{"id":2849,"date":"2021-12-06T11:43:37","date_gmt":"2021-12-06T08:43:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=2849"},"modified":"2021-12-13T16:12:07","modified_gmt":"2021-12-13T13:12:07","slug":"musluman-ve-hristiyan-teolojisinde-iman-ve-akil-fenomenleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/musluman-ve-hristiyan-teolojisinde-iman-ve-akil-fenomenleri\/","title":{"rendered":"M\u00fcsl\u00fcman ve Hristiyan Teolojisinde \u0130man ve Ak\u0131l Fenomenleri"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Hristiyanlikta_Iman_Fenomeni\">Hristiyanl\u0131k\u2019ta \u0130man Fenomeni<\/a><\/li><li><a href=\"#Islamda_Iman_Fenomeni\">\u0130slam\u2019da \u0130man Fenomeni<\/a><\/li><li><a href=\"#Hristiyanlikta_Akil_Fenomeni\">Hristiyanl\u0131k\u2019ta Ak\u0131l Fenomeni<\/a><\/li><li><a href=\"#Islamda_Akil_Fenomeni\">\u0130slam\u2019da Ak\u0131l Fenomeni<\/a><\/li><li><a href=\"#Kaynaklar\">Kaynaklar<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Hristiyanlikta_Iman_Fenomeni\">Hristiyanl\u0131k\u2019ta \u0130man Fenomeni<\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Hristiyanl\u0131k\u2019ta iman, fiili bak\u0131mdan Tanr\u0131\u2019n\u0131n vahyetti\u011fi \u015feyi, onu vahyedenin Tanr\u0131 olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc kabul etmektir. \u0130man\u0131n sevk edicisi Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendisidir ve vahyetti\u011finin de kendisi oldu\u011funa inan\u0131lmaktad\u0131r. Hristiyan teolojisine g\u00f6re bir teolo\u011fun iman olmaks\u0131z\u0131n teolog olamayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilimin ilkelerini, ermi\u015flerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne dayanan apa\u00e7\u0131k bilimden bir \u015feylerin ancak imanla bilinebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Teoloji yapan fakat iman\u0131 olmayan bir insan ancak bir teoloji tarih\u00e7isi veya genellikle teoloji taraf\u0131ndan ele al\u0131nan konular \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rma yapan bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak kalacakt\u0131r ama teolog olamayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2320\" width=\"309\" height=\"158\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr2.png 842w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr2-300x154.png 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Hr2-768x395.png 768w\" sizes=\"(max-width: 309px) 100vw, 309px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Thomasc\u0131lara g\u00f6re temel saiki bak\u0131m\u0131ndan i\u00e7sel olarak do\u011fa\u00fcst\u00fc olan iman, bir yeti, Tanr\u0131 taraf\u0131ndan insan\u0131n i\u00e7ine ak\u0131t\u0131lm\u0131\u015f kal\u0131c\u0131 bir erdem olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Onun fiili, h\u00fck\u00fcm veren, tasdik eden ve irade taraf\u0131ndan sevk edilen akl\u0131n bir fiilidir ve sevgi taraf\u0131ndan bi\u00e7im verilen ve m\u00fckemmelle\u015ftirilen bu fiil, hayat verici ve kurtar\u0131c\u0131 olmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011fa\u00fcst\u00fc sevgi iman\u0131n d\u0131\u015fsal bi\u00e7imidir. \u0130man sevgi olmaks\u0131z\u0131n var olabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc her g\u00fcnah sevgiyi kaybettirebilir ama sadece imana kar\u015f\u0131 olan bir g\u00fcnah iman\u0131 kaybettirir.