Bu yaz\u0131m\u0131zda Medine\u2019deki Ehli kitap ile M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi inceleyece\u011fiz. \u0130ki cemaat d\u0131\u015ftan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda iki ayr\u0131 din gibi g\u00f6r\u00fcnen ama \u00f6z\u00fcnde bir a\u011fac\u0131n farkl\u0131 iki meyvesi gibidirler. Meseleye girmeden evvel konu etraf\u0131nda birka\u00e7 z\u0131plama tahtas\u0131 olu\u015fturaca\u011f\u0131z. Bu yaz\u0131n\u0131n neticesini, bizi do\u011fru din anlay\u0131\u015f\u0131na ula\u015ft\u0131racak bir merhale olarak g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n
Medine\u2019de Ehli kitab\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 Yahudiler olu\u015ftururdu. Mekke\u2019de Efendimizin m\u00fccadele etti\u011fi insanlar\u0131n i\u00e7inde H\u0131ristiyan oldu\u011fu i\u00e7in Kuran-\u0131 Kerim\u2019de Ehli kitap kayd\u0131 ile getirilen ayetler bazen Efendimize iman edenleri, bazen Yahudileri, bazense H\u0131ristiyanlar\u0131 anlatmaktad\u0131r. Yahudilerin Medine\u2019ye geli\u015fi hakk\u0131nda farkl\u0131 iddialar vard\u0131r. Genel olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015fehirlerin (Filistin, Kud\u00fcs, Suriye) i\u015fgali \u00fczerine g\u00f6\u00e7 ettiklerinde fikir birli\u011fine var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte g\u00f6\u00e7 etmelerinin di\u011fer sebebi, kutsal kitaplar\u0131nda gelece\u011fi bildirilen peygamberin bu \u015fehre hicret edece\u011fidir. Medine\u2019yi ayakta tutan \u00fc\u00e7 Yahudi kabilesinden s\u00f6z edilir: Beni Kaynuka, Beni Kureyza, Beni Nadr. Daha sonra M\u00fcsl\u00fcman olan Evs ve Hazrec kabileleri ise Yemen\u2019den buraya Yahudilerin m\u00fcttefiki olarak g\u00f6\u00e7 ederler.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Medine\u2019ye geli\u015fleri, Mekke\u2019nin boyunduru\u011fundan kurtularak medeniyet in\u015fas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7indir. \u00d6yle de olur. \u015eehre girer girmez ilk i\u015f olarak antla\u015fma imzalan\u0131r. \u0130ki cemaat birbirlerini ve \u015fehri muhafazaya dair bir vesika imzalarlar. Bu antla\u015fma g\u00f6n\u00fcllerin birli\u011fi i\u00e7in de ilk ad\u0131m niteli\u011findedir. Bu bar\u0131\u015f ve ho\u015fg\u00f6r\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131ndan hi\u00e7bir zaman taviz verilmemi\u015ftir. Sava\u015f zaman\u0131nda dahi maruf \u00fczere m\u00fccadele emredilmi\u015ftir. Yani zalime taviz vermeden ve mazluma destek olarak ger\u00e7ekle\u015fen bir m\u00fccadele\u2026 Genel olarak Ehli kitaba tan\u0131nan inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bu potada eritmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun \u00f6rne\u011fini gerek Efendimize gelen yahut Efendimizin g\u00f6nderdi\u011fi heyetlerle m\u00fcnasebetten tesbit edebiliriz. Bunlardan bir tanesi Medine\u2019deki Yahudilere Efendimizin davetidir: \u201cEy Yahudi toplulu\u011fu! M\u00fcsl\u00fcman olun, selamet bulursunuz.\u201d Bu hitaba kar\u015f\u0131l\u0131k vermeyen Yahudiler hi\u00e7bir zorlama ile kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u201cLa ikr\u00e2he fi\u2019d-din \/ Dinde zorlama yoktur\u201d (Bakara, 256) ayetinin bir mucebidir.<\/p>\n\n\n\n
