{"id":3770,"date":"2020-09-09T12:02:39","date_gmt":"2020-09-09T09:02:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3770"},"modified":"2022-10-11T16:28:12","modified_gmt":"2022-10-11T13:28:12","slug":"ictihad-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ictihad-nedir\/","title":{"rendered":"\u0130\u00e7tihad Nedir?"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Giris\">Giri\u015f<\/a><\/li><li><a href=\"#1_Ictihadin_Tanimi\">1. \u0130\u00e7tihad\u0131n Tan\u0131m\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#2_Ictihadin_Turleri\">2. \u0130\u00e7tihad\u0131n T\u00fcrleri<\/a><\/li><li><a href=\"#Sonuc\">Sonu\u00e7<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h3><span id=\"Giris\">Giri\u015f<\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130\u00e7tihat \u00f6zelde \u0130slam hukukunun, genelde \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinin merkezi kavramlar\u0131ndan birisidir. Do\u011fru anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde \u0130slam hukukunun yap\u0131s\u0131 ve mahiyeti konusunda da ipu\u00e7lar\u0131 verir ve anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00c7ok\u00e7a kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen i\u00e7tihad\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve i\u015flevi konusunda zihinlerin yeterince netle\u015febildi\u011fini s\u00f6ylemek kolay de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u00e7tihad\u0131n tan\u0131m\u0131na ge\u00e7meden \u00f6nce b\u00fcy\u00fck resimdeki yerine bir g\u00f6z atmak yararl\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam hukukunun kaynaklar\u0131 genel olarak ikiye indirgenebilir. Bunlardan birincisi nass, ikincisi i\u00e7tihatt\u0131r. Kur\u2019an ve S\u00fcnnet metinleri demek olan nass, \u0130slam hukukunun verili ve nisbeten objektif k\u0131sm\u0131n\u0131 temsil ederken, i\u00e7tihat, verili malzeme \u00fczerindeki be\u015feri \u00e7abay\u0131 ve \u0130slam hukukunun -deyim yerindeyse- s\u00fcbjektif boyutunu temsil eder. Nass statik bir kaynak iken, i\u00e7tihat dinamik ve esnek bir kaynakt\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle ve daha ba\u015fka sebeplerle \u0130slam hukukunun ilahi kayna\u011f\u0131 olan nass\u0131n \u201cdelil\u201d olarak, be\u015feri \u00e7abadan ibaret olan i\u00e7tihad\u0131n ise \u201cy\u00f6ntem\u201d olarak nitelendirilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130slam hukukunun kaynaklar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6sterilen di\u011fer \u015feyler ya nass ve i\u00e7tihad\u0131n kapsam\u0131 i\u00e7inde yer al\u0131r veya onun eki veya uzant\u0131s\u0131 mahiyetindedir. Mesela icma, sahabi s\u00f6z\u00fc, \u00f6nceki \u015feriatler ve Medine ehlinin ameli nass kapsam\u0131nda veya onun uzant\u0131s\u0131 iken k\u0131yas, istihsan ve \u0131st\u0131slah i\u00e7tihat kapsam\u0131ndad\u0131r. Ist\u0131sh\u00e2b ise -burada ayr\u0131nt\u0131s\u0131na giremeyece\u011fim- daha farkl\u0131 bir konumda yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu resimde i\u00e7tihat, birtak\u0131m sonu\u00e7lara\/h\u00fck\u00fcmlere ula\u015fmak amac\u0131yla verili naslar \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir be\u015fer\u00ee \u00e7aba olarak tasvir edilmekte ve \u0130slam hukukunun iki temel kayna\u011f\u0131ndan biri olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130\u00e7tihat, hukukunun ana yap\u0131s\u0131 ve ama\u00e7lar\u0131 itibariyle yorumlay\u0131c\u0131 bir faaliyet olmakta ve ikincil bir konuma inmekte ise de \u0130slam hukuku olarak te\u015fekk\u00fcl eden yap\u0131ya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu hukukunun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun, genel olarak i\u00e7tihat \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Naslar\u0131n