{"id":3724,"date":"2020-09-09T11:05:25","date_gmt":"2020-09-09T08:05:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3724"},"modified":"2022-10-14T18:09:47","modified_gmt":"2022-10-14T15:09:47","slug":"ibni-haldun-mukaddime-ve-iktisat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ibni-haldun-mukaddime-ve-iktisat\/","title":{"rendered":"\u0130bni Haldun, Mukaddime ve \u0130ktisat"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Hayat_Hikayesi\">Hayat Hik\u00e2yesi<\/a><\/li><li><a href=\"#Mukaddime\">Mukaddime<\/a><\/li><li><a href=\"#Mukaddimede_Iktisat\">Mukaddime\u2019de \u0130ktisat<\/a><\/li><li><a href=\"#Sonuc\">Sonu\u00e7<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h3><span id=\"Hayat_Hikayesi\"><strong><em>Hayat Hik\u00e2yesi<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>1332 y\u0131l\u0131n\u0131n 28 May\u0131s\u2019\u0131nda do\u011fmu\u015f Abdurrahman bin Muhammed bin Haldun bin Hasan. Serin ve mistik bir Tunus ak\u015fam\u0131nda tek g\u00f6z\u00fc k\u00f6r, bedevi bir hekimin ellerinde gelmi\u015f d\u00fcnyaya. Peygamberin soyundan oldu\u011fu i\u00e7in Tunus\u2019ta \u00e7ok\u00e7a h\u00fcrmet g\u00f6ren \u0130bni Haldun, refah i\u00e7erisinde bir \u00e7ocukluk ge\u00e7irmi\u015f. En b\u00fcy\u00fck zevki ku\u015f beslemekmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>E\u011fitim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Tevbe Medresesinde \u00e7ok\u00e7a soru sormas\u0131 sebebiyle derslerden at\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. B\u00f6yle zamanlarda elinde kocaman kitaplarla g\u00fcl bah\u00e7elerinde vaktini ge\u00e7irirmi\u015f. Medreseyi bir \u015fekilde tamamlayan \u0130bni Haldun babas\u0131n\u0131n vesilesiyle \u00fclkenin sultan\u0131 \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n k\u00e2tip yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revine atanm\u0131\u015f. Bu g\u00f6rev sebebiyle sultanla beraber pek \u00e7ok sefere \u00e7\u0131km\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir sefer d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc Tunus\u2019ta ortaya \u00e7\u0131kan bir veba y\u00fcz\u00fcnden anne ve babas\u0131n\u0131 evlerinde vefat etmi\u015f bir vaziyette bulmu\u015f. Bu a\u011f\u0131r kay\u0131p sonras\u0131 \u0130bni Haldun ilim tahsili i\u00e7in beyaz esvab\u0131n\u0131 giyip bedevilerin i\u00e7erisine girmi\u015f. Ve onlar\u0131n hareketlerini an be an g\u00f6zlemleyerek bu g\u00f6zlemlerini kaydetmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcn birinde G\u0131rnata\u2019y\u0131 fetheden \u0130bni \u0130shak, \u0130bni Haldun\u2019u yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f. Fakat \u0130bni Haldun kendisine iftira atan bir saray g\u00f6revlisini d\u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in g\u00f6revi pek uzun s\u00fcrmemi\u015f. \u00dcstelik \u00fclkeden de kovulmu\u015f. Art\u0131k s\u0131\u011f\u0131nacak bir \u00fclkesi bile olmayan bu b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr metruk ve izbe bir yer olan \u0130bni Selame Kalesinde ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015f. Ne ac\u0131d\u0131r ki zaman\u0131n\u0131n fersah fersah \u00f6tesinde olan me\u015fhur eseri Mukaddime\u2019yi bu izbe yerde tamamlam\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Mukaddime\u2019deki baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler kendilerini