Ayn\u0131 \u015fekilde Efendimize gelen Necran Hristiyanlar\u0131 da bu imtiyazdan paylar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Medine\u2019de Efendimizden ibadet i\u00e7in yer talep ettikleri zaman mescidi g\u00f6stermi\u015ftir. Ertesi g\u00fcn Efendimiz, kendilerini \u0130slam\u2019a davet edince arada ihtilaf \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve i\u015f lanetle\u015fme teklifine varm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Efendimizi bizzat ayet bununla memur k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cArt\u0131k sana ilim geldikten sonra, kim seninle onun hakk\u0131nda \u00e7eki\u015firse de ki: Gelin, o\u011fullar\u0131m\u0131z\u0131 ve o\u011fullar\u0131n\u0131z\u0131, kad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131n\u0131z\u0131, kendimizi ve kendinizi \u00e7a\u011f\u0131ral\u0131m. Sonra Allah’a dua ve niyaz edelim de O’nun l\u00e2netini yalanc\u0131lar\u0131n \u00fcst\u00fcne okuyal\u0131m. E\u011fer, yine y\u00fcz \u00e7evirirlerse muhakkak Allah, o fesat\u00e7\u0131lar\u0131 hakk\u0131yla bilendir.\u201d (Al-i \u0130mran, 61) Nihayet mesele Necranl\u0131lar\u0131n Efendimize siyaseten teslim olmalar\u0131 ile neticelenmi\u015f ve lanetle\u015fme yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Meselemize d\u00f6necek olursak, Medineli Ehli kitaba tan\u0131nan m\u00fcsamahadan bahsettik. Bu m\u00fcsamahan\u0131n ilk zaman g\u00fc\u00e7 dengesini korumak i\u00e7in oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ancak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n g\u00fc\u00e7 sahibi olduklar\u0131 Hz. \u00d6mer devri ve daha sonraki nice devirde cizye \u00f6deyerek dinlerini ya\u015famalar\u0131na m\u00fcsaade edilen Ehli kitaptan anl\u0131yoruz ki bu m\u00fcsamahan\u0131n sebebi azciyet de\u011fil, h\u00fcrmettir. \u0130\u015fte bu denli h\u00fcrmetk\u00e2r bir Peygamber ve ona tabi olan ashab\u0131, Medine\u2019de \u00fc\u00e7 Yahudi kabilesinden de umduklar\u0131n\u0131 bulamaz. Antla\u015fman\u0131n \u00fcst\u00fcnden daha iki y\u0131l ge\u00e7meden ihlal edilmeye ba\u015flan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Allahu Te\u00e2la\u2019n\u0131n inayetiyle kazand\u0131klar\u0131 Bedir Harbi Yahudilerin ta\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Bu ta\u015fk\u0131nl\u0131klara m\u00fcsamaha g\u00f6sterilmesine ra\u011fmen \u00e7ar\u015f\u0131da Kaynuka o\u011fullar\u0131 taraf\u0131ndan bir M\u00fcsl\u00fcman kad\u0131n\u0131n tacize u\u011framas\u0131 ve olayda kan d\u00f6k\u00fclmesi, barda\u011f\u0131 ta\u015f\u0131ran son damlad\u0131r. Efendimiz Kaynuka o\u011fullar\u0131n\u0131n b\u00f6lgesini muhasaraya al\u0131r. Bir m\u00fcddet sonra teslim olurlar. Haklar\u0131nda idam karar\u0131 al\u0131nmas\u0131na ra\u011fmen, araya giren birka\u00e7 ki\u015fi sayesinde s\u00fcrg\u00fcn emri verilir. \u0130lk kabile b\u00f6ylece Medine\u2019den \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Nadr o\u011fullar\u0131n\u0131n durumu ise Bedir Gazvesi\u2019ne kadar tarafs\u0131zl\u0131k halindeydi. Antla\u015fmaya sad\u0131kt\u0131lar. Ancak Bedir Gazvesi sonucu \u00f6fkelenmeleri ve M\u00fcsl\u00fcmanlar aleyhinde \u015fiirler yazan \u015fairleri