ve b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlukla naslar\u0131n anlamlar\u0131 \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fen icma\u2019\u0131n az say\u0131da olmas\u0131, i\u00e7tihada geni\u015f bir alan b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Naslar\u0131n hedef olarak g\u00f6sterdi\u011fi temel ama\u00e7lar\u0131n farkl\u0131 zaman ve zeminlerde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi bu i\u00e7tihat faaliyeti sayesinde olmu\u015f ve f\u0131kh\u0131n b\u00fct\u00fcn hayat olaylar\u0131n\u0131 ku\u015fatma ve hayat\u0131n k\u0131lcal damarlar\u0131na uzanma iddias\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bu sayede ger\u00e7ekle\u015febilmi\u015ftir. Bu \u00e7aba, Hz. Peygamberle birlikte ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve k\u0131yamete kadar devam edecektir. Ancak a\u015fa\u011f\u0131da de\u011finece\u011fimiz \u00fczere i\u00e7tihat faaliyeti, mezheplerin te\u015fekk\u00fcl\u00fcnden itibaren farkl\u0131 bir mahiyet kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Modern d\u00f6nemde i\u00e7tihat s\u00f6ylemi, hep mezheplerin te\u015fekk\u00fcl\u00fcnden \u00f6nceki d\u00f6nemlerdeki rivayet \u00fczerinden olu\u015fturulmu\u015f ve sunulmu\u015f, mezheplerin te\u015fekk\u00fcl\u00fcnden sonraki d\u00f6nem ihmal edilmi\u015f, g\u00f6rmezden gelinmi\u015f ve hatta taklid d\u00f6nemi olarak nitelendirilerek adeta bu d\u00f6neme bir \u201ckarartma\u201d uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tutumun sebepleri hen\u00fcz yeterince tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir. Bu noktan\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmekle ve ciddi bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret etmekle yetineyim.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"1_Ictihadin_Tanimi\"><strong>1. \u0130\u00e7tihad\u0131n Tan\u0131m\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130\u00e7tihad\u0131n birbirine yak\u0131n bir\u00e7ok tan\u0131m\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar i\u00e7erisinden en dakik ve i\u00e7tihad\u0131n mahiyetini en net bir \u015fekilde ortaya koyan tan\u0131m \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130\u00e7tihat, \u015fer\u2019\u00ee bir h\u00fckme dair zan olu\u015fturma \u00e7abas\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131m\u0131 k\u0131saca a\u00e7mak istersek tan\u0131mda ge\u00e7en \u00fc\u00e7 terim \u00fczerinde durmak gerekir. Bunlardan birincisi \u201c\u015fer\u2019\u00ee h\u00fck\u00fcm\u201d, ikincisi \u201czan\u201d ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc \u201c\u00e7aba\u201dd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u015eer\u2019\u00ee h\u00fck\u00fcm\u201d, genel anlamda \u0130slam\u2019daki gerek inan\u00e7, gerek ahlak, gerekse insan\u0131n d\u0131\u015fa yans\u0131yan eylemleri demek olan amel alan\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmleri ifade eder. Ancak f\u0131k\u0131h usul\u00fc terimi olarak i\u00e7tihat, daha \u00e7ok insanlar\u0131n d\u0131\u015fa yans\u0131yan yap\u0131p etmelerine, yani ibadet ve hukuk alan\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri anlat\u0131r. Dikkatlice d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz vakit Kur\u2019an ve S\u00fcnnetteki h\u00fck\u00fcmlerin \u00f6zellikle bu \u00fc\u00e7 alan\u0131 d\u00fczenledi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kur\u2019an ve s\u00fcnnetin d\u00fczenledi\u011fi bu \u00fc\u00e7 alanla ilgili olarak da \u00fc\u00e7 temel \u0130slam bilimi olu\u015fmu\u015ftur. Bunlar Kelam ilmi, ahlak ilmi (tasavvuf) ve f\u0131k\u0131h ilmidir. Kelam ilmi, inan\u00e7la ilgili ayet hadis verilerini sistematize ederken, tasavvuf, genel olarak ahlakla ilgili