Medine… \u00c7iseleyen vahyin sel olup oluk oluk akt\u0131\u011f\u0131 o m\u00fcbarek belde\u2026 Peygamber kervan\u0131n\u0131n konaklad\u0131\u011f\u0131, \u0130slam Devleti\u2019nin kuruldu\u011fu, ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n karanl\u0131\u011fa, hakk\u0131n bat\u0131la ba\u015fkald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, k\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131n adalet i\u00e7in \u015fak\u0131rdad\u0131\u011f\u0131, karde\u015fli\u011fin g\u00fcne\u015f misali \u015fehrin her metrekaresini \u0131s\u0131t\u0131p, \u0131\u015f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 o b\u00fcy\u00fck \u015fehir…<\/p>\n\n\n\n
\u0130slam\u2019\u0131n Medine d\u00f6nemi bilindi\u011fi \u00fczere Mekke\u2019de ekilen tohumun ye\u015ferip boy verdi\u011fi bir d\u00f6nem. Yine vahyin format de\u011fi\u015ftirdi\u011fi, sistemin \u015fekil ald\u0131\u011f\u0131 ve bo\u015fluklar\u0131n dolduruldu\u011fu bir d\u00f6nem. Medine sosyal, siyasal, k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik anlamda Mekke\u2019den farkl\u0131d\u0131r. \u00d6ncelikle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Medine\u2019deki sosyal hayat bize beynelmilel bir tablo \u00e7izer. Hicaz b\u00f6lgesindeki Yahudi n\u00fcfusun en yo\u011fun ve en fazla s\u00f6z sahibi oldu\u011fu yerdir Medine. Kaynuko\u011fullar\u0131, Nadiro\u011fullar\u0131 ve Kureyzao\u011fullar\u0131 b\u00f6lgedeki en n\u00fcfuzlu Yahudi kabileleridir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Evs ve Hazrec kabileleri b\u00f6lgedeki Arap topluluklar\u0131n en n\u00fcfuz ve n\u00fcfuslu kabileleridir.<\/p>\n\n\n\n
Medine\u2019deki n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011funu iki farkl\u0131 milletten insanlar\u0131n olu\u015fturmas\u0131, haliyle bu toplumu, tamam\u0131 Araplardan olu\u015fan Mekke toplumundan farkl\u0131 k\u0131lacakt\u0131r. Medine\u2019deki siyasi \u00fcst\u00fcnl\u00fck Yahudilerindir. Ellerindeki kutsal kitab\u0131n bunda pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Zira Araplar \u00e7\u00f6zemedikleri baz\u0131 meseleleri ehl-i kitap olmalar\u0131 hasebiyle Yahudilere dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bu sebepten olsa gerek Evs ve Hazrec kabileleri bir\u00e7ok kere Yahudilerin oyunlar\u0131na alet olmu\u015f ve aralar\u0131nda bir as\u0131rd\u0131r s\u00fcre gelen bir adavet peyda olmu\u015ftur. Hal b\u00f6yleyken Yahudilerin iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmesine ramak kala hicret ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f ve hayalleri suya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6lge jeopolitik konumu itibari ile tar\u0131ma elveri\u015fli oldu\u011fu i\u00e7in tar\u0131m faaliyetleri di\u011fer u\u011fra\u015flara nazaran reva\u00e7tad\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Yahudilere ait bir pazar vard\u0131r Medine\u2019de. Bu pazarda ticaretin Yahudilere ait olmas\u0131 sebebiyle ekonomik \u00fcst\u00fcnl\u00fck yine onlar\u0131nd\u0131r. T\u0131pk\u0131 k\u00fclt\u00fcrel anlamda ellerindeki Tevrat\u2019\u0131 evirip \u00e7evirerek \u00fcst\u00fcnl\u00fck elde ettikleri gibi\u2026<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte Peygamberimizin davas\u0131n\u0131n dallan\u0131p budaklanaca\u011f\u0131 yer buras\u0131yd\u0131. Vahyin sel olup \u0131slataca\u011f\u0131, bereketlendirece\u011fi kurak toprak\u2026 Burada ba\u015f uzatan fidana balta sallayan Ebu Cehiller, yeni patlayan tomurcu\u011fa balyoz indiren Ebu Lehebler yoktu. Onlar arkada kalm\u0131\u015ft\u0131. Meydan cenk meydan\u0131yd\u0131. Meydan er meydan\u0131yd\u0131. Vakit, hakk\u0131n konu\u015ftu\u011fu, bat\u0131l\u0131n sustu\u011fu vakit\u2026 Vakit, vahyin g\u00fcld\u00fcr g\u00fcld\u00fcr