ve imgeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla insana a\u00e7an sanat eseri, kutsal ve ilahi olan\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131mdan t\u00fcm kutsal sanat ve dini ayinlerin temelinde, sanat eserinin \u015fimdili\u011fi ve e\u015f zamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla inananlar\u0131n sanat eserinin kayna\u011f\u0131 ve asl\u0131n\u0131, di\u011fer bir ifadeyle kutsal bir an\u0131 tecr\u00fcbe etmeleri ve sanat eserini anlamalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kendi kendilerini anlamalar\u0131 anlanmaktad\u0131r<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kutsal_Sanatin_Teolojik_ve_Mistik_Temellendirilisi\"><strong>Kutsal Sanat\u0131n Teolojik ve Mistik Temellendirili\u015fi<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<h3><span id=\"Teolojik_Estetik_Acisindan_Kutsal-Sanat_Iliskisi\"><strong>Teolojik Estetik A\u00e7\u0131s\u0131ndan Kutsal-Sanat \u0130li\u015fkisi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>Spek\u00fclatif Teoloji ve Felsefi Esteti\u011fe Kar\u015f\u0131 Teolojik Esteti\u011fin \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Bu disiplin, Van der Leeuw (1890-1950), Karl Barth (1886-1968), Karl Rahner (1904-1984) ve Balthasar (1905-1988) taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015f ve geni\u015f anlam\u0131yla teolojinin prati\u011fi olarak anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Teolojik estetik, teolojinin temel konular\u0131 olan Tanr\u0131, kutsal, iman ve din \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnme olarak tarif edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Karl Rahner, modern zamanlar\u0131n ibadet i\u00e7in dizleri \u00fczerine \u00e7\u00f6ken teolojiden yoksun oldu\u011funu, pratik ve eylemden yoksun bir teolojinin ise buhranlara neden oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Teolojik estetik, halk\u0131n dini tecr\u00fcbesine sanat ile temas eder. Dini ifadelerin bir\u00e7o\u011fu a\u015fk\u0131n ve kutsal bir nesne ile ilgili olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan s\u00f6zl\u00fc olmayan bir nitelik arz etmektedir. Bu y\u00fczden dini i\u00e7erikli bir \u015fiir ya da \u015fiirsel s\u00f6ylem tarz\u0131, asl\u0131nda, bilimsel ve metafiziksel kavram ve yarg\u0131lar\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla, teoloji, estetik ve sanatsal d\u0131\u015favurumla arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla m\u00fcminin kutsala dair tecr\u00fcbesine ve dini inanc\u0131na y\u00f6nelmelidir. Karl Barth, Mozart\u2019\u0131n ve bestelerinin teolojik i\u00e7eri\u011fiyle beraber de\u011ferlendirilebilece\u011fine i\u015faret eder. Mozart\u2019\u0131n m\u00fczi\u011fini yaratman\u0131n d\u00fczenleyici harmonik yap\u0131s\u0131 ile ili\u015fkilendiren Barth, t\u00fcm m\u00fczisyenlerin de yaratman\u0131n harmonisini tanr\u0131sal bir tecr\u00fcbe olarak kendi i\u00e7lerinde i\u015fittiklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. B\u00f6ylelikle m\u00fczik, dinleyicisine akl\u0131 a\u015fan ilahi bir huzuru ve kutsal tecr\u00fcbesini do\u011frudan hissettirebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Van der Leeuw, kutsal m\u00fczi\u011finin dindar m\u00fcminlerin hayat\u0131 \u00fczerindeki derin etkisine ve bu etkinin teolojik arka plan\u0131na de\u011finmektedir. Balthasar, estetik; Tanr\u0131\u2019n\u0131n enkarnasyonu ile birlikte insan\u0131n bu g\u00f6rkeme olan kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7erir \u015feklinde bir kanaate sahiptir. Bu ise co\u015fku\/vecd teorisidir. Bu bak\u0131mdan teolojik estetik, vahyin verilerinden ne\u015fet eden g\u00fczelli\u011fin teorisi ile ilgilenen bir disiplindir. Dolay\u0131s\u0131yla Balthasar duyu verilerine hitap eden olgularla ilgili bir bilim olarak esteti\u011fin, Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendini vazetmesi fenomeniyle \u00e7eli\u015fmedi\u011fini iddia etmek suretiyle bu bilimi teolojinin merkezine yerle\u015ftirmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Balthasar\u2019\u0131n idealist estetik ele\u015ftirisi \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derce \u00f6nemlidir. Balthasar i\u00e7in idealizm, sonlu bir ben\u2019in Sonsuz Ben\u2019e olan k\u00fclli ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. \u0130dealist estetik i\u00e7in hakiki fark\u0131ndal\u0131k, ilahi fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n idrakidir. Bu fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 ise sanat \u00fcretmektedir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Imago_Dei_Teorisi\"><strong>\u201c\u0130mago Dei\u201d Teorisi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p><em><strong>Mesih-Merkezli Teolojik Estetik A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cKutsal Sanat\u201d Doktrini<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>Barth-Balthasar-Van der Leeuw<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2321\" width=\"265\" height=\"221\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr3.jpg 667w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr3-300x250.