Tanr\u0131n\u0131n bir g\u00f6lgesi gibi g\u00f6ren zaman\u0131n sultanlar\u0131n\u0131 epey k\u0131zd\u0131rm\u0131\u015f. \u0130bni Haldun\u2019u \u00f6ld\u00fcrmek istemi\u015fler. Bu suikast giri\u015fimlerinden kurtulmak i\u00e7in bir g\u00fcn \u0130skenderiye\u2019ye giden bir geminin y\u00fck ambar\u0131na ka\u00e7ak binmi\u015f \u0130bni Haldun. K\u0131rk g\u00fcn i\u00e7erisinde \u0130skenderiye\u2019ye varm\u0131\u015f. Oradan Kahire\u2019ye ge\u00e7mi\u015f. Nihayet Kahire\u2019de k\u0131ymeti bilinen b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Kahire Medresesi ba\u015f m\u00fcderrisli\u011fine getirilmi\u015f. Hatta \u00fcn\u00fcn\u00fc Timur\u2019un bile duydu\u011fu ve \u0130bni Haldun\u2019u bir ziyafette misafir etti\u011fi bile s\u00f6ylenir.<\/p>\n\n\n\n<p>1406 y\u0131l\u0131n\u0131n 19 Mart\u2019\u0131nda bah\u00e7esinde besledi\u011fi kimsesiz k\u00f6peklerin, koyun ve ineklerin aras\u0131nda geriye pek \u00e7ok k\u0131ymetli eser b\u0131rakarak d\u00e2r-\u0131 bek\u00e2ya irtihal etmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mukaddime\"><strong><em>Mukaddime<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130bni Haldun\u2019u pek \u00e7ok unvan ile tavsif edebiliriz. Tarih\u00e7i, k\u0131raat ve f\u0131k\u0131h \u00e2limi, siyaset bilimci, iktisat\u00e7\u0131, sosyolog\u2026 Bu kadar unvana sahip \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn kitab\u0131n\u0131n da elbette pek \u00e7ok konuyu i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 normaldir. Ana hatlar\u0131yla bakacak olursak Mukaddime i\u00e7in \u015funlar\u0131 s\u00f6yleyebiliriz; asabiyet, medeniyet, umran, ticaret, din, bilim, sanat, e\u011fitim, siyaset, iktisat, gibi pek \u00e7ok konuyu tarihsel esaslar\u0131 ve sosyolojik etkenleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131p de\u011ferlendiren, iki cilt, alt\u0131 b\u00f6l\u00fcmden m\u00fcte\u015fekkil bir kitapt\u0131r. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Mukaddime kimilerine g\u00f6re bir sosyoloji klasi\u011fi, kimilerine g\u00f6re iktisat ya da ba\u015fka sosyal bilim alan\u0131na ait bir klasik. Hangi alana ait bir klasik oldu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131 olsa da Mukaddime\u2019nin teorik kavramlarla ilk defa kuramsal bir yap\u0131 in\u015fa etti\u011fi hususunda neredeyse t\u00fcm bilim camias\u0131 ittifak halindedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bni Haldun\u2019u politik-ekonominin, tarih felsefesinin ve sosyolojinin kurucusu olarak g\u00f6renlerin yan\u0131 s\u0131ra onun Umran ad\u0131nda yeni bir ilim dal\u0131 in\u015fa etti\u011fini de iddia edenler vard\u0131r. Umran \u0130lmi iddia sahiplerine g\u00f6re; tarihte daha \u00f6nce olup bitenler ile daha sonra olacak olanlar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 hususunda bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131rmaya yarar. \u0130\u015fte bu Umran \u0130lmi Mukaddime\u2019de sistemli bir \u015fekilde bulunmaktad\u0131r. Fakat daha sonra geli\u015ftirilmemi\u015f, \u0130bni Haldun ile ba\u015flay\u0131p bitmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mukaddime tarih i\u00e7erisinde pek \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc etkilemi\u015ftir. Nietzche gibi ayk\u0131r\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn, Che Guevara gibi bir hareket adam\u0131n\u0131n ba\u015fucu kitab\u0131 oldu\u011fu bilinmektedir. Bu t\u00fcrden iki farkl\u0131 gruba hitap edebiliyor olmas\u0131 dikkate \u015fayand\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Mukaddime\u2019nin kendinden sonraki sosyal bilimler \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na zaman ve mek\u00e2n \u00fcst\u00fc bir etkide bulundu\u011fu ink\u00e2r edilemez bir ger\u00e7ektir. Biz bu yaz\u0131m\u0131zda Mukaddime\u2019nin genel anlamda iktisat alan\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u00f6zetlemeye gayret edece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mukaddimede_Iktisat\"><strong><em>Mukaddime\u2019de \u0130ktisat<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p><strong><em>Halk\u0131n Refah Seviyesi Umran\u0131n \u00c7oklu\u011funa Ba\u011fl\u0131d\u0131r<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bni Haldun\u2019a g\u00f6re bir \u015fehirde ya\u015fayan insan say\u0131s\u0131 ne kadar fazla olursa orada emek o kadar fazla olur. Ve bu emek fazlal\u0131\u011f\u0131 do\u011fru \u015fekilde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda o \u015fehre zenginlik getirir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMalum ve sabit bir \u015feydir ki, hi\u00e7bir insan mai\u015feti itibariyle ihtiya\u00e7 duydu\u011fu hususlar\u0131 teminde m\u00fcstakil de\u011fildir. Umranlar\u0131 cihetinden t\u00fcm insanlar bu hususta yekdi\u011ferine yard\u0131mc\u0131 olurlar. \u0130nsanlardan bir taifenin, birbirine yard\u0131m etmek suretiyle istihsal ettikleri ihtiya\u00e7 maddeleri, istihsale kat\u0131lanlar\u0131n adedinden kat kat fazla insan\u0131n zaruri (ve iptidai) ihtiya\u00e7 a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapat\u0131r.\u201d<a href=\"#_edn1\" id=\"_ednref1\">[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130mdi bir kasaba veya \u015fehir halk\u0131, (i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc yaparak) t\u00fcm emeklerini, zaruri (g\u0131da) maddeleri ve ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde tevzi edince, bu hususta bahis konusu emeklerin asgarisi (zaruri ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 temin i\u00e7in) k\u00e2fi gelir. Geriye kalan emeklerin t\u00fcm\u00fc, zaruri ihtiya\u00e7 maddeleri \u00fczerine zait olarak baki kal\u0131r. Bu da, refaha, refah\u0131n getirdi\u011fi adet ve itiyatlara ve di\u011fer \u015fehir halk\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 hususlara harcan\u0131r. \u00d6b\u00fcr \u015fehirdeki halk kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve de\u011ferini vererek (s\u00f6z konusu asgari emek \u00fczerine zait olan emekle istihsal edilen ihtiya\u00e7 fazlas\u0131 mallar\u0131) onlardan temin ederler. Netice olarak (mal ihra\u00e7 eden belde ve kavimler) bu yoldan zenginlikten bir pay ve nasip al\u0131rlar.\u201d<a href=\"#_edn2\" id=\"_ednref2\">[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Kazan\u00e7 Eme\u011fin De\u011ferinden \u0130barettir<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bni Haldun mal\u0131n de\u011ferinin onda i\u00e7kin olan eme\u011fin miktar\u0131na e\u015fit oldu\u011funu s\u00f6yleyerek 18. y\u00fczy\u0131l ve sonras\u0131n\u0131n emek-de\u011fer kuramlar\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir. \u00dclkenin zenginli\u011fini, 17.