{"id":3898,"date":"2020-09-10T11:27:52","date_gmt":"2020-09-10T08:27:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3898"},"modified":"2022-09-23T22:31:26","modified_gmt":"2022-09-23T19:31:26","slug":"nebevi-iklimin-habercisi-ibni-sad-ve-tabakat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/nebevi-iklimin-habercisi-ibni-sad-ve-tabakat\/","title":{"rendered":"Nebevi \u0130klimin Habercisi \u0130bni Sad ve Tabakat"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Ibn_Sadin_Hayati\">\u0130bn Sad\u2019\u0131n Hayat\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibn_Sadin_Ulema_Indindeki_Yeri\">\u0130bn Sad\u2019\u0131n Ulema \u0130ndindeki Yeri<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibn_Sad_Donemi_Siyasi_ve_Ilmi_Hayat\">\u0130bn Sa\u2019d D\u00f6nemi Siyasi ve \u0130lmi Hayat<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibn_Sad_Devri_Siyasi_Hayat\">\u0130bn Sa\u2019d Devri Siyasi Hayat<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibn_Sad_Donemi_Ilmi_Hayat\">\u0130bn Sa\u2019d D\u00f6nemi \u0130lmi Hayat<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibn_Sadin_Kitabut-Tabakatul-Kebiri\">\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Kitabu\u2019t-Tabak\u00e2t\u00fc\u2019l-Kebir\u2019i<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibn_Sadin_Tabakatina_Elestiriler\">\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Tabakat\u0131na Ele\u015ftiriler<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibn_Sadin_Diger_Eserleri\">\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Di\u011fer Eserleri<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h3><span id=\"Ibn_Sadin_Hayati\"><strong>\u0130bn Sad\u2019\u0131n Hayat\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Tarih ve me\u011f\u00e2zi sahas\u0131n\u0131n devlerinden say\u0131labilecek ve ayn\u0131 zamanda bir rical kitab\u0131 olan, i\u00e7erisinde sahabe, tabiin ve tebe-i tabiinin bulundu\u011fu ayr\u0131ca alt\u0131 bine yak\u0131n biyografinin yer ald\u0131\u011f\u0131 Kitabu\u2019t-tabakati\u2019l-kebir\u2019in m\u00fcellifi Muhammed b. Sa\u2019d b. Meni Basra\u2019da (168\/784)<a href=\"#_ftn1\" id=\"_ftnref1\">[1]<\/a> y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyaya gelmi\u015ftir. Babas\u0131 ve dedesi, Hz. Abbas ailesinin azatl\u0131s\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in Mevla Beni Ha\u015fim veya Kurey\u015f\u00ee nispesi ile bilinirlerdi. Baz\u0131 kitaplarda ise Beni Z\u00fchre\u2019ye mensup olduklar\u0131 ve bu nedenle Z\u00fchr\u00ee nispesi kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da bize ula\u015fmaktad\u0131r. Ailesi hakk\u0131nda geni\u015f bir bilgi bulunmayan Muhammed bin Sad\u2019\u0131n ilim i\u00e7in \u2013do\u011fdu\u011fu Basra \u015fehri ba\u015fta olmak \u00fczere- Mekke, Medine, Rakka, \u015eam ve Ba\u011fdat\u2019ta; hadis, dil, f\u0131k\u0131h ve tarih \u00e2limlerinden dersler ald\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.<a href=\"#_ftn2\" id=\"_ftnref2\">[2]<\/a> Ba\u011fdat\u2019ta (230\/845) senesinde d\u00fcnyan\u0131n karanl\u0131klar\u0131na g\u00f6zlerini yumarak sonsuzlu\u011fa a\u00e7\u0131lan bir kap\u0131n\u0131n e\u015fi\u011fini aralam\u0131\u015f ve bizlere ise karanl\u0131klarda g\u00f6m\u00fclmeyip rehber edinmemiz i\u00e7in efendimizin en hay\u0131rl\u0131 addetti\u011fi ilk 3 neslin hayat\u0131n\u0131, ya\u015fam\u0131n\u0131 ve ki\u015filiklerini miras olarak b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ibn_Sadin_Ulema_Indindeki_Yeri\"><strong>\u0130bn Sad\u2019\u0131n Ulema \u0130ndindeki Yeri<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130nsan, \u00e7evresinden etkilenen ve \u00e7evresini etkileyen en g\u00fc\u00e7l\u00fc atom bombas\u0131ndan dahi kat kat tesiri olan bir varl\u0131kt\u0131r. Bu tesirlerin yanl\u0131\u015f olmamas\u0131 yahut yanl\u0131\u015f yerlere m\u00fcracaat edilmemesi i\u00e7in ulema kendi i\u00e7inde ilmi, edebi ve ahlaki bir ele\u015ftirme sistemi olan cerh ve tadil ilmini \u00e7ok\u00e7a kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistemle bir s\u00fczge\u00e7 misali yanl\u0131\u015flardan ve hatalardan kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Sad\u2019\u0131n ulema indindeki konumuna bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda cerh ve tadil ilmine vak\u0131f olan