<\/p>\n\n\n\n<p>Thomasc\u0131 gelene\u011fe g\u00f6re teolojiye tahsis edilmi\u015f olan en y\u00fcksek hakikatin tema\u015fa edilmesi amac\u0131 tam olarak ancak iman yetisinin erdemler ve ba\u011f\u0131\u015flar\u0131n meydana getirdi\u011fi b\u00fct\u00fcn i\u00e7ine dahil oldu\u011fu zaman ula\u015f\u0131labilece\u011fidir. Yani asl\u0131nda teolo\u011fun sevgiyle beraber iman\u0131 ele almas\u0131 onun i\u00e7in daha iyidir fakat imans\u0131z bir \u015fekilde iman\u0131 ele almas\u0131 do\u011fru g\u00f6r\u00fclmemektedir. Sadece bi\u00e7im verilmemi\u015f bir imana sahip olan bir teolog, bilgi olarak daha az donan\u0131ml\u0131 ama sevgi taraf\u0131ndan bi\u00e7imlendirilmi\u015f bir imana sahip olan zihinden baz\u0131 bak\u0131mlardan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teolog olabilmektedir. Tanr\u0131sal \u015feylerin bilinmesinin amac\u0131, akl\u0131 bilmeye sevk etmektir, iradeyi sevmeye te\u015fvik etmek de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Islamda_Iman_Fenomeni\">\u0130slam\u2019da \u0130man Fenomeni<\/span><\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/hds1-1024x633.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2766\" width=\"298\" height=\"185\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/hds1-1024x633.jpg 1024w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/hds1-300x186.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/hds1-768x475.jpg 768w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/hds1-1536x950.jpg 1536w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/hds1-2048x1267.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 298px) 100vw, 298px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>\u0130man, elif, mim, nun k\u00f6k harflerinden meydana gelmektedir. Bu k\u00f6k fiilin ilk anlam\u0131 \u201cg\u00fcven i\u00e7inde olmak\u201d daha sonra \u201cemanet etmek, korumak\u201d manalar\u0131na gelmektedir. \u0130man terimi esas olarak inanma olay\u0131na i\u015faret etmektedir. Bacuri (\u00f6.1860) imanla ilgili \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir: <em>\u201cBu fiilin konusu \u0130slam\u2019\u0131n peygamberine, onun getirdi\u011fi \u015feye, \u00f6\u011fretti\u011fine, Peygamber\u2019in mesaj\u0131na boyun e\u011fme, teslim olma, tasdiktir. \u00c7\u00fcnk\u00fc peygamber, Tanr\u0131\u2019dan gelmi\u015f olan vahyin \u201cdo\u011fru\u201d \u015fahididir. \u0130nanc\u0131n i\u00e7eri\u011fiyse yani getirilen haber, ilk olarak Kuran ikinci olarak hadisler \u015feklinde ifade edilmektedir.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130man terimine al\u0131\u015f\u0131lan anlam\u0131 veren, insan\u0131 m\u00fcmin yapan fiilin kendisidir. Bu ifade farkl\u0131 \u015fekiller de yorumlanmaktad\u0131r. Burada S\u00fcnnilerle ilgili \u00fc\u00e7 \u00e7izgiden bahsedilmektedir. Birincisi, Ebu Hanife\u2019nin (\u00f6.767) Hanefi-Maturidi \u00f6\u011frencilerinin ve baz\u0131 E\u015farilerin \u00e7izgisidir. Burada iman, <em>\u201cdille ikrar ve zihinle tasdik\u201d<\/em> olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Ebu Hanife\u2019nin vasiyetinde buna ek olarak <em>\u201ckalple bilme\u201dyi<\/em> de zikretti\u011fi s\u00f6ylenmektedir. Bu kavram \u00e7ok farkl\u0131 anlamlarda kabul edilmesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00e7ok tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konu olmaktad\u0131r. Ebu Hanife\u2019nin hukuk\u00e7u ve kelamc\u0131 \u00f6\u011frencileri, iman\u0131 tan\u0131mlamalar\u0131 i\u00e7ine yaln\u0131zca kalple tasdik ve dille ikrar\u0131 yani \u015fehadet form\u00fcl\u00fcn\u00fc almaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci olarak <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/mutezile-mezhebi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"Mutezile Mezhebi\">Mutezile <\/a>gelmektedir, iman\u0131 Kuran\u2019\u0131n \u015feriat ile ilgili uygulamalar\u0131yla tan\u0131mlamaktad\u0131r ve onlara g\u00f6re iman, dille ikrar ve yerine getirilmesi gereken emredilen fillerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak ise E\u015farilerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun ifadeleri gelmektedir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f tek ba\u015f\u0131na iman\u0131 meydana getiren \u015feyin kalple tasdik oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Dille ikrar sadece bu ikrarda bulunan\u0131, di\u011fer insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde m\u00fcmin yapmas\u0131 anlam\u0131nda iman\u0131n bir ko\u015fulu olmaktad\u0131r. Burada \u0130slam ile iman aras\u0131ndaki ili\u015fkiye bak\u0131lmaktad\u0131r. \u0130slam genel anlamda <em>\u201cPeygamber\u2019in mesaj\u0131na boyun e\u011fme ve inanma\u201d<\/em> olarak anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan iman\u0131n genel tan\u0131m\u0131na yakla\u015fmaktad\u0131r. Hanefi metni olan <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/el-fikhul-ekber\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/el-fikhul-ekber\">F\u0131kh\u0131 Ekber<\/a>\u2019de dinin iman, \u0130slam ve \u015feriat\u0131n b\u00fct\u00fcn emirleriyle ayn\u0131 anlama geldi\u011fi s\u00f6ylenmektedir. Daha dar anlamda ise bazen \u0130slam, dille ikrar bazen Bacuri\u2019nin i\u015faret etti\u011fi gibi fiillerin <em>\u201cbeden organlar\u0131 taraf\u0131ndan\u201d<\/em> yerine getirilmesi anlam\u0131na gelmektedir. B\u00f6ylelikle bir yanda \u0130slam\u2019\u0131 bu iki anlamdan birincisinde alan Hanefiler, di\u011fer yanda ikinci anlamda alan Mutezililer her biri kendi farkl\u0131 iman anlay\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7inde olmak \u00fczere imanla \u0130slam\u2019\u0131 birbirine \u00f6zde\u015f k\u0131lmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu durum baz\u0131 Maturidi ve E\u015fariler\u2019de de s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Fakat \u015eafii mezhebine g\u00f6reyse iman ile \u0130slam \u00f6rt\u00fc\u015fmez ancak Curcani\u2019nin (\u00f6.1413) dedi\u011fine g\u00f6re kalbin tasdiki olmaks\u0131z\u0131n s\u00f6zle ikrarda bulunman\u0131n \u0130slam olarak adland\u0131r\u0131labilmesine kar\u015f\u0131l\u0131k iman, kalple dil aras\u0131nda uyumu gerektirmektedir. E\u015farilerin b\u00fct\u00fcn\u00fc ise iman ile \u0130slam\u2019\u0131 i\u00e7sel olarak birbirinden ay\u0131rmaktad\u0131rlar. Nas\u0131l ki \u0130slam ikiy\u00fczl\u00fc birinin davran\u0131\u015f\u0131nda iman olmaks\u0131z\u0131n mevcut olabiliyorsa iman da \u0130slam olmaks\u0131z\u0131n var olabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>E\u015fari olan Bacuri iman ve \u0130slam\u2019\u0131 i\u00e7erikleri bak\u0131m\u0131ndan ayr\u0131 olduklar\u0131n\u0131 ama \u015feriat a\u00e7\u0131s\u0131ndan onlar\u0131 ilan eden ki\u015fide ayn\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bununla beraber <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/murcie-mezhebi\/\" title=\"M\u00fcrcie Mezhebi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">M\u00fcrcie <\/a>ve Mutezilenin iddialar\u0131n\u0131n aksine b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015flemi\u015f olan bir m\u00fcmin ebedi olarak de\u011fil ge\u00e7ici olarak cehennemde kalmaya mahk\u00fbm edilir ebedi olarak cehennemde kalma \u00f6zel olarak kafirlere ayr\u0131lm\u0131\u015f bir cezad\u0131r. \u0130man, tek ba\u015f\u0131na iman insan\u0131 kurtar\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n ortaya koydu\u011fu \u015fekilde kurtar\u0131c\u0131 sevgi taraf\u0131ndan bi\u00e7im verilmi\u015f olan iman meselesinin ise burada bilinmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kelam, iman fiilinde ak\u0131l ile irade aras\u0131 ili\u015fkilerle ilgili derinlemesine d\u00fc\u015f\u00fcnmemektedir. Bunun E\u015fari kelam\u0131 i\u00e7in fazla \u00f6nemi olan bir mesele olmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc E\u015fari kelam\u0131n\u0131n