-18. y\u00fczy\u0131l Merkantilistlerinin aksine, paraya (alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015fe) de\u011fil, mal ve hizmet \u00fcretimine ba\u011flamakla daha \u00fcst\u00fcn bir kavray\u0131\u015f sergilemektedir.<a href=\"#_edn3\" id=\"_ednref3\">[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKazan\u00e7 eme\u011fin de\u011ferinden ibarettir. (Mekasib, k\u0131yem-i amaldan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u0130stihsal edilen bir mal\u0131n ve hizmetin k\u0131ymeti, onu elde etmek i\u00e7in harcanan eme\u011fin de\u011ferine tekab\u00fcl eder. Harcanan emeklerin de\u011ferleri neyse sa\u011flanan kazan\u00e7lar da odur.)\u201d<a href=\"#_edn4\" id=\"_ednref4\">[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Mal\u0131n de\u011feri ona harcanan emekle \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Fakat \u00e7ok emek harcamakla beraber de\u011feri artan mal\u0131n topluma getirisi ne olur? \u0130bni Haldun bu soruyu \u015f\u00f6yle cevaplar; \u201charcanan emekler art\u0131nca bunun emek sahipleri aras\u0131ndaki de\u011feri de artm\u0131\u015f ve bu suretle zaruri olarak onlar\u0131n kar ve kazan\u00e7lar\u0131 da \u00e7o\u011falm\u0131\u015f olacak. Refah ve zenginlik ahvali, onlar\u0131 refaha ve bunun ihtiya\u00e7 vaziyetine getirdi\u011fi meskenlerin ve elbiselerin g\u00fczelle\u015ftirilmesi, alet ve edevat\u0131n, kap ve kaca\u011f\u0131n iyile\u015ftirilmesi, hizmet\u00e7iler ve binekler edinilmesi durumuna davet edecektir.\u201d<a href=\"#_edn5\" id=\"_ednref5\">[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Pazarda Fiyat Endeksini Belirleyen Unsur<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bni Haldun \u015f\u00f6yle der; \u201cbir \u015fehir b\u00fcy\u00fcr, geli\u015fir ve n\u00fcfusu \u00e7o\u011fal\u0131rsa, g\u0131da ve onun yerine kaim olan zaruri ihtiya\u00e7 maddelerinin fiyatlar\u0131 d\u00fc\u015fer ve ucuzlar. Kat\u0131kl\u0131k, meyve ve ona ba\u011fl\u0131 olan l\u00fcks maddelerin fiyatlar\u0131 ise y\u00fckselir, pahal\u0131la\u015f\u0131r. \u015eehrin n\u00fcfusu azal\u0131r ve umran\u0131 zay\u0131flarsa, bu sefer de bunun tersi bir durum ortaya \u00e7\u0131kar.\u201d<a href=\"#_edn6\" id=\"_ednref6\">[6]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Bunun sebebi \u0130bni Haldun\u2019a g\u00f6re \u015fudur; n\u00fcfusu fazla olan \u015fehirlerde insanlar kendilerine yetecek kadar hatta ihtiya\u00e7lar\u0131ndan daha fazla asli g\u0131da \u00fcretiminde bulunurlar. Bu sebeple b\u00f6yle \u015fehirlerde asli g\u0131da talebi pek fazla olmazken l\u00fcks g\u0131da talebi \u00e7ok fazla olur. Ve bu talep fazlal\u0131\u011f\u0131 pe\u015fi s\u0131ra l\u00fcks g\u0131da fiyatlar\u0131nda art\u0131\u015f\u0131 getirir. \u015eehir \u00e7ok daha fazla geli\u015fim g\u00f6sterirse o zaman hem asli hem de l\u00fcks g\u0131da fiyatlar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fcfusu az \u015fehirlerde ise asli g\u0131da \u00fcretimi n\u00fcfusu fazla \u015fehirlere g\u00f6re iyi seviyede olmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, \u015fehir insanlar\u0131n\u0131n yapaca\u011f\u0131 al\u0131\u015f-veri\u015fte \u00f6ncelik asli g\u0131dan\u0131n olacakt\u0131r. Ve bu talep fazlal\u0131\u011f\u0131 pe\u015fi s\u0131ra asli g\u0131da fiyatlar\u0131nda art\u0131\u015f\u0131 getirecektir. B\u00f6yle \u015fehirlerde kimsenin l\u00fcks g\u0131daya ehemmiyet vermemesi de l\u00fcks g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesine sebep olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u0130htik\u00e2r<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u015eehirlerdeki tecr\u00fcbeli ve basiretli zevat aras\u0131nda \u201cfiyatlar\u0131n y\u00fckselme zaman\u0131n\u0131 kollamak \u00fczere hububat\u0131n ihtik\u00e2r\u0131 me\u015fum bir hadisedir, faydas\u0131 telef olur, h\u00fcsranla neticelenir\u201d diye me\u015fhur olmu\u015ftur.