Yahya bin Main\u2019e Musab ez-Z\u00fchri \u201c\u0130bn Sad \u015f\u00f6yle \u015f\u00f6yle bir \u015fey nakletti\u201d denildi\u011finde, \u0130bn Main onun hakk\u0131nda \u201cyalanc\u0131d\u0131r\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Hatib el-Ba\u011fdadi kendi kitab\u0131nda bu s\u00f6z\u00fcn \u0130bn Sad\u2019\u0131n hocas\u0131 Vakidi\u2019yi kastederek s\u00f6ylenmi\u015f olma ihtimalini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurup, \u0130bn Sad\u2019\u0131n sad\u0131klardan oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Mizanu\u2019l-i\u2019tidal ve \u0130snadu\u2019r-rical sahibi Zehebi ise burada Yahya bin Main\u2019in lafz\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k oldu\u011funu ve \u0130bn Sad\u2019\u0131 kastetti\u011fi anla\u015f\u0131lsa da \u0130bn Sad\u2019\u0131n sad\u0131klardan oldu\u011fu ulema indinde sabittir.<a href=\"#_ftn3\" id=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Buna birka\u00e7 \u00f6rnek vermek gerekirse Ebu Hatim er-Razi \u0130bn Sad\u2019\u0131n do\u011fru s\u00f6zl\u00fc (saduk) oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir<a href=\"#_ftn4\" id=\"_ftnref4\">[4]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Nedim, \u0130bn Sad\u2019\u0131n sahabe ve tabiin ile ilgili bilgilerde g\u00fcvenilir bir \u00e2lim oldu\u011funu eserinde belirtmi\u015ftir<a href=\"#_ftn5\" id=\"_ftnref5\">[5]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Hallikan, \u0130bn Sad\u2019\u0131n g\u00fcvenilir, faziletli ve \u015ferefli bir \u015fahsiyete sahip oldu\u011funu bildirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0131ll\u0131k \u00f6m\u00fcr sermayesini ilim ile doldurup kendisinden sonrakiler i\u00e7in faydal\u0131 bir d\u00fcnya b\u0131rakmaya gayret etmeleri normal olarak bir hoca-talebe sistemini do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Sad\u2019\u0131n do\u011fdu\u011fu yer olan Basra ba\u015fta olmak kendisinden faydaland\u0131\u011f\u0131 ve yeti\u015ftirdi\u011fi \u00e2limlerden k\u0131saca bahsedelim;<\/p>\n\n\n\n<p>Basra\u2019da do\u011fdu\u011fu yerde d\u00f6neminin Tabiin ve Tebe-i Tabiinler \u2019inden ders al\u0131rm\u0131\u015f ve daha sonra Kufe, Medine, Mekke, \u015eam ve Ba\u011fdat\u2019ta ilim yolculu\u011funa devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hocalar\u0131; Me\u011fazi M\u00fcellifi ve \u0130slam Tarih\u00e7isi Vakidi, b\u00fcy\u00fck hadis haf\u0131zlar\u0131ndan Ebu Nuaym Fazl bin Dukeyn, Ba\u011fdat Muhaddisi olarak tan\u0131nan Affan b. M\u00fcslim, tarih\u00e7i ve nesep \u00e2limi Medaini, dil ve edebiyat alimi Ebu Zeyd el-Ensari, hadis alimi ve haf\u0131z\u0131 Halit b. Mahled ve S\u00fcfyan b. Uyeyne ve Efendimizin gazve ve seriyyelerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi yerleri detayl\u0131 bir \u015fekilde \u00f6\u011frendi\u011fi Hz. Osman ailesinin azatl\u0131s\u0131 Ebu Alkame el- Ferevi\u2019de ders ald\u0131\u011f\u0131 \u015fahsiyetlerdendir. Bunlar\u0131n yan\u0131nda y\u00fcze yak\u0131n hocadan ders ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. \u0130bn Sad, Vakidi\u2019nin yan\u0131nda senelerce katiplik yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendisine K\u00e2tibi-l Vakidi, Sahibi-l Vakidi ve Gulamu-l Vakidi denilmi\u015ftir. Hocas\u0131 Vakidi\u2019nin de h.207(m. 823) deki vefat\u0131yla Abbasilerin ba\u015fkenti olan Ba\u011fdat\u2019ta daha da tan\u0131nm\u0131\u015f ve \u015fehrin en me\u015fhur yedi fakih ve muhaddislerin aras\u0131nda an\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Talebeli\u011fini yapm\u0131\u015f olanlar\u0131n aras\u0131nda nahiv ve dil alimi Ahmet b. Ubeyd, nesep alimi Belaruzi, mutasavv\u0131f ve muhaddis \u0130bn Ebi-d D\u00fcnya ve Tabakat\u2019\u0131n en \u00f6nemli ravisi H\u00fcseyin b.Fehum bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ibn_Sad_Donemi_Siyasi_ve_Ilmi_Hayat\"><strong>\u0130bn Sa\u2019d D\u00f6nemi Siyasi ve \u0130lmi Hayat<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Bu devrin siyasi ve ilmi hayat\u0131na girmeden \u00f6nce \u0130bn Sa\u2019d devrine kadar olan devirlerden ve zuhur eden fitnelerden k\u0131saca bahsedelim:<\/p>\n\n\n\n<p>Efendimizin vefat\u0131yla bo\u015f kalan liderlik konumunu sahabilerin i\u00e7tihad\u0131 ile hz. Ebubekir se\u00e7ilmi\u015f ard\u0131ndan hz. Ebubekir\u2019in kendisinden sonra se\u00e7ti\u011fi Hz. \u00d6mer ve ard\u0131ndan bir heyet taraf\u0131ndan se\u00e7ilen hz. Osman hilafete ge\u00e7mi\u015ftir. Hz. Osman\u2019\u0131n \u015fehit edilmesinden sonra ortaya \u00e7\u0131kan siyasi olaylardan dolay\u0131 Hz. Muaviye ve Hz. Ai\u015fe ile yap\u0131lan sava\u015flar ve bununla beraber iki bidat ehli grup zuhur etmi\u015ftir. Bu gruplar\u0131n biri Hz. Ali ve Hz. Muaviye\u2019yi tekfir eden Hariciler, di\u011feri ise Hz. Ali\u2019nin imametinin \u00f6nceli\u011fini kabul edip, sonra da ona ul\u00fbhiyet atfeden Raf\u0131zilerdir. 90 y\u0131la yak\u0131n \u00f6m\u00fcr s\u00fcren Emevi Devleti\u2019nin ortalar\u0131na do\u011fru zuhur eden Kaderiyye, Cebriyye ve M\u00fcrcie mezhepleri de bidat ehlinden say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu mezheplerin bir k\u0131sm\u0131 kaderi tamamen kulun kendi iradesi sayarken, di\u011fer k\u0131sm\u0131 ise tamamen Allah\u2019\u0131n iradesinde olup kendilerini de r\u00fczgar\u0131n \u00f6n\u00fcndeki bir yaprak misali addediyordu. Yine Emevi Devleti\u2019nin sonlar\u0131na do\u011fru ortaya \u00e7\u0131kan M\u00fc\u015febbihe ve M\u00fcmessile gibi bidat ehilleri farkl\u0131 surette kendilerini g\u00f6stermeye devam etmi\u015flerdir. Bu arada Efendimiz \u2018in \u2018Fitne zaman\u0131nda oturan ki\u015fi ayakta durandan; ayakta duran y\u00fcr\u00fcyenden; y\u00fcr\u00fcyen ko\u015fandan hay\u0131rl\u0131d\u0131r.<a href=\"#_ftn6\" id=\"_ftnref6\">[6]<\/a>\u2019\u2019 ve \u201cBahtiyar, fitneden ka\u00e7\u0131nan kimse ile, bel\u00e2larla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca sabreden kimsedir<a href=\"#_ftn7\" id=\"_ftnref7\">[7]<\/a>\u2019\u2019 gibi s\u00f6zleri bir grup M\u00fcsl\u00fcman\u0131 sahabeler aras\u0131nda yap\u0131lan sava\u015flardan ve Hz. Ali\u2019yi tekfir edip onunla sava\u015fanlardan uzak eylemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ibn_Sad_Devri_Siyasi_Hayat\"><strong>\u0130bn Sa\u2019d Devri Siyasi Hayat<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130bn Sa\u2019d yakla\u015f\u0131k olarak Abbas\u00eelerin kurulu\u015fundan 30 sene sonra Halife Mehdi zaman\u0131nda d\u00fcnyaya gelmi\u015ftir. Halife Mehdi bu devirde \u00f6zellikle Emeviler\u2019den Abdullah b. Mervan \u00f6nderli\u011findeki ayaklanmalar\u0131 bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015fta Hz. Ali\u2019ye daha sonra da kendisine uluhiyyet vasf\u0131n\u0131 yak\u0131\u015ft\u0131ran Ha\u015fim b. Hakim\u2019in \u00f6nderli\u011finde kurulan mukannaiyye ile \u0130slam\u2019a olan d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131 i\u00e7lerinde hi\u00e7bir zaman yok etmeden, sureten M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6z\u00fcken z\u0131nd\u0131k ve ilhad ehli guruplara kan kustururcas\u0131na sava\u015f a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn8\" id=\"_ftnref8\">[8]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Mehdi\u2019nin vefat\u0131yla birlikte halifeli\u011fe Hadi ge\u00e7mi\u015ftir. K\u0131sa bir m\u00fcddet sonra da Harun Re\u015fid ge\u00e7mi\u015ftir. Abbasiler\u2019in en parlak devri olarak kabul edilen Harun Re\u015fid devrinde Halife, \u00e7\u0131kan ayaklanmalar\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 ve birbiri ile anla\u015fmazs\u0131zl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olan kavimleri kayna\u015ft\u0131rmas\u0131 yoluna gitmi\u015ftir. Ve hukuk sistemini birlemek, inan\u00e7 ve ameldeki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gidermek i\u00e7in hadis ve f\u0131k\u0131h \u00e2limlerine destek vermi\u015ftir. Bu konu hakk\u0131nda ileride tekrar bahsedece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<p>Harun Re\u015fid\u2019in 23 y\u0131ll\u0131k hilafetinin ard\u0131ndan Emin ve daha sonra karde\u015fi ile \u00e7\u0131kan iktidar kavgas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Emin\u2019in ba\u015f\u0131n\u0131n kesilmesiyle halife, Emin\u2019in karde\u015fi Memun olmaktad\u0131r. Memun, Emin ve Harun Re\u015fid\u2019in aksine Ali o\u011fullar\u0131na kar\u015f\u0131 siyaseti de\u011fi\u015ftirip daha \u0131l\u0131ml\u0131 davranmaktad\u0131r. Siyah bayrak alametini kald\u0131r\u0131p yerine Aleviler \u2019in benimsedi\u011fi ye\u015fili alamet olarak se\u00e7mi\u015f ve Ali er-R\u0131za ile s\u0131hriyyet kurup kendinden sonra veliaht olarak tayinetmi\u015ftir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Harun Re\u015fid\u2019in ve Emin\u2019in s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ehli hadis ve rey yani mutedil reycilik yerine m\u00fcfrit reycilik olan Mutezile\u2019yi benimsemi\u015ftir. Mihne vak\u0131alar\u0131 da i\u015fte tam burada ba\u015flamaktad\u0131r. Mutezile akaidinin benimsedi\u011fi halkul Kur\u2019an meselesi halka ve \u00f6zellikle hadis ve f\u0131k\u0131h alimlerine zorla benimsetilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunu kabul etmeyenlere ise hapis cezalar\u0131 ve \u015fahitliklerinin kabul edilmeyece\u011fi gibi maddi-manevi cezalar verilmi\u015ftir. Burada \u00f6zellikle tiraj\u0131 komik olan husus ise h\u00fcr iradeyi destekledi\u011fini savunan bir grubun insanlar aras\u0131nda en m\u00fctevazili olan bir gruba kar\u015f\u0131 tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tav\u0131rd\u0131r. Burada halkul Kur-an meselesinda \u0130bn Sa\u2019d ve Ba\u011fdat\u2019taki uleman\u0131n hepsi sorguya \u00e7ekilmi\u015ftir. Bir k\u0131sm\u0131 mahluk deyip Halifeni\u2019nin zulm\u00fcnden kurtulmu\u015fken, i\u00e7inde Ahmed b. Hanbel\u2019in ve birka\u00e7 ki\u015finin de bulundu\u011fu bir grup ise mahluk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc Allah\u2019\u0131n kelam s\u0131fat\u0131, Allah\u2019a isnad edildi\u011fi ve bu s\u0131fat\u0131n sonradan olu\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 savunarak hadis olmay\u0131p, kadim oldu\u011fu tezini \u00f6ne s\u00fcrerek Halife\u2019nin emriyle hapse att\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mahluk diyenlerin aras\u0131nda Yahya b. Main, \u00d6l\u00fcm korkusu sebebiyle b\u00f6yle bir bir cevap vermek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Ki \u0130bn Sa\u2019d\u2019da \u0130bn Main gibi halifenin zulm\u00fcnden emin olmak i\u00e7in b\u00f6yle s\u00f6yledi\u011fi alimler taraf\u0131ndan bize ula\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mihne olaylar\u0131 Me\u2019mun, Mu\u2019tas\u0131m ve Vas\u0131k devrinde devam etmi\u015f ve M\u00fctevekkil zaman\u0131nda bu konu hakk\u0131nda konu\u015fma yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Me\u2019mun devrinde orduda T\u00fcrklerin artmas\u0131 ve Mu\u2019tas\u0131m devrinde neredeyse b\u00fct\u00fcn orduda T\u00fcrklerin bulunmas\u0131 bir tak\u0131m Araplar\u0131n T\u00fcrklere olan sevgisini belirtse de Araplar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131nda T\u00fcrklere olan gayz ve kinini artt\u0131rmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ibn_Sad_Donemi_Ilmi_Hayat\"><strong>\u0130bn Sa\u2019d D\u00f6nemi \u0130lmi Hayat<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n devri oldu\u011fundan, direkt olarak Abbasilerin ba\u015fa gelmesiyle ba\u015flayacak olursak, \u00e2limlere b\u00fcy\u00fck destek verildi\u011fine ve ilme hizmet edildi\u011fine \u015fahit olabiliriz. Halife Ebu Cafer el-Mansur\u2019un tedvin, tertip ve tasnife ne kadar de\u011fer verdi\u011fini \u00e2limlere yap\u0131lan te\u015fviklerden de anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Halife Ebu Cafer el-Mansur, hadis, tarih, dil ve edebiyat ilimlerine verdi\u011fi desteklerin yan\u0131 s\u0131ra akli ilimlerle ilgili Grek\u00e7e, S\u00fcryanice ve Fars\u00e7adan terc\u00fcmeler yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitaplar\u0131 Hizanet\u00fc\u2019l-hikme ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi sarayda ki k\u00fct\u00fcphanesinde bulunduruyordu. Terc\u00fcme hareketi h\u0131z kesmeden devam etmekte ve bir\u00e7ok kitap terc\u00fcme edilmekteydi. Bu kitaplar Hizanet\u00fc\u2019l hikme\u2019ye s\u0131\u011fmay\u0131nca Halife Mansur, Beyt\u00fc\u2019l hikme olarak isimlendirdi\u011fi b\u00fcy\u00fck bir k\u00fct\u00fcphane yapt\u0131r\u0131p oraya b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131 yerle\u015ftirir. Halife Memun, Bizans\u2019la yapt\u0131\u011f\u0131 sava\u015f olumlu yan\u0131t verince Bizans\u2019taki kitaplar\u0131 toplat\u0131p Ba\u011fdat\u2019a getirdi\u011fi de s\u00f6ylenir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011fdat\u2019ta kurulan ve orta \u00e7a\u011f\u0131n en zengin k\u00fct\u00fcphanesi olan Beyt\u00fc\u2019l hikme\u2019de yap\u0131lan her terc\u00fcme i\u00e7in devlet taraf\u0131ndan \u00e7ok iyi bir \u00fccret verildi\u011fi bilinmekte, hatta Grek\u00e7eden terc\u00fcme edilen bir esere 300 bin dinar verildi\u011fi baz\u0131 rivayetlerle bize ula\u015fmaktad\u0131r<a id=\"_ftnref9\" href=\"#_ftn9\">[9]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Giderek i\u015flevselli\u011fi artan, pozitif ilimlerin ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir akademi olarak 500 y\u0131la yak\u0131n devam eden bu kurum Hulagu taraf\u0131ndan 1258 y\u0131l\u0131nda yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r<a id=\"_ftnref10\" href=\"#_ftn10\">[10]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu d\u00f6nemde Ba\u011fdat\u2019ta Beyt\u00fc\u2019l hikme\u2019nin yan\u0131nda Ba\u011fdat kadar olmazsa da Basra, K\u00fcfe, Mekke, Medine ve \u015eam\u2019da; kelam, f\u0131k\u0131h, hadis, tarih, ensap, dil ve edebiyat alan\u0131nda ilmi faaliyetler devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ibn_Sadin_Kitabut-Tabakatul-Kebiri\"><strong>\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Kitabu\u2019t-Tabak\u00e2t\u00fc\u2019l-Kebir\u2019i<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130slam tarihinin ve rical ilminin en eski kitab\u0131ndan biri olan Kitabu\u2019t-tabak\u00e2t\u00fc\u2019l-kebir birka\u00e7 kez Arap\u00e7a bas\u0131lm\u0131\u015f ve sonunda T\u00fcrk\u00e7eye terc\u00fcme edilmi\u015ftir. \u0130hsan Abbas\u2019\u0131n bask\u0131s\u0131 Tabakat\u00fc\u2019l-k\u00fcbra ismiyle yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eser \u0130bn \u0130shak\u2019\u0131n, \u0130bn Hi\u015fam yoluyla bize nakledilen Siret\u00fc\u2019n-nebeviyye\u2019si ile Vakidi\u2019nin Kitabu\u2019l-me\u011fazisi\u2019nden sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan en eski s\u00eere ve me\u011fazi kitab\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Tabakat\u00fc\u2019l-kebir\u2019i okunurken bazen merak edici unsurlara girmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu da bizim okuma heyecan\u0131m\u0131z\u0131 katbekat artt\u0131rmaktad\u0131r. Ayn\u0131 senetleri tekrar etmemesi ya da farkl\u0131 rivayetleri, ravileri s\u00f6yledikten sonra bir kerede vermesi okuyan kimsenin de bir yandan s\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemektedir. Mesela bir ki\u015fiden bahsetti\u011finde \u00f6ncelikle nesebini sonra \u00e7ocuklar\u0131n\u0131, e\u015flerini, nerede do\u011fdu\u011funu, ki\u015fili\u011fini, efendimizle bir sohbetinin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, vefat\u0131n\u0131, kimin taraf\u0131ndan y\u0131kan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta mezara kimin koyup cenaze namaz\u0131n\u0131 k\u0131ld\u0131ran kimseye kadar hepsinden bahsetmesi insan\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtacak bir haldir. Bu kimi insanlar taraf\u0131ndan bo\u015f bir teferruat olarak anla\u015f\u0131lsa da tarihi bilgi olarak fani d\u00fcnyada baki kalmas\u0131 eserin de\u011ferini artt\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Sa\u2019d siyeri anlat\u0131rken \u0130bn Hi\u015fam\u2019\u0131n kronolojik sisteminden daha farkl\u0131 olan konu sistemini baz almakta; \u0130bn Hi\u015fam ve \u00f6nceki tarih bilgilerinin hepsini inceleyip kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir sistem kullanmakta ve hocas\u0131 Vakidi\u2019den \u00e7ok\u00e7a al\u0131nt\u0131 yapmaktad\u0131r. Tabakat b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise Hz. \u00d6mer\u2019in fey mallar\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tma sistemini baz alarak ilk tabakada Bedir gazvesine i\u015ftirak eden Muhacir ve Ensar\u2019\u0131, 2. tabakada Bedir\u2019e kat\u0131lamay\u0131p Uhud\u2019a kat\u0131lanlar\u0131, 3. tabakada Hendek sava\u015f\u0131na kat\u0131lanlar ve Mekke fethine kadar M\u00fcsl\u00fcman olanlar\u0131, 4. tabakada Mekke fethi ve sonras\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman olanlar\u0131, 5. ve son tabaka ise efendimizi k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta g\u00f6renler olmak \u00fczere toplam 1612 sahabenin biyografisini yazm\u0131\u015ft\u0131r. 11 ciltlik bu eserin son fihrist b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc saymazsak 10 ciltlik eserin ilk 6 cildi efendimizin siyer ve me\u011fazisi ile yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z be\u015f tabakadan bahsetmektedir. 7, 8 ve 9.ciltterde ise Medine, Mekke Taif gibi di\u011fer \u015fehirlere gitmi\u015f sahabe ve tabiilerden bahsederek son cildi han\u0131m sahabelere ve nadiren de olsa tabiinlere ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Alt\u0131 bine yak\u0131n biyografinin bulundu\u011fu bu muazzam eser kendinden sonraki insanlara en hay\u0131rl\u0131 ilk 3 nesli hediye olarak b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ibn_Sadin_Tabakatina_Elestiriler\"><strong>\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Tabakat\u0131na Ele\u015ftiriler<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Ele\u015ftiri tam olarak bir eserin sadece k\u00f6t\u00fc ve eksik yanlar\u0131n\u0131 belirtmek de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda be\u011fenilecek hususlar\u0131 da tebrik ve takdir etmektir. \u0130bn Sa\u2019d\u2019a yap\u0131lan ele\u015ftirileri yani hem tenkit edilen boyutlar\u0131n\u0131 -ve bunlar\u0131n ne kadar tutarl\u0131 oldu\u011funu- hem de tebrik edilen boyutlar\u0131n\u0131 inceleyece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<p>Horovitz,\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n, eserinde \u015fahsi m\u00fclahazalar\u0131n\u0131 asla zikretmedi\u011fini neredeyse kaynaks\u0131z hi\u00e7bir s\u00f6z\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder<a href=\"#_ftn11\" id=\"_ftnref11\">[11]<\/a> Horovizt\u2019in tenkiti hakk\u0131nda biraz konu\u015fmak gerekirse \u015f\u00f6yle s\u00f6ylememiz daha uygun olur. \u0130slam tarihi bize genellikle hadis sisteminde de oldu\u011fu gibi senet sistemi ile gelmi\u015ftir. Bu da onun ne kadar muteber oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Yap\u0131lan yorumlardan \u00e7ok verilen nakillerin insanlar\u0131 daha da bilgilendirdi\u011fi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ger\u00e7ektir. \u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n, bu nakillere ek olarak herhangi bir yorum yapmad\u0131\u011f\u0131 iddas\u0131 ise yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma sonucu ger\u00e7ek\u00e7i say\u0131lmamaktad\u0131r. \u00d6zellikle \u0130bn Sa\u2019d kendisinden \u00f6nceki hocalar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 tarihi vakalar\u0131 birbirine kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmakta ve tercih etti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc sunmaktad\u0131r<a href=\"#_ftn12\" id=\"_ftnref12\">[12]<\/a>. Bunlar\u0131n ni\u00e7in b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. \u00d6rnek vermek gerekirse, Efendimizin Mekke\u2019de 10, Medine\u2019de 10 y\u0131l kald\u0131\u011f\u0131 rivayetini \u0130bn Sa\u2019d \u015f\u00f6yle yorumlamaktad\u0131r.\u2019\u2019 Bu Enes\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Ki bundan ba\u015fka b\u00f6yle diyen kimse yoktur<a href=\"#_ftn13\" id=\"_ftnref13\">[13]<\/a>.\u2019\u2019 Burada \u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n \u015faz bir rivayete itibar etmedi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Kimi yerde \u0130bn Sa\u2019d kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 rivayetlere a\u00e7\u0131klama ve tercih yaparken kimi yerde ise rivayetleri verip adeta okuyucuya bir \u00f6dev verir gibi yorum ve ara\u015ft\u0131rmay\u0131 okuyan \u015fahsa b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kendinden \u00f6nceki tarihi anla\u015fmazl\u0131klara dikkat \u00e7eken \u0130bn Sa\u2019d, eserindeki biyografileri verirken Musa b. Ukbe, \u0130bn \u0130shak, Ebu Ma\u015fer ve Vakidi\u2019nin me\u011fazilerindeki listeleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak kullanm\u0131\u015f, aralar\u0131ndaki uyum ya da ihtilaflara i\u015faret etmi\u015ftir<a href=\"#_ftn14\" id=\"_ftnref14\">[14]<\/a>. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kendinden \u00f6nceki siyer ve rical bak\u0131m\u0131ndan ortaya konulmu\u015f eserlerin hepsini i\u00e7ine alan kapsaml\u0131 b\u00fcy\u00fck bir eserdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n kendinden evvelki siyer m\u00fcelliflerinin eserlerinde azda olsa g\u00f6r\u00fclen Efendimizin isimleri, s\u00fctanne, erkek ve k\u0131z karde\u015flerinin isimleri, fizyonomisi, irhasat hakk\u0131ndaki rivayetleri ve n\u00fcb\u00fcvvet alametlerini nakletmi\u015ftir. Bu haberlerin \u00e7ok az\u0131 Vakidi ve \u0130bn \u0130shak\u2019tan nakledilmi\u015f olup sonraki eserlere de bir \u0131\u015f\u0131k tutmu\u015ftur. Bunu ileride ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde tekrar edece\u011fiz. Nitekim Horovitz, Delail\u00fcn\u2019n-n\u00fcb\u00fcvve eserlerinin ilk toplay\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n Ebu Nuaym ve Beyhaki\u2019nin de kendisinden faydaland\u0131\u011f\u0131 Tabakat m\u00fcellifi \u0130bn Sa\u2019d oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Tabakat\u00fc\u2019l-Kebir\u2019inden Faydalanan ve Etkisinde Kalanlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Muhammed b. Sad, engin bilgisi ve farkl\u0131 okumalar\u0131yla bilinmektedir. Talebesi H\u00fcseyin b. Fehum, \u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n \u2018ilmi zengin, \u00e7ok hadis ve haber sahibi, gar\u00eebu\u2019l hadis ve f\u0131k\u0131h alanlar\u0131nda \u00e7ok kitap yazan bir \u015fahsiyyet\u2019 olarak tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. Bu engin bilgisini eserlerinden sadece biri olan Tabakat\u2019ta da g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n\n\n\n<p>Tehzibi\u2019l-esma ve\u2019l-lugat adl\u0131 eserinde \u0130mam-\u0131 Nevevi, Tabakat\u2019ta yer alan isimlerden ve isim sahiplerinin durumlar\u0131 hakk\u0131ndaki bilgilerden faydaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 eserinde a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirmektedir. Yine Nihayetu\u2019l-ereb adl\u0131 eserinde N\u00fcveyr\u00ee Efendimizin sireti, gazveleri ve g\u00f6nderdi\u011fi el\u00e7ilikler konusunda harfiyen nakiller yapm\u0131\u015ft\u0131r. Keza Uyunu\u2019l-eser adl\u0131 eserde \u0130bn Seyyidinnas; Tehzibu\u2019l-kemal adl\u0131 eserde Mizzi; Tarihu\u2019l-islam adl\u0131 eserde Zehebi, \u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n eserinden \u00e7ok\u00e7a faydalanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Bel\u00e2zuri, Ebu Nuaym, Beyhaki, \u0130bn Abdilber, \u0130bn Esir, Taberi, Hatib Ba\u011fdadi, \u0130bn Asakir ve daha bir\u00e7ok \u00e2lim bu eserden dolayl\u0131 veya do\u011frudan bir\u00e7ok al\u0131nt\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n bize ula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 rivayetlerin bir k\u0131sm\u0131 siyer ve me\u011fazi gibi tarihi konulardan, bir k\u0131sm\u0131 Beyhaki\u2019nin ve Ebu Nuaym\u2019\u0131n da kendisinden faydaland\u0131\u011f\u0131 Delailu\u2019n-n\u00fcb\u00fcvve\u2019den, bir k\u0131sm\u0131 Efendimizin \u015femaili ve hilyesiyle ilgili rivayetlerden bahsederken az\u0131msanmayacak bir miktar rivayette de Kur\u2019an ayetlerinin n\u00fczul\u00fc ve tefsiri ile ilgilidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tabakat\u0131 kaynak olarak de\u011ferli k\u0131lan en \u00f6nemli vas\u0131flardan biri de y\u00fcze yak\u0131n ayetin n\u00fczul sebebini ihtiva eden rivayetlerin olmas\u0131d\u0131r. Yine buna ek olarak 36 ayet Efendimizin s\u00f6zleriyle, 60 tanesi sahabelerin s\u00f6zleriyle, 50 tanesi de tabinin s\u00f6zleriyle zikredilmi\u015f ve a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn15\" id=\"_ftnref15\">[15]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Ibn_Sadin_Diger_Eserleri\"><strong>\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Di\u011fer Eserleri<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Kitabu\u2019l-tabakatu\u2019l-kebir: Kaynaklarda Tabakatu\u2019l-k\u00fcbra veya Tabakatu\u2019l-kebir ad\u0131yla ge\u00e7mektedir. \u0130lk tabakat eseridir. \u0130lk defa ilave notlar ve Almanca terc\u00fcmesiyle beraber (Leiden 1904-1940) y\u0131l\u0131nda Edvard Sachcu ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda bir heyet taraf\u0131ndan 9 cilt olarak ne\u015fredilmi\u015ftir. Tabakat\u00fc\u2019l-k\u00fcbra ismiyle ilki Hicazi Muhammed Halil taraf\u0131ndan (Kahire 1939) 4 cilt olarak, ikincisi ise \u0130hsan Abbas taraf\u0131ndan (Beyrut) 9 cilt olarak bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eserin bir k\u0131sm\u0131 al\u0131nt\u0131 yap\u0131larak da bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (\u0130mam Hasan ve \u0130mam H\u00fcseyin vb.)<\/p>\n\n\n\n<p>Kitabu\u2019t-tabakat\u00fc\u2019s-sa\u011fir: \u0130bn Ebi\u2019d-D\u00fcnya rivayeti ile bize ula\u015fan bu eser Tabakat\u00fc\u2019l-kebir\u2019den evvel yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Be\u015f\u015far Ravvad Maruf ve Muhammed Zahid G\u00fcl taraf\u0131ndan 2 cilt olarak (Tunus 2009) bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarih: Tezkiratu\u2019l-huffaz ve A\u2019lam\u00fc\u2019n-n\u00fcbela eserlerinde bu kitaptan bahseden Zehebi, b\u00f6yle bir eserin var oldu\u011funu bize i\u015faret etmektedir. Lakin bu eser hakk\u0131nda ba\u015fka hi\u00e7bir bilgimiz yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahbaru\u2019n-nebi: Tabakat\u0131n ba\u015f\u0131ndaki siyer b\u00f6l\u00fcm\u00fc kastedildi\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr<a id=\"_ftnref16\" href=\"#_ftn16\">[16]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Kasidet\u00fc\u2019l-h\u00fclveniyye fiftihari\u2019l-kahtaniyyin ale\u2019l-adnaniyyin: Fuat Sezgin, \u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n b\u00f6yle bir eseri oldu\u011funu ve Gazi b. Yusuf taraf\u0131ndan Kahire\u2019de buna \u015ferh yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir<a id=\"_ftnref17\" href=\"#_ftn17\">[17]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p><a id=\"_ftn1\" href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> Burada verilen tarih Zehebi\u2019nin ve ibn Sa\u2019d\u2019\u0131n talebesi H\u00fcseyin b. Fehum\u2019un haber verdi\u011fi \u015fekildedir. 160 oldu\u011funa dair rivayette nulunmaktad\u0131r.<br><a id=\"_ftn2\" href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> Mustafa Fayda, \u0130bn Sa\u2019d (D\u0130A)<br><a id=\"_ftn3\" href=\"#_ftnref3\">[3]<\/a> Zehebi, Muhammed b. Sa\u2019d, Mizanul \u0130\u2019tidal.<br><a id=\"_ftn4\" href=\"#_ftnref4\">[4]<\/a> Age.<br><a id=\"_ftn5\" href=\"#_ftnref5\">[5]<\/a> \u0130bn Nedim, el-Fihrist<br><a id=\"_ftn6\" href=\"#_ftnref6\">[6]<\/a> Sahih-i M\u00fcslim&#8217;deki hadis numaras\u0131: 5136<br><a id=\"_ftn7\" href=\"#_ftnref7\">[7]<\/a> Ebu Davud, Fiten 2, (4263)<br><a id=\"_ftn8\" href=\"#_ftnref8\">[8]<\/a> Musa Ba\u011fc\u0131,Hicri ilk 3 as\u0131r Hadis Tarihi (ankara okullar\u0131)<br><a id=\"_ftn9\" href=\"#_ftnref9\">[9]<\/a> Mehmet \u00d6zdemir, Bir \u00c2lim Bir Eser, (siyer yay\u0131nlar\u0131)<br><a id=\"_ftn10\" href=\"#_ftnref10\">[10]<\/a> Age<br><a id=\"_ftn11\" href=\"#_ftnref11\">[11]<\/a> \u015eaban \u00d6z, Bir \u00c2lim Bir Eser, (siyer yay\u0131nlar\u0131)<br><a id=\"_ftn12\" href=\"#_ftnref12\">[12]<\/a> \u00d6rneklere bkz, \u0130bn Sa\u2019d, I,100,117; II, 12, 24, 41, 64, 166; III, 79, 203; IV, 120, 135<br><a id=\"_ftn13\" href=\"#_ftnref13\">[13]<\/a> \u0130bn Sa\u2019d, I, 150<br><a id=\"_ftn14\" href=\"#_ftnref14\">[14]<\/a> \u015eaban \u00d6z, Bir \u00c2lim Bir Eser, (siyer yay\u0131nlar\u0131)<br><a id=\"_ftn15\" href=\"#_ftnref15\">[15]<\/a> Hikmet Akdemir, Bir Alim Bir Eser (siyer yay\u0131nlar\u0131)<br><a id=\"_ftn16\" href=\"#_ftnref16\">[16]<\/a> Mustafa Fayda, \u0130bn Sad (D\u0130A)<br><a id=\"_ftn17\" href=\"#_ftnref17\">[17]<\/a> Fuat Sezgin, GAS<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekiler\u0130bn Sad\u2019\u0131n Hayat\u0131\u0130bn Sad\u2019\u0131n Ulema \u0130ndindeki Yeri\u0130bn Sa\u2019d D\u00f6nemi Siyasi ve \u0130lmi Hayat\u0130bn Sa\u2019d Devri Siyasi Hayat\u0130bn Sa\u2019d D\u00f6nemi \u0130lmi Hayat\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Kitabu\u2019t-Tabak\u00e2t\u00fc\u2019l-Kebir\u2019i\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Tabakat\u0131na Ele\u015ftiriler\u0130bn Sa\u2019d\u2019\u0131n Di\u011fer Eserleri \u0130bn Sad\u2019\u0131n Hayat\u0131 Tarih ve me\u011f\u00e2zi sahas\u0131n\u0131n devlerinden say\u0131labilecek ve ayn\u0131 zamanda bir rical kitab\u0131 olan, i\u00e7erisinde sahabe, tabiin ve tebe-i tabiinin bulundu\u011fu ayr\u0131ca alt\u0131 bine [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4300,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[599],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3898"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3898"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3898\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4665,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3898\/revisions\/4665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4300"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}