zaten her insana mal edilen eylemlerin tahsisini Tanr\u0131ya havale etmekte oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. B\u00f6yle bir kuram\u0131 ister burada b\u00fct\u00fcn kazan\u0131lm\u0131\u015f erdemlerle ilgili olarak fiillerin tekrarlanmas\u0131 sayesinde elde edilen do\u011fal bir yeti ister Hristiyanl\u0131k\u2019taki teolojik imanda s\u00f6z konusu oldu\u011fu gibi insan\u0131n i\u00e7ine ak\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ama sadece Tanr\u0131\u2019n\u0131n sa\u011flam\u0131\u015f oldu\u011fu bir \u00e7o\u011falmaya a\u00e7\u0131k olan ve fiillerinin tekrarlanmas\u0131n\u0131n insan\u0131 onu almaya istidatl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 do\u011fa\u00fcst\u00fc bir yeti s\u00f6z konusu olsun, sonu\u00e7 olarak yetiyle ilgili pek a\u00e7\u0131k se\u00e7ik bir kavram geli\u015ftirememektedir. <\/p>\n\n\n\n<p>\u0130man kavram\u0131 <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/protestanlik\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/protestanlik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Protestan <\/a>teolojisinin baz\u0131 kavramlar\u0131yla birle\u015fmektedir. \u0130man, <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Luther\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Martin_Luther\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Luther<\/a>\u2019in (\u00f6.1546) talep etti\u011fi gibi onu kabul eden \u00f6zneyi de\u011fi\u015ftirmeksizin, Tanr\u0131 taraf\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131dan onun i\u00e7ine ak\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olan bir \u201colay\u201dd\u0131r. Di\u011fer yandan \u201cde\u011fi\u015fme\u201d ve kurtulu\u015f da Calvin\u2019in (\u00f6.1564) istedi\u011fi gibi t\u00fcm\u00fcyle d\u0131\u015fsal bir ba\u011f\u0131\u015f olarak kalmaktad\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fler Barth\u2019da (1865) i\u00e7inde k\u00f6k salm\u0131\u015f oldu\u011fu H\u0131ristiyan ba\u011flam\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131karsa \u00f6zleri itibariyle E\u015farici g\u00f6r\u00fc\u015flerle \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Bununla beraber Barth\u2019\u0131n E\u015farici teolojiden tamamen ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 nokta onun \u201ciman\u0131n dereceleri\u201dni reddetmesidir. Ona g\u00f6re teolo\u011fun iman\u0131 fiillerin y\u00fcksekli\u011fi ne olursa olsun kesinlikle Tanr\u0131 \u00fczerine basit iman\u0131n verdi\u011finden daha fazlas\u0131 de\u011fildir. Bunun nedeni <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Katolik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Katolik\">Katolik <\/a>teolojinin onunla ilgili olarak kabul etmi\u015f oldu\u011fu gibi iman\u0131n i\u00e7sel olarak do\u011fa\u00fcst\u00fc olmas\u0131 de\u011fildir, teolog taraf\u0131ndan kazan\u0131lan bilgilerin g\u00f6reli olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>De\u011ferlendirme<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130man kavram\u0131 H\u0131ristiyan ve \u0130slam teolojisinde bir\u00e7ok y\u00f6nden ele al\u0131nm\u0131\u015f ve tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r bunlardan biri de iman\u0131n i\u00e7selli\u011fi ve do\u011fa\u00fcst\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131 meselesi olmu\u015ftur. Bu konuda H\u0131ristiyan teolojisine g\u00f6re iman\u0131n i\u00e7sel bak\u0131m\u0131ndan do\u011fa\u00fcst\u00fc olmas\u0131n\u0131n nedeni konusu bize kendini a\u00e7an Tanr\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in bize onu, yani Tanr\u0131\u2019y\u0131 kendisinde oldu\u011fu gibi ama karanl\u0131k bir bi\u00e7imde kavratmas\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. M\u00fcminin