\u201d<a href=\"#_edn7\" id=\"_ednref7\">[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bni Haldun tecr\u00fcbeli zevat\u0131n bu d\u00fc\u015f\u00fcncesine kat\u0131l\u0131r ve \u015f\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klamada bulunur; \u201cen do\u011frusunu Allah bilir ama bunun sebebi \u015fu olsa gerektir; halk, g\u0131daya olan ihtiya\u00e7lar\u0131 sebebiyle bu hususta para harcamak zorundad\u0131r. Nefsin (istemeyerek ve mecbur kalarak harcad\u0131\u011f\u0131) o paralarla olan alakas\u0131 (para elden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra da) devam eder, g\u00f6z\u00fc onda kal\u0131r. Nefislerle onlara ait mallar\u0131n aras\u0131ndaki alakan\u0131n s\u00fcrmesinde ve ki\u015finin g\u00f6z\u00fcn\u00fcn mal\u0131nda olmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u015fer, (zarar, u\u011fursuzluk) vard\u0131r ve bu \u015ferrin vebali ve zarar\u0131 da o mal\u0131 meccanen alm\u0131\u015f olana aittir. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmeden al\u0131nan mal ve para, onu alana talihsizlik getirir.\u201d<a href=\"#_edn8\" id=\"_ednref8\">[8]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Vergi<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBilinmelidir ki, devletlerin ve hanedanl\u0131klar\u0131n ilk zamanlar\u0131nda vergi, tevziat (ve m\u00fckelleflerin \u00f6dedikleri miktarlar) itibari ile az, ama h\u00e2s\u0131lat ve varidat itibari ile \u00e7ok olur. (Fertler az vergi \u00f6der ama toplanan vergi b\u00fcy\u00fck bir yek\u00fbn tutar.) Devletlerin ve hanedanl\u0131klar\u0131n son zamanlar\u0131nda ise bilakis vergi, tevziat itibari ile \u00e7ok ama h\u00e2s\u0131lat itibari ile az olur.\u201d <a href=\"#_edn9\" id=\"_ednref9\">[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bni Haldun\u2019a g\u00f6re bunun b\u00f6yle olmas\u0131n\u0131n sebebi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde hanedanl\u0131klar\u0131n refah ve n\u00fcfus seviyesinin artmas\u0131d\u0131r. Devlet kuruldu\u011fu ilk zamanlarda bedevilik stat\u00fcs\u00fcndedir. Ve bu stat\u00fcde halk\u0131n ve hanedanl\u0131k mensuplar\u0131n\u0131n refah seviyesi d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. B\u00f6yle bir ortamda vergiler de d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r. Vergilerin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 ise halk\u0131 mutlu edecek ve onlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya te\u015fvik edecektir. Halk \u00e7al\u0131\u015f\u0131p emek fazlala\u015ft\u0131k\u00e7a, refah y\u00fckselecek, zaman ge\u00e7tik\u00e7e de n\u00fcfus artacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131k bedevilik stat\u00fcs\u00fcnden \u00e7\u0131kan devlette \u201chalk ve hanedanl\u0131k mensuplar\u0131 maharet nevinden (daha iyisini arzu etme \u00e7e\u015fidinden) huylar edinirler. \u0130\u00e7ine g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f olduklar\u0131 nimetler ve refah sebebiyle adetleri, itiyatlar\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00e7o\u011fal\u0131r.