akt\u0131\u011f\u0131 vakit\u2026<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7en yaz\u0131m\u0131zda \u201cKur\u2019an\u2019da Mekk\u00ee Surelerin \u00d6zellikleri\u201dni i\u015flemi\u015ftik. Bu kez Medeni sureleri incelemek istiyoruz. Yukar\u0131da vahyin yeni zemini Medine\u2019den ve Medine\u2019yi Mekke\u2019den ay\u0131ran \u00f6zelliklerden bahsettik. Zeminin ve \u015fartlar\u0131n de\u011fi\u015fmesi elbette topluma y\u00f6n veren vahyin niteliklerinde de baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri gerekli k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu de\u011fi\u015fikliklerden k\u0131saca bahsedecek olursak; ayetlerdeki bela\u011fi \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn azal\u0131p tatvil edilmesi, \u015fekli \u00f6zelliklerin ba\u015f\u0131nda gelir. Hukuki, toplumsal, siyasi, askeri konular\u0131 muhtevi olu\u015fu ve di\u011fer milletlerle ili\u015fkilerden bahsedilmesi de muhtevas\u0131na ait \u00f6zelliklerin ba\u015f\u0131nda gelir. \u015eimdi bunlardan detayl\u0131ca bahsedelim.<\/p>\n\n\n\n
Medeni ayetleri, Mekki ayetlerden ay\u0131ran iki \u015fekli \u00f6zellikten bahsedebiliriz; birincisi ayetlerin Mekke d\u00f6nemine nazaran daha uzun olu\u015fu, ikincisi ise Y\u00e2 eyyuhellez\u00eene \u00e2menu\/ Ey iman edenler\u201d hitab\u0131n\u0131n s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Tatvil<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Medeni ayetlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Mekki ayetlere nazaran daha uzun, daha sakin ve daha yumu\u015fak bir \u00fcsluba sahiptir. Sebebini hitap edilen \u00e7evrenin \u00e7o\u011funlu\u011funun M\u00fcsl\u00fcman olu\u015fu ve bir ispat derdinin olmay\u0131\u015f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mekke toplumunda hitap edilen \u00e7evrenin ekseriyeti m\u00fc\u015frikti ve bir ispat ve inand\u0131rma derdi s\u00f6z konusuydu. Bu sebepten bu d\u00f6nemde insan\u0131 hayrete d\u00fc\u015f\u00fcrecek kadar y\u00fcksek edebi kimli\u011fe sahip ve ikna kabiliyeti kuvvetli ayetler yerine, daha sade ve yumu\u015fak bir forma sahip ayetler tercih edilmi\u015ftir. Bunun yan\u0131nda ayetlerin muhtevas\u0131 da s\u00f6z konusudur. Yani Medine d\u00f6neminde i\u015flenen konular ayetlerin bu formda olmas\u0131n\u0131n di\u011fer sebebidir. Ayetlerin bu \u015fekilde uzun ve sade tutulmas\u0131na \u0131tnap denir. Itnap, s\u00f6z\u00fc uzun tutarak manay\u0131 daha anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lmakt\u0131r. Bu terimin tersi olan icaz ise s\u00f6z\u00fc daha k\u0131sa ve \u00f6z tutmaya denir.<\/p>\n\n\n\n Y\u00e2 Eyyuhellez\u00eene \u00c2menu Hitab\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Yine Medine\u2019nin sosyal yap\u0131s\u0131yla ilgili bir de\u011fi\u015fikliktir Y\u00e2 eyyuhellez\u00eene \u00e2menu hitab\u0131n\u0131n \u00e7ok\u00e7a kullan\u0131lmas\u0131. Medine\u2019de ayetlerin ekseriyetle muhatap ald\u0131\u011f\u0131 topluluk m\u00fcminlerdir. Dolay\u0131s\u0131yla Mekke\u2019de kullan\u0131lan ve b\u00fct\u00fcn milletlere d\u00f6n\u00fck \u201cY\u00e2 eyy\u00fche\u2019n nas\u201d hitab\u0131 hususile\u015ferek Y\u00e2 eyyuhellez\u00eene \u00e2menu formunu kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda Medeni ayetleri, Mekkilerden ay\u0131ran en belirgin \u00f6zellikler, muhtevas\u0131na ait olanlard\u0131r. Bunlar\u0131 genel olarak d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda inceleyebiliriz; hukuki, askeri, toplumsal ve di\u011fer milletlerle ili\u015fkiler.