fiilinin sona erdi\u011fi nokta dogmayla ilgili \u00f6nerme taraf\u0131ndan ifade edilmi\u015f olan \u201ctanr\u0131sal \u015fey\u201ddir. \u0130man b\u00f6ylece bizde \u015fimdiden Tanr\u0131\u2019dan gelen tanr\u0131sal olan bir \u015feydir, tanr\u0131sal bilgiden karanl\u0131k bir pay almad\u0131r ve kurtar\u0131c\u0131 oldu\u011funda yani sevgi taraf\u0131ndan bi\u00e7imlendirildi\u011finde o, \u015fimdiden bizde ba\u015flam\u0131\u015f olan tanr\u0131sal hayatt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam teologlar\u0131na g\u00f6re ise iman, kesinlikle kendinde oldu\u011fu gibi Tanr\u0131\u2019y\u0131 kavramak i\u00e7in var de\u011fildir, varl\u0131\u011fa getirilmemi\u015ftir \u00e7\u00fcnk\u00fc tanr\u0131sal s\u0131r, karanl\u0131k bir bi\u00e7imde ve uzaktan bile olsa insan taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilecek bir \u015fey de\u011fildir. O insan taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclmeyecek \u015fekilde, insan i\u00e7in ula\u015f\u0131lamayacak bir \u015fey olarak kal\u0131r. \u0130man fiili, Kuran\u2019\u0131n \u00f6nermelerinde yani Tanr\u0131\u2019n\u0131n yaratt\u0131klar\u0131na iletmeyi istemi\u015f oldu\u011fu \u015fekilde Kelam\u0131nda sona erer. E\u015fari insan\u0131n fiillerle donat\u0131lmas\u0131 olay\u0131nda pay\u0131na d\u00fc\u015fen \u015feyin sadece onlar\u0131 kazanmas\u0131 (kesb) oldu\u011funu ileri s\u00fcrmektedir. Hatta s\u0131k\u0131 E\u015farilik\u2019te sadece tanr\u0131sal varl\u0131\u011f\u0131n tasdik edilmesinin ve yarat\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7li\u011finin kar\u015f\u0131s\u0131nda do\u011fa ile do\u011fa\u00fcst\u00fc aras\u0131ndaki her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131m\u0131n ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yarat\u0131lm\u0131\u015f varl\u0131klar ancak Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendilerine bah\u015fetti\u011fi bir \u00e7e\u015fit hukuki stat\u00fcyle ger\u00e7ek varl\u0131\u011fa sahip olmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Hristiyanlikta_Akil_Fenomeni\">Hristiyanl\u0131k\u2019ta Ak\u0131l Fenomeni<\/span><\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Akil-1024x560.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2973\" width=\"329\" height=\"179\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Akil-1024x560.jpg 1024w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Akil-300x164.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Akil-768x420.jpg 768w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Akil.jpg 1097w\" sizes=\"(max-width: 329px) 100vw, 329px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>H\u0131ristiyan d\u00fcnyas\u0131n\u0131n teolojinin y\u00f6ntemi i\u00e7inde akl\u0131n rol\u00fcn\u00fc ortaya koymas\u0131 uzun zaman alm\u0131\u015ft\u0131r. Onun ilkeleri asl\u0131nda Patristi\u011fin ilk zamanlar\u0131ndan itibaren z\u0131mmi olarak ortaya konmu\u015f ve Yunan ve Latin Patristi\u011finin en emin miras\u0131nda k\u0131smen de olsa uygulamaya ge\u00e7irilmi\u015ftir. Ak\u0131l ve iman ili\u015fkilerinin tam olarak ortaya konulamamas\u0131ndan dolay\u0131 teolojinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kendisini tehdit eden, akl\u0131n belli diyalektik kullan\u0131m\u0131yla m\u00fccadele etme gere\u011fini kendisi g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Aquinas\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Aquinas\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Aziz Thomas<\/a>\u2019\u0131n (\u00f6.1274) i\u00e7inde ak\u0131lsal y\u00f6ntemi teolojinin y\u00f6ntemi olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f oldu\u011fu Quodlibetales\u2019teki pasaja g\u00f6re imanla ilgili bir