\u201d<a href=\"#_edn10\" id=\"_ednref10\">[10]<\/a> Bu durum da vergide zam yapmay\u0131 gerekli k\u0131lar. Ve s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde vergiler s\u00fcrekli zamlan\u0131r. Zam alan vergiler halk\u0131n motivasyonunu k\u0131rar. Ve halk isteksiz \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Emek seviyesi d\u00fc\u015fer. Fakat refah seviyesi ayn\u0131 kal\u0131r. Bu sebeple vergilerde art\u0131\u015f devam eder. Devlet y\u0131k\u0131l\u0131ncaya kadar bu d\u00f6ng\u00fcden kurtulamaz.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Hazine\/G\u00f6m\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBilinmelidir ki, \u015fehirlerdeki akl\u0131 zay\u0131f ki\u015filerden bir\u00e7o\u011fu topra\u011f\u0131n alt\u0131ndan mal ve para \u00e7\u0131karmak i\u00e7in h\u0131rsla \u00e7al\u0131\u015fmakta. Bu yoldan kazan\u00e7 (ve servet) sahibi olmay\u0131 istemekle, evvelki milletlere ait mallar\u0131n (ve k\u0131ymetli e\u015fyan\u0131n) t\u00fcm\u00fcn\u00fcn yer alt\u0131nda sakl\u0131 oldu\u011funa, hepsinin \u00fczerlerinin sihirli t\u0131ls\u0131mla m\u00fch\u00fcrl\u00fc oldu\u011funa, onun ilmine vak\u0131f olan ve onu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yan\u0131nda buhur, dua ve kurban bulunduran bir kimseden ba\u015fka hi\u00e7bir kimsenin o m\u00fchr\u00fc bozamayaca\u011f\u0131na itikat etmektedirler.\u201d<a href=\"#_edn11\" id=\"_ednref11\">[11]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Bu uzun c\u00fcmlenin ard\u0131ndan \u0130bni Haldun be\u015f sayfa boyunca define arayanlar\u0131n ba\u015fvurduklar\u0131 y\u00f6ntemleri ve bu \u00e7abalar\u0131n\u0131n gereksizli\u011fini uzun uzun anlat\u0131yor. Define ile ge\u00e7im sa\u011flaman\u0131n bir t\u00fcr acizlik oldu\u011funu ve k\u0131sa yoldan para kazanmak isteyen kurnaz kimselerin, doyumsuz arzular\u0131n\u0131 tatmin edebilmelerini sa\u011flayan tekinsiz bir kaynak oldu\u011fundan dem vuruyor. \u00d6rnekler veriyor, kasidelerle bu t\u00fcrden kimseleri zammediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Fakat kolay yoldan zenginlik getiren definenin toplumun ekonomik yap\u0131s\u0131na ne gibi zararlar verece\u011fini i\u015flemiyor. Sadece bu yolun sahtek\u00e2rl\u0131ktan \u00f6te bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve \u00e7al\u0131\u015fmaya te\u015fvik ediyor. \u0130bni Haldun\u2019un \u00fclkenin refah\u0131n\u0131 art\u0131rmada gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ana etkeni hat\u0131rlarsak ni\u00e7in bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc fazlaca uzatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve definecileri neden bu kadar zemmetti\u011fini anlar\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bni Haldun\u2019a g\u00f6re devletin refah\u0131n\u0131 art\u0131ran en \u00f6nemli etken emektir. Ne kadar emek o kadar zenginlik. Hatta yukar\u0131da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi \u0130bni Haldun\u2019a g\u00f6re kazan\u00e7, eme\u011fin de\u011ferinden ibaret. Yani \u00fclke insanlar\u0131n\u0131n adaletli bir \u015fekilde zenginle\u015febilmesi ve \u00fclkenin nominal seviyede b\u00fcy\u00fcme g\u00f6sterebilmesi i\u00e7in gerekli olan \u015fey eme\u011fin fazlal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Defineciler ise emeksiz kazanc\u0131n