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 265px) 100vw, 265px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Karl Barth, \u00f6zellikler \u201c<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Image_of_God\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Image_of_God\">\u0130mago Dei\u201d<\/a> teorisiyle \u00f6n plana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu teori, Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendini Mesih\u2019te enkarne etmesi olgusunun her \u015feyden \u00f6nce g\u00fczellik ilkesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret eden bir teoridir ve tam anlam\u0131yla Hristiyan enkarnasyonunun bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Di\u011fer taraftan Barth\u2019\u0131n konu \u00fczerindeki yorumlar\u0131, \u201cilahi g\u00f6rkem\u201d kavram\u0131na dayanmaktad\u0131r. \u0130lahi g\u00f6rkem, Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 farkl\u0131 yollarla tecelli ettirme y\u00fcceli\u011fi ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc olarak tan\u0131mlanabilir. Ayr\u0131ca bu kavram, Tanr\u0131\u2019n\u0131n \u00f6z\u00fcnde ne\u015fe oldu\u011fu ve kullar\u0131n\u0131n da bu ne\u015feyi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 hakikatine g\u00f6nderme yapar. Buna g\u00f6re Tanr\u0131\u2019n\u0131n kullar\u0131 ona benzeyerek bu ne\u015feyi vecdi bir bi\u00e7imde yans\u0131t\u0131rlar. G\u00f6rkemin ne\u015fe ve co\u015fku kavram\u0131yla irtibat\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, Yarat\u0131c\u0131, g\u00f6rkemini kullar\u0131yla payla\u015farak \u00e2leme yayar. Bu yay\u0131l\u0131m ve payla\u015f\u0131m g\u00fczellik ile ba\u015flar ve nihayetinde yine g\u00fczellikle tamamlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca Barth\u2019a g\u00f6re, Tanr\u0131 kullar\u0131yla g\u00fczelli\u011fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla konu\u015fur, onlar\u0131n g\u00f6n\u00fcllerini fetheder ve onlar\u0131 hakikate ikna eder. Konusu ve y\u00f6nteminin g\u00fczelli\u011fi nedeniyle de teoloji asl\u0131nda g\u00fczel bir bilimdir. Barth a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bu g\u00fczelli\u011fi g\u00f6zden ka\u00e7\u0131ran veya ihmal eden teolog t\u00f6vbe gerektiren bir fiil i\u015flemi\u015ftir. Balthasar i\u00e7in Tanr\u0131 ile insan aras\u0131ndaki arac\u0131lardan en \u00f6nemlisi estetiktir.<\/p>\n\n\n\n<p>Balthasar\u2019\u0131n teolojik esteti\u011finin merkezi, Tanr\u0131\u2019n\u0131n \u0130sa Mesih ve kutsal metinlerde vahyin form olarak tema\u015fa ve idrakinden ibarettir. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re \u0130sa Mesih, estetik formlardan en hayati olan\u0131d\u0131r ve bizatihi Tanr\u0131\u2019n\u0131n bu d\u00fcnyadaki formudur. Bu form ayn\u0131 zamanda \u201cg\u00fczelli\u011fin yasalar\u0131 taraf\u0131ndan idare edilen d\u0131\u015favurumdur.\u201d Bu y\u00fczden insan, Tanr\u0131 imgesini ve ona benzemeyi arzu eder. Di\u011fer taraftan yarat\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7 yaln\u0131zca Tanr\u0131\u2019ya ait olmakla birlikte, insan da ona benzedi\u011fi ve ilahi eyleme i\u015ftirak etti\u011fi m\u00fcddet\u00e7e o g\u00fcce v\u00e2k\u0131f olabilir. Bu g\u00fc\u00e7, ayn\u0131 zamanda, sanat\u0131n anlam ve alan\u0131n\u0131 da ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Zira \u201c\u0130brahim, \u0130shak, Yakup, Yusuf ve Musa gibi inan\u00e7 \u00f6nc\u00fcleri, en \u00fcst paradigmay\u0131 bize Tanr\u0131 sanat\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla duyurmu\u015ftur.\u201d Dolay\u0131s\u0131yla bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re, Tanr\u0131 vahyine sadece g\u00fczellik ilkesi ile ula\u015f\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn peygamberler de Tanr\u0131 vahyini estetik bir bi\u00e7imde yans\u0131tmalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ayn\u0131 zamanda sanat\u00e7\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cilahi kelam\u0131n \u015fiirsel olmayan ve estetik d\u0131\u015f\u0131 bir tarzda ifadesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u201d O, estetik ve g\u00fczellik ilkesinden kopuk bir teolojinin tahmin edici olmaktan uzak ve kuru oldu\u011funu savunmu\u015f ve vahiy ile kutsal sanat aras\u0131nda bir ili\u015fki kurmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Balthasar, kutsall\u0131k hakk\u0131nda konu\u015fmak isteyen birinin, O\u2019nu tecr\u00fcbe etmekle i\u015fe ba\u015flamas\u0131 gerekti\u011fine ve bu tecr\u00fcbenin de teolojik estetikle m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa vurgu yap\u0131lmaktad\u0131r. Sanat ve estetik \u00fczerinden kutsal hissini yans\u0131tan dua ve ibadet, Tanr\u0131 tecr\u00fcbesini yans\u0131tmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan reel bir nitelik olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, teolojik estetik disiplini a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir form olarak sanat, vahiydir ve t\u00fcm sanatlar kutsald\u0131r. Di\u011fer taraftan estetik kutsall\u0131\u011f\u0131, Tanr\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcce g\u00fczelli\u011finin kozmosa yay\u0131lmas\u0131 olarak g\u00f6ren Balthasar, her \u015feyde oldu\u011fu gibi, g\u00f6zlerin g\u00f6rmesini sa\u011flayan \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n da sadece Tanr\u0131\u2019dan geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bu y\u00f6n\u00fcyle sanatsal yaratma Tanr\u0131\u2019n\u0131n ilahi g\u00f6rkemini yans\u0131tan yaratmay\u0131 devam ettirmesi bak\u0131m\u0131ndan teolojinin konusu olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Balthasar\u2019a g\u00f6re, her ilahi tezah\u00fcr i\u00e7in <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/A_priori\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/A_priori\">a priori<\/a> g\u00fczeldir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o tezah\u00fcr\u00fcn kayna\u011f\u0131 g\u00fczeldir. Teoloji, dinin sembolik ve sanatsal boyutuyla da ilgilenmelidir. Van der Leeuw bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc a\u015fa\u011f\u0131daki pasajda \u015fu \u015fekilde dile getirir: \u201c<em>Dinler soyut kavramlar \u00fczerinden de\u011fil, mitler \u00fczerinden konu\u015fur ki, bu da imgelerin dilidir. Ayr\u0131ca hi\u00e7bir din semboller olmadan da ya\u015fayamaz, hatta ibadethanelerdeki minber ya da mihrap dahi \u00f6teye dair birer sembold\u00fcr.