s\u0131rr\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 konu alan \u015f\u00fcpheleri ortadan kald\u0131rmak s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman, itiraz eden ki\u015fiyle ona cevap veren teolo\u011fun ortak olarak kabul ettikleri otoritelere, \u00f6rne\u011fin itiraz eden Yahudi ise Eski Ahit\u2019e; sapk\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc biri ise <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/eski-ahid\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/eski-ahid\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Eski<\/a> ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yeni-ahid\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yeni-ahid\">Yeni Ahit\u2019<\/a>e; e\u011fer bunlardan hi\u00e7birini kabul etmeyen biri ise do\u011fal akl\u0131n saf otoritesine dayan\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Art\u0131k yanl\u0131\u015flar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmeye de\u011fil dinleyiciyi bilgilendirmeye, hakikatleri kavramaya yard\u0131mc\u0131 teolojik tart\u0131\u015fmalar vard\u0131r. Spek\u00fclatif teolojinin amac\u0131 olan \u015fey budur. \u00c7\u00fcnk\u00fc teolojinin ilk g\u00f6revi verinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti ve teoloji olan konusuyla ilgili sa\u011flamas\u0131 gereken savunmad\u0131r. Dinleyiciyi bu s\u0131rr\u0131 kavramaya g\u00f6t\u00fcren \u015fey ise ak\u0131lsal y\u00f6ntemdir. Burada Thomasc\u0131 ba\u011flamda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen <em>\u201canlamaya \u00e7al\u0131\u015fan iman\u201d<\/em> akla gelmektedir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncede her \u015fey iman\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yerle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Verinin tespiti, vahyeden Tanr\u0131\u2019n\u0131n otoritesiyle bu \u0131\u015f\u0131k alt\u0131nda belirlenmektedir. Ak\u0131l yine bu \u0131\u015f\u0131k alt\u0131nda fakat kendi y\u00f6ntemlerine ve taleplerine g\u00f6re bu s\u0131rr\u0131n ne oldu\u011funu dikkatli bir \u015fekilde ara\u015ft\u0131rma ve onun hakikat derecesini g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ak\u0131l hi\u00e7bir zaman iman hakikatlerinin yarg\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r. Teolog, Tanr\u0131 taraf\u0131ndan vahyedilen do\u011fa\u00fcst\u00fc s\u0131rlarla yine Tanr\u0131 taraf\u0131ndan insan\u0131n kalbine yerle\u015ftirilmi\u015f olan do\u011fal \u0131\u015f\u0131k aras\u0131nda bir \u00e7eli\u015fki olmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmekte ve imkanlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde bu s\u0131rlara ula\u015fmak i\u00e7in akl\u0131ndan yararlanacakt\u0131r. Fakat ak\u0131l hi\u00e7bir zaman teologda imanla ilgili \u015feylerde bir \u00f6l\u00e7\u00fct olarak rol almayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Islamda_Akil_Fenomeni\">\u0130slam\u2019da Ak\u0131l Fenomeni<\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Ak\u0131l kavrama, anlam\u0131na gelen bir kelimedir. Ak\u0131l kelamda zorunlu, kendisi bak\u0131m\u0131ndan apa\u00e7\u0131k ak\u0131lsal bilgilerin b\u00fct\u00fcn\u00fc, ilk ilkeler olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r. Bu ilkelerin uygulamaya konulmas\u0131 <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nazar--tefekkur\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nazar--tefekkur\">nazar<\/a>, yani ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Akl:<\/strong> Akl kelimesi Kuran\u2019da ge\u00e7memektedir. Bu kelime \u00e7ok erken zamanlarda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ama farkl\u0131 okullar\u0131n kuramlar\u0131na ba\u011fl\u0131 kalmaktad\u0131r. \u015eii okullar veya \u015eii e\u011filimli