pe\u015findedirler. Hal b\u00f6yle olunca definecilik \u00fclkenin ekonomik di\u015flilerinin i\u015fleyi\u015fini etkileyecek bir unsur olup insanlar aras\u0131ndaki e\u015fitli\u011fi bozabilecek tehlikeli bir kazan\u00e7 t\u00fcr\u00fc. Belki de define yoluyla zengin olan bir tak\u0131m kurnaz kimseler \u00fclkenin di\u011fer insanlar\u0131n\u0131 da emeksiz kazanca te\u015fvik etmi\u015f olacak ve \u00fclkeyi ayakta tutan, ilerletip, geli\u015ftiren halk eme\u011fine zarar vermi\u015f olacak. Tabii bunlar \u0130bni Haldun ad\u0131na yap\u0131lm\u0131\u015f tahminler. Mukaddime \u00fczerinden \u0130bni Haldun\u2019un ni\u00e7in definecilere sert bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayam\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Makam\/Mevki Servet Getirir<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cG\u00f6r\u00fcyoruz ki, makam ve itibar sahibi olan bir ki\u015fi mai\u015fet \u00e7e\u015fitlerinin t\u00fcm\u00fcnde makam sahibi olmayan bir kimseden zenginlik ve servet bak\u0131m\u0131ndan daha fazlad\u0131r. Bunun sebebi \u015fudur; (siyasi ve idari itibar ve) makam sahibi olan bir \u015fahsa (\u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit) amellerle (ve emekler harcanarak) hizmet edilir. Yaranma (ve himaye cihetinden) makam\u0131na ihtiya\u00e7 duyma sebebiyle amellerle ona yakla\u015f\u0131l\u0131r. \u0130mdi halk, ister zaruri, ister haci, ister kemali olsun, b\u00fct\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131nda amel (ve emekleri) ile ona yard\u0131mc\u0131 olur. Bu suretle s\u00f6z konusu t\u00fcm amellerin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan (y\u00fcksek) k\u0131ymetler onun kazanc\u0131na olur. B\u00f6ylece o, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir bedel (ve para) sarf edilmesi hususiyetine sahip olan t\u00fcm i\u015flerde, halk\u0131 bedelsiz (ve bedava) \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Bu suretle bahis konusu amellerin (ve emeklerin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan iktisadi) k\u0131ymetler onun kuca\u011f\u0131na y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f olur.\u201d<a href=\"#_edn12\" id=\"_ednref12\">[12]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Sonuc\"><strong><em>Sonu\u00e7<\/em><\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Mukaddime yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden bug\u00fcne pek \u00e7ok alana ve pek \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcre kaynakl\u0131k etmi\u015f b\u00fcy\u00fck bir eser. Tarihi olaylar\u0131 oldu\u011fu gibi ele almakla kalmay\u0131p o olaylar\u0131n i\u00e7sel sebeplerini psikolojik, sosyolojik, ekonomik ve politik a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirerek ge\u00e7mi\u015fi sistemli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla g\u00f6zden ge\u00e7iren, gelece\u011fe temkinli bir \u015fekilde bakan b\u00fcy\u00fck bir kitap. Di\u011fer sosyal bilimler alanlar\u0131nda oldu\u011fu gibi iktisat alan\u0131nda da s\u00f6yledikleri kendisinden sonrakilere yeni ufuklar a\u00e7m\u0131\u015f. Adam Smith, William Petty, Saint Simon, Karl Marx, Thomas Robert Malthus, Micheal Porter gibi pek \u00e7ok iktisat\u00e7\u0131y\u0131 etkilemi\u015f ve uzun y\u0131llar pek \u00e7ok iktisat\u00e7\u0131 i\u00e7in ula\u015f\u0131lmas\u0131 ve a\u015f\u0131lmas\u0131 zor bir zirve olarak kalm\u0131\u015f. Biz bu yaz\u0131m\u0131zda Mukaddime\u2019nin muhtelif yerlerine serpi\u015ftirilmi\u015f iktisat metinlerini toplay\u0131p \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Dolayl\u0131 olarak iktisatla alakal\u0131 baz\u0131 metinleri \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakt\u0131k.