{"id":2992,"date":"2021-12-21T16:34:58","date_gmt":"2021-12-21T13:34:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=2992"},"modified":"2021-12-21T16:45:57","modified_gmt":"2021-12-21T13:45:57","slug":"ibn-sina-felsefesinde-nedensellik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ibn-sina-felsefesinde-nedensellik\/","title":{"rendered":"\u0130bni Sina Felsefesinde Nedensellik"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Nedenselligin_Onemi\">Nedenselli\u011fin \u00d6nemi<\/a><\/li><li><a href=\"#Nedensellik_Nedir\">Nedensellik Nedir?<\/a><\/li><li><a href=\"#Dort_Neden\">D\u00f6rt Neden<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibn_Sinada_Nedenselligin_Temellendirilmesi\">\u0130bn S\u00een\u00e2\u2019da Nedenselli\u011fin Temellendirilmesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Zorunlu-Mumkun_Varlik_Mahiyet_Ayrimi\">Zorunlu-M\u00fcmk\u00fcn \u2013 Varl\u0131k Mahiyet Ayr\u0131m\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Kaynaklar\">Kaynaklar<\/a><\/li><li><a href=\"#Referanslar\">Referanslar<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Nedenselligin_Onemi\"><strong>Nedenselli\u011fin \u00d6nemi<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130bn S\u00een\u00e2 felsefesinde nedensellik (illiyet) meselesine ge\u00e7meden evvel nedenselli\u011fin \u00f6nemine ve neli\u011fine dair konu\u015fmak gerekir. Bu ba\u011flamda \u015funu ifade edebiliriz ki \u0130sl\u00e2m d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde nedensellik, \u00f6nemine binaen bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn filozof olarak kabul g\u00f6rmesinin \u015fartlar\u0131ndan birisiydi. Bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn nedenselli\u011fi reddetmesi demek, akl\u0131n gereklerine direnmesi veyahut sofist bir tutum sergilemesi \u015feklinde alg\u0131lanmaktayd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc filozoflara g\u00f6re \u015feyler aras\u0131ndaki nedensel ba\u011f\u0131n yoklu\u011fu e\u015fyaya dair bilgimizin ortadan kalkmas\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla bilim in\u015fa etme imk\u00e2n\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131na yol a\u00e7maktayd\u0131. Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin nedensellik kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6ylemlerine dair \u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019\u00fcn, bu durumu bilimin ink\u00e2r\u0131na ve sofistik bir tavra yormas\u0131 da d\u00f6nemin felsef\u00ee tutumunda nedenselli\u011fin ehemmiyetini g\u00f6sterir mahiyettedir. Kind\u00ee <em>el-Felsefet\u00fc&#8217;l-\u00fbl\u00e2 <\/em>adl\u0131 eserinde bu duruma \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r: \u201cNeden bulunmaks\u0131z\u0131n ger\u00e7e\u011fin bilgisini elde edemeyiz. Her \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve s\u00fcreklili\u011finin nedeni ger\u00e7ekliktir (\u2026) Nedenin bilgisi, nedenlinin bilgisinden daha de\u011ferlidir. Ayr\u0131ca biz, bilgilerimizin her birinin nedenini bilirsek, ancak o zaman onlar\u0131 tam olarak bilmi\u015f oluruz.\u201d Dolay\u0131s\u0131yla klasik felsefede bilmenin ve dolay\u0131s\u0131yla bilim in\u015fa etmenin yolu, nesneler aras\u0131nda nedensel bir ili\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul\u00fcyle m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmekteydi.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Nedensellik_Nedir\"><strong>Nedensellik Nedir?<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/depositphotos_245291896-stock-photo-domino-effect-row-of-green.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3004\" width=\"321\" height=\"212\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/depositphotos_245291896-stock-photo-domino-effect-row-of-green.jpg 600w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/depositphotos_245291896-stock-photo-domino-effect-row-of-green-300x199.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 321px) 100vw, 321px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Burada nedenlik ile nedensellik aras\u0131nda ya da sebep ile illet aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmak gerekmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130sl\u00e2m d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde hi\u00e7bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr evrendeki olu\u015fu \u015fans ve tesad\u00fcf eseri olarak g\u00f6rmemekte, bilittifak her \u015feyin bir nedeninin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydiler. Hepsinin ortak kabul\u00fc, var olan ve de\u011fi\u015fen her \u015feyin bir nedeninin oldu\u011fu ve nedensiz hi\u00e7bir \u015feyin meydana gelmemesidir. Ancak s\u00f6z konusu nedenin ne oldu\u011fu ve kim oldu\u011fu hususuna gelindi\u011finde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler aras\u0131nda ihtilaf ba\u015flamaktad\u0131r. Daha sonra de\u011finece\u011fimiz \u00fczere filozoflar kimi felsef\u00ee kabulleri sebebiyle sebep ve sebepli aras\u0131nda zorunlu bir ili\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sebebin zorunlu olarak sonucu do\u011furdu\u011funu ifade ederlerken kel\u00e2mc\u0131lar b\u00f6yle bir zorunlulu\u011fun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddetmekteydiler. Filozoflar\u0131n aksine kel\u00e2mc\u0131lar sebep ile illet kavram\u0131 aras\u0131nda bir ayr\u0131ma giderler. Bu ayr\u0131m\u0131 K\u00e2d\u00ee Abd\u00fclcebb\u00e2r, <em>el-Mu\u011fn\u00ee<\/em> adl\u0131 eserinde \u015f\u00f6yle ifade etmektedir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSebebin bir \u015feyi ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 illetin ma\u2019l\u00fbl\u00fc gerektirmesi gibi bir ili\u015fki de\u011fildir; Sebep ancak f\u00e2ilin kudreti d\u00e2hilinde bulunan bir sonucu meydana getirmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir v\u00e2s\u0131ta olup, s\u00e2dece kullan\u0131lan bir \u00e2let gibidir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ifadelerden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere kel\u00e2mc\u0131lar filozoflar\u0131n, sebeplisini (sonucunu) zorunlu olarak do\u011furdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri sebebin esas\u0131nda illet olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Tanr\u0131\u2019n\u0131n bir \u015feyi var ederken yaln\u0131zca vas\u0131ta k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey olarak g\u00f6rmekteler. Ancak filozoflar kel\u00e2mc\u0131lar gibi sebep ile illet aras\u0131nda bir ayr\u0131ma gitmezler ve sebep ile m\u00fcsebbeb (sebepli) aras\u0131nda zorunlu bir ili\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederler. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130bn S\u00een\u00e2 felsefesinde nedenselli\u011fin anlam\u0131, nedenlerin zorunlu olarak sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011furmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. \u015eimdi de \u0130bn S\u00een\u00e2 felsefesinde kabul edilen nedenlere ve nedenlerin mahiyetlerine de\u011finmek gerekir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Dort_Neden\"><strong>D\u00f6rt Neden<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Aristoteles\u2019teki d\u00f6rtl\u00fc sebep \u015femas\u0131nda oldu\u011fu gibi -her ne kadar mahiyet itibariyle farkl\u0131 konumland\u0131rsa da- \u0130bn S\u00een\u00e2 da d\u00f6rt sebebin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmektedir. Bu sebepler; Madd\u00ee (hyle), S\u00fbr\u00ee (eidos), f\u00e2il (poi\u00eatik\u00f4n) ve g\u00e2\u00ee (telik\u00f4n) sebeplerdir: Madd\u00ee sebep, bir \u015feyin kendisinden meydana geldi\u011fi ve o \u015feyde olu\u015fturucu sebep olarak bulunan nedendir. S\u00fbr\u00ee neden, bir \u015feyi o \u015fey yapan ve maddenin t\u00fcr\u00fcn\u00fc ve \u015feklini olu\u015fturan sebeptir. F\u00e2il sebep, maddenin suret kazanmas\u0131 i\u00e7in etkide bulunan sebeptir. G\u00e2\u00ee sebep ise f\u00e2il sebebi bir \u015feyi yapmaya sevk eden ama\u00e7t\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir heykelin hammaddesi onun madd\u00ee sebebini, maddenin yontularak heykel \u015fekli almas\u0131 onun s\u00fbr\u00ee nedenini, s\u00f6z konusu yontma i\u015flemini yapan heykelt\u0131ra\u015f onun f\u00e2il sebebini ve heykelt\u0131ra\u015f\u0131 heykel yapmaya sevk eden ama\u00e7 da onun ga\u00ee sebebini olu\u015fturmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu nedenleri harici ve dahili nedenler olarak ikiye ay\u0131ran \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019ya g\u00f6re madde ve suret bir cismin mukavvim unsurlar\u0131 olmalar\u0131 hasebiyle dahili sebepler, f\u00e2il ve gaye de cisme dahil olmadan onun varl\u0131\u011f\u0131na d\u0131\u015far\u0131dan etki etmeleri hasebiyle harici sebepler olarak isimlendirilir.<a href=\"#_ftn1\">[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn S\u00een\u00e2 az \u00f6nce ifade etti\u011fimiz \u015fekliyle sebepleri dahili ve harici \u015feklinde tasnif ederken olgunluk d\u00f6nemi eseri olan <em>\u0130\u015f\u00e2r\u00e2t<\/em>\u2019da sebepleri, varl\u0131\u011f\u0131n sebepleri (f\u00e2il ve g\u00e2ye) ve mahiyetin sebepleri (madde ve s\u00fbret) \u015feklinde bir tasnife tabi tutmaktad\u0131r. Bu ayr\u0131m\u0131 varl\u0131k-mahiyet ayr\u0131m\u0131na de\u011findikten sonra ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Ibn_Sinada_Nedenselligin_Temellendirilmesi\"><strong>\u0130bn S\u00een\u00e2\u2019da Nedenselli\u011fin Temellendirilmesi<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130bn S\u00een\u00e2 i\u00e7in nedensellik, sadece madd\u00ee d\u00fcnyaya dair bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n de\u011fil, b\u00fct\u00fcn