verileri, f\u0131k\u0131h ilmi ise eylem (amel) ile ilgili verileri sistematik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe kavu\u015fturmu\u015ftur. Bu \u00fc\u00e7 bilimin her biri inan\u00e7, ahlak ve davran\u0131\u015fla ilgili bir de\u011fer h\u00fckm\u00fc \u00fcretme \u00e7abas\u0131ndad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman \u0130slam bilimi ifadesini sadece bu \u00fc\u00e7 bilim i\u00e7in kullanmak do\u011fru olur. Tefsir ve hadis ise bu anlamda bir bilim olmaktan ziyade, de\u011fer \u00fcretim s\u00fcrecinde veri ve malzeme haz\u0131rlama g\u00f6revini \u00fcstlenirler. Antalya \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesinin Kas\u0131m 2012\u2019de d\u00fczenledi\u011fi Elmal\u0131l\u0131 Hamdi Yaz\u0131r sempozyumunda \u201cTefsir\u2019in \u00dc\u00e7 D\u00f6nemi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla sundu\u011fum bildiride Tefsir ilminin i\u015flevine dair baz\u0131 tesbitlerde bulunmu\u015ftum.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0131rsat bulunca Hadis ilminin i\u015flevi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferine ili\u015fkin tesbitlerimi de payla\u015fmak niyetindeyim. Bu tesbitlerimiz in\u015fallah iyi niyetle tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Yukar\u0131da modern d\u00f6nemde i\u00e7tihad\u0131n hep mezheplerin te\u015fekk\u00fcl\u00fcnden \u00f6nceki d\u00f6nem dikkate al\u0131narak sunuldu\u011funa i\u015faret etmi\u015ftim. Burada da \u015f\u00f6yle bir sual soral\u0131m: Acaba Tefsir ve Hadis ilimlerinin abart\u0131lmas\u0131n\u0131n da ayn\u0131 d\u00f6nemlerde ger\u00e7ekle\u015fmesi yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u201ckarartma\u201dyla ilgili olabilir mi?<\/p>\n\n\n\n<p>Bu k\u0131sa a\u00e7\u0131klamadan \u00e7\u0131kacak en temel sonu\u00e7, i\u00e7tihad\u0131n, itikat ve ahlak alan\u0131nda de\u011fil, \u00f6zellikle ve m\u00fcnhas\u0131ran f\u0131k\u0131h alan\u0131nda i\u015flevsel oldu\u011fudur. Usul\u00fcddin ile ilgilenen Kelam ilmi, \u00fczerine oturdu\u011fu epistemolojik zemin itibariyle, zandan ibaret olan ve asla kesinlik ifade etmeyen i\u00e7tihad\u0131 bir y\u00f6ntem olarak kullanmaz. Kelamdaki ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme bu sebeple daha \u00e7ok, nazar, istidlal gibi ba\u015fka terimlerle ifade edilir. Tasavvufta ise ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmekten \u00e7ok m\u00fcc\u00e2hede ve ilham gibi terimler devreye girer.<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131mda ge\u00e7en ve \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m\u0131z ikinci terim \u201czan\u201d terimidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Zan kelimesinin T\u00fcrk\u00e7ede yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 pek olumlu olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in baz\u0131 hocalar\u0131m\u0131z benim i\u00e7tihad\u0131 zan olu\u015fturma \u00e7abas\u0131 olarak tan\u0131mlamama itiraz ettiler. Burada ge\u00e7en zan terimi \u0130slam bilimleri terminolojisinde epistemolojik bir kategoriyi temsil eder. Kabaca s\u00f6ylersek en \u00fcst epistemolojik kategori \u201cilim\u201ddir. Bunu burada \u201cbilgi\u201d diye \u00e7evirebiliriz. \u0130lim\/bilgi kesinlik ifade eder. Bilginin temelde \u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><em><strong>1) Ak\u0131l,<br>2) Sa\u011flam duyular (hav\u00e2ss-\u0131 sel\u00eeme) ve<br>3) Do\u011fru Haber (Haber-i sad\u0131k).<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>\u0130nan\u00e7 konular\u0131 kesinlik istedi\u011fi i\u00e7in inan\u00e7 konular\u0131nda bu kaynaklar kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir de \u201c\u015fek\u201d durumu vard\u0131r. \u015eek, bir \u015fey hakk\u0131ndaki iki veya daha fazla ihtimalin e\u015fitli\u011fini ve bu ihtimaller aras\u0131nda tam karars\u0131zl\u0131k durumunu ifade eder. T\u00fcrk\u00e7eye ku\u015fku veya \u015f\u00fcphe olarak \u00e7eviriliyor ama burada tam oturmuyor gibi. Benim \u00f6nerim, buradaki zan kelimesinin \u201ckanaat\u201d olarak \u00e7evirilmesi. Her neyse, i\u015fte zan ilim ile \u015fek aras\u0131ndaki t\u00fcm mertebeleri, -tabir caizse y\u00fczde elli ile y\u00fczde y\u00fcz aras\u0131ndaki mertebeleri- ifade eden bir terimdir. Buna g\u00f6re zann\u0131n zay\u0131f\u0131 da g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc de olabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada as\u0131l dikkat \u00e7ekmek istedi\u011fim husus, zann\u0131n kesinlik ifade etmemesidir. Buna g\u00f6re her i\u00e7tihad sonu\u00e7 itibariyle bir zan olaca\u011f\u0131ndan, hi\u00e7bir i\u00e7tihad\u0131n kesinli\u011finden ve ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edemeyiz. Bir i\u00e7tihat, sadece bu i\u00e7tihad\u0131 yapan ki\u015fiyi ba\u011flar. \u0130\u00e7tihad\u0131n zan ifade etmesinin sonucu olarak \u00e7e\u015fitli kurallar ortaya konulmu\u015ftur. Mesela Mecelle\u2019de de yer alan \u201c\u0130\u00e7tihat i\u00e7tihad\u0131 nakzetmez\u201d kural\u0131 bunlardan biridir. Bu kural\u0131n anlatmak istedi\u011fi husus \u015fudur. Bir konuda ba\u015fka bir m\u00fc\u00e7tehidin i\u00e7tihad\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, di\u011fer m\u00fc\u00e7tehitlerin i\u00e7tihat yapmas\u0131n\u0131 engellemez. Hatta ayn\u0131 m\u00fc\u00e7tehit daha evvelce bir i\u00e7tihat yapm\u0131\u015f olmas\u0131, yeni verilere ula\u015fmas\u0131 halinde o konuda yeni bir i\u00e7tihat yapmas\u0131na engel olmaz. Yine Mecelle\u2019de yer alan \u201cMevrid-i nassda i\u00e7tihada mesa\u011f yoktur\u201d kural\u0131 da bu \u00e7er\u00e7evede hat\u0131rlanabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu kural\u0131n anlam\u0131 \u015fudur: Nass, bir konunun h\u00fckm\u00fcn\u00fc do\u011frudan ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde belirlemi\u015fse, i\u00e7tihad yoluyla bu d\u00fczenlemeye bir alternatif olu\u015fturulamaz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u00e7tihad\u0131n kesinlik ifade etmemesiyle ilgili olarak alt\u0131 \u00e7izilmesi gereken \u00f6nemli bir husus \u015fudur. Her m\u00fc\u00e7tehid i\u00e7tihad yapmak suretiyle herhangi bir meselede Allah\u2019\u0131n h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011funu bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve sonu\u00e7ta bir h\u00fck\u00fcmde karar k\u0131l\u0131yor. \u0130\u015fte bu i\u00e7tihad zan ifade etti\u011fi i\u00e7in, m\u00fc\u00e7tehidin bu h\u00fckm\u00fc do\u011frudan Allah\u2019a nisbet etmesi ve buna kesin g\u00f6z\u00fcyle bakmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Evet m\u00fc\u00e7tehid Allah\u2019\u0131n o konudaki h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011funun pe\u015fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonucun Allah\u2019\u0131n h\u00fckm\u00fc oldu\u011funa kanaat getirmi\u015ftir. Ama bu sadece bir kanaatten ibaret olup Allah\u2019\u0131n h\u00fckm\u00fcn\u00fcn m\u00fcnhas\u0131ran bu oldu\u011funu g\u00f6stermez. Bu bak\u0131mdan nihai tahlilde m\u00fc\u00e7tehidin s\u00f6yleyece\u011fi c\u00fcmle \u015fudur: \u201c\u0130\u00e7tihad\u0131m sonucunda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m kanaat, Allah\u2019\u0131n h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir\u201d, ya da \u201cBenim zann\u0131ma g\u00f6re Allah\u2019\u0131n bu konudaki h\u00fckm\u00fc budur\u201d. Bu durumda bu i\u00e7tihad\u0131n Allah\u2019\u0131n o konudaki tek ve kesin h\u00fckm\u00fc oldu\u011funu iddia etmek veya tek do\u011frunun bu oldu\u011funu ve di\u011fer i\u00e7tihatlar\u0131n