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131lar:<br><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/5-maddede-iktisad-bilinci\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"5 Maddede \u0130ktisat Bilinci\">5 Maddede \u0130ktisat Bilinci<br><\/a><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/islam-iktisat-sistemi-ve-faizsiz-bankacilik-teklifleri\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\u0130slam \u0130ktisat Sistemi ve Faizsiz Bankac\u0131l\u0131k Teklifleri\">\u0130slam \u0130ktisat Sistemi<br><\/a><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/medine-doneminde-hukuki-duzenlemeler\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Medine D\u00f6neminde Hukuki D\u00fczenlemeler\">Medine D\u00f6nemi Hukuki D\u00fczenlemeler<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong>Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p><a id=\"_edn1\" href=\"#_ednref1\">[1]<\/a> Mukaddime, \u0130bni Haldun, Derg\u00e2h Yay\u0131nlar\u0131, Terc. S\u00fcleyman Uluda\u011f, 6. Bask\u0131, 2. Cilt, S. 652<br><a id=\"_edn2\" href=\"#_ednref2\">[2]<\/a> Mukaddime, Cilt 2, S. 652<br><a id=\"_edn3\" href=\"#_ednref3\">[3]<\/a> Bir \u0130ktisat Klasi\u011fi Olarak \u0130bni Haldun\u2019un Mukaddimesi, Divan \u0130lmi Ara\u015ft\u0131rmalar Dergisi, Say\u0131 21, S. 5<br><a id=\"_edn4\" href=\"#_ednref4\">[4]<\/a><em> Mukaddime, Cilt 2, S. 652<\/em><br><a id=\"_edn5\" href=\"#_ednref5\">[5]<\/a> Mukaddime, Cilt 2, S. 652<br><a id=\"_edn6\" href=\"#_ednref6\">[6]<\/a> Mukaddime, Cilt 2, S.656<br><a id=\"_edn7\" href=\"#_ednref7\">[7]<\/a> Mukaddime, Cilt 2, S. 716<br><a id=\"_edn8\" href=\"#_ednref8\">[8]<\/a> Mukaddime, Cilt 2, S. 716<br><a id=\"_edn9\" href=\"#_ednref9\">[9]<\/a> Mukaddime, Cilt 1, S.539<br><a id=\"_edn10\" href=\"#_ednref10\">[10]<\/a> Mukaddime, Cilt 1, S. 539<br><a id=\"_edn11\" href=\"#_ednref11\">[11]<\/a> Mukaddime, Cilt 2, S.700<br><a id=\"_edn12\" href=\"#_ednref12\">[12]<\/a> Mukaddime, Cilt 2, S. 704<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerHayat Hik\u00e2yesiMukaddimeMukaddime\u2019de \u0130ktisatSonu\u00e7 Hayat Hik\u00e2yesi 1332 y\u0131l\u0131n\u0131n 28 May\u0131s\u2019\u0131nda do\u011fmu\u015f Abdurrahman bin Muhammed bin Haldun bin Hasan. Serin ve mistik bir Tunus ak\u015fam\u0131nda tek g\u00f6z\u00fc k\u00f6r, bedevi bir hekimin ellerinde gelmi\u015f d\u00fcnyaya. Peygamberin soyundan oldu\u011fu i\u00e7in Tunus\u2019ta \u00e7ok\u00e7a h\u00fcrmet g\u00f6ren \u0130bni Haldun, refah i\u00e7erisinde bir \u00e7ocukluk ge\u00e7irmi\u015f. En b\u00fcy\u00fck zevki ku\u015f beslemekmi\u015f. E\u011fitim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Tevbe [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":4250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[598],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3724"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3724"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5122,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3724\/revisions\/5122"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}