bir varl\u0131\u011fa dair a\u00e7\u0131klaman\u0131n temelini olu\u015fturmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ona g\u00f6re, sadece fiziksel nesneler aras\u0131nda de\u011fil, b\u00fct\u00fcn mevcutlar aras\u0131nda zorunlu bir sebep sonu\u00e7 ili\u015fkisi bulunmaktad\u0131r. Bu nedensellik anlay\u0131\u015f\u0131 ayn\u0131 zamanda Tanr\u0131\u2019dan madd\u00ee d\u00fcnyaya de\u011fin mevcutlar aras\u0131nda hiyerar\u015fik bir d\u00fczen belirlemektedir. Bundan dolay\u0131 \u0130bn S\u00een\u00e2 i\u00e7in nedenselli\u011fin temellendirilmesi ancak varl\u0131\u011f\u0131n hallerini inceleyen metafizikte m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re duyular bize \u015feyler aras\u0131ndaki zorunlu nedensel ba\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat edemez. Yani nedenselli\u011fin, sadece ampirik verilerden yola \u00e7\u0131karak ispat\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130bn S\u00een\u00e2, <em>Kit\u00e2bu\u2019\u015f-\u015eif\u00e2<\/em> adl\u0131 eserinin Metafizik b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bu hususa de\u011finmektedir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMutlak sebeplerin bilgisi, sebeplilerin [varl\u0131k] sebepleri oldu\u011funu \u00f6\u011frendikten sonra ortaya \u00e7\u0131kar. Sebepli olan \u015feylerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, kendilerinden \u00f6nce gelen \u015feylerle varl\u0131k bak\u0131m\u0131ndan ilgili olduklar\u0131na h\u00fckmederek, sebeplerin sebepliler i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumlamad\u0131k\u00e7a ak\u0131lda mutlak sebebin varl\u0131\u011f\u0131 ve bir sebep oldu\u011fu fikri te\u015fekk\u00fcl etmez. Duyular bize yaln\u0131zca bir ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 verir. \u0130ki \u015feyin art arda gelmesi ise birinin di\u011ferinin sebebi olu\u015funu zorunlu k\u0131lmaz Duyu (hiss) ve tecr\u00fcbenin sundu\u011fu verilerin \u00e7oklu\u011fu nedeniyle nefsin ikna olmas\u0131, bildi\u011fin gibi, kesinlik bildirmez.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn S\u00een\u00e2\u2019n\u0131n da ifade etti\u011fi \u00fczere duyular sebep ile sonu\u00e7 aras\u0131nda yaln\u0131zca bir ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 verir. Sebebin zorunlu olarak sonucu do\u011furdu\u011funu ve aralar\u0131nda zorunlu bir nedensel ili\u015fkinin bulundu\u011funu ancak ak\u0131l kavrar. Bundan dolay\u0131 da nedenselli\u011fin temellendirilmesi fizi\u011fin \u00f6tesinde yani ampirik verilerden yola \u00e7\u0131karak de\u011fil, ancak metafizikte kan\u0131tlanabilir. Metafizikte kan\u0131tlanan nedensellik, daha sonra fizik gibi tikel bilimlere bir ilke olarak verilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130sl\u00e2m filozoflar\u0131; birlik-\u00e7okluk, bizzat mevcut-bilaraz mevcut, basit-m\u00fcrekkep gibi farkl\u0131 ayr\u0131mlarla nedensellik ilkesini temellendirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ancak \u0130bn S\u00een\u00e2 bu temellendirmeyi kendi felsef\u00ee sisteminin belkemi\u011fini olu\u015fturan varl\u0131k-mahiyet, zorunlu-m\u00fcmk\u00fcn ayr\u0131m\u0131 \u00fczerinden yapmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla evvela bu ayr\u0131mlar \u00fczerinden nedenlerin (illetlerin) sonlu olup zorunlu bir nedene dayand\u0131\u011f\u0131 ispatlanacakt\u0131r. Ard\u0131ndan sebep-ile sebepli aras\u0131nda zorunlu bir ili\u015fki bulundu\u011fu, aralar\u0131na zamansal bir f\u00e2s\u0131la girmedi\u011fi ve sebepler (illetler) aras\u0131nda zorunlu bir hiyerar\u015fi oldu\u011fu ortaya konulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. Bu teorik izahlar neticesinde sebep ile sebepli aras\u0131nda birbirini zorunlu k\u0131lma anlam\u0131ndaki nedensellik ilkesi temellendirilmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Zorunlu-Mumkun_Varlik_Mahiyet_Ayrimi\">Zorunlu-M\u00fcmk\u00fcn \u2013 Varl\u0131k Mahiyet Ayr\u0131m\u0131<\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>\u0130bn S\u00een\u00e2, evvel\u00ee (\u00f6nsel) kabul etti\u011fi \u201cmevcut, \u015fey, zorunlu, m\u00fcmk\u00fcn ve m\u00fcmteni (imk\u00e2ns\u0131z)\u201d gibi kavramlar \u00fczerinden bir varl\u0131k taksimi yapar. Bu varl\u0131k taksiminde, b\u00fct\u00fcn her \u015feyin kendisinden varl\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131 biz\u00e2tihi zorunlu olan \u201czorunlu varl\u0131k\u201d, varl\u0131k ve yoklu\u011fa e\u015fit mesafede duran \u201cm\u00fcmk\u00fcn varl\u0131k\u201d ve varl\u0131\u011fa gelmesi imk\u00e2ns\u0131z olan \u201cm\u00fcmteni varl\u0131k\u201d kategorileri yer almaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fczerinde konu\u015fabilece\u011fimiz iki varl\u0131k alan\u0131 bulunmaktad\u0131r: \u201czorunlu varl\u0131k\u201d ve \u201cm\u00fcmk\u00fcn varl\u0131k\u201d. Bu ba\u011flamda \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019n\u0131n ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 iki temel ilkeden biri a) her m\u00fcmk\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n kendisi d\u0131\u015f\u0131nda bir sebebinin olmas\u0131 ikincisi de b) sebebi olan her m\u00fcmk\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n zorunlu bir sebep taraf\u0131ndan zorunlu k\u0131l\u0131nmas\u0131d\u0131r. Yani \u0130bn S\u00een\u00e2 i\u00e7in nedenlerin (illetlerin) birbirini var k\u0131lacak sonsuz bir sebepler zinciri kurmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla birbirinin sebebi \u015feklinde cereyan eden m\u00fcmk\u00fcn varl\u0131klar zincirinin ilk halkas\u0131nda, kendisinin varl\u0131k sebebi olan ve varl\u0131\u011f\u0131 z\u00e2t\u0131ndan olan zorunlu bir varl\u0131k bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn varl\u0131klar\u0131n sebebinin Tanr\u0131\u2019da son bulmas\u0131 gerekti\u011fini ifade ederek biz\u00e2tihi zorunlu olan bir varl\u0131\u011f\u0131n ispat\u0131n\u0131 yapt\u0131ktan sonra \u0130bn S\u00een\u00e2, varl\u0131\u011f\u0131 ve yoklu\u011fu e\u015fit olan m\u00fcmk\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n harici bir sebeple var k\u0131l\u0131nd\u0131ktan sonra zorunluluk vasf\u0131na sahip oldu\u011funu ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc varl\u0131\u011fa geldikten sonra (liz\u00e2tihi-ba\u015fkas\u0131 sebebiyle) zorunluluk vasf\u0131na sahip olmayan bir varl\u0131\u011f\u0131n ba\u015fka bir varl\u0131\u011fa sebep olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bundan dolay\u0131 zorunlulu\u011fu z\u00e2t\u0131ndan olan ve varl\u0131\u011f\u0131 ba\u015fkas\u0131na muhta\u00e7 olmayan Tanr\u0131\u2019n\u0131n sebeplisi de varl\u0131\u011fa geldikten sonra zorunlu bir varl\u0131k vasf\u0131na sahip olmaktad\u0131r. \u015eayet zorunlu bir varl\u0131k olmazsa o zaman m\u00fcmk\u00fcn\u00fcn varl\u0131k kazanma olgusu a\u00e7\u0131klanamaz. Bundan dolay\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan her \u015fey sebebine k\u0131yasla zorunlu olmad\u0131k\u00e7a var olamaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Varl\u0131klar\u0131 Zorunlu ve m\u00fcmk\u00fcn \u015feklinde bir taksime t\u00e2bi tuttuktan sonra \u0130bn S\u00een\u00e2 varl\u0131k ve mahiyet ayr\u0131m\u0131na de\u011finir. Bunun sebebi de \u015fudur: \u015eayet bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131 z\u00e2t\u0131ndan olmay\u0131p haric\u00ee bir sebepten dolay\u0131ysa o \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131 ile mahiyeti aras\u0131nda bir ayr\u0131m olmak durumundad\u0131r. Zorunlu varl\u0131kta imk\u00e2n s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onun varl\u0131\u011f\u0131 ile mahiyeti \u015feklinde bir ayr\u0131ma gidilememektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc zorunlu varl\u0131kta varl\u0131k ve mahiyet ayr\u0131m\u0131, mahiyete ilave varl\u0131k anlam\u0131n\u0131n ba\u015fka bir sebep taraf\u0131ndan verilmesini gerektirir ki bu da zorunlu varl\u0131\u011f\u0131n zorunlulu\u011funu ortadan kald\u0131rarak sonsuz bir sebepler zincirine sebebiyet vermektedir. B\u00f6ylesi bir durum da imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.&nbsp; Dolay\u0131s\u0131yla var olmas\u0131 ve yok olmas\u0131 e\u015fit olan bir m\u00fcmk\u00fcn\u00fcn varl\u0131k sahas\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 demek, varl\u0131\u011f\u0131n, onun imk\u00e2n\u0131na yani mahiyetine sonradan il\u00e2ve edildi\u011fi anlam\u0131na gelmektedir. B\u00f6yle bir ayr\u0131mla birlikte \u0130bn S\u00een\u00e2, daha \u00f6nce dahili ve harici olarak taksim etti\u011fi nedenleri ay-\u00fcst\u00fc varl\u0131klar s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman varl\u0131\u011f\u0131n ve mahiyetin sebepleri \u015feklinde bir taksime tabi tutmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcmk\u00fcn varl\u0131klar\u0131n varl\u0131k ve mahiyetleri aras\u0131nda bir ayr\u0131m oldu\u011funu, varl\u0131k anlam\u0131n\u0131n onlar\u0131n mahiyetlerine sonradan ilave edildi\u011fini, varl\u0131k verici neden olarak nedenler zincirinin en ba\u015f\u0131nda z\u00e2t\u0131 gere\u011fi zorunlu varl\u0131k olan Tanr\u0131\u2019n\u0131n bulundu\u011funu ve m\u00fcmk\u00fcn varl\u0131klar\u0131n Tanr\u0131\u2019dan ba\u015flayarak kendilerinin varl\u0131k sebeplerine nispetle zorunluluk vasf\u0131na sahip olduklar\u0131n\u0131 ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. \u015eimdi de sebep ile sebepli aras\u0131ndaki ili\u015fkinin mahiyetine de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>TEMEL ARG\u00dcMANLAR<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1008\" height=\"654\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2993\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x1.png 1008w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x1-300x195.png 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x1-768x498.