kesin olarak yanl\u0131\u015f oldu\u011funu iddia etmek m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Ancak kanaati bir y\u00f6nde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olan bir m\u00fc\u00e7tehidin kendi kanaatinin do\u011fru, di\u011fer kanaatlerin ise yanl\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmesi normaldir, hatta kimi g\u00f6r\u00fc\u015flere g\u00f6re b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek gereklidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Baz\u0131 sahabilerden rey aleyhinde nakledilen s\u00f6zlerinin \u00e7izdi\u011fimiz bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde yorumlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015e\u00f6yle ki; Rey, \u015fahsi bir kanaattir ve kesinlik ifade etmez. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fahsi kanaatleri Allah\u2019a nisbet etmekten titizlikle ka\u00e7\u0131nmak gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla sahabe reye de\u011fil, reyin do\u011frudan Allah\u2019a nisbet edilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7izdi\u011fimiz \u00e7er\u00e7evede de bu husus a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca sahabenin reyi zemmeden s\u00f6zlerinin yorumu konusunda Gazzali\u2019nin el-Mustesfa\u2019s\u0131ndaki de\u011ferlendirmelere bak\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tan\u0131mda ge\u00e7en \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc anahtar terim \u201c\u00e7aba\u201d terimidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7aba, i\u00e7tihad kelimesinin k\u00f6k\u00fc olan \u2018cehd\u2019 kelimesinin T\u00fcrk\u00e7esidir. Tan\u0131m i\u00e7erisindeki \u00e7aba s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, i\u00e7tihad\u0131n be\u015feri y\u00f6n\u00fcn\u00fc vurgular. Tabii ki bu \u00e7aba herhangi bir \u00e7aba de\u011fil, belli niteliklere sahip olan, k\u0131saca i\u00e7tihad ehliyetine sahip olan ki\u015filerin nitelikli \u00e7abalar\u0131n\u0131 ifade eder. Yukar\u0131da da i\u015faret etti\u011fim gibi bu \u00e7aba, Hz. Peygamberle ba\u015flam\u0131\u015f olup k\u0131yamete kadar s\u00fcrecektir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"2_Ictihadin_Turleri\"><strong>2. \u0130\u00e7tihad\u0131n T\u00fcrleri<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Tarihsel tecr\u00fcbede olup biteni do\u011fru konumland\u0131rmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan i\u00e7tihad\u0131 \u201ckurucu i\u00e7tihat\u201d ve \u201cmezhep i\u00e7i i\u00e7tihat\u201d olarak iki kategoride d\u00fc\u015f\u00fcnmek uygun olur. Kurucu i\u00e7tihat, mevcut malzemenin se\u00e7ilip ay\u0131klanmas\u0131, bir hiyerar\u015fiye konulmas\u0131 ve sistematik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe kavu\u015fturulmas\u0131 s\u00fcrecini ifade eder. Kurucu i\u00e7tihat tekrarlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir i\u00e7tihatt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc mevcut malzemenin se\u00e7ilip ay\u0131klanmas\u0131 ve bir s\u0131ra d\u00fczenine konulmas\u0131 s\u00fcrekli tekrarlanabilecek bir \u015fey de\u011fildir. Bunun m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmesi, z\u0131mnen, tarihsel tecr\u00fcbede uleman\u0131n ortaya koydu\u011fu \u00fcr\u00fcnlerin dinin ger\u00e7ek uygulamas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bir anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131racak, daha sonra gelen bir kurucu i\u00e7tihat \u00f6ncekileri d\u0131\u015flayacak ve yanl\u0131\u015flayacak, dolay\u0131s\u0131yla da Allah\u2019\u0131n dininin uygulanmas\u0131 bir yana, tam olarak ne oldu\u011fu bile k\u0131yamete kadar bilinemeyecektir. \u0130\u015fte kurucu i\u00e7tihat, genel anlamda sahih anlam\u0131n mahfazas\u0131 mesabesindedir