K\u00e2\u2019b b. E\u015fref\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, antla\u015fmay\u0131 bozmalar\u0131na bir olanak sa\u011flad\u0131. Meselenin sonu, kabilenin s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ile sonu\u00e7lanacakt\u0131r. Sebep olarak iki ayr\u0131 rivayet mevcuttur. \u0130kisinde de Efendimize y\u00f6nelik suikast s\u00f6z konusudur. Nihayetinde bunun bedelini \u00f6derler. \u00d6nce Hayber\u2019e s\u00fcrg\u00fcn edilirler. Burada iken yine fitne fesattan ellerini \u00e7ekmediler. Hendek muhasaras\u0131nda kabileleri ve Kurey\u015f\u2019i k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131lar. Kendilerine kar\u015f\u0131 sava\u015f ilan edilmesinin di\u011fer sebebi ise, Suriye kervanlar\u0131 i\u00e7in tehdit kayna\u011f\u0131 olmalar\u0131d\u0131r. Sava\u015f sonucu \u015fehrin yar\u0131s\u0131 k\u0131l\u0131\u00e7la, yar\u0131s\u0131 ise bar\u0131\u015fla al\u0131n\u0131r. Efendimiz burada canlar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131p sadece yanlar\u0131na alabildikleri e\u015fyalar\u0131yla \u015fehri terk etmelerini s\u00f6yleyerek b\u00fcy\u00fck l\u00fctuf g\u00f6sterdi. Daha sonra karar\u0131n\u0131 yumu\u015fatarak mahsul\u00fcn yar\u0131s\u0131n\u0131 istedi.<\/p>\n\n\n\n
Hayber Fethi\u2019nden \u00f6nce Nadr o\u011fullar\u0131 Medine\u2019de kalan son Yahudi kabilesi Kureyza o\u011fullar\u0131n\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 kurulan birli\u011fe kat\u0131lmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Bu teklif ilerleyen s\u00fcre\u00e7te kabul edilince Efendimiz iki ate\u015f aras\u0131nda kalm\u0131\u015f oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kureyza o\u011fullar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lge Hendek Sava\u015f\u0131 i\u00e7in bir set mahiyetindeydi. Tam bu s\u0131rada Nuaym b. Mesud\u2019un M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131yla Gatafan ve Kureyza o\u011fullar\u0131n\u0131n aras\u0131n\u0131 a\u00e7an sava\u015f hilesi olaylar\u0131 tersine \u00e7evirdi. Peygamber, sava\u015f sonras\u0131 s\u00fcratle Kureyza o\u011fullar\u0131na d\u00f6n\u00fcp 15-20 g\u00fcnl\u00fck muhasara ba\u015flatt\u0131. Ve sonunda Yahudiler kendileri hakk\u0131nda karar\u0131 m\u00fcttefikleri olan Sa\u2019d b. Muaz\u2019\u0131n vermesini istediler. Onun h\u00fckm\u00fc, sava\u015fabilecek erkeklerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n esir muamelesi g\u00f6rmesi ve mallar\u0131n\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Son olarak, \u201cBiz sizi d\u00fc\u015f\u00fcnen birinin d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fi kadar ya\u015fatmad\u0131k m\u0131?\u201d (F\u00e2t\u0131r, 37) ayetini hat\u0131rlayal\u0131m. Hz. Peygamber bu olaylar ya\u015fanmadan onlara bar\u0131\u015f \u00e7ubu\u011funu uzatm\u0131\u015ft\u0131. Yollar\u0131n\u0131n birbirine yak\u0131n oldu\u011funun fark\u0131ndayd\u0131. Bundan dolay\u0131 anla\u015farak inan\u00e7lar\u0131nda devaml\u0131l\u0131k g\u00f6stermelerini ho\u015f g\u00f6rd\u00fc. Bu ho\u015fg\u00f6r\u00fcn\u00fcn fark\u0131na varanlar M\u00fcsl\u00fcman oldu. Abdullah b. Selam gibi. Fark\u0131na varamayanlar ise kendilerine yaz\u0131k ettiler.<\/p>\n\n\n\n