<\/p>\n\n\n\n Hukuki \u00d6zellikler<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130slam\u2019\u0131n Mekke d\u00f6nemi, tohumun topra\u011fa b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdir. Bu d\u00f6nemde \u0130slam, tebli\u011f vas\u0131tas\u0131 ile t\u0131pk\u0131 bir tohum misali kalplere ekilmi\u015fti. Bu tohumu sulayan vahiy biraz daha vaat ve vait format\u0131na sahipti. Ahlaki de\u011ferler, iman\u0131n \u00f6nemi, cennet-cehennem tablolar\u0131, ayetlerin genel \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturmaktayd\u0131. Fakat Medine d\u00f6nemine geldi\u011fimizde ekilen tohum patlam\u0131\u015f, boy vermi\u015f ve yemye\u015fil bir fidana d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Bundan sonraki ama\u00e7 bu fidan\u0131n dallan\u0131p budaklanarak meyve vermesi olmu\u015ftu. Bu sebepten fidan\u0131 sulayan vahyin format\u0131nda baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerin olmas\u0131 elzemdi.<\/p>\n\n\n\n Medeni ayetlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arpan ilk \u00f6zellik; hukuki i\u00e7erikli olmas\u0131 olacakt\u0131r. Medine\u2019de bir araya gelen M\u00fcsl\u00fcmanlar resmi bir h\u00fcviyet kazanarak \u0130slam toplumunu olu\u015fturmu\u015flard\u0131. Mekke\u2019de oldu\u011fu gibi gizli sakl\u0131 bir dini ya\u015fant\u0131 son bulmu\u015ftu. M\u00fcsl\u00fcmanlar Medine i\u00e7erisinde istediklerini yapmaya muktedir h\u00fcr bir toplum olmu\u015flard\u0131. Bu h\u00fcviyet \u0130slam d\u00fc\u015fman\u0131 Kurey\u015f taraf\u0131ndan da Bedir zaferi ile tescillenmi\u015f ve teyit edilmi\u015fti. Art\u0131k kendi ayaklar\u0131 \u00fczerinde durmaya ba\u015flayan bu toplumu, d\u00fczen ve intizam i\u00e7erisinde tutacak ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir hayat ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak hukuki bir sisteme ihtiya\u00e7 vard\u0131. \u0130\u015fte Medine d\u00f6neminde n\u00fczul eden vahiy bu ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131layacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Miras hukuku, al\u0131\u015f-veri\u015f muameleleri, zek\u00e2t, zina, iftira, adam \u00f6ld\u00fcrme, h\u0131rs\u0131zl\u0131k cezalar\u0131, evlenme-bo\u015fanma usulleri hukuki i\u00e7erikli ayetlerin \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturur. Bunlar ve bunlar gibi konularda te\u015fri faaliyeti, Medine \u0130slam toplumunun \u015fekillenmesinde ba\u015frol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte Medeni ayetlerin g\u00f6ze \u00e7arpan ilk \u00f6zelli\u011fi hukuki format\u0131 olsa da bu durum, Medeni ayetlerin ay\u0131r\u0131c\u0131 vasf\u0131 de\u011fildir. \u015eimdi ayetlerin di\u011fer \u00f6zelliklerine bakal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Askeri \u00d6zellikler<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Medeni ayetlerin \u00f6zelliklerinden biri de askeri alanda d\u00fczenlemeler getiriyor olmas\u0131d\u0131r. Mekke\u2019de daha yeni yeni kalbi \u0130slam\u2019a \u0131s\u0131nm\u0131\u015f bir avu\u00e7 insan ile harp elbette m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. \u0130lk olarak say\u0131sal azl\u0131k, ikinci olarak te\u00e7hizat eksikli\u011fi s\u00f6z konusuydu. Bu durumda civar\u0131n en iyi k\u0131l\u0131\u00e7\u015f\u00f6r\u00fc olan Kurey\u015f\u2019e kafa tutmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. Hikmet gere\u011fi yap\u0131lmas\u0131 gereken, sahip olunan rakam ve niteli\u011fin art\u0131p fazlala\u015fmas\u0131n\u0131 beklemekti. \u0130\u015fte beklenen rakam ve nitelik \u00e7ileli hicretin akabinde nazl\u0131 Medine\u2019de ger\u00e7ekle\u015fecekti.