ve bu s\u00fcre\u00e7 mezheplerin te\u015fekk\u00fcl\u00fcyle birlikte yakla\u015f\u0131k hicri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc asr\u0131n ortalar\u0131nda son bulmu\u015ftur. Bundan sonra ekol sistemati\u011finin dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 mezhep i\u00e7i i\u00e7tihad faaliyeti ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Esas\u0131nda orta d\u00f6nem literat\u00fcrde i\u00e7tihat denildi\u011finde yerine g\u00f6re daha \u00e7ok kurucu i\u00e7tihad\u0131n kastedildi\u011fini, mezhep i\u00e7i i\u00e7tihad\u0131n ise, daha \u00e7ok k\u0131yas, istihsan vs. olarak isimlendirildi\u011fini s\u00f6ylemek de m\u00fcmk\u00fcn olmakla birlikte yayg\u0131n olarak ifade edilen \u015fey, i\u00e7tihad\u0131n zihni bir faaliyetin ad\u0131 oldu\u011fu, k\u0131yas\u0131n ise bu zihni faaliyetin somut y\u00f6ntemi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Sonuc\">Sonu\u00e7<\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde i\u00e7tihad\u0131n ekol sistemati\u011fi i\u00e7erisinde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, ula\u015f\u0131lan sonu\u00e7lar\u0131n bir aidiyetinin olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131ndan ve ki\u015fileri tutarl\u0131 olmaya zorlayaca\u011f\u0131ndan dolay\u0131 elzem g\u00f6z\u00fckmektedir. Ekol sistemati\u011finin dikkate al\u0131nmas\u0131, kesinlikle f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131nda yer alan ve kendi zaman ve zemininin \u015fartlar\u0131n\u0131 yans\u0131tan h\u00fck\u00fcmlerin aynen devam ettirilmesi ve oldu\u011fu gibi bug\u00fcne ta\u015f\u0131nmas\u0131 anlam\u0131na gelmez. Mezhep i\u00e7erisinde ula\u015f\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n \u00e7e\u015fitli gerek\u00e7elerle dikkate al\u0131nmamas\u0131, hatta baz\u0131 tan\u0131mlar\u0131n yeniden yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu suretle ekol\u00fcn t\u0131kanan noktalar\u0131n\u0131 i\u00e7eriden revize etme imkan\u0131 do\u011fmu\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131: <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ictihat-nicin-vardir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\u0130\u00e7tihat Ni\u00e7in Vard\u0131r?\">&#8220;\u0130\u00e7tihat Ni\u00e7in Vard\u0131r?&#8221;<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerGiri\u015f1. \u0130\u00e7tihad\u0131n Tan\u0131m\u01312. \u0130\u00e7tihad\u0131n T\u00fcrleriSonu\u00e7 Giri\u015f \u0130\u00e7tihat \u00f6zelde \u0130slam hukukunun, genelde \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinin merkezi kavramlar\u0131ndan birisidir. Do\u011fru anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde \u0130slam hukukunun yap\u0131s\u0131 ve mahiyeti konusunda da ipu\u00e7lar\u0131 verir ve anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00c7ok\u00e7a kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen i\u00e7tihad\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve i\u015flevi konusunda zihinlerin yeterince netle\u015febildi\u011fini s\u00f6ylemek kolay de\u011fildir. \u0130\u00e7tihad\u0131n tan\u0131m\u0131na ge\u00e7meden \u00f6nce b\u00fcy\u00fck resimdeki yerine bir g\u00f6z atmak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":4230,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3770"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3770"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3770\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5089,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3770\/revisions\/5089"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3770"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3770"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3770"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}