\u201d<\/em> Ayr\u0131ca Van der Leeuw de Barth ve Balthasar gibi, teolojik esteti\u011fini imago dei doktrini \u00fczerinden temellendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130mago dei aynadaki yans\u0131ma ya da resim ve mimarideki temsil \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, Tanr\u0131\u2019ya benzeme \u00e7abas\u0131ndaki insan\u0131n tanr\u0131sal yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 payla\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Van der Leeuw kutsal ile sanat aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ele al\u0131rken d\u00f6rt a\u015famadan bahseder. Bunlardan birincisi, bunlardan her ikisinin (kutsal ya da din ile sanat) <a href=\"https:\/\/tr.wiktionary.org\/wiki\/primitif\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wiktionary.org\/wiki\/primitif\">primitif <\/a>k\u00fclt\u00fcrlerde yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle tam uyumludur. \u0130kincisi, kutsal ile sanat aras\u0131ndaki ili\u015fkinin koptu\u011fu ve her ikisinin de birbirini d\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7tir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, birbirini d\u0131\u015flayan iki \u00f6\u011fenin birbirlerini d\u00fc\u015fman olarak telakki etti\u011fi a\u015famad\u0131r. Son a\u015fama ise, kutsal ve sanat\u0131n birli\u011fini yeniden sa\u011flayaca\u011f\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc a\u015famad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Barth ve Balthasar\u2019\u0131n teolojik estetiklerinde oldu\u011fu gibi, kutsal\u0131n sanatta yeniden birlik halinde idrak edildi\u011fi son ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc a\u015famaya Van der Leeuw, Hristiyan enkarnasyonu doktrini arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. Tanr\u0131\u2019n\u0131n Mesih\u2019indeki imgesini sanatsal form olarak telakki eden Van der Leeuw, bu niteli\u011fiyle Mesih\u2019in ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir sanat eseri oldu\u011funu iddia ederek sanat teolojisinin merkezine imgeyi yerle\u015ftirmektedir. Bu bak\u0131mdan imgeleri ink\u00e2r eden ki\u015fi, Tanr\u0131 ile kendisi aras\u0131nda arac\u0131 kabul etmeyen \u201cMuhammed\u00ee etki\u201d alt\u0131na girmi\u015ftir. Kutsal\u0131n kendini resim ve imge arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tezah\u00fcr ettirmesinin en belirgin yeri ise, \u0130sa\u2019n\u0131n bedenidir ve \u0130sa asl\u0131nda vazedilmi\u015f bir fenomen olarak Tanr\u0131\u2019n\u0131n bizatihi vahyidir. Gerek sanat gerekse din, Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendini vazetmesi (vahiy) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olan temsil g\u00f6revini payla\u015fmaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle de t\u00fcm sanatlar bir nitelik arz eder.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kapsayici_Bir_Sanat_Teolojisi_Acisindan_Kutsal_Sanat_Doktrini\"><strong>Kapsay\u0131c\u0131 Bir Sanat Teolojisi A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cKutsal Sanat\u201d Doktrini<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<h3><span id=\"Rahner\"><strong>Rahner<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Di\u011fer teologlar gibi Karl Rahner\u2019e g\u00f6re de teoloji soyut bir bilim olamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun amac\u0131, t\u00fcm kavramlar\u0131n \u00f6tesinde bize Tanr\u0131 tecr\u00fcbesinin gizemini yans\u0131tmaktad\u0131r. Di\u011fer teologlardan farkl\u0131 olarak Rahner, bir sanat eserinin tinsel ve kutsal olarak tecr\u00fcbe edilmesi i\u00e7in o eserin konu nesnesinin dini olmas\u0131n\u0131n zorunlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da dile getirmi\u015ftir. Bu nedenle, insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n derinliklerini konu alan bir sanat eseri ayn\u0131 zamanda kutsal\u0131n ve dini tecr\u00fcbenin alan\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Dolays\u0131yla Rahner, sanatlar\u0131 dini ya da dini olmayan \u015feklinde ele almam\u0131\u015f, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte dini olmayan bir sanat eserinin de dinsel ve kutsal tecr\u00fcbeyi pek\u00e2l\u00e2 yans\u0131tabilece\u011fini iddia etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Di\u011fer teologlar\u0131n aksine, Rahner a\u00e7\u0131s\u0131ndan kutsal\u0131n sadece g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc (imgesel) de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onun sesinin duyulmas\u0131 da, teolojik estetik a\u00e7\u0131dan \u00f6nem kazand\u0131rmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn sanatlar, insan\u0131n kendisini ifadesinin ya da di\u011fer bir deyi\u015fle insan ruhunda gizli olan kutsal\u0131n birer formudur. \u00d6nceki k\u0131s\u0131mda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, Barth, Balthasar ve Van der Leeuw, teolojik estetik disiplinini s\u00f6z\u00fc ve imgeyi merkeze alarak temellendirmi\u015f ve bunu da Hristiyan enkarnasyonu doktrinine ba\u011flam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re Tanr\u0131\u2019n\u0131n logos\u2019u, insan\u0131n logos\u2019unda tecess\u00fcm etmedik\u00e7e ne sanat ne de teoloji m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak Rahner, teolojinin sanat ile olan ili\u015fkisinde ve kutsal sanat analizinde imgeye ya da s\u00f6ze merkez i\u015flevi vermekten \u00e7ok, t\u00fcm sanatlar\u0131n e\u015fit derecede ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve otonomlu\u011funun korunmas\u0131 ad\u0131na, s\u00f6zl\u00fc ve s\u00f6zl\u00fc olamayan sanatlar\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirecek ku\u015fat\u0131c\u0131 ve kapsay\u0131c\u0131 bir sanat teolojisi ortaya koymaktad\u0131r. <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Katolik\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Katolik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Katolik <\/a>bir teolog olan Rahner, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n tek mutlak din oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekte ve Tanr\u0131\u2019n\u0131n \u0130sa Mesih\u2019in bedenine b\u00fcr\u00fcnmesini b\u00fct\u00fcn insanlar i\u00e7in bir kurtulu\u015f olarak g\u00f6rmektedir. Rahner, sanat\u0131n, dini hakikatin yard\u0131mc\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 olarak de\u011fil, teolojinin kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. Bir sanat eserinin konusu bak\u0131m\u0131ndan dini ya da kutsal olmasa dahi etkisi bak\u0131m\u0131ndan dini tecr\u00fcbe kutsal\u0131, sanat eserinin al\u0131c\u0131s\u0131na hissettirebilir. Dolay\u0131s\u0131yla sanat, tarihten ve ya\u015famdan kopma de\u011fil, bilakis kutsal\u0131 ve sek\u00fcleri i\u00e7ine alacak \u015fekilde bir b\u00fct\u00fcn olarak onlar\u0131 ifade etmedir<\/p>\n\n\n\n<p>Rahner ayr\u0131ca dini imgeler olmaks\u0131z\u0131n dini tecr\u00fcbenin ve dindarl\u0131\u011f\u0131n imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle kitaplar bize yol g\u00f6sterici olsalar dahi, bilgi sadece tecr\u00fcbe ile elde edilebilir. Her zaman bir gizem olarak kalan kutsal, rasyonel olarak idrak edilemez. Sanat eseri ise, estetik i\u00e7eri\u011fiyle kutsal olan\u0131n gizeminin bize daima hissettirmektedir. Rahner, inananlar\u0131n dizleri \u00fczerine \u00e7\u00f6kerek yapt\u0131klar\u0131 ibadet ve duygularda estetik bir boyutun varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmekte, teoloji ile sanat\u0131n mitlerin k\u00f6kenlerini ortaya \u00e7\u0131karan yap\u0131s\u0131na at\u0131fta bulunmaktad\u0131r. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, din adam\u0131 ile \u015fair aras\u0131nda bir benzerlik g\u00f6ren Alman teolog, her ikisinin ayn\u0131 nedenle kutsal\u0131n gizemi ve tecr\u00fcbesini payla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 savunur. Bu bak\u0131mdan Tanr\u0131 gizeminin tecr\u00fcbesine referansta bulunan din adam\u0131 ile kutsal\u0131n idrak d\u0131\u015f\u0131 gizemini tecr\u00fcbe eden \u015fair aras\u0131nda hi\u00e7bir fark yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p>Hakiki ve poetik bir teoloji, din adam\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda \u015fair oldu\u011fu bir ortamda ortaya \u00e7\u0131kabilir. Rahner bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc dikkat \u00e7ekici bir \u015fekilde dile getirmektedir: \u201c<em>Teoloji, sanattan ve \u015fiirden kendini ay\u0131rmak suretiyle daha m\u0131 m\u00fckemmel olur? Acaba tarihte en iyi teologlar ayn\u0131 zamanda sanat\u00e7\u0131lar olsalard\u0131 ortaya nas\u0131l bir teoloji \u00e7\u0131kard\u0131? Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz \u015fair olmamakla gurur duyan teologlar\u0131nkinden daha canl\u0131 ve ku\u015fat\u0131c\u0131 bir teoloji ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 kesin!\u201d<\/em> Bununla birlikte sanattan soyutlanm\u0131\u015f s\u0131k\u0131c\u0131 ve cans\u0131z bir dilin teolojiye ak\u0131n edip, onu etkisi alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen Rahner, sek\u00fclerizm \u00e7a\u011f\u0131nda ya\u015famas\u0131na ra\u011fmen kutsala poetik bir g\u00f6nderme yaparak canl\u0131, dinamik ve dindar bir m\u00fcminin dini ya\u015fant\u0131s\u0131na do\u011frudan etki edebilecek bir teolojiyi sanat \u00fczerinden temellendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmde, kutsal-sanat aras\u0131ndaki ili\u015fkide kapsay\u0131c\u0131 bir yakla\u015f\u0131m benimseyen ve t\u00fcm dinlerin \u00f6z\u00fcnde ayn\u0131 kaynaktan geldi\u011fini, bu kayna\u011f\u0131n da ayn\u0131 zamanda kutsal sanat\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011fu \u201ckutsal sanat\u201d doktrini ele al\u0131n\u0131p incelenecektir.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Perennialist_Ekol-_Kutsal_Sanat_Doktrini\"><strong>Perennialist Ekol- \u201cKutsal Sanat\u201d Doktrini<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<h3><span id=\"Kutsal_Sanat_ve_Sembollerin_Metafiziksel_Arka_Plani\"><strong>Kutsal Sanat ve Sembollerin Metafiziksel Arka Plan\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Perennial_felsefe\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Perennial_felsefe\">Perennialistler<\/a>, felsefe ile kutsal bilgi aras\u0131nda bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7abilecek bir bozulma ya da sapmay\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in profan felsefeye kar\u015f\u0131 olmu\u015flard\u0131r. \u0130lahi \u00f6zne de\u011fi\u015fik vesilelerle (sembol, ayin ya da sanatsal d\u0131\u015favurumlar vb.) kendini ifade etmekte ve b\u00f6ylece varolu\u015fsal s\u00fcreci ba\u015flatmaktad\u0131r. Bu nedenle, Mutlak olmadan insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla, insan, Tanr\u0131 suretinde yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve ilahi \u00f6ze sahip oldu\u011fu i\u00e7in sadece kendisi evrenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p Mutlak\u2019\u0131 hissedebilir ve onu bu d\u00fcnyaya bir yan\u0131yla temsil edebilir.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr9.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2327\" width=\"344\" height=\"201\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr9.jpg 513w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr9-300x175.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 344px) 100vw, 344px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Ekol temsilcilerine g\u00f6re Tanr\u0131\u2019y\u0131 ifade eden her form bir sembold\u00fcr. Geleneksel t\u00fcm \u00f6\u011fretilerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan ortak dil, sembolizmdir. Dolay\u0131s\u0131yla gelenek insanlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dil ile olabildi\u011fi gibi bir manzara resmiyle ya da anlam ta\u015f\u0131yan bir ba\u015fka ara\u00e7la da ifade edilebilir. Semboller, bu bak\u0131mdan, bir \u015feyin ontolojik g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleridir ve o \u015feyin kendisi kadar ger\u00e7ektir. Her ne kadar Yarat\u0131c\u0131 bir Tanr\u0131\u2019n\u0131n ger\u00e7e\u011fi mant\u0131ksal olarak kan\u0131tlanamasa bile, bu ger\u00e7e\u011fin mahiyetine uygun arg\u00fcmanlar geli\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Perennialistler bu imk\u00e2n\u0131 kutsal sanat doktrinleri \u00fczerinden temellendirmektedir. S\u00f6z gelimi, dindar bir m\u00fcmini namaza \u00e7a\u011f\u0131ran ezan s\u00f6z konusu oldu\u011funda, kutsal\u0131n hissedilmesine y\u00f6nelik duygulara hitap eden bir delilden bahsedilebilir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Kutsal_ve_Kutsal_Tecrubesi\"><strong>Kutsal ve Kutsal Tecr\u00fcbesi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Kutsal, varl\u0131\u011f\u0131n olu\u015ftaki ve bakinin fanideki do\u011frudan tecellisidir ve ilahi ilkeler gibi form ve semboller arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla temsil edilmektedir. Bununla birlikte, \u00f6z\u00fcnde tek ve kutsal olan g\u00fc\u00e7 sadece Tanr\u0131\u2019d\u0131r. Kutsal tecr\u00fcbesi, Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin i\u00e7sel bir bilin\u00e7tir ve bu tecr\u00fcbe, varolu\u015fun semboller arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hissedilmesidir. Ekol temsilcileri taraf\u0131ndan kutsal hissi olarak adland\u0131r\u0131lan duyumsama, uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayn\u0131 anda tecr\u00fcbe etti\u011fimiz varl\u0131\u011f\u0131n fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131ndan ibarettir. Zihnin matematiksel olarak kavrad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ruh bir bak\u0131ma hem ahlaki hem de estetik bir \u015fekilde m\u00fczikal bir tarzda duyumsamaktad\u0131r. Kutsal\u0131n iletti\u011fi sonsuzluk mesaj\u0131n\u0131 teslim alan ruh, kendisine i\u00e7kin olan estetik yetenek ile ihya olur. Bu bak\u0131mdan, kutsal, bir annenin \u015fefkatle uzanm\u0131\u015f elleri veya bir evin mahremiyeti gibidir. Ruhun ve zihnin kendisine \u015fefkatle y\u00f6nelece\u011fi ilahi bir ele ve i\u00e7inde huzur bulaca\u011f\u0131 mahrem bir eve ihtiyac\u0131 vard\u0131r ve o alan da kutsal\u0131n alan\u0131d\u0131r. Perennialist yakla\u015f\u0131m, ayn\u0131 bi\u00e7imde sanat eserini, bizi her y\u00f6nden ku\u015fatan ve bize n\u00fcfuz eden g\u00f6r\u00fcnmez ilahi bir g\u00fcc\u00fcn maddeye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi tarz\u0131nda ele almaktad\u0131r. Kutsal\u0131n d\u0131\u015favurumunun en etkin yollar\u0131ndan biri de hi\u00e7 ku\u015fkusuz sanatt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ekolun_Sanat_Anlayisi\"><strong>Ekol\u00fcn Sanat Anlay\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Perennialist perspektifle sanat, b\u00fct\u00fcn olarak bir tema\u015fa arac\u0131d\u0131r. Merkezden daireye do\u011fru yay\u0131lan yarat\u0131c\u0131 etki sanat i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Sanat\u00e7\u0131 da kutsal\u0131 bu d\u00fcnyada g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan ve b\u00f6ylece d\u00fcnyay\u0131 kutsal ile birle\u015ftiren ki\u015fidir. Sanat eserinin meydana getirilmesine kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7te b\u00fct\u00fcn sanatsal etkinlik, her ne kadar sanat\u00e7\u0131n\u0131n \u015fahs\u0131nda yerle\u015fmi\u015f inan\u00e7 ve dindarl\u0131\u011f\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olsa dahi, bir nesne hakk\u0131ndaki ger\u00e7ek bilgi, bilen ile bilinenin ya da g\u00f6ren ile g\u00f6r\u00fcnenin birbirleri s\u0131n\u0131r\u0131na girerek bulu\u015fmalar\u0131 halinde elde edilir. Dolay\u0131s\u0131yla Perennialist perspektifte, \u201c<em>Bir nesnenin resmini \u00e7izmeye kalkan bir ki\u015fi, e\u011fer kendini o nesne yapmazsa (kendini onunla \u00f6zle\u015ftirmezse) o resmi yapamaz.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Kutsal_Sanat_Doktrini\"><strong>\u201cKutsal Sanat\u201d Doktrini<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Perennialistler i\u00e7in, \u0130lahi Ben\u2019in kendini fenomenal alanda tezah\u00fcr ettirmesi asl\u0131nda estetik bir harekettir ve var olan her \u015fey asl\u0131nda Y\u00fcce Sanatk\u00e2r\u2019\u0131n bir eseridir. <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ana-hatlariyla-hristiyanlik\/\" title=\"Ana Hatlar\u0131yla Hristiyanl\u0131k\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Hristiyanl\u0131k <\/a>ve \u0130sl\u00e2miyet\u2019e kadar b\u00fcy\u00fck bir zaman diliminde tecr\u00fcbe edilen Y\u00fcce Sanatk\u00e2r olan Tanr\u0131\u2019n\u0131n taklidi \u00e7abas\u0131, dini hayat\u0131n vazge\u00e7ilmez y\u00f6nlendirici unsuru olmu\u015ftur. Bununla birlikte bu taklit, idrak etti\u011fimiz \u015fekliyle d\u00fcnyan\u0131n kopyalanmas\u0131 de\u011fildir. Kopyalanmas\u0131 gereken \u015fey, yol ve usuld\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Perennialistler aras\u0131nda kutsal sanat doktrini \u00fczerine do\u011frudan katk\u0131s\u0131 olanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Titus Burckhardt (1908-1984) gelmektedir. Ona g\u00f6re, bir sanat, sadece i\u00e7eri\u011finin tinsel bir hakikatten kaynaklanmas\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bi\u00e7imsel dilinin de ayn\u0131 k\u00f6kene tan\u0131kl\u0131k etmesi durumunda kutsal olabilir. Bu itibarla, bi\u00e7imleri belirli bir dinin tinsel tasavvurunu yans\u0131tmayan hi\u00e7bir sanat kutsal s\u0131fat\u0131na lay\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Perennialist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla sanat eseri, sanat\u00e7\u0131n\u0131n \u015fahsi niyeti ile de\u011fil, ancak eserin i\u00e7eri\u011fi, sembolizmi ve \u00fcslubu nedeniyle kutsal olabilir. Kutsal sanat, tinsel varl\u0131klar i\u00e7in ara\u00e7sal bir dil i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Ekol temsilcileri bu etkinli\u011fin Tanr\u0131 i\u00e7in de s\u00f6z konusu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Bu bak\u0131mdan kutsal sanat, Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendi a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 duygusal alanda tezah\u00fcr ettiren estetik bir harekettir.<\/p>\n\n\n\n<p>Perennialist yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re kutsal sanat\u0131n nihai amac\u0131, duygular\u0131 uyand\u0131rmak ve harekete ge\u00e7irmek ya da izlenimlerin iletilmesinden ibaret de\u011fildir. Kutsal sanat bir sembold\u00fcr. Kutsal sanat, bu y\u00f6n\u00fcyle, \u0130lahi Sanat\u0131 tekrarlamakta ve d\u00fcnyan\u0131n sembolik do\u011fas\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak suretiyle insan ruhunu gelip ge\u00e7ici \u015feylerden kurtarmaktad\u0131r. T\u00fcm bu yakla\u015f\u0131mlardan hareketle diyebiliriz ki, ekol temsilcileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan, <em>\u201cMetafizi\u011fe dayanmayan bir kutsal sanat m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/em>\u201d Hinduizm, H\u0131ristiyanl\u0131k, \u0130slam, Budizm ve Taoizm gibi dinlerin kutsal sanatlar\u0131n\u0131 inceleyen Titus Burckhardt, her inan\u00e7 sisteminin ilahi hakikat ve g\u00fczelli\u011finin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerle de olsa sahip oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n eserini meydana getirmeden \u00f6nce estetik tecr\u00fcbe arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Tanr\u0131 ya da kutsal nesnelerle veya \u015fahsiyetlerle \u00f6zde\u015fle\u015fmesi gerekti\u011fi hususu, Do\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finde metafizi\u011fin sanat ile olan i\u00e7 i\u00e7eli\u011finin \u00f6nemli bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Bundan dolay\u0131, sanatlar irtibatl\u0131 olduklar\u0131 metafizik ilkeler kabul edilmeksizin salt rasyonel bir \u015fekilde insanlar\u0131n zevklerine hitap etmezler.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcseyin Nasr (d. 1933), kendi ba\u015f\u0131na insan\u0131n da kutsal bir sanat eseri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc En Y\u00fcce Sanatk\u00e2r olan Tanr\u0131, insan\u0131 en m\u00fckemmel bir bi\u00e7imde yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsandaki sanatsal yetenekler de bu y\u00f6n\u00fcyle tanr\u0131sald\u0131r. Zira Tanr\u0131\u2019dan sudur etmektedir. Tanr\u0131 suretinden yarat\u0131lan ve Y\u00fcce Sanatk\u00e2r\u2019\u0131 taklit eden insan, asl\u0131nda kendi do\u011fas\u0131n\u0131 ke\u015ffeden bir sanat\u00e7\u0131d\u0131r. S\u00f6z gelimi, sanat\u0131n\u0131n kutsal y\u00f6n\u00fcn\u00fc if\u015fa eden m\u00fczisyen, sadece m\u00fczik yapmak i\u00e7in saz\u0131n\u0131n tellerine vuran bir m\u00fczisyen de\u011fildir. Kendisi de ayn\u0131 zamanda Y\u00fcce Sanatk\u00e2r\u2019\u0131n \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 ve kozmosta yank\u0131land\u0131rarak m\u00fczik yaratt\u0131\u011f\u0131 bir sazd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Di\u011fer taraftan Perennialist perspektifle kutsal sanat, bir y\u00f6n\u00fcyle Tanr\u0131\u2019y\u0131 gizleyen di\u011fer bir y\u00f6n\u00fcyle de onu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Her dinin zorunlu olarak kendine has bir ontolojik ve spirit\u00fcel arka plan\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, dinlerin sanatsal tezah\u00fcrleri buna uygun bir \u00fcslubu gerektirmektedir. Bu bak\u0131mdan ekol temsilcileri, tek bir dini gelenekten de\u011fil farkl\u0131 dinlerden yola \u00e7\u0131karak kutsal sanat anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ortaya koyarlar. Biz bu \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda Hindu, H\u0131ristiyan ve \u0130slam kutsal sanatlar\u0131 \u00fczerinde durarak ekol\u00fcn kutsal sanat doktrinini \u00f6rnekler \u00fczerinde ele almaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hindu Kutsal Sanat\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2720\" width=\"222\" height=\"202\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat3.jpg 879w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat3-300x274.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/sanat3-768x701.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 222px) 100vw, 222px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Hindu gelene\u011finde her sanat eseri, asl\u0131nda (Tanr\u0131\u2019n\u0131n) sanat\u0131n\u0131n taklididir. Hindu gelene\u011finin en m\u00fckemmel bir kutsal sanat \u00f6rne\u011fi, evrende g\u00f6r\u00fcnmez olarak mevcut olan \u0130lahi Tin\u2019in do\u011frudan ve bir bak\u0131ma \u015fahsi bir bi\u00e7imde isk\u00e2n etti\u011fi tap\u0131naklard\u0131r. Tinsel olarak ifade edildi\u011finde, bir tap\u0131nak, d\u00fcnyan\u0131n daima merkezinde yer al\u0131r ve kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131yla tap\u0131na\u011f\u0131 kutsal yapan da budur. Hindu kutsal sanat\u0131nda da, bizatihi mimari bir sanat eseri olarak telakki edilen kozmosa ve onun ilk \u00f6rneklerine uygun olarak in\u015fa edilmi\u015f tap\u0131naklar\u0131n kutsal nitelikleri bulunmakta ve inananlar\u0131n dini tecr\u00fcbelerine do\u011frudan tesiri bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel bir konum i\u015fgal etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hristiyan Kutsal Sanat\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr11.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2329\" width=\"287\" height=\"177\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr11.jpg 926w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr11-300x185.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr11-768x474.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 287px) 100vw, 287px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Kilise babalar\u0131, kutsal mimarinin \u00f6ncelikle \u0130sa\u2019n\u0131n d\u00fcnyadaki ilahl\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6r\u00fcnen ve g\u00f6r\u00fcnmeyen t\u00f6zler taraf\u0131ndan in\u015fa edilen evreni ve son olarak insan ile onun par\u00e7alar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. \u201c\u0130nsan-Tanr\u0131\u201d kutsal yap\u0131da tecess\u00fcm etmi\u015ftir ve ilahi olan ile insani olan b\u00f6ylece uyu\u015fmu\u015ftur. Bu ba\u011flamda Burckhardt (1818-1897) modern bilim ve sanat\u0131n yatay, Orta \u00c7a\u011f\u0131n geleneksel bilim ve sanat\u0131n\u0131n ise dikey boyutuna i\u015faret etmektedir. Kutsal sanat\u0131n \u00f6ncelikli amac\u0131n\u0131n \u00f6ncelikle didaktik oldu\u011funu savunan Schuon (1907-1998), ikonun bu d\u00fcnyadan \u00f6teye, \u00f6teden de bu d\u00fcnyada a\u00e7\u0131lan bir kap\u0131 olarak de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bu bak\u0131mdan resim ya da imge, tasvir etti\u011fi a\u015fk\u0131n nesnenin yerine ge\u00e7emez. Bilakis duygusal olan ile zihni olan aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011fa sayg\u0131 duyar. \u0130sa\u2019n\u0131n tasvirine g\u00f6sterilen h\u00fcrmet, H\u0131ristiyan dogmaya duyulan inanc\u0131n gere\u011fidir. Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendi a\u015fk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc sadece \u0130sa\u2019n\u0131n bedeninde temsil etti\u011fini vazetmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130slam Kutsal Sanat\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Uluhiyet-1024x682.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1216\" width=\"280\" height=\"185\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Tevhid ilkesini getiren \u0130slam, bu ilkeyi kutsal sanat\u0131na da aktarm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slam tevhid merkezlidir ve tevhid herhangi bir imge \u00fczerinden ifade edilemez. Bu da \u0130slam sanat\u0131n\u0131n neden soyut oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Schuon, \u0130slam sanat\u0131n\u0131n soyut olmas\u0131n\u0131 onun \u015fiirselli\u011fi ve zarafeti ile a\u00e7\u0131klamakta, \u0130slam kutsal sanat\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131k ve g\u00f6rkemi ayn\u0131 anda i\u00e7erdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla M\u00fcsl\u00fcman bir sanat\u00e7\u0131ya g\u00f6re soyutluk, \u00e7oklukta birli\u011fi tezah\u00fcr ettirmektir.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcseyin Nasr ise \u0130slam\u2019\u0131n kutsal sanat\u0131 ile geleneksel \u0130slam sanat\u0131 aras\u0131nda ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re kutsal sanat, hat, cami mimarisi, Kur\u2019an tilaveti gibi sanatlar\u0131 kucaklayarak, dinin ve manevi hayat\u0131n merkezi pratikleriyle do\u011frudan ili\u015fki i\u00e7erisindedir. Bunun yan\u0131nda geleneksel sanat dolayl\u0131 bir \u015fekilde \u0130slam vahyi ve maneviyat\u0131n\u0131n ilkelerini yans\u0131tan g\u00f6rsel ve i\u015fitsel sanatlar\u0131n t\u00fcm formlar\u0131n\u0131 ku\u015fat\u0131r. Bu anlamda kutsal sanat, geleneksel sanat\u0131n kalbidir. Ba\u015fka bir ifadeyle s\u00f6ylenecek olursa, her kutsal sanat geleneksel sanatt\u0131r, ancak her geleneksel sanat kutsal sanat de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Burckhardt, camilerde imgelerin olmamas\u0131n\u0131n iki nedeni oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bunlar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmamas\u0131na ra\u011fmen Tanr\u0131\u2019n\u0131n mevcudiyetine kar\u015f\u0131 bir \u201cVarl\u0131k alg\u0131s\u0131n\u0131n bertaraf edildi\u011fi\u201d negatif neden ve \u201cTanr\u0131\u2019n\u0131n a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 peki\u015ftiren\u201d pozitif nedendir. Zira ilahi \u00f6z her ne olursa olsun hi\u00e7bir \u015feyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz ve hi\u00e7bir \u015feye benzemez. \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinde sanat, y\u00fccelme i\u015fleminin bir y\u00f6nteminden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu y\u00f6n\u00fcyle \u0130slam mimarisinde g\u00f6kler ve yer birbirine kar\u015f\u0131t de\u011fildir ve onda ne Ayasofya\u2019daki gibi g\u00f6\u011f\u00fcn yere inmesi alg\u0131s\u0131 ne de Gotik katedraldeki gibi y\u00fckseli\u015fi h\u00e2kimdir. \u0130slam mimarisinde bir denge s\u00f6z konusudur. En zirve noktas\u0131 olarak m\u00fcminin aln\u0131n\u0131n duada yere de\u011fdi\u011fi zamana i\u015faret eden Burckhardt, caminin atmosferinde hareketsizli\u011fin h\u00e2kim oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla \u0130slam kutsal mimarisinde \u00f6teyi hissetmek, sadece bir ama\u00e7 ya da hedef de\u011fil ayn\u0131 zamanda t\u00fcm e\u011filimlerden ve tutkulardan azade bir s\u00fck\u00fbnet i\u00e7inde olarak, burada ve \u015fimdiyi tecr\u00fcbe etmektir. Bu nitelikleriyle \u0130slam kutsal sanat\u0131 ilahi ilkenin birli\u011fini, t\u00fcm \u00e7oklu\u011fun \u201cBir\u201d olana ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n gelip ge\u00e7icili\u011fini yans\u0131tmaktad\u0131r. \u0130slam kutsal sanatlar\u0131ndan biri olan hat sanat\u0131n\u0131 Perennialistler, \u0130lahi Kelam\u2019\u0131n asli eyleminin s\u00fcrekli olarak hat\u0131rlanmas\u0131na vesile oldu\u011funu savunmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Di\u011fer taraftan \u201c\u0130slam sanat\u0131\/esteti\u011fi\u201d kavram\u0131n\u0131n me\u015frulu\u011fu ve tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 problematik bulan baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu kavram\u0131n belirli ve sa\u011flam bir zemine dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015flard\u0131r. Kavram\u0131n kullan\u0131m\u0131ndaki baz\u0131 hususlar\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 olarak g\u00f6renlerin ba\u015f\u0131nda Oliver Leaman (d. 1950) gelmektedir. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u201c\u0130slam Sanat\u0131 Hakk\u0131nda Yap\u0131lagelen On Bir Yayg\u0131n Hata\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Leaman, \u0130slam sanat\u0131 \u00fczerine yaz\u0131lan eserlerdeki yakla\u015f\u0131m hatalar\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Biz burada, \u015fimdi iki nokta \u00fczerinde durmay\u0131 yeterli g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam sanat\u0131na dair yap\u0131lan hatalardan ilki \u00f6zc\u00fcl\u00fck iddias\u0131d\u0131r. Nasr\u2019\u0131n <em>\u201c\u0130slam medeniyetinin simgesi, akan bir \u0131rmak de\u011fil, sabitli\u011fiyle \u0130slam\u2019\u0131n s\u00fcreklili\u011fini ve de\u011fi\u015fmez karakterini simgeleyen, \u201cK\u00e2be\u2019nin k\u00fcp \u015feklidir.\u201d <\/em>\u00f6nermesini hedef alan Leaman, Nasr\u2019\u0131n \u0130slam medeniyetinin merkezinde \u201cK\u00fcp \u015feklinde K\u00e2be\u201d bulundu\u011fu iddias\u0131n\u0131 ele\u015ftirir. Leaman\u2019a g\u00f6re, K\u00e2be\u2019yi merkezi k\u0131lan \u015fey onun k\u00fcp \u015feklinde olmas\u0131 de\u011fildir. Onun tarih i\u00e7indeki yeri ve konumudur.<\/p>\n\n\n\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zc\u00fc yakla\u015f\u0131mlar\u0131yla \u0130slam sanat formlar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia etmek, Leaman\u2019a mant\u0131kl\u0131 ve gerek\u00e7elendirilebilir gelmemektedir. Leaman, \u0130slam sanat\u0131 \u00fczerine yaz\u0131lan eserlerindeki bir di\u011fer hatay\u0131 duyusal ger\u00e7ekli\u011fin dini kayg\u0131larla geometrik bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frat\u0131lmas\u0131 ve bu sanat\u0131n tasavvufi bir sembolizm i\u00e7inde ele al\u0131nmas\u0131 olarak tespit eder. Mahiyeti gere\u011fi sanat\u0131n bir d\u0131\u015favurum ve nesnelle\u015ftirme oldu\u011fu dikkate al\u0131n\u0131rsa, dini inanc\u0131n bir tezah\u00fcr\u00fc olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan t\u00fcm dini sanat eserleri gibi \u0130slam kutsal sanat\u0131 da en deruni olan\u0131 kendi tarz\u0131nda ifade etmektedir. Bu bak\u0131mdan \u0130slam kutsal sanat\u0131, \u00f6z\u00fc itibariyle \u201cmanan\u0131n surete\u201d b\u00fcr\u00fcnmesinden ibarettir. \u0130slam sanat\u0131n\u0131n en \u00f6zg\u00fcn yan\u0131 da, Allah\u2019\u0131n her yerde haz\u0131r ve n\u00e2z\u0131r oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki derin idraktir. Tevhid ve tenzih ilkelerine dayal\u0131 \u0130slam sanat\u0131n\u0131n temel gayesi de, duyular d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde olan Mutlak varl\u0131\u011f\u0131 hissetmektir.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131lar:<br>&#8220;<a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/nietzsche-tragedyanin-dogusu\/\" title=\"Nietzsche \u2013 Tragedyan\u0131n Do\u011fu\u015fu\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Nietzsche &#8211; Tragedyan\u0131n Do\u011fu\u015fu<\/a>&#8220;<br><a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/milel\/issue\/34146\/377662\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/milel\/issue\/34146\/377662\">&#8220;Do\u011fu\u2019da ve Bat\u0131\u2019da Kutsal Sanat: Sanat\u0131n \u0130lkeleri Ve Y\u00f6ntemleri&#8221;<\/a><br><a href=\"https:\/\/www.proquest.com\/openview\/8c488dbc12d3eae10783256e3344e820\/1?pq-origsite=gscholar&amp;cbl=2026366&amp;diss=y\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/www.proquest.com\/openview\/8c488dbc12d3eae10783256e3344e820\/1?pq-origsite=gscholar&amp;cbl=2026366&amp;diss=y\">&#8220;Din Felsefesi A\u00e7\u0131s\u0131ndan Kutsal-Sanat \u0130li\u015fkisi&#8221;<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kaynaklar\"><strong>Kaynaklar<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Kutsal Sanat, Muharrem Haf\u0131z, D\u00f6rt Mevsim Kitap, 2015.<br>Do\u011fuda ve Bat\u0131\u2019da Kutsal Sanat, Titus Burckhardt, \u0130nsan Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2017.<br>Din ve Estetik, Ayd\u0131n I\u015f\u0131k, \u00d6t\u00fcken Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2013.<br>Felsefi D\u00fc\u015f\u00fcnceler: H\u00fcmanizm, Din ve Sanat \u00dczerine, Thomas Ernest Hulme, \u0130z Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, 2001.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Felsefede kavramlar\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u015fi, sanatta sembol ve imgeler g\u00f6rmektedir. Sanat eserinin kendi \u00f6tesinde bir \u015feye g\u00f6nderme yapmas\u0131 onda kutsal bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u201cT\u00fcm sanatlar dinidir\u201d yarg\u0131s\u0131yla Tillich, hi\u00e7bir sanat\u0131n \u00f6zel olarak profan olamayaca\u011f\u0131n\u0131, ancak bilin\u00e7li olarak profan\u0131 yans\u0131tabilece\u011fini iddia eder. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2640,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[147],"tags":[575,752,773,774,754,753],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2557"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2557"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2557\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2822,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2557\/revisions\/2822"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2640"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2557"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2557"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2557"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}