okullar \u2018akl, kalp ve ruh\u2019u insan\u0131n ya\u015fama faaliyeti, daha sonra onun ki\u015fili\u011finin kendisi yapmak \u00fczere birbirine \u00f6zde\u015f k\u0131lmaktayd\u0131lar. Mutezile\u2019de \u2018akl\u2019\u0131n \u00f6nemi ve rol\u00fc temeldir: Ak\u0131l, onlara g\u00f6re, insan\u0131n rehberidir, insan onunla \u201cfiillerinin yarat\u0131c\u0131s\u0131\u201dolur, iyi ve k\u00f6t\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011fu konusunda yarg\u0131da bulunmaktad\u0131r. Bununla beraber onlar\u0131n, Allaf\u2019tan<a href=\"#_ftn27\">[27]<\/a> (\u00f6.849-850) itibaren b\u00fct\u00fcn\u00fcnde atomcu ve maddeci olan do\u011fa felsefeleri bu noktada E\u015fari kelam\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini benimseyece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir. S\u0131k\u0131 E\u015farilerde ak\u0131l ve kalp, ger\u00e7ekte Tanr\u0131 taraf\u0131ndan ge\u00e7ici insan bedeni olan atomlar y\u0131\u011f\u0131n\u0131yla birle\u015ftirilmi\u015f hayat nefesinin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleridir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/gonul-felsefesinin-kurucu-ismi-imam-gazali-o-505-1111\/\" title=\"G\u00f6n\u00fcl Felsefesinin Kurucu \u0130smi: \u0130mam Gazali\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Gazali <\/a>(\u00f6.1111) ve istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda E\u015fariler hem insan bedeninin ince maddili\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc devam ettirmi\u015f hem de \u00f6l\u00fcmden sonra ya\u015famas\u0131na devam etti\u011fini kabul etmi\u015ftir. Ak\u0131l art\u0131k \u00fcst\u00fcn bir \u00f6l\u00e7\u00fct g\u00f6revinde de\u011filse de insan onunla ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme kudretine sahip olmakta ve dinsel sorumluluk sahibi haline gelmektedir. <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Faal_ak%C4%B1l\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Faal_ak%C4%B1l\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Faal ak\u0131l <\/a>ise <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/islam-felsefesinin-kilit-ismi-ibni-sina-o-428-1037\/\" title=\"\u0130slam Felsefesinin Kilit \u0130smi: \u0130bni Sina\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130bn Sina<\/a>\u2019ya (\u00f6.1037) g\u00f6re bireyselle\u015fmi\u015f bir ta\u015fma olarak; <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/din-ve-felsefeyi-uzlastiran-alim-ibni-rusd-o-595-1198\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"Din ve Felsefeyi Uzla\u015ft\u0131ran Alim: \u0130bni R\u00fc\u015fd\">\u0130bn R\u00fc\u015fd<\/a>\u2019e (\u00f6.1198) g\u00f6re bireyselle\u015fmemi\u015f olarak \u00f6l\u00fcmden sonra da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirecektir. Yani bireyselle\u015fmi\u015f olan bilkuvve ak\u0131l \u00f6l\u00fcmle birlikte Faal akl\u0131n i\u00e7inde yok olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nazar: <\/strong>Etimolojik olarak g\u00f6rme anlam\u0131na gelen kavram, ruhun konu\u015fmas\u0131 olarak tan\u0131mlanan disk\u00fcrsif d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imidir. Kazan\u0131lm\u0131\u015f bilgi nazar ile meydana gelir. Bak\u0131llani (\u00f6.1013) nazar\u0131 <em>kendisiyle kesin bir bilginin veya bir kan\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce <\/em>olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Etimolojik olarak birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 olan nazar ile akl\u0131 birbirine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmek do\u011fru de\u011fildir. Her ne kadar bu iki kavram\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 Mutezile taraf\u0131ndan kabul edilebilir olsa da E\u015fariler