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1008px) 100vw, 1008px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"798\" height=\"654\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2994\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x2.png 798w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x2-300x246.png 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x2-768x629.png 768w\" sizes=\"(max-width: 798px) 100vw, 798px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<ul><li>Sebep ile Sebepli aras\u0131nda zorunlu bir ili\u015fki bulunmaktad\u0131r.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\u0130bn S\u00een\u00e2\u2019ya g\u00f6re sebep (illet) sebeplisini (ma\u2019l\u00fbl) zorunlu olarak gerektirir. Bundan dolay\u0131 da varl\u0131k bak\u0131m\u0131ndan sebeplisinden \u00f6ncedir. Sebep ile sebepli aras\u0131nda zamansal bir f\u00e2s\u0131la yoktur. \u015eayet b\u00f6yle bir zamansal f\u00e2s\u0131lan\u0131n olmamas\u0131, sebebin sebep olma anlam\u0131n\u0131 zafiyete u\u011frat\u0131r. Ancak dikkat edilmelidir ki sebep ile sebepli aras\u0131nda zamansal bir f\u00e2s\u0131lan\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 varl\u0131k verme ve varl\u0131k alma a\u00e7\u0131s\u0131ndan metafizik z\u00e2t\u00ee sebepler ve sebepliler i\u00e7in s\u00f6z konusudur. Ancak ay-alt\u0131 \u00e2lemde sebeplerin bilfiil sebep olamamalar\u0131 ya da birtak\u0131m eksiklik ya da yetersizlikler bar\u0131nd\u0131rabilmeleri sebebiyle kimi zaman sebeplileriyle aralar\u0131nda zamansal bir f\u00e2s\u0131la bulunabilmektedir. Ancak sebep olarak g\u00f6r\u00fclen varl\u0131\u011f\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu sebep olma \u015fartlar\u0131 sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda ay-alt\u0131 \u00e2lemde de sebep ile sebepli aras\u0131nda zamansal bir f\u00e2s\u0131la girmeden bir birliktelik meydana gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>TEMEL ARG\u00dcMANLAR<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"411\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x3-1024x411.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2995\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x3-1024x411.png 1024w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x3-300x120.png 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x3-768x308.png 768w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/x3.png 1136w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<ul><li>Sebepler (illetler) aras\u0131nda zorunlu bir hiyerar\u015fi bulunmaktad\u0131r<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Sebepler aras\u0131nda zorunlu bir hiyerar\u015finin bulunmas\u0131 esas\u0131nda \u201cbirden bir \u00e7\u0131kar\u201d \u015feklinde form\u00fcle edilen bir ilkeye dayanmaktad\u0131r. Bu ilkeyi \u2013 her ne kadar fiziksel nedensellik ba\u011flam\u0131nda kullansa da \u2013 Aristoteles\u2019de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nitekim ona g\u00f6re bir tabiat\u0131n bir y\u00f6nden ayn\u0131 anda iki \u015feyin sebebi olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ona g\u00f6re bir sebep bir y\u00f6nden sadece bir \u015feye sebep olabilir. \u00d6rne\u011fin kula\u011f\u0131n tabiat\u0131, duymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ayn\u0131 anda hem g\u00f6r\u00fcp hem de i\u015fitemez. Yeni-Platoncular Aristo\u2019dan m\u00fclhemle bu sebeplilik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u201cbirden bir \u00e7\u0131kar\u201d form\u00fclasyonu \u00e7er\u00e7evesinde metafizik sahaya ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019da bu ilkeyi aynen kabul etmektedir. Bu ilke do\u011frultusunda Tanr\u0131\u2019dan ba\u015flamak suretiyle ay-alt\u0131 \u00e2lemdeki fiziksel nesnelere de\u011fin sebepler aras\u0131nda hiyerar\u015fik bir d\u00fczen oldu\u011fu fikri kabul edilmi\u015f olmaktad\u0131r. Bunun detay\u0131na sud\u00fbr teorisinde de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<ul><li><strong>Ay-\u00dcst\u00fc \u00c2lemde Nedensellik: Sud\u00fbr<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Zorunlu varl\u0131k olarak Tanr\u0131\u2019y\u0131 b\u00fct\u00fcn varl\u0131k zincirinin en ba\u015f\u0131na yerle\u015ftiren \u0130bn S\u00een\u00e2, di\u011fer b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n hiyerar\u015fik bir \u015fekilde Tanr\u0131\u2019dan sud\u00fbr etti\u011fini ifade etmektedir. Yukar\u0131da da de\u011findi\u011fimiz \u00fczere \u201cbirden ancak bir \u00e7\u0131kar\u201d ilkesi gere\u011fi hi\u00e7bir \u015fekilde bile\u015fiklik bar\u0131nd\u0131rmayan ve mutlak anlamda basit olan Tanr\u0131\u2019n\u0131n yaln\u0131zca bir sebeplisi olabilece\u011finden ondan tek bir varl\u0131k s\u00e2d\u0131r olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bile\u015fiklik esas\u0131nda imk\u00e2n\u0131 bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan Tanr\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle bir \u015fey m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019n\u0131n ifadesiyle mutlak basit olan Tanr\u0131\u2019dan \u0130lk Ak\u0131l sud\u00fbr eder. \u0130lk Ak\u0131l Tanr\u0131\u2019dan farkl\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131 ve mahiyeti ayr\u0131 oldu\u011fundan ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 harici bir sebebe bor\u00e7lu oldu\u011fundan dolay\u0131 mutlak anlamda basit olmay\u0131p kendinde bir \u00e7okluk bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Bu \u00e7okluk esas\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131 yetkinle\u015ftikten sonra \u0130lk\u2019e nispetle daha sonra kendisine ar\u0131z olmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130lk Ak\u0131l\u2019da \u0131) varl\u0131k imk\u00e2n\u0131na ili\u015fkin bir y\u00f6n \u0131\u0131) ba\u015fka bir sebep taraf\u0131ndan varl\u0131\u011fa getirilmek suretiyle zorunluluk vasf\u0131 kazanmas\u0131na nispetle ikinci bir y\u00f6n ve \u0131\u0131\u0131) \u0130lk\u2019i (Tanr\u0131) akletmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir y\u00f6n ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130lk Ak\u0131l\u2019\u0131n anlam d\u00fczeyinde sahip oldu\u011fu bu \u00e7okluk, kendisinin birden \u00e7ok sebeplisi olmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede Tanr\u0131\u2019y\u0131 akletmesiyle \u0130lk Ak\u0131l\u2019dan \u0130kinci Ak\u0131l, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n imk\u00e2n\u0131n\u0131 akletmesiyle birinci fele\u011fin (Atlas fele\u011fi) cirmi ve cevhere b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f z\u00e2t\u0131n\u0131 akletmesiyle de birinci fele\u011fin nefsi s\u00fbdur etmektedir. Bu hiyerar\u015fi onuncu ak\u0131l olan Faal Ak\u0131l\u2019a kadar devam etmektedir. Faal Ak\u0131l\u2019dan da olu\u015f ve bozulu\u015f \u00e2lemi olan ay-alt\u0131 \u00e2lem sudur eder. \u015eimdi de ay-alt\u0131 \u00e2lemde nedenselli\u011fin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<ul><li><strong>Ay-Alt\u0131 \u00c2lemde (Fiziksel) Nedensellik<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Faal Ak\u0131ldan ta\u015fmak suretiyle varl\u0131\u011fa gelen D\u00fcnya k\u00fcresindeki cisimler \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019ya g\u00f6re d\u00f6rt unsur ve d\u00f6rt unsurun bile\u015fenlerinden meydana gelmektedir. Bu d\u00f6rt unsur ba\u015fta olmak \u00fczere cisimsel cevherlerin her birinden birtak\u0131m fiiller s\u00e2d\u0131r olur. \u0130bn S\u00een\u00e2 bu fiillerin kayna\u011f\u0131n\u0131 tabiat fikri \u00e7er\u00e7evesinde birtak\u0131m kuvvetlere ba\u011flayarak a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Nitekim ona g\u00f6re nerde bir fiil varsa arkas\u0131nda o fiili m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak bir kuvvet vard\u0131r. Peki \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019y\u0131 do\u011faya i\u00e7kin \u00f6zler (tabiat) fikrini kabul etmesine iten sebep nedir? Bunun cevab\u0131 esas\u0131nda, onun Tanr\u0131 tasavvuru ve nedenler aras\u0131ndaki hiyerar\u015fi fikri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, fizik \u00e2lemde cereyan eden hareketlerin (niteliksel, niceliksel, konumsam, intikal) ancak tabiatlarla a\u00e7\u0131klanabilece\u011fi \u015feklindeki d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Nitekim \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019n\u0131n metafizi\u011finde resmedilen Tanr\u0131 tasavvurundan farkl\u0131 bir Tanr\u0131 tasavvuruna sahip ve bu ba\u011flamda illiyet (zorunlu nedensellik) fikrini kabul etmeyen kel\u00e2mc\u0131lar, madd\u00ee \u00e2lemdeki her bir olu\u015fun ilk f\u00e2ili olarak Tanr\u0131\u2019y\u0131 g\u00f6rmektedirler.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ba\u011flamda \u0130bn S\u00een\u00e2 tabiat fikrini ispat etmek i\u00e7in birtak\u0131m arg\u00fcmanlara ba\u015f vurmaktad\u0131r. Ona g\u00f6re bizler cisimlerin birtak\u0131m hareketler sergilediklerine \u015fahit oluyoruz. Bu hareketler cisimlerin z\u00e2t\u0131ndan kaynaklan\u0131yor olamaz. Aksi takdirde her bir cismin hareket ediyor olmas\u0131 gerekirdi ki bizler duran cisimleri de g\u00f6rmekteyiz. Ayn\u0131 \u015fekilde bu hareketler cisimlerin mahiyetinden de kaynaklan\u0131yor olamaz. \u015eayet b\u00f6yle olsayd\u0131 o zaman da b\u00fct\u00fcn cisimlerin ayn\u0131 hareketi sergilemeleri gerekirdi ki b\u00f6yle bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6zleme terstir. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019ya g\u00f6re cisimlerin hareketini sa\u011flayan \u015fey, onlarda bulunan ve onlara i\u00e7kin bir ilkeden kaynaklan\u0131yor olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nesnelere i\u00e7kin do\u011fa (tabiat) fikrini kabul eden \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019ya g\u00f6re do\u011falar\u0131n ertesinde ortaya \u00e7\u0131kan kuvvetler zorunlu olarak fiil do\u011furur. \u00d6rne\u011fin ate\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ate\u015fi ate\u015f yapan ve \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturan bir s\u00fbreti vard\u0131r. Bu s\u00fbreti (\u00f6z\u00fc) ertesinde ate\u015fte yak\u0131c\u0131l\u0131k \u015feklinde bir kuvvet ya da nitelik meydana gelmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ate\u015f \u00f6z\u00fc gere\u011fi yak\u0131c\u0131l\u0131k vasf\u0131na (f\u00e2il g\u00fc\u00e7) sahiptir. \u00d6z\u00fc gere\u011fi yanma vasf\u0131na (m\u00fcnfail g\u00fc\u00e7) sahip olan pamukla ate\u015f yan yana geldi\u011finde ate\u015f, tabiat\u0131 gere\u011fi araya herhangi bir zamansal f\u00e2s\u0131la girmeksizin zorunlu olarak pamu\u011fu yakmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda diyebiliriz ki fiziksel nedensellik ancak tabiatlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve tabiatlar\u0131 gere\u011fi olan f\u00e2il ve m\u00fcnfail g\u00fc\u00e7lerin kabul\u00fcyle m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. Ancak ay-\u00fcst\u00fc \u00e2lemdekinden farkl\u0131 olarak i\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00fcnyada, zorunlu olarak sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011furabilmeleri ve sonu\u00e7lar\u0131yla aralar\u0131nda zamansal bir f\u00e2s\u0131lan\u0131n olmamas\u0131 i\u00e7in nedenlerin birtak\u0131m \u015fartlara sahip olmalar\u0131 gerekir. \u00d6rne\u011fin ate\u015fin pamu\u011fu yakmas\u0131 i\u00e7in ate\u015f ile pamu\u011fun yan yana getirilmesi gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla sebebin kendisinde bulunmas\u0131 gereken ir\u00e2de ve tabiat, sebebe d\u0131\u015far\u0131dan gelerek onun bilfiil sebep olmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayan zaman, madde, ara\u00e7 vb. \u015fartlar sa\u011flanmadan ay-alt\u0131 \u00e2lemde sebeplerin tam anlam\u0131yla fiillerini icra etmeleri m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Buradan hareketle diyebiliriz ki sebepsel \u015fartlar\u0131n yoklu\u011fu durumunda sebep olarak g\u00f6r\u00fclen varl\u0131k esas\u0131nda bilfiil de\u011fil, yaln\u0131zca bilkuvve bir sebep olarak g\u00f6r\u00fclebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ancak s\u00f6z konusu \u015fartlar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda sebeplisini zorunlu k\u0131lacak bilfiil bir sebepten bahsedilebilir. B\u00f6ylece diyebiliriz ki ay-alt\u0131 \u00e2lemdeki sebepler \u015fartlar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131nda ve fiillerini icra edecekleri herhangi bir m\u00e2ni de vuku bulmad\u0131\u011f\u0131nda zorunlu olarak sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011fururlar.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131: &#8220;<a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/metafizigin-bir-bilim-olarak-insasi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"Metafizi\u011fin Bir Bilim Olarak \u0130n\u015fas\u0131\">Metafizi\u011fin Bir Bilim Olarak \u0130n\u015fas\u0131<\/a>&#8220;<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kaynaklar\"><strong>Kaynaklar<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Hakl\u0131, \u015eaban. \u201c\u0130bn S\u00een\u00e2 Felsefesinde \u201cF\u00e2il Neden\u201din (Etkin Neden), Nedensellik Sorunu A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ncelenmesi\u201d. <em>Marife Dergisi<\/em>. 4\/1. 2004.<br>\u0130bn S\u00een\u00e2<em>. Kit\u00e2bu\u2019\u015f-\u015eif\u00e2\u2019<\/em>: Fizik I, \u00e7ev. Muhittin Macit&amp;Ferruh&nbsp; \u00d6zpilavc\u0131, \u0130stanbul, Litera Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2004.<br>\u0130bn S\u00een\u00e2. <em>Kit\u00e2bu\u2019\u015f-\u015eif\u00e2\u2019<\/em>: Fizik II, \u00e7ev. Muhittin Macit &amp; Ferruh&nbsp; \u00d6zpilavc\u0131, \u0130stanbul, Litera Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2005.<br>\u0130bn S\u00een\u00e2. <em>\u0130\u015f\u00e2retler ve Tembihler<\/em>, \u00e7ev. Ali Durusoy &amp; Muhittin&nbsp; M\u00e2cit &amp; Ekrem Demirli, \u0130stanbul, Litera Yay\u0131nc\u0131l\u0131k,&nbsp; 2005.<br>\u0130bn S\u00een\u00e2. <em>Kit\u00e2bu\u2019\u015f-\u015eif\u00e2\u2019<\/em>: Metafizik I, \u00e7ev. Ekrem Demirli &amp;&nbsp; \u00d6mer T\u00fcrker, \u0130stanbul, Litera Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2004.<br>\u0130bn S\u00een\u00e2. Kit\u00e2bu\u2019\u015f-\u015eif\u00e2\u2019: Metafizik II, \u00e7ev. Ekrem Demirli &amp;&nbsp; \u00d6mer T\u00fcrker, \u0130stanbul, Litera Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2005.