Din felsefesi, 19. y\u00fczy\u0131ldan bu yana faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcren sistematik bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak kabul edilir. Fakat mevcut jargon ve tekniklerin d\u0131\u015f\u0131nda bu alan \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 insanl\u0131k tarihinin \u00e7ok eski d\u00f6nemlerine kadar g\u00f6t\u00fcrebiliriz. Bunu da din felsefesi tan\u0131m\u0131nda yapaca\u011f\u0131m\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck bir geni\u015fletme ile ba\u015farabiliriz.<\/p>\n\n\n\n
\u015e\u00f6yle ki; dar anlamda din felsefesini ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; temel dini inan\u00e7lar hakk\u0131nda felsefi bir birikime dayal\u0131, felsefi bir y\u00f6ntemle d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak anlam\u0131na gelir. Geni\u015f anlamda ise; buradaki \u201cfelsefi y\u00f6ntemle d\u00fc\u015f\u00fcnmek\u201d tabiri yerine ak\u0131lla veya sa\u011fduyu ile d\u00fc\u015f\u00fcnmek tabiri konulabilir. B\u00f6ylece o temel dini konular \u00fczerine akl\u0131 kullanarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek demek olur. Bu geni\u015f anlam\u0131yla ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise din felsefesinin tarihini, din \u00fczerine ak\u0131l y\u00fcr\u00fcten ilk insana kadar g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f oluruz.[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu durumda ilk defa din \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnme faaliyetlerinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 topraklar\u0131 Grek\u2019ten de \u00f6nce M\u0131s\u0131r, Hindistan ya da Mezopotamya olarak belirleyebiliriz. Zira 18. y\u00fczy\u0131ldan bug\u00fcne yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fine g\u00f6re, felsefi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ana kayna\u011f\u0131 Grek de\u011fil daha eski ve k\u00f6kl\u00fc medeniyetlerdir.<\/p>\n\n\n\n Bu konuda Alfred Weber \u015funlar\u0131 s\u00f6yler; \u201conun geli\u015fmesi \u00fczerinde Do\u011fu\u2019nun yapt\u0131\u011f\u0131 etkiden \u015f\u00fcphe etmek kabil de\u011fildir. M\u0131s\u0131r\u2019la temasa girmeden, yani onlara memleketini a\u00e7an Psammetik devrinden evvel, Yunanl\u0131larda tam anlam\u0131yla felsefe izine rastlanmaz. Bundan ba\u015fka, Yunan felsefesinin babalar\u0131 hep \u0130yonyal\u0131d\u0131rlar, K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019dand\u0131r ki felsefe \u00f6nce \u0130talya\u2019ya ve olduk\u00e7a ge\u00e7 bir d\u00f6nemde Atina\u2019ya, yani as\u0131l Yunanistan\u2019a getirilmi\u015ftir.\u201d[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n Yine Tahs\u0131lu\u2019s-Sa\u00e2de adl\u0131 eserinde bu konuyla ilgili Farabi \u015f\u00f6yle der; \u201cs\u00f6ylendi\u011fine g\u00f6re bu ilim eskiden Irak halk\u0131 Kaldeliler aras\u0131nda mevcuttu. Onlardan M\u0131s\u0131r halk\u0131na ge\u00e7mi\u015f, oradan Yunanl\u0131lara intikal etmi\u015f, S\u00fcryaniler ve daha sonra Araplara ge\u00e7inceye kadar onlarda kalm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n Ba\u015fka bir \u00f6nemli felsefe tarih\u00e7isi olan Emile Brehier de Yunan felsefesinin k\u00f6kenlerini ve kaynaklar\u0131n\u0131 Mezopotamya\u2019ya ba\u011flamakta, felsefe tarihini Thales ile ba\u015flatman\u0131n, felsefe tarihinden bihaber oldu\u011fumuz anlam\u0131na gelece\u011fini belirtmektedir.[4]<\/a> Son olarak sadece bu konuyu ele al\u0131p, yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 as\u0131rdan beri sorulan \u201cfelsefenin \u00e7\u0131k\u0131\u015f yeri neresidir?\u201d sorusunu cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015fan Mart\u0131n Bernal\u2019in \u201cKara Atena\u201d adl\u0131 eseri olduk\u00e7a doyurucu veriler sunmas\u0131 itibari ile okunabilir. [5]<\/a><\/p>\n\n\n\n Yaz\u0131l\u0131 kaynaklara itibarla din \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnme tarihini net olarak belirleyecek olursak, bu tarihi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir antropomorfizm ele\u015ftirisi yapan Ksenophanes\u2019e (M\u00d6. 570-480) kadar geri g\u00f6t\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.[6]<\/a> Bundan sonra s\u00fcreci felsefi teizmin en \u00f6nemli ismi Platon ve ard\u0131ndan gelen Aristo ile devam ettirebiliriz. Dine veya teizme yak\u0131n bu iki filozoftan Platon daha idealist ve mistik bir dil ile din felsefesine \u00f6nc\u00fcl\u00fck ederken, \u00f6\u011frencisi Aristo daha realist ve rasyonalist bir dil ile din felsefesinin \u00f6nc\u00fcs\u00fc olmu\u015flard\u0131r.[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu iki b\u00fcy\u00fck ilk\u00e7a\u011f filozofunun din felsefesine yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar \u00e7ok fazlad\u0131r. Tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kozmolojik ve teleolojik delillerinden, tanr\u0131-evren, tanr\u0131-insan, tanr\u0131-ahlak ili\u015fkilerine, \u00f6l\u00fcm-\u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck konular\u0131ndan, teodise olarak adland\u0131r\u0131lan k\u00f6t\u00fcl\u00fck problemine kadar din felsefesinin ilgilendi\u011fi en temel konularda kalem oynatm\u0131\u015f ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir gelene\u011fin olu\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bunun haricinde Epik\u00fcros\u2019un teodise problemi hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve Plotinos\u2019un tanr\u0131-evren ve tanr\u0131n\u0131n s\u0131fatlar\u0131 hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri bug\u00fcn hala din felsefesi i\u00e7erisinde de\u011ferini korumaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130slam\u2019\u0131n \u201calt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan d\u00f6nemde, \u0130bni Sina ve Farabi\u2019nin kozmolojik delilin imk\u00e2n versiyonuna, Gazali ve baz\u0131 ehli kelam\u0131n da yine kozmolojik delilin hudus versiyonuna yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar\u0131 unutmamak gerekir. \u0130bni Arabi ve Mevlana gibi kimi sufi ve mistik filozoflar\u0131n dini tecr\u00fcbe delili \u00fczerinde durup, onu geli\u015ftirmeleri, Kindi, \u0130bni R\u00fc\u015fd, \u0130bni Bacce ve Fahru\u2019r-Razi\u2019nin din felsefesinin baz\u0131 konular\u0131n\u0131 irdeleyip et\u00fct etmeleri bu anlamda olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Bu isimlerin yapt\u0131klar\u0131 katk\u0131lar\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f din felsefesinde yeterince ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek zordur. Buna M\u00fcsl\u00fcman din felsefecileri de d\u00e2hildir.[8]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan Skolastik d\u00f6nemde, Thomas Aquinas\u2019\u0131n deliller konusundaki \u201cbe\u015f yolu\u201d, ak\u0131l-iman ili\u015fkisindeki akl\u0131 s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 tutumu, Anselm\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi ontolojik delil kuram\u0131 Orta \u00c7a\u011f\u0131n son d\u00f6nemlerinde gelen katk\u0131lard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Yeni\u00e7a\u011fda Descartes ruh-beden d\u00fcalizmi, Spinoza panteizmi, Pascal bahis\u00e7i iman tutumu, Leibniz m\u00fcmk\u00fcn d\u00fcnyalar\u0131n en iyisi teodisesi, David Hume teleolojik delil ele\u015ftirisi, Kant ahlak delili, Kirkegaard fideizmi, Witgeinstein dil oyunlar\u0131 ile din felsefesine \u00f6nemli katk\u0131larda bulunmu\u015flard\u0131r.[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n 1960\u2019lara gelindi\u011finde, din felsefesine \u201cyeniden d\u00f6n\u00fc\u015f\u201d olarak adland\u0131r\u0131labilecek bu d\u00f6nemde; A. N. Whitehead\u2019dan esinlenen, Charles Hartshone\u2019un ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi s\u00fcre\u00e7 felsefesi, daha sonra Witgeinstein merkezli D. Z. Philips taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Witgeinsteinc\u0131 din felsefesi sahaya yeni bir ivme kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Hemen hemen ayn\u0131 y\u0131llarda din bilimlerinin minnetle and\u0131\u011f\u0131 Ninian Smart, John Hick gibi isimler, bu alanda \u00e7ok temelli katk\u0131lar sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r.[10]<\/a><\/p>\n\n\n\n 1970 ve sonras\u0131nda din felsefesinin \u201cyeniden do\u011fu\u015fu\u201d diyebilece\u011fimiz bir s\u00fcre\u00e7 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceden analitik felsefe taraf\u0131ndan h\u0131rpalanan bu disiplin, yine ayn\u0131 alan i\u00e7inde, onun felsefi ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanmak suretiyle kendine olduk\u00e7a sa\u011flam yer edinmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde A. Plantinga\u2019n\u0131n reformist epistemolojisi, Richard Swinburne\u2019un evidensiyalist din felsefesi, William Craig\u2019\u0131n do\u011fal teolojiye \u00e7a\u011fda\u015f bilim destekli yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar ve benzeri daha nice geli\u015fme yer alm\u0131\u015ft\u0131r.[11]<\/a><\/p>\n\n\n\n Daha \u00f6nce de belirtti\u011fimiz gibi din felsefesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sistematik bir \u015fekilde; yani felsefi bir birikime dayal\u0131, felsefi bir d\u00fc\u015f\u00fcnme ve de\u011ferlendirme metoduyla 19. y\u00fczy\u0131ldan beri devam etmektedir. Bu sahan\u0131n \u201cdin felsefesi\u201d ad\u0131yla an\u0131lmas\u0131nda ve bir disiplin kazanmas\u0131nda Hegel\u2019in katk\u0131lar\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n \u00d6ncelikle felsefenin disiplinlere b\u00f6l\u00fcnme ihtiyac\u0131 nereden do\u011fdu?<\/p>\n\n\n\n \u00dclkemizdeki ilk din felsefecisi olan Mustafa \u015eekip Tun\u00e7 bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor; \u201cbir ilim felsefesi, bir sanat felsefesi, bir hukuk felsefesi oldu\u011fu gibi bir de din felsefesi vard\u0131r. Bu felsefelerin v\u00fccuda gelmesi ald\u0131klar\u0131 konulara kar\u015f\u0131 tamamiyle tarafs\u0131z kalarak ger\u00e7ek mahiyet ve k\u0131ymetleri \u00fczerinde bilgi nazariyesi, psikoloji ve ahlak bak\u0131m\u0131ndan incelemeler yapmak ihtiyac\u0131n\u0131n duyulmas\u0131ndan do\u011fmu\u015ftur.\u201d[12]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu ba\u011flamda din felsefesi, uzmanl\u0131k alanlar\u0131n\u0131n darald\u0131\u011f\u0131, yeni uzmanl\u0131k sahalar\u0131n\u0131n do\u011fdu\u011fu ve farkl\u0131 disiplinlerin kendi i\u00e7erisinde b\u00f6l\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir zaman diliminde do\u011fmu\u015ftur. Ve felsefede mevcut din \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve olu\u015fturulan nazariyeleri ayr\u0131 bir \u015fablon alt\u0131nda toplayan, bu birikimi yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131na kanalize eden Hegel olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Hegel, Berlin \u00dcniversitesinde 1821 y\u0131l\u0131nda \u201cDin Felsefesi\u201d ad\u0131yla bir ders verirken, ilk defa hem din felsefesi deyimini kullanm\u0131\u015f, hem de bunu bir disiplin haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu dersini 1824-1827 ve 1831 y\u0131llar\u0131nda tekrarlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu dersler, onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden bir y\u0131l sonra 1832\u2019de \u201cDin Felsefesi \u00dczerine Dersler\u201d ad\u0131yla Berlin\u2019de Ph. Mazheineke ve Bruno Bauer taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.[13]<\/a><\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131da s\u00f6yledi\u011fimiz gibi din felsefesinin do\u011fu\u015fu hukuk, dil, biyoloji, sanat felsefesi ve bunlar gibi ba\u015fka b\u00f6l\u00fcnmelerin de ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir tarihsel arka plan ile ilgilidir. Ve din felsefesinin yeni bir disiplin halini almas\u0131 ku\u015fkusuz bu sahadaki felsefi problemlerin ve sorunlar\u0131n daha detayl\u0131 ve nitelikli bir \u015fekilde ele al\u0131nmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck faydalar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131: Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> C. Sad\u0131k Yaran, Din Felsefesine Giri\u015f, Ensar Ne\u015friyat, S. 30-31 Din felsefesi, 19. y\u00fczy\u0131ldan bu yana faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcren sistematik bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak kabul edilir. Fakat mevcut jargon ve tekniklerin d\u0131\u015f\u0131nda bu alan \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 insanl\u0131k tarihinin \u00e7ok eski d\u00f6nemlerine kadar g\u00f6t\u00fcrebiliriz. Bunu da din felsefesi tan\u0131m\u0131nda yapaca\u011f\u0131m\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck bir geni\u015fletme ile ba\u015farabiliriz. \u015e\u00f6yle ki; dar anlamda din felsefesini ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; temel dini inan\u00e7lar hakk\u0131nda […]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":4214,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[147],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3742"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3742"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3742\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5060,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3742\/revisions\/5060"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4214"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3742"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3742"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3742"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u0130ki Kitap 5 Diyalog<\/a>
Devlet Adam\u0131
<\/a>Augustinus ve \u0130tiraflar’\u0131<\/a><\/strong>
\u0130slam’\u0131 Felsefe ile Tan\u0131\u015ft\u0131ran Filozof<\/strong><\/a><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
[2]<\/a> Alfred Weber, Felsefe Tarihi, \u00e7ev. H. Vehbi Eralp, Kabalc\u0131 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, S.11
[3]<\/a> Farabi, Mutlulu\u011fun Kazan\u0131lmas\u0131 (Tahs\u0131lu\u2019s-Sa\u00e2de), \u00e7ev. Ahmet Arslan, Divan Yay\u0131nlar\u0131, S. 88-89
[4]<\/a> Bayram Ali \u00c7etinkaya, Felsefe Tarihi, AUZEF, S. 44
[5]<\/a> Mart\u0131n Bernal, Kara Atena (Eski Yunan Uydurmacas\u0131 Nas\u0131l \u0130mal Edildi?), \u00e7ev. \u00d6zcan Buze, Kaynak Yay\u0131nlar\u0131
[6]<\/a> Recep Alpya\u011f\u0131l, Din Felsefesine Dair Okumalar, \u0130z Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, S. 27
[7]<\/a> C. Sad\u0131k Yaran, Din Felsefesine Giri\u015f, Ensar Ne\u015friyat, S. 33
[8]<\/a> Recep Alpya\u011f\u0131l, Din Felsefesine Dair Okumalar, \u0130z Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, S. 28
[9]<\/a> C. Sad\u0131k Yaran, Din Felsefesine Giri\u015f, Ensar Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, S. 34
[10]<\/a> Recep Alpya\u011f\u0131l, Din Felsefesi, AUZEF, S. 18
[11]<\/a> Recep Alpya\u011f\u0131l, Din Felsefesine Dair Okumalar, \u0130z Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, S. 29
[12]<\/a> Musatafa \u015eekip Tun\u00e7, Bir Din Felsefesine Do\u011fru, T\u00fcrkiye Yay\u0131nevi, S. 7
[13]<\/a> Mehmet Bayraktar, Din Felsefesine Giri\u015f, Eski Yeni Yay\u0131nlar\u0131, S. 13<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"