i\u00e7in durum farkl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc E\u015farilere g\u00f6re ruhun konu\u015fmas\u0131 da Tanr\u0131 taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f bir ilinektir. Bu durumda da kazan\u0131lm\u0131\u015f bir bilimden s\u00f6z edilse de bu bilim ger\u00e7ekte Tanr\u0131 taraf\u0131ndan insani al\u0131c\u0131da meydana getirilmi\u015f d\u0131\u015fsal bir mal etme eylemidir.Mant\u0131kta nazar zihnin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc i\u015flemi olan ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeye i\u015faret etmektedir. (\u0130lk ikisi tasavvur ve tasdiktir.) Ancak bu \u00fc\u00e7l\u00fc ayr\u0131m her zaman do\u011fru bir \u015fekilde devam ettirilememi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonu\u00e7 olarak kelam\u0131n konusu olan dinsel bilgiler \u00fczerine uyguland\u0131\u011f\u0131 takdirde akl\u0131n i\u015flemi kendisini nazar, spek\u00fclasyon veya ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme olarak g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131lar: <\/strong><br><strong><a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/download\/article-file\/143901\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Tanr\u0131\u2019n\u0131n Birli\u011fi<\/a><br><a href=\"https:\/\/dergi.diyanet.gov.tr\/makaledetay.php?ID=31576\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/dergi.diyanet.gov.tr\/makaledetay.php?ID=31576\">Hanef\u00ee-M\u00e2t\u00fcr\u00eed\u00ee Gelenekte Bilgi ve \u0130man<\/a><br><a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/bozifder\/issue\/37914\/417104\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/pub\/bozifder\/issue\/37914\/417104\">Hristiyan Mezheplerinde Vahiy Anlay\u0131\u015f\u0131<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kaynaklar\"><strong>Kaynaklar<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p><em>TDV \u0130slam Ansiklopedisi, Ak\u0131l ve \u0130man Maddeleri.<\/em><br><em>Felsefi A\u00e7\u0131dan \u0130man\u0131 Temellendirme, Ferit Uslu, Ankara Okulu Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2012.<\/em><br><em>Epistemolojik A\u00e7\u0131dan \u0130man, Hanefi \u00d6zcan, \u0130FAV Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2010.<\/em><br><em>\u0130man\u0131n Dinamikleri, Paul Tillich, Ankara Okulu Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2018.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerHristiyanl\u0131k\u2019ta \u0130man Fenomeni\u0130slam\u2019da \u0130man FenomeniHristiyanl\u0131k\u2019ta Ak\u0131l Fenomeni\u0130slam\u2019da Ak\u0131l FenomeniKaynaklar Hristiyanl\u0131k\u2019ta \u0130man Fenomeni Hristiyanl\u0131k\u2019ta iman, fiili bak\u0131mdan Tanr\u0131\u2019n\u0131n vahyetti\u011fi \u015feyi, onu vahyedenin Tanr\u0131 olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc kabul etmektir. \u0130man\u0131n sevk edicisi Tanr\u0131\u2019n\u0131n kendisidir ve vahyetti\u011finin de kendisi oldu\u011funa inan\u0131lmaktad\u0131r. Hristiyan teolojisine g\u00f6re bir teolo\u011fun iman olmaks\u0131z\u0131n teolog olamayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilimin ilkelerini, ermi\u015flerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne dayanan apa\u00e7\u0131k bilimden [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2926,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[12],"tags":[809,810,801],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2849"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2849"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2849\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2976,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2849\/revisions\/2976"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}