<br>\u0130bn S\u00een\u00e2. <em>\u2018Uy\u00fbnu\u2019l-hikme<\/em>, thk. Abdurrahm\u00e2n Bedev\u00ee, 2. bs.,&nbsp; Kuveyt &amp; Beyrut, Vek\u00e2letu\u2019l- Matb\u00fb\u2018\u00e2t &amp; D\u00e2ru\u2019l-Kalem, 1980.<br>K\u00e2d\u00ee Abd\u00fclcebb\u00e2r. <em>el-Mu\u011fn\u00ee f\u00ee ebv\u00e2bi\u2019t-tevh\u00eed ve\u2019l-\u2018adl. <\/em>Thk. Tevfik Tavil, S\u00e2id Zayid. K\u00e2hire: D\u00e2r\u00fc\u2019l-M\u0131sriyye li\u2019t-te\u2019l\u00eef ve\u2019t-terceme, 1963.<br>K\u0131l\u0131\u00e7, M. Fatih. <em>\u0130bn S\u00een\u00e2\u2019n\u0131n Sebeplilik Teorisi<\/em>. Doktora Tezi, \u0130stanbul \u00dcniversitesi, 2013.<br>K\u0131l\u0131\u00e7, M. Fatih. \u201c\u0130bn S\u00een\u00e2\u2019da Varl\u0131\u011f\u0131n \u0130lkesi\u201d. <em>\u015earkiyat \u0130lmi Ara\u015ft\u0131rmalar Dergisi<\/em>. S. 2. 2009.<br>Kind\u00ee. <em>Kit\u00e2b fi\u2019l-felsefeti\u2019l-\u00fbl\u00e2<\/em>. Kind\u00ee Felsefi Risaleler i\u00e7inde. thk. Mahmut Kaya 2:126-178. \u0130stanbul: Klasik Yay\u0131nlar\u0131, 2013.<br>Marmura, Michael E.\u201cAvicenna on Casual Priority\u201d, <em>Islamic Philosophy and Mysticism<\/em>, Ed. P. Morewedge, Delmar &amp; New York, Caravan Books, 1981, s. 65-83.<br>Marmura, Michael E. \u201c\u0130bn Sin\u00e2\u2019da Nedensel \u00d6ncelik Problemi\u201d. \u00c7ev. M. Farih K\u0131l\u0131\u00e7. <em>\u0130lem<\/em>. 2\/2. 2007.<br>\u00d6zalp, Hasan. \u201cTanr\u0131-Do\u011fa \u0130li\u015fkileri Ba\u011flam\u0131nda Metafiziksel Fail Neden: \u0130bn Sina \u00d6rne\u011fi\u201d.<em> \u0130sl\u00e2m\u00ee Ara\u015ft\u0131rmalar Dergisi<\/em>. 24\/3. 2013.<br>\u00dc\u00e7er, \u0130brahim Halil, \u201cAristoteles\u00e7i Dunamisin D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc: \u2018\u0130bn S\u00een\u00e2c\u0131 Do\u011fal \u0130sti\u2018d\u00e2d ve Teheyyu\u2019 Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine\u201d, <em>Nazariyat \u0130sl\u00e2m Felsefe ve Bilim Tarihi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi<\/em>. 2\/3 (Ekim 2015): 35-74.<br>\u00dc\u00e7er, \u0130brahim Halil. \u201c\u0130bn S\u00een\u00e2\u2019n\u0131n Miza\u00e7 Tan\u0131m\u0131 \u00dczerine: e\u015f-\u015eif\u00e2\/el-Kevn ve\u2019l-fes\u00e2d, VI\u2019n\u0131n Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Bir Analizi\u201d. <em>\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Miza\u00e7 Teorileri<\/em>. ed. M. Zahit Tiryaki &#8211; K\u00fcbra Bilgin Tiryaki. 97-123. Ankara: Nobel Kitap, 2016.<\/p>\n\n\n\n<h2><span id=\"Referanslar\"><strong>Referanslar<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> Burada meselenin rahat anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in suret ve madde, heykelin fiziksel yap\u0131s\u0131yla anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6rnek Aristo ve di\u011fer Me\u015f\u015f\u00e2\u00ee filozoflar\u0131n eserlerinde g\u00f6r\u00fclse de onlara g\u00f6re suret (eidos) heykelin d\u0131\u015fta tezah\u00fcr eden bi\u00e7imi de\u011fildir. Onlar genelde d\u0131\u015fta tezah\u00fcr eden bi\u00e7imi \u201cmorphe\u201d kelimesiyle ifade ederler. Ancak suret, bir \u015feyi o \u015fey yapan, d\u0131\u015farda tek ba\u015f\u0131na var olamayan ve yaln\u0131zca bir mahalde -ki o maddedir- var olabilen bir cevherdir. Suret, maddeyle birle\u015fti\u011finde art\u0131k ayr\u0131 ayr\u0131 madde (hyle) ve suret (eidos) de\u011fil tek bir cevher olan ve cismi g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref2\"><\/a>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref3\"><\/a>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerNedenselli\u011fin \u00d6nemiNedensellik Nedir?D\u00f6rt Neden\u0130bn S\u00een\u00e2\u2019da Nedenselli\u011fin TemellendirilmesiZorunlu-M\u00fcmk\u00fcn \u2013 Varl\u0131k Mahiyet Ayr\u0131m\u0131KaynaklarReferanslar Nedenselli\u011fin \u00d6nemi \u0130bn S\u00een\u00e2 felsefesinde nedensellik (illiyet) meselesine ge\u00e7meden evvel nedenselli\u011fin \u00f6nemine ve neli\u011fine dair konu\u015fmak gerekir. Bu ba\u011flamda \u015funu ifade edebiliriz ki \u0130sl\u00e2m d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde nedensellik, \u00f6nemine binaen bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn filozof olarak kabul g\u00f6rmesinin \u015fartlar\u0131ndan birisiydi. Bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn nedenselli\u011fi reddetmesi demek, akl\u0131n gereklerine [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":3004,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[147],"tags":[830,614,832,829,831],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2992"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2992"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3006,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2992\/revisions\/3006"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}