<\/p>\n\n\n\n Sava\u015f emri ilk olarak Medine\u2019de geldi. M\u00fcsl\u00fcmanlar cizye al\u0131ncaya ya da \u0130slam oluncaya de\u011fin d\u00fc\u015fman ile sava\u015fmakla emrolundu. \u0130lk olarak M\u00fcsl\u00fcmanlar Medine d\u00f6neminde \u0130slam i\u00e7in k\u0131l\u0131\u00e7 \u00e7ekti ve z\u0131rh ku\u015fand\u0131. K\u0131l\u0131\u00e7lar ilk kez \u0130slam i\u00e7in \u015fak\u0131rdad\u0131 ve havada helezonlar \u00e7izdi. M\u00fcsl\u00fcmanlar sava\u015f i\u00e7in sa\u011flam atlar yeti\u015ftirmekle emrolundu. Mallar ilk kez sava\u015f i\u00e7in Medine\u2019de biriktirildi. Atlar ilk kez sava\u015f i\u00e7in Medine\u2019de e\u011ferlendi. Bedir\u2019de kuyular, Uhud\u2019da da\u011flar, ta\u015flar a\u011flad\u0131. Hendek\u2019te azap, Mekke Fethi\u2019nde rahmet r\u00fczg\u00e2rlar\u0131 esti.<\/p>\n\n\n\n Toplumsal \u00d6zellikler<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Mekke\u2019de m\u00fc\u015frikler g\u00fcruhu bir avu\u00e7 m\u00fcmine eziyet ve \u00e7ile \u00e7ektirmekten vazge\u00e7mi\u015ftir. Fakat o m\u00fcminler ne imanlar\u0131ndan ne de davalar\u0131ndan vazge\u00e7memi\u015flerdi. M\u00fc\u015friklerin \u00fcst\u00fcn ve ezici g\u00fcc\u00fc \u0130slam\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmesini engelliyordu. Bu sebeple \u0130slam\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flayacak m\u00fcnbit topraklar bulmak ve bu sayede haks\u0131z \u00e7ile ve \u0131zd\u0131raptan kurtulmak elzemdi.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte Hz. Peygamberin ashab\u0131 \u0130slam i\u00e7in do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri Mekke\u2019yi ve i\u00e7indekileri terk edip Medine\u2019ye yerle\u015fti. \u0130slam tarihinde bu olay \u201cHicret\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Hicret ile Medine\u2019deki M\u00fcsl\u00fcmanlar iki gruba ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; muhacir ve ensar. \u0130ki farkl\u0131 beldenin insanlar\u0131 bir beldede ya\u015fayacaklard\u0131. Onlar\u0131 bir arada tutacak baz\u0131 toplumsal kanunlar gerekliydi. Mesela b\u00fct\u00fcn m\u00fcminler karde\u015f ilan edilmi\u015fti. Ensar ve muhacirin Allah\u2019tan, Allah\u2019\u0131n da onlardan raz\u0131 oldu\u011fu bildirilmi\u015fti. B\u00f6ylelikle farkl\u0131 topluluklardan insanlar\u0131n tek \u00e7at\u0131 alt\u0131nda huzur ile ya\u015fayabilmesi i\u00e7in psikolojik destekte bulunulmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n Di\u011fer Milletlerle \u0130li\u015fkiler<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130slam\u2019\u0131n Mekke d\u00f6neminde M\u00fcsl\u00fcmanlar sadece kendi \u0131rklar\u0131ndan olan m\u00fc\u015friklerle muhatapt\u0131. Ayn\u0131 \u015fekilde vahyin de muhatap ald\u0131\u011f\u0131 topluluk bunlard\u0131. Fakat Medine d\u00f6neminde vahiy m\u00fcminlerin yan\u0131 s\u0131ra m\u00fcnaf\u0131klar\u0131 ve di\u011fer topluluklar\u0131 muhatap alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Medine\u2019de \u0130slam d\u0131\u015f\u0131 n\u00fcfusun toplumun ekseriyetini olu\u015fturmas\u0131 hasebiyle, di\u011fer milletlere nazaran Kur\u2019an Yahudiler hakk\u0131nda daha fazla malumat sunmu\u015ftur. Firavun\u2019dan ka\u00e7\u0131\u015flar\u0131, Musa\u2019ya ihanetleri, M\u0131s\u0131r\u2019a giri\u015fleri, Tevrat\u2019\u0131 tahrif etmeleri\u2026 Yine bu d\u00f6nemdeki ayetlerde Hristiyanlardan bahsedilir. Hz. \u0130sa ve Meryem\u2019i tanr\u0131 edini\u015fleri, rahipleri tanr\u0131 yerine koymalar\u0131, ke\u015fi\u015flerin tu\u011fyan\u0131 gibi. Bunun yan\u0131 s\u0131ra M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bu milletlerle m\u00fcnasebetlerine dair baz\u0131 uyar\u0131lar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin onlarla s\u0131k\u0131 dost olunmamas\u0131 gerekti\u011fi bildirilmi\u015ftir. Ge\u00e7mi\u015f milletlerin k\u0131ssalar\u0131 anlat\u0131larak ibret al\u0131nmas\u0131 ve o milletlerin d\u00fc\u015ft\u00fckleri hatalara d\u00fc\u015f\u00fclmemesi gerekti\u011fi s\u00f6ylenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Son olarