{"id":3760,"date":"2020-09-09T11:56:42","date_gmt":"2020-09-09T08:56:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3760"},"modified":"2022-10-11T16:48:29","modified_gmt":"2022-10-11T13:48:29","slug":"ahmet-cevdet-pasa-ve-mecelle-i-ahkam-i-adliyye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ahmet-cevdet-pasa-ve-mecelle-i-ahkam-i-adliyye\/","title":{"rendered":"Ahmet Cevdet Pa\u015fa ve Mecelle-i Ahk\u00e2m-\u0131 Adliyye\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Giris\">Giri\u015f<\/a><\/li><li><a href=\"#Fikihla_Iliskili_Kanunlastirmalar_ve_Osmanlida_Kanunlasma_Calismalari\">F\u0131k\u0131hla \u0130li\u015fkili Kanunla\u015ft\u0131rmalar ve Osmanl\u0131da Kanunla\u015fma \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#19_Yy_Osmanli_Devletinde_Kanunname_Geleneginin_Devami_Niteligindeki_Kanunlar\">19. Yy. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde Kanunn\u00e2me Gelene\u011finin Devam\u0131 Niteli\u011findeki Kanunlar<\/a><\/li><li><a href=\"#19_Yy_Osmanli_Devletinde_Bati_Kanunlarinin_Tercumesi_Mahiyetindeki_Kanunlar\">19. Yy. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde Bat\u0131 Kanunlar\u0131n\u0131n Terc\u00fcmesi Mahiyetindeki Kanunlar<\/a><\/li><li><a href=\"#Yeni_Mahkemelerin_Kurulusu\">Yeni Mahkemelerin Kurulu\u015fu<\/a><\/li><li><a href=\"#Bati_Menseli_Kanun_mu_Yerli_Kanun_mu_Tartismalari_ve_Cevdet_Pasanin_Zaferi\">Bat\u0131 Men\u015feli Kanun mu Yerli Kanun mu Tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve Cevdet Pa\u015fan\u0131n Zaferi<\/a><\/li><li><a href=\"#Ahmet_Cevdet_Pasa_Kimdir\">Ahmet Cevdet Pa\u015fa Kimdir?<\/a><\/li><li><a href=\"#Devlet_ve_Siyaset_Adami_Olarak_Cevdet_Pasa\">Devlet ve Siyaset Adam\u0131 Olarak Cevdet Pa\u015fa<\/a><\/li><li><a href=\"#Ulemadan_Biri_Olarak_Cevdet_Pasa\">Ulemadan Biri Olarak Cevdet Pa\u015fa<\/a><\/li><li><a href=\"#Mecelle_ile_Mesaisi_Itibariyle_Ahmet_Cevdet_Pasa\">Mecelle ile Mesaisi \u0130tibariyle Ahmet Cevdet Pa\u015fa<\/a><\/li><li><a href=\"#Mecelle-i_Ahkam-i_Adliyye\">Mecelle-i Ahk\u00e2m-\u0131 Adliyye<\/a><\/li><li><a href=\"#Mecelle_Hakkinda_Ovguler_ve_Yergiler\">Mecelle Hakk\u0131nda \u00d6vg\u00fcler ve Yergiler<\/a><\/li><li><a href=\"#Mecelle_Tadil_Komisyonu\">Mecelle Ta\u2019dil Komisyonu<\/a><\/li><li><a href=\"#Bir_Imparatorlugun_Zevali_ve_Mecellenin_Yururlukten_Kaldirilisi\">Bir \u0130mparatorlu\u011fun Zev\u00e2li ve Mecelle\u2019nin Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten Kald\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h3><span id=\"Giris\"><strong>Giri\u015f<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>F\u0131k\u0131h yap\u0131s\u0131 itibariyle meseleci, i\u00e7tihat temelli, c\u00fczi h\u00fck\u00fcmleri bar\u0131nd\u0131ran, \u015fahsa \u00f6zel fetvay\u0131 esas kabul eder tarzda m\u00fcft\u00fc ve kad\u0131lara y\u00f6ntem ve usul \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izmektedir. Bu bak\u0131mdan devletlerin uygulamalar\u0131nda detaylarda bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck arz etmemektedir. K\u00fclli kurallar\u0131 ve us\u00fbli dayanaklar\u0131 son derece s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Fer\u00ee meselelerde farkl\u0131l\u0131k arz etmekte ve b\u00f6lgesel ve mezhepsel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. B\u00fcy\u00fcyen devlet yap\u0131lar\u0131n\u0131n kendisine g\u00f6re \u015fekillenmesini istemekte devletin s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 kanunlar\u0131n\u0131 kabul etmemektedir. Bu sebeple devlet ba\u015fkanlar\u0131 kendilerinin standart ve kolay bir hukuk uygulama taleplerini f\u0131k\u0131h net bir \u015fekilde kar\u015f\u0131lamamaktad\u0131r. Bununla birlikte f\u0131kh\u0131n yap\u0131s\u0131na en uygun muameleyi Osmanl\u0131lar b\u00f6lge kad\u0131lar\u0131n\u0131 b\u00f6lgenin ihtiyac\u0131na g\u00f6re mezhep uygunluklar\u0131 dikkate al\u0131narak atam\u0131\u015f, kurallar\u0131n\u0131n geneline bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131yla ceza hukuku alan\u0131nda birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla \u00f6rf\u00ee hukuk geli\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130\u00e7tihadi unsurlar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran, devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n tasarruflar\u0131n\u0131 konu edinen ve halka arz edilen bu yasalar yaz\u0131l\u0131 olarak kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015f ve devlet taraf\u0131ndan h\u00fck\u00fcmranl\u0131k alan\u0131nda uygulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0131k\u0131h ve kanun ili\u015fkilendirmeleri, \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n zuhur etti\u011fi ilk d\u00f6nemden bug\u00fcne nas\u0131l bir tarihi s\u00fcre\u00e7 ge\u00e7irmi\u015ftir? Bu ili\u015fkilerde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bask\u0131n tutan taraf f\u0131k\u0131h m\u0131 kanun mu olmu\u015ftur? Devlet ba\u015fkanlar\u0131 f\u0131kha m\u00fcdahale etmi\u015fler midir? F\u0131kh\u0131n devlet m\u00fcdahaleleri sebebiyle de\u011fi\u015ftirilmesi s\u00f6z konusu mudur? T\u00fcm bu sorular hem hukuk hem de f\u0131k\u0131h m\u00fctehass\u0131slar\u0131n\u0131n ilgi ve merak\u0131n\u0131 celp etmi\u015f, bu alanda bir\u00e7ok makale ve yaz\u0131 kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Biz Hasan Elek, M. Akif Ayd\u0131n ve Ebu\u2019l-Ula Mardin\u2019in yazd\u0131klar\u0131 \u00fczerinden konuya bir atf\u0131 nazar edece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Fikihla_Iliskili_Kanunlastirmalar_ve_Osmanlida_Kanunlasma_Calismalari\"><strong>F\u0131k\u0131hla \u0130li\u015fkili Kanunla\u015ft\u0131rmalar ve Osmanl\u0131da Kanunla\u015fma \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130lk kanunla\u015fma te\u015febb\u00fcs\u00fc Abbasiler d\u00f6nemindedir. \u0130kinci Abbasi halifesi Mansur d\u00f6neminde \u0130bn\u00fc&#8217;l-Mukaffa (\u00f6. 145\/762) taraf\u0131ndan dile getirilmi\u015ftir ve halife taraf\u0131ndan Malik b. Enes&#8217;ten bir kitap yazmas\u0131 istenmi\u015ftir. \u0130mam Malik raz\u0131 olmam\u0131\u015f, daha sonra Harun Re\u015fid (170-183\/786-809)&#8217;den gelen ayn\u0131 y\u00f6ndeki bir teklifi yine reddetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu alandaki ikinci b\u00fcy\u00fck te\u015febb\u00fcs Baburlu h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Evrengzib Alemgir (1068-1118\/1658-1707) taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mezhepteki hangi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn esas olaca\u011f\u0131n\u0131n tespitinde g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00fczerine, uygulamaya esas olacak g\u00f6r\u00fc\u015fleri belirlemek \u00fczere Alemgir taraf\u0131ndan bir heyet kurulmu\u015f ve bu heyet sekiz senelik bir mesai sonucu Hanefi mezhebi i\u00e7erisindeki muteber g\u00f6r\u00fc\u015fleri bir araya toplayan b\u00fcy\u00fck bir hukuk k\u00fclliyat\u0131 meydana getirmi\u015ftir.<a href=\"#_edn1\" id=\"_ednref1\">[1]<\/a> Bununla beraber el-Fetava&#8217;l-Hindiyye veya Alemgir&#8217;den dolay\u0131 el-Fetava&#8217;l-Alemgiriyye diye an\u0131lan bu eser, bir kanun olarak kabul edilemez.\u201d<a href=\"#_edn2\" id=\"_ednref2\">[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOsmanl\u0131 Devleti\u2019nin hukuk\u00ee yap\u0131s\u0131, konuyla alakal\u0131 ihtilaflarla birlikte \u015fer\u2019\u00ee hukuk ve \u00f6rf\u00ee hukuk \u015feklinde ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rf\u00ee hukuk esaslar\u0131, padi\u015fahlar\u0131n tasdikleriyle kanun haline gelmekte ve uygulamaya girmektedir. \u0130slam hukuku, \u00f6zellikle Kitap ve S\u00fcnnet taraf\u0131ndan teferruatl\u0131 olarak d\u00fczenlenmemi\u015f alanlarda devlet ba\u015fkan\u0131na belirli bir takdir hakk\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, Osmanl\u0131 padi\u015fahlar\u0131na ceza hukuku ve mal\u00ee hukuk alanlar\u0131nda \u00e7e\u015fitli kanunn\u00e2meler d\u00fczenlemelerine m\u00fcsait bir zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cOsmanl\u0131 Devleti\u2019nde, \u0130slam hukukunun Padi\u015fahlara verdi\u011fi yasama yetkisine dayan\u0131larak \u00f6rf\u00ee hukuk sahas\u0131nda kanunn\u00e2meler haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kanunn\u00e2meler idar\u00ee, mal\u00ee, ceza\u00ee ve benzeri alanlarla ilgili h\u00fck\u00fcmleri i\u00e7ermektedir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 Devleti Genel Kanunn\u00e2melerinden baz\u0131lar\u0131:<\/p>\n\n\n\n<ol><li>Fatih\u2019in Kanunn\u00e2me-i \u00c2l-i Osman\u2019\u0131<\/li><li>II. Beyaz\u0131t\u2019\u0131n Kav\u00e2nin-i \u00d6rfiye-i Osman\u00ee\u2019si<\/li><li>Yavuz Sultan Selim\u2019in Kanunn\u00e2me\u2019si<\/li><li>Kanun\u00ee\u2019nin \u00c2y\u00een-i Kav\u00e2id-i Cih\u00e2nb\u00e2n\u00ee ve Kav\u00e2nin-i \u00d6rfiye-i Osman\u00ee\u2019si&nbsp;&nbsp;<\/li><li>I. Ahmet\u2019in Kanunn\u00e2me-i Osman\u00ee\u2019si<\/li><li>IV. Murat\u2019\u0131n Kanunn\u00e2me-i Sultan\u00ee\u2019si<\/li><\/ol>\n\n\n\n<h3><span id=\"19_Yy_Osmanli_Devletinde_Kanunname_Geleneginin_Devami_Niteligindeki_Kanunlar\"><strong>19. Yy. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde Kanunn\u00e2me Gelene\u011finin Devam\u0131 Niteli\u011findeki Kanunlar<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Kanunn\u00e2me t\u00fcr\u00fcn\u00fcn devam\u0131 olarak haz\u0131rlanan kanunlarda, eski kanunn\u00e2meler ve f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmler Avrupa\u2019daki kanunlar\u0131n usul\u00fcne g\u00f6re bir araya getirilmi\u015ftir. 1840 tarihli Ceza Kanunu, 1851 tarihli Kanun-\u0131 Cedid, Arazi Kanunn\u00e2mesi, Mecelle-i Ahk\u00e2m-\u0131 Adliye ve Huk\u00fbk-\u0131 Aile Kararn\u00e2mesi s\u00f6z konusu kanunla\u015ft\u0131rma \u00f6rneklerindendir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"19_Yy_Osmanli_Devletinde_Bati_Kanunlarinin_Tercumesi_Mahiyetindeki_Kanunlar\"><strong>19. Yy. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde Bat\u0131 Kanunlar\u0131n\u0131n Terc\u00fcmesi Mahiyetindeki Kanunlar<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Kanunlar\u0131n Bat\u0131 kanunlar\u0131ndan terc\u00fcme yoluyla al\u0131nmas\u0131na \u201ciktibas\u201d ad\u0131 verilmektedir. 1850 tarihli Kanunn\u00e2me-i Ticaret, 1863 tarihli Ticaret-i Bahriye Kanunn\u00e2mesi, 1858 tarihli Ceza Kanunn\u00e2me-i H\u00fcm\u00e2yun\u2019u, 1879 tarihli Usul-\u00fc Muhakemat-\u0131 Hukukiye Kanunu ve 1879 tarihli Usul-\u0131 Muhakemat-\u0131 Cezaiye Kanunu iktibas yoluyla al\u0131nan kanunlard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Yeni_Mahkemelerin_Kurulusu\"><strong>Yeni Mahkemelerin Kurulu\u015fu<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Tanzimat d\u00f6neminde tek hakimli ve tek dereceli klasik Osmanl\u0131 mahkeme sistemi geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde terkedilerek toplu hakimli ve \u00e7ok dereceli yeni bir adli te\u015fkilat kurulmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ticaret mahkemeleri ve Nizamiye mahkemeleri gibi. Tanzimat\u2019tan sonra kurulmu\u015f olan, ticaret ve \u00f6zellikle hukuk davalar\u0131na bakan nizamiye mahkemelerinin acilen bir medeni kanuna ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131. \u00dcyelerin bir k\u0131sm\u0131 hukuk\u00e7u olmayan nizamiye mahkemeleri ve hi\u00e7 birisi hukuk\u00e7u olmayan ticaret mahkemesi \u00fcyelerinin, bu konularda y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan \u0130slam hukukunun h\u00fck\u00fcmlerini, f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131ndan istifadeyle ilgili davaya uygulamalar\u0131 imk\u00e2ns\u0131z gibiydi.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Bati_Menseli_Kanun_mu_Yerli_Kanun_mu_Tartismalari_ve_Cevdet_Pasanin_Zaferi\"><strong>Bat\u0131 Men\u015feli Kanun mu Yerli Kanun mu Tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve Cevdet Pa\u015fan\u0131n Zaferi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Kurulan yeni mahkemelere de esas te\u015fkil etmesi ve anayasa d\u00fczeyinde bir metnin kabul\u00fc tart\u0131\u015fmalar\u0131 Tanzimat Ferman\u0131 sonras\u0131 ziyadesiyle artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tart\u0131\u015fmalarda genelde Napolyon Bonapart\u2019\u0131n 1804\u2019te haz\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131, Roma ve \u0130sl\u00e2m hukukunun etkisi alt\u0131nda kalm\u0131\u015f Code civile (Medeni hukuk)\u2019in b\u00fct\u00fcn\u00fcyle terc\u00fcme edilmesi fikri ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu fikri savunan devlet adamlar\u0131 aras\u0131nda Sadrazam Ali Pa\u015fa da yer almaktad\u0131r. Ali Pa\u015fa bu iste\u011fini padi\u015faha arz etmi\u015f, Said Pa\u015fa\u2019ya Arap\u00e7aya yap\u0131lm\u0131\u015f terc\u00fcmesinden T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye aktarmas\u0131 g\u00f6revini dahi vermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00f6r\u00fc\u015flere kar\u015f\u0131l\u0131k bir\u00e7ok siyaset ve ilim adam\u0131 yerli ve milli bir kanun yap\u0131lmas\u0131n\u0131 teklif etmekteydi. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f sahiplerinin ba\u015f\u0131nda Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n say\u0131lmas\u0131 hatal\u0131 olmasa gerektir. Yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar padi\u015fah ferman\u0131yla riyasetine Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n getirildi\u011fi Mecelle-i Ahk\u00e2m-\u0131 Adliyye cemiyetinin kurulmas\u0131yla durulmu\u015ftur. Ve cemiyet 1868 y\u0131l\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ahmet_Cevdet_Pasa_Kimdir\"><strong>Ahmet Cevdet Pa\u015fa Kimdir?<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Kendi ifadeleriyle 1238 sene-i hicriyesinde R\u00fbz-i H\u0131zr\u2019a k\u0131rk g\u00fcn kalarak Lof\u00e7a kasabas\u0131nda tevell\u00fcd etmi\u015ftir. Babas\u0131 Lof\u00e7a v\u00fcc\u00fbhundan ve meclis azas\u0131ndan ve Istabl-\u0131 \u00e2mire payel\u00fclerinden el-H\u00e2c \u0130smail A\u011fa\u2019d\u0131r.<a href=\"#_edn3\" id=\"_ednref3\">[3]<\/a> \u0130lk d\u00f6nemler mektebe-i harbiye\u2019ye kay\u0131t yapt\u0131rmas\u0131 istense de dedesi Hac\u0131 Ali Efendi b\u00fcy\u00fck pederinin mesle\u011fine girmesini arzulam\u0131\u015f ve tahsil-i ul\u00fbm-i \u00e2liye i\u00e7in Dersa\u00e2det\u2019e g\u00f6ndermek istemi\u015ftir. Dedesi, Deli M\u00fcfti nam\u0131yla me\u015fhur Lof\u00e7a m\u00fcft\u00fcs\u00fcne \u00f6zel \u00fccret tahsis ederek torununa ders vermesini istese de \u201c\u00e2lemde hi\u00e7bir \u015fey ile mukayyed olmad\u0131\u011f\u0131 gibi zaman ve mek\u00e2n ile dahi mukayyet olamayaca\u011f\u0131\u201d cevab\u0131 ile M\u00fcfti bu talebi reddetmi\u015ftir.<a href=\"#_edn4\" id=\"_ednref4\">[4]<\/a> \u0130stanbul\u2019a g\u00f6nderilen Cevdet Pa\u015fa Papaso\u011flu medresesine mukim olup, Fatih camii \u015ferifinde tahsil-i ul\u00fbm-i \u00e2liye ile me\u015fgul olmaya ba\u015flar. Sonralar\u0131 Sahn-\u0131 Seman\u2019da kendisine ba\u015fkur\u015funlu odalar\u0131ndan biri tahsis edilir. Kara Halil Efendi, Vidinli Hoca, \u015eakir Efendi, ilm-i mant\u0131k, Mutavvel, Vaziyye-i \u0130sam gibi bir\u00e7ok eser-i kad\u00eemeyi okumu\u015f, ard\u0131ndan bir ara \u201cben b\u00f6yle anas\u0131n\u0131n ipli\u011fini pazarda satarak meyd\u00e2n-\u0131 bahse \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan bir g\u00fcr\u00fbh ile u\u011fra\u015f\u0131p da \u015f\u00f6hretimi k\u0131ramam\u201d diye kendilerine ders vermekten geri duran \u015eerif Efendi\u2019nin yerine ehl-i k\u0131yam n\u00e2m arkada\u015flar\u0131na Gelenbev\u00ee\u2019nin Burhan\u2019\u0131n\u0131 okutmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Devlet_ve_Siyaset_Adami_Olarak_Cevdet_Pasa\"><strong>Devlet ve Siyaset Adam\u0131 Olarak Cevdet Pa\u015fa<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Ebu\u2019l-Ula Mardin Bey\u2019in Ahmet Cevdet Pa\u015fa ile ilgili de\u011ferlendirmeleri:<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmed Cevdet Pa\u015fa, hukuk ilmi adam\u0131 ve bir f\u0131k\u0131h m\u00fctehass\u0131s\u0131 olmaktan ziyade yurtta hukuk ilminin geli\u015fmesine b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7al\u0131\u015fan, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki h\u00fck\u00fcmleri kanun haline \u00e7eviren, kanunla\u015ft\u0131rma usul\u00fcn\u00fc yayan, d\u00fcsturlar\u0131 v\u00fccuda getiren, tarihi incelemelere istikamet veren, dilimizi zapt ve rapt alt\u0131na alarak sadele\u015ftiren, maliyemizin kulland\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015f takvim usul\u00fcne kar\u015f\u0131 ilk ilmi m\u00fccadeleyi a\u00e7an pek m\u00fcmtaz bir devlet ve siyaset adam\u0131d\u0131r.<a href=\"#_edn5\" id=\"_ednref5\">[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>1262\u2019de B\u00fcy\u00fck Mustafa Re\u015fid Pa\u015fa sadrazam oldu\u011funda \u015feyh\u00fclislaml\u0131ktan Ahmed Cevdet Bey kendisine g\u00f6nderilmi\u015ftir. Pa\u015fa bu gen\u00e7 hocay\u0131 be\u011fenmi\u015f, takdir etmi\u015f ve devlet i\u015flerinin yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n hocas\u0131 tayin etmi\u015ftir. Cevdet Pa\u015fa da kendilerinden \u00e7ok istifade etmi\u015ftir. Koca Re\u015fit Pa\u015fan\u0131n yan\u0131nda on be\u015f sene \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bir mekteb gibi burada bir\u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Koca Re\u015fit Pa\u015fan\u0131n sade ve beli\u011f, \u0130ran tarz\u0131n\u0131 taklitten ve seci ve cinastan \u00e2ri yazma usul\u00fcnden \u00e7ok faydalanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada siyasi ilimlerle de u\u011fra\u015fmaya vakit bulmu\u015f, Ali ve Fuat Pa\u015falar gibi b\u00fcy\u00fck \u015fahsiyetlerle de burada tan\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131 yakalam\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_edn6\" id=\"_ednref6\">[6]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ayda bir kere toplanan Maarif Meclisinin b\u00fct\u00fcn layiha ve mazbatalar\u0131n\u0131 Cevdet Pa\u015fa kaleme al\u0131r ve memleketin bulundu\u011fu mevzuat\u0131 tedvine \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lber Ortayl\u0131 Ahmet Cevdet Pa\u015fa ile ilgili \u015fu \u00f6zet de\u011ferlendirmelerde bulunmu\u015ftur:<\/p>\n\n\n\n<ol><li>\u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n son imparatorlu\u011funu y\u00f6netmek i\u00e7in yeti\u015ftirilen gen\u00e7lerden biri.<\/li><li>Medrese e\u011fitimi alanlar aras\u0131nda onun kadar renkli bir alim az bulunur.<\/li><li>Elmal\u0131l\u0131 Hamdi Efendi\u2019den \u00f6nce Frans\u0131zca\u2019y\u0131 kendi gayreti ile s\u00f6ken bir medrese alimiydi.<a id=\"_ednref7\" href=\"#_edn7\">[7]<\/a><\/li><\/ol>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ulemadan_Biri_Olarak_Cevdet_Pasa\"><strong>Ulemadan Biri Olarak Cevdet Pa\u015fa<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa akli ve nakli bir\u00e7ok ilme vak\u0131ft\u0131. Nam\u0131k Kemal Bey\u2019in Ebu\u2019z-Ziya Tevfik Bey\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 mektubundaki (1 Muharrem 1292) \u015fu sat\u0131rlar onun bu ilimlere vukufiyetine ve edip, b\u00fcle\u011fa taraf\u0131ndan nas\u0131l da kabul g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret eder kabildendir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u2026(Mahiyat\u0131 ul\u00fbm) meselesini pek azametli buluyorum.&nbsp; \u00c7\u00fcnk\u00fc (ul\u00fbm) kelimesi koskoca bir \u015feydir. (Tarifat) denilse de yine tasalluftan [kibirlenmek, \u00f6v\u00fcnmek] kurtulamaz. Vidinli Tevfik Bey (Pa\u015fa), Cevdet Pa\u015fa gibi, biri \u00e7\u0131ksa da nakl\u00ee ve akl\u00ee yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z makalattan birine itiraz etse, \u00e7\u0131kacak eserin ismine mutab\u0131k ve lay\u0131k olmak \u00fczere cevap verme\u011fe kim muktedir olacak? Biz olsa olsa \u00fcdebadan\u0131z veya t\u00e2biri sahihile h\u00fcrdef\u00fcru\u015fuz. Eb\u00fbcehillik g\u00f6sterecek kadar cahil de\u011filsek te allamelik satacak kadar da \u00e2lim de\u011filiz. Hakikaten maksad\u0131n b\u00f6yle bir kitap v\u00fccuda getirmekse ad\u0131na yaln\u0131z (Mahiyat) koy.<\/p>\n\n\n\n<p>Sokrat\u2019\u0131n hekim \u00fcnvan\u0131n\u0131 (Muhibbi hikmet) tabirine tahvil eyledi\u011finden olsun ibret alal\u0131m. Mahiyat \u00fcnvanl\u0131 bir eserde ul\u00fbmun mahiyat\u0131ndan da bahsolunur; insan hatas\u0131nda ashab\u0131 insaf\u0131n m\u00fcsamahas\u0131na da izhar olur. Fakat (Mahiyat\u0131 ulum) \u00fcnvanl\u0131 bir kitap meydana \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131nca an\u0131n hakk\u0131n\u0131 ifa etmek, hi\u00e7 olmazsa bizi ul\u00fbmu \u015farkiye ve garbiyede on sene okutma\u011fa tavakkuf eder. Bence ya mevzuat veya Seyyid\u2019in tarifat\u0131 yolunda bir \u015fey yapmal\u0131. Hatt\u00e2 baksana! O koca Seyyit bile eserine yaln\u0131z (Tarifat) demi\u015f, tarifat\u0131 ul\u00fbm dememi\u015f, h\u00e2s\u0131l\u0131 birader. Biz Sokrat gibi bir hek\u00eem, Rousseau gibi bir edip olabiliriz. Fakat \u0130bni Sina gibi, Seyyit gibi, \u0130bni Kemal gibi, Humboldt gibi bir \u00e2lim ge\u00e7inme\u011fe kalk\u0131\u015f\u0131rsak haddimizi bilmemi\u015f\u2026\u201d il\u00e2h.<a href=\"#_edn8\" id=\"_ednref8\">[8]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa Gelenbev\u00ee\u2019nin Burhan\u2019\u0131n\u0131 okuturken geceli g\u00fcnd\u00fczl\u00fc \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, tatil g\u00fcnlerinde dahi eseri elinden b\u0131rakmazd\u0131. \u00c7ok \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan ve yorgunluktan zay\u0131f d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc duyan hocas\u0131 Hekim Hamit Efendi kendisine ihtarda bulunmu\u015f ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 men ve muayyen vakitte yata\u011fa girmesini tembih etmi\u015ftir.<a href=\"#_edn9\" id=\"_ednref9\">[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa kendi d\u00f6neminde \u0130stanbul ulemas\u0131n\u0131 d\u00f6rt tabakada m\u00fctalaa eder ki onlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Tabaka: Ak\u015fehirli \u00d6mer Efendi (Ders vekili, Padi\u015fah hocas\u0131), \u0130mamzade Esat Efendi (\u0130ki defa icazet vermi\u015f, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez okutmakta idi), Antakyal\u0131 Sait Efendi (S\u00fcleymaniye\u2019de Mutavvel\u2019i tedris ediyordu), Denizlili Yahya Efendi (Saray hocas\u0131 ve ders vekili).<\/p>\n\n\n\n<p>2. Tabaka: Vidinli Hoca (Fatih Camii\u2019nde \u00fc\u00e7 y\u00fczden fazla \u00f6\u011frencinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 meclise Mutavvel okuturdu), \u015eehri Haf\u0131z Efendi (?), Giritli Hoca (Katar \u015feyhlerindendir ve Fatih Camii\u2019nde Mutavvel okuturdu), Hek\u00eem Hamid Efendi (Fatih Camii dersi\u00e2mlar\u0131ndan).<\/p>\n\n\n\n<p>3. Tabaka: Haf\u0131z Seyyit Efendi (\u00c7ar\u015famba pazar\u0131nda \u0130smail Efendi Medresesi\u2019nde m\u00fcnzevi bir hayat s\u00fcrerdi. \u00dc\u00e7 aylar ve tatil g\u00fcnlerinde Cevdet Pa\u015fa kendisinden ders al\u0131rd\u0131), Birgevi \u015eakir Efendi (Ul\u00fbmu akliyede mahirdir. Hikmet ve mant\u0131k okuturdu.)<\/p>\n\n\n\n<p>4. Tabakada ise alel\u00e2de dersi\u00e2mlar mevcuttur. ()<a href=\"#_edn10\" id=\"_ednref10\">[10]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ahmet Cevdet Pa\u015fa \u00c7ar\u015famba pazar\u0131nda Darulmesnevi in\u015fa ettiren Murad Molla\u2019dan Mesnevi icazeti alm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_edn11\" id=\"_ednref11\">[11]<\/a> Filhakika Cevdet Pa\u015fa herhangi bir mevzuyu ele al\u0131rsa m\u00fcteakiben ona dair bir eser yazma\u011f\u0131 kendisine adeta bir \u015fiar edinmi\u015fti.<a href=\"#_edn12\" id=\"_ednref12\">[12]<\/a> Cevdet Pa\u015fa ayn\u0131 zamanda s\u00f6z\u00fcn\u00fc esirgemez ve vakur bir b\u00fcrokratt\u0131. Sonralar\u0131 Dahiliye N\u00e2z\u0131r\u0131 olacak olan Memduh Pa\u015fa\u2019n\u0131n nakletti\u011fi \u015fu anekdot bize onun bu \u00f6zelli\u011fini g\u00f6stermektedir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c1293 kanuniesasisi m\u00fczakere edildi\u011fi s\u0131rada Cevdet Pa\u015fa baz\u0131 cihetine itiraz etmesi \u00fczerine Mithat Pa\u015fa kendisine kar\u015f\u0131: \u201cSenin Avrupa kanunlar\u0131na akl\u0131n ermez\u201d hitab\u0131nda bulunmasile Cevdet Pa\u015fa p\u00fcrhiddet olarak: \u201cSizin ak\u0131l ve fazileti temyiz edecek mikyas\u0131n\u0131z on, on be\u015f kelime Frans\u0131zca bilme\u011fe m\u00fcnhas\u0131rd\u0131r\u201d diye mukabelede bulundu\u011fu ve nihayet Sadr\u00e2zam m\u00fctercim R\u00fc\u015ft\u00fc Pa\u015fa araya girerek tarafeyni teskine muvaffak olmu\u015ftur.<a href=\"#_edn13\" id=\"_ednref13\">[13]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fa Sahn-\u0131 sem\u00e2n\u2019daki ba\u015fkur\u015funlu medresesinde eskilerden Mutavvel ha\u015fiye yazar\u0131 Hasan \u00c7elebi\u2019ye ait odaya yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Buran\u0131n \u00f6yle alel\u00e2de bir yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ebu\u2019l-Ula Mardin \u015f\u00f6yle anlat\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBu medreselerde yerle\u015fmek kolay de\u011fildi. Sah\u0131n medreselerinin adeta birer lisesi h\u00fckm\u00fcnde bulunan \u201cTetimme\u201d medreselerinde m\u00fcrettep ilimleri ikmal etmek icap ederdi. Bu lise medreselere de \u201cMusile-i sah\u0131\u201d denirdi. Sahn\u0131 seman\u2019da oda sahibi olabilmek i\u00e7in namzet taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f muteber eserler aran\u0131r, talibin takva, diyanet ve faziletle i\u015ftihar etmi\u015f bulunmas\u0131na dikkat edilirdi. Merhumun bu medreseye yerle\u015fmesi bile gen\u00e7 ya\u015f\u0131nda muhitine teslim ettirdi\u011fi iktidar\u0131n\u0131n celi bir miyar\u0131d\u0131r. Hele kendisine, yazd\u0131\u011f\u0131 Mutavvel ha\u015fiyesiyle b\u00fct\u00fcn hocalara tefeyy\u00fczlerini yani ruus imtihan\u0131n\u0131 kazanabilmelerini sa\u011flayan ve bu y\u00fczden pek sevilen bir zata ait odan\u0131n tahsis olunmas\u0131 hocalar aras\u0131nda merhumun kadir ve itibar\u0131 ne kadar y\u00fcksek tutuldu\u011funa bir karinedir.<a href=\"#_edn14\" id=\"_ednref14\">[14]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Cevdet Pa\u015fan\u0131n \u00f6\u011frencisi Selim Sabit Bey hocas\u0131yla alakal\u0131 \u015fu de\u011ferlendirmelerde bulunur:<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u201cTakriri pek tatl\u0131 de\u011filse de ifadesi gayet mant\u0131k\u00ee, mukn\u00ee, m\u00fcnakkah idi. Dersi talebeye esas itibariyle anlatt\u0131ktan sonra bir hadisenin esbab ve avamili muhtelifesile ondan \u00e7\u0131kan neticeler \u00fczerinde efendileri d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc.<a href=\"#_edn15\" id=\"_ednref15\">[15]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130smail Habib Bey\u2019in Cevdet Beyefendi ile ilgili m\u00fctalaas\u0131 \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRe\u015fid Pa\u015fan\u0131n kona\u011f\u0131nda yeni \u015feyler taall\u00fcm etti. Yaln\u0131z Arap\u00e7a ile d\u00fcnyay\u0131 anlaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Gizlice Frans\u0131zca \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. O sar\u0131kl\u0131 bir m\u00fcderristi. \u0130lmiye mesle\u011finden bir m\u00fcderrise Frenk lisan\u0131 \u00f6\u011frenmek yak\u0131\u015fmazd\u0131. \u0130\u015fte bunun i\u00e7in \u00f6\u011frenmek istedi\u011fi \u015feyi sakl\u0131yordu. \u0130lmiye mesle\u011fi en \u015ferefli ve muteber bir meslekti. Bunu b\u0131rakamazd\u0131. Onu Harbiye mektebine Faris\u00ee m\u00fcderrisi yapmak istiyorlar, fakat bu vazife i\u00e7in sar\u0131\u011f\u0131 ve c\u00fcbbeyi atmak laz\u0131m. Hay\u0131r! Gen\u00e7 m\u00fcderris ilmiye mesle\u011fini b\u0131rakamaz.<a href=\"#_edn16\" id=\"_ednref16\">[16]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ali Pa\u015fa nahivden Birgevi\u2019nin Av\u00e2mil\u2019ini, mant\u0131ktan \u0130sagucu\u2019yu Cevdet Pa\u015fadan okumu\u015ftur.<a href=\"#_edn17\" id=\"_ednref17\">[17]<\/a><\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mecelle_ile_Mesaisi_Itibariyle_Ahmet_Cevdet_Pasa\"><strong>Mecelle ile Mesaisi \u0130tibariyle Ahmet Cevdet Pa\u015fa<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Ebu\u2019l-Ula Mardin Bey Ahmed Cevdet Pa\u015fay\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 eserinde \u0131srarla pa\u015fan\u0131n bir hukuk mutahass\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan etmi\u015f ve her f\u0131rsatta bunu savunmu\u015ftur. \u0130lk zamanlar kabule yana\u015fmad\u0131\u011f\u0131m bu fikri nihayet art\u0131k kabul ediyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc talebelik y\u0131llar\u0131nda mant\u0131k, dil, kelam gibi akl\u00ee ilimlerle i\u015fti\u011fal eden Pa\u015fa sonralar\u0131 siyasetin taa derinlerine inerek ilm\u00fc\u2019s-siyaseyi bittecr\u00fcbe tahsile giri\u015fmi\u015f, adliye ve maarif bakanl\u0131klar\u0131nca muhtelif bir\u00e7ok kanunn\u00e2me, kararn\u00e2me ve nizamn\u00e2meler haz\u0131rlam\u0131\u015f olsa da bunlar\u0131n hi\u00e7biri onu f\u0131k\u0131h mutahass\u0131s\u0131 yapmak i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Nihayet metn-i metin ve Mecelle cemiyetlerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Hanefi f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131na derinlemesine inmi\u015f ve f\u0131kh\u00ee mes\u00e2ili etrafl\u0131ca incelemi\u015f, arkada\u015flar\u0131yla gerekli metinleri ortaya \u00e7\u0131karmaya gayret sarf etmi\u015ftir. Evet, \u00e7ok fazla meziyetli ve m\u00fcstefat metinler ve kanunlar vaz etmi\u015f, devleti \u00e2liyenin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu esaslar\u0131 bulmu\u015f ve kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Kabul edilmelidir ki bu da onu fakih k\u0131lmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Ebu\u2019l-Ula Mardin Bey, Cevdet Pa\u015fan\u0131n Mecelle cemiyetinin ba\u015f\u0131na getirilmesinin nedeninin kendisinin f\u0131k\u0131htaki ihtisas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, bilakis memlekette Mustafa Re\u015fid Pa\u015fa ile ba\u015flayan kanunla\u015ft\u0131rma cereyan\u0131n\u0131n \u00f6nderlerinden say\u0131lmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yler.<a href=\"#_edn18\" id=\"_ednref18\">[18]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Divan-\u0131 Ahkam\u0131 Adliye dairesinde fuhul-i fukahadan m\u00fcrekkep bir cemiyeti ilmiye te\u015fkil olunarak ilmi f\u0131kh\u0131n muamelat k\u0131sm\u0131na ait Mecelle-i Ahkam-\u0131 Adliye namiyle bir kitap telifine m\u00fcba\u015feretle ilmi f\u0131k\u0131hta oldu\u011fu gibi m\u00fcteaddit kitaplara taksim olunmu\u015f ve her kitap tamam olduk\u00e7a ledel arz bal\u00e2s\u0131 Hatt-\u0131 H\u00fcmay\u00fcn ile bittev\u015fih tab\u0131 ve ne\u015fir olunmakta bulunmu\u015f idi.<a href=\"#_edn19\" id=\"_ednref19\">[19]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Kitab\u00fc\u2019l-vedia ve Cevdet Pa\u015fa olmaks\u0131z\u0131n bir kanun yapma te\u015febb\u00fcs\u00fc ile ilgili olarak Ebu\u2019l-Ula Mardin Bey der ki:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKitab\u00fc\u2019l-vedia\u2019y\u0131 hayli ara\u015ft\u0131rd\u0131m. Pek \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fckler ile okumak f\u0131rsat\u0131n\u0131 buldu\u011fum bu eser yaz\u0131l\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan bildi\u011fimiz Mecelle\u2019nin tamamen yabanc\u0131s\u0131d\u0131r. Kullan\u0131lan yaz\u0131 lisan\u0131, rekiktir. T\u00fcrk\u00e7esi \u015fivemize uygun de\u011fildir. Hele baz\u0131 maddeler esasen T\u00fcrk\u00e7e bilmeyen bir kalemden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Maddelerde s\u0131k s\u0131k garip tabirlere tesad\u00fcf edilir. Sevkolunan maddelerin her biri di\u011ferinden ayr\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z olmak laz\u0131m gelirken fetva f\u0131kralar\u0131 yaz\u0131l\u0131yormu\u015f\u00e7as\u0131na \u201ckezalik\u201d, \u201cbu suretle\u201d diye ba\u015flayan maddeler vard\u0131r. F\u0131kh\u0131n tek meselesi m\u00fceaddid madde halinde kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e lisan kaidelerine ayk\u0131r\u0131 ve ilk tahsilde bulunanlara kar\u015f\u0131 bile m\u00fcsamaha, m\u00fcsaade edilmeyecek derecede yanl\u0131\u015flarla, garabetlerle dolu f\u0131kralara rastlanmaktad\u0131r. Baplar fas\u0131llar pek kar\u0131\u015f\u0131kt\u0131r. Tasnifte ilmi ve mant\u0131k\u00ee intizam ve insicam yoktur. Kitap ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 bel\u00e2gatten, fesahatten \u00e2ridir. Yazanlar h\u00fck\u00fcmlerdeki tekerr\u00fcr\u00fcn bile fark\u0131na varamam\u0131\u015flard\u0131r. Cevdet Pa\u015fa merhumun kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cKitab\u00fc\u2019l-Em\u00e2n\u00e2t\u201dta kendisine yaln\u0131zca bir bap ayr\u0131lan vedia k\u0131sm\u0131 otuz maddeden terekk\u00fcp etti\u011fi halde \u201cKitab\u00fc\u2019l-vedia\u201d yetmi\u015f sekiz maddedir.<a href=\"#_edn20\" id=\"_ednref20\">[20]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ebu\u2019l-Ula Mardin, Cevdet Pa\u015fa ile ilgili olarak, bir yandan ilmiye r\u00fctbesinin en \u00e2lisi \u015feyh\u00fclislaml\u0131k, di\u011fer yandan v\u00fczer\u00e2lara ba\u015fkanl\u0131k makam\u0131 olan sadrazaml\u0131k h\u0131rslar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu, her ikisine de nail olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler ve dini bir terbiye almakla birlikte tevekk\u00fcl\u00fc az olan biri oldu\u011funu belirtir.<a href=\"#_edn21\" id=\"_ednref21\">[21]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Kavaidi k\u00fclliye maddeleri ile ilgili Ebu\u2019l-Ula Mardin Bey\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 dikkat \u00e7ekici sonu\u00e7lar\u0131 ortaya koymu\u015ftur. Ayet ve hadislerden m\u00fclhem bir\u00e7ok maddenin yan\u0131 s\u0131ra usul\u00fc f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131 Hanefi fakihi Deb\u00fbs\u00ee\u2019den ve \u0130bn N\u00fcceym\u2019in el-E\u015fbah ve\u2019n-Nez\u00e2ir\u2019inden \u00e7ok\u00e7a maddenin terc\u00fcme edildi\u011fi m\u00fc\u015fahede edilmi\u015ftir. Tabii bunlar\u0131n hi\u00e7biri Mecelle heyetinin kendi tarz\u0131, vecizele\u015ftirme \u00fcslubu ve maharetlerini g\u00f6lgeleyemez. \u00d6rnekler i\u00e7in bak\u0131n\u0131z: Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s.179-186.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mecelle-i_Ahkam-i_Adliyye\"><strong>Mecelle-i Ahk\u00e2m-\u0131 Adliyye<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde resm\u00ee mezhep uygulamas\u0131 ad\u0131na klasik f\u0131k\u0131h eserleri kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fetva mecmualar\u0131 da kad\u0131lar\u0131n m\u00fcracaat etti\u011fi \u00f6nemli bilgi kaynaklar\u0131ndan birisi olmu\u015ftur. Ayn\u0131 zamanda Mecelle, \u0130slam hukukunu bilen \u015eer\u2019iye Mahkemesi h\u00e2kimleri i\u00e7in de\u011fil, bu hususta yetersiz olan Nizamiye Mahkemelerinin h\u00e2kimleri i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Haz\u0131rlanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda kendilerine herhangi bir s\u0131n\u0131r tayin edilmemi\u015ftir. Eserde haz\u0131rlanan b\u00f6l\u00fcmlere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan se\u00e7ilen b\u00f6l\u00fcmlerin ihtiya\u00e7 sonucu belirlendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Burada bor\u00e7lar ve e\u015fya hukukuna a\u011f\u0131rl\u0131k verilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan ki\u015fi ve yarg\u0131 hukukuna da yer verilmi\u015ftir. Tahminimizce aile ve miras hukukunda da kanunla\u015ft\u0131rmaya gidilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekteydi. Tabii \u015fartlar ve zemin bu kadar bir \u00e7al\u0131\u015fmaya imk\u00e2n haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Mecelle kendisinden sonra yap\u0131lacak hukuk ve kanun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan biri olarak da 1917 tarihli Hukuk-\u0131 Aile Kararnamesi\u2019nin olu\u015fumuna zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Tabii ayni titizlik ve teenninin bu kararnameyi haz\u0131rlayan komisyonca tak\u0131n\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek bir hayli zor.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mecelle_Hakkinda_Ovguler_ve_Yergiler\"><strong>Mecelle Hakk\u0131nda \u00d6vg\u00fcler ve Yergiler<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Mecelle\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131 dost d\u00fc\u015fman herkes taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015ftir. Bununla birlikte d\u00f6nemin \u015fer\u00ee hukuk yap\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 olan b\u00fcrokratlar ve baz\u0131 ilim adamlar\u0131 Mecelle ile ilgili birtak\u0131m ele\u015ftirilerde bulunmu\u015flar. Bu ele\u015ftirilerin isabetli olmad\u0131\u011f\u0131, objektif ilmi esaslara dayanmad\u0131\u011f\u0131 zahir oldu\u011fundan burada Mecelle ile ilgili insaf s\u0131n\u0131rlar\u0131na giren birtak\u0131m ele\u015ftirilere yer verilecektir. Fakat \u00f6ncesinde Mecelle\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 ilan ve ifade eden birka\u00e7 anektoda yer vermek daha isabetli olur kanaatindeyim.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk olarak Nam\u0131k Kemal Mecelle\u2019nin ni\u00e7in haz\u0131rlanmas\u0131 gerekti\u011fine ve yerli bir kanun yapma gereklili\u011fine \u015f\u00f6yle de\u011finir: Lay\u0131k m\u0131d\u0131r ki elde asuman\u00ee bir \u015ferait ve iki y\u00fcz milyon n\u00fcf\u00fcs-u isl\u00e2miye i\u00e7ince ve bin sene zarf\u0131nda ne kadar eaz\u0131m gelmi\u015f ise c\u00fcmlesinin ecr-i ahiret i\u00e7in vakf-\u0131 v\u00fccut etmelerile meydana gelen f\u0131k\u0131h gibi bir derya-i hakikat mevcut iken ecanipten iktibas-\u0131 ahk\u00e2m etme\u011fe kendimizi mecbur bilelim!<a href=\"#_edn22\" id=\"_ednref22\">[22]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk T\u00fcrk\u00e7e \u015fer\u2019\u00ee kanun yap\u0131m\u0131, ihtiya\u00e7 ve maslahat\u0131 tercihen Mecelle\u2019nin isabetli bir hukuk eseri oldu\u011funa da Muallim M. Cevdet Bey \u015fu ifadeleriyle de\u011finmi\u015ftir: Adliyemize bir hukuk lisan\u0131 ve bir m\u00fcstakil kitap veren Cevdet Pa\u015fad\u0131r diyebiliriz. Cevdet Pa\u015fa f\u0131kh-\u0131 \u0130sl\u00e2m\u0131 resmen T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirmek \u015ferefini haiz oldu\u011fu gibi adliyede vahdet-i tefekk\u00fcr ihdas eylemi\u015f ve \u00f6rfe muhalif olan halk\u0131n n\u00e2fi an\u2019anelerile tesad\u00fcm eden fetvalar\u0131 kabul etmeyip ihtiya\u00e7 ve maslahat-\u0131 halka en m\u00fcnasip kavilleri derceylemi\u015ftir.<a href=\"#_edn23\" id=\"_ednref23\">[23]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Kimilerine g\u00f6re \u00f6vg\u00fc say\u0131labilecek, asl\u0131nda Mecelle yazarlar\u0131 ve Mecelle savunucular\u0131 i\u00e7in hazin bir ger\u00e7e\u011fi dile d\u00f6ken, Mecelle\u2019nin f\u0131kh\u0131 sek\u00fclerle\u015ftirdi\u011fi, yap\u0131s\u0131 itibariyle f\u0131kh\u0131 tahrif etti\u011fini ele\u015ftirilerine bir yandan olumlu katk\u0131 sunan Hukuk\u00e7u H\u0131fz\u0131 Veldet de Mecelle\u2019yi \u015fu \u015fekilde tavsif eder: Mecelle ahk\u00e2m-\u0131 adliyeyi tedvin ederek bir kanun haline koymakla adeta f\u0131kh\u0131n muamelat k\u0131sm\u0131n\u0131 \u015feklen olsun dinden ay\u0131r\u0131p devletle\u015ftirmi\u015f ve layikle\u015ftirmi\u015f ve b\u00f6ylece bu sahalarda hukuk\u00ee manas\u0131ndan layik kanunlar konulmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Binaenaleyh Mecelle\u2019nin kabul\u00fc o zaman i\u00e7in bu bak\u0131mdan da bir ilerilik arz eder\u2026<a href=\"#_edn24\" id=\"_ednref24\">[24]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Geneli itibariyle f\u0131k\u0131h\u00e7\u0131 ve hukuk\u00e7ular\u0131n kabul etti\u011fi birtak\u0131m ger\u00e7ekler ise \u015funlard\u0131r: Mecelle h\u00fck\u00fcmlerinde sadece Hanef\u00ee mezhebi esaslar\u0131na ba\u011fl\u0131 kal\u0131nm\u0131\u015f, di\u011fer mezheplerden istifade edilmemi\u015ftir. Bu Mecelle i\u00e7in bir eksiklik olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu y\u00fczden borcun nakli, alaca\u011f\u0131n temliki, menfaatin mal say\u0131lmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla haks\u0131z fiillerde tazmine konu olmas\u0131, kira akdinde taraflar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn akde tesiri, ta\u015f\u0131n\u0131r mal\u0131n teslimden \u00f6nce sat\u0131\u015f\u0131 gibi di\u011fer mezheplerde var olan baz\u0131 h\u00fck\u00fcmler ya Mecelle\u2019de hi\u00e7 yer almam\u0131\u015f veya eksik bir \u015fekilde yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mecelle_Tadil_Komisyonu\"><strong>Mecelle Ta\u2019dil Komisyonu<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>1921\u2019lerde kurulan bu komisyon da Mecelle\u2019de yer alan mevzulara ait eksiklikleri, ait olduklar\u0131 bab ve fas\u0131llara tekmile tarz\u0131nda il\u00e2ve etmek suretiyle tamamlamak ve ta\u2019dili icap eden maddeleri asr\u0131n ihtiyac\u0131na en uygun surette de\u011fi\u015ftirmekle vazifeli idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu komisyon (Seyyid Bey ve ekibi) kendilerine \u015fu prensipleri esas kabul etmi\u015flerdi:<\/p>\n\n\n\n<ol type=\"1\"><li>Kitap ve s\u00fcnnette mevcut h\u00fck\u00fcmlere muhalif bir \u015fey kabul etmemek.<\/li><li>\u00c7e\u015fitli mezheplerden asr\u0131n ihtiyac\u0131na en uygun i\u00e7tihatlar\u0131 almak.<\/li><li>Yeni \u00e7\u0131kan ihtiya\u00e7lar i\u00e7in f\u0131k\u0131h h\u00fck\u00fcmlerine uygun olmak \u015fart\u0131yla di\u011fer hukuklardan istifade etmek.<\/li><li>H\u00e2kimlere fazla takdir salahiyeti vermemek.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<h3><span id=\"Bir_Imparatorlugun_Zevali_ve_Mecellenin_Yururlukten_Kaldirilisi\"><strong>Bir \u0130mparatorlu\u011fun Zev\u00e2li ve Mecelle\u2019nin Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten Kald\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Tanzimat\u2019tan bu yana iktibas\u0131 s\u00f6z konusu olan Frans\u0131z Meden\u00ee Kanunu\u2019ndan vazge\u00e7ilerek \u0130svi\u00e7re Medeni Kanunu\u2019nun baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle bir b\u00fct\u00fcn halinde al\u0131nmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130svi\u00e7re Meden\u00ee Kanunu ve Bor\u00e7lar Kanunu TBMM\u2019de kabul edilmi\u015f ve bu kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesiyle 57 y\u0131ldan beri y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan Mecelle y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131lar: <br><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/mecelle-i-ahkam-i-adliyye\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Mecelle-i Ahkam-\u0131 Adliyye\">Mecelle-i Ahk\u00e2m\u0131 Adliyye<\/a><br><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/mecelle-neden-onemli\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"Mecelle Neden \u00d6nemli?\">Mecelle Neden \u00d6nemli?<\/a><br><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ihsan-akay-ile-mecelle-ve-kavaid-i-fikhiyye-uzerine\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\u0130hsan Akay ile Mecelle ve Kav\u00e2id-i F\u0131khiyye \u00dczerine\">\u0130hsan Akay ile Mecelle \u00dczerine<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong>Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ednref1\" id=\"_edn1\">[1]<\/a> Bu \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lanlar aras\u0131nda \u015eah Veliyyullah ed-Dihlev\u00ee\u2019nin babas\u0131 \u015eah Abd\u00fcrrahim de bulunmaktayd\u0131. Saltanat\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130sl\u00e2m esaslar\u0131n\u0131 uygulamaya ve s\u00fcnneti ihyaya \u00e7al\u0131\u015fan, \u00f6zel hayat\u0131nda da m\u00fcttaki bir zat olan Sultan Evrengz\u00eeb\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalara bizzat nezaret etti\u011fi ve eserin haz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in 200.000 rupilik bir harcama yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kaydedilmektedir. Eser tamamland\u0131ktan sonra sultan\u0131n emriyle devletin resm\u00ee makamlar\u0131nca uygulamaya konulmu\u015ftur<\/p>\n\n\n\n<p><a id=\"_edn2\" href=\"#_ednref2\">[2]<\/a> Hasan Elek<br><a id=\"_edn3\" href=\"#_ednref3\">[3]<\/a> Tez\u00e2kir, Ahmet Cevdet Pa\u015fa, 3.<br><a id=\"_edn4\" href=\"#_ednref4\">[4]<\/a> Tez\u00e2kir, Ahmet Cevdet Pa\u015fa, 5.<br><a id=\"_edn5\" href=\"#_ednref5\">[5]<\/a> Meden\u00ee Hukuk Cephesinden Ahmet Cevdet Pa\u015fa, Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 7.<br><a id=\"_edn6\" href=\"#_ednref6\">[6]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 30.<br><a id=\"_edn7\" href=\"#_ednref7\">[7]<\/a> Meden\u00ee Hukuk Cephesinden Ahmet Cevdet Pa\u015fa, Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 3.<br><a id=\"_edn8\" href=\"#_ednref8\">[8]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 15-16, Dipnot 23.<br><a id=\"_edn9\" href=\"#_ednref9\">[9]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 19, Dipnot 30.<br><a id=\"_edn10\" href=\"#_ednref10\">[10]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 16-20, Dipnot 24-32.<br><a id=\"_edn11\" href=\"#_ednref11\">[11]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 25, Dipnot 45.<br><a id=\"_edn12\" href=\"#_ednref12\">[12]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 11.<br><a id=\"_edn13\" href=\"#_ednref13\">[13]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 10.<br><a id=\"_edn14\" href=\"#_ednref14\">[14]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 26-27, Dipnot 49.<br><a id=\"_edn15\" href=\"#_ednref15\">[15]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 27, Dipnot 52.<br><a id=\"_edn16\" href=\"#_ednref16\">[16]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 31, Dipnot 56.<br><a id=\"_edn17\" href=\"#_ednref17\">[17]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 35, Dipnot 61.<br><a id=\"_edn18\" href=\"#_ednref18\">[18]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 33.<br><a id=\"_edn19\" href=\"#_ednref19\">[19]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 91.<br><a id=\"_edn20\" href=\"#_ednref20\">[20]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 94.<br><a id=\"_edn21\" href=\"#_ednref21\">[21]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 128-129.<br><a id=\"_edn22\" href=\"#_ednref22\">[22]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 186.<br><a id=\"_edn23\" href=\"#_ednref23\">[23]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 206.<br><a id=\"_edn24\" href=\"#_ednref24\">[24]<\/a> Ebul\u2019ul\u00e2 Mardin, s. 191.<br><a id=\"_edn25\" href=\"#_ednref25\">[25]<\/a> Bu makalede Ebu\u2019l-Ula Mardin\u2019in Medeni Hukuk Cephesinden Ahmet Cevdet Pa\u015fa isimli kitab\u0131ndan \u00e7ok fazla al\u0131nt\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f, yer yer Hasan Ellek\u2019in Osmanl\u0131\u2019da kanunla\u015ft\u0131rma hareketleri ve Mecelle isimli makalesinden de al\u0131nt\u0131larda bulunulmu\u015f, Mehmet Akif Ayd\u0131n\u2019\u0131n da bilumum yazd\u0131klar\u0131ndan istifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerGiri\u015fF\u0131k\u0131hla \u0130li\u015fkili Kanunla\u015ft\u0131rmalar ve Osmanl\u0131da Kanunla\u015fma \u00c7al\u0131\u015fmalar\u013119. Yy. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde Kanunn\u00e2me Gelene\u011finin Devam\u0131 Niteli\u011findeki Kanunlar19. Yy. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde Bat\u0131 Kanunlar\u0131n\u0131n Terc\u00fcmesi Mahiyetindeki KanunlarYeni Mahkemelerin Kurulu\u015fuBat\u0131 Men\u015feli Kanun mu Yerli Kanun mu Tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve Cevdet Pa\u015fan\u0131n ZaferiAhmet Cevdet Pa\u015fa Kimdir?Devlet ve Siyaset Adam\u0131 Olarak Cevdet Pa\u015faUlemadan Biri Olarak Cevdet Pa\u015faMecelle ile Mesaisi \u0130tibariyle Ahmet Cevdet Pa\u015faMecelle-i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4236,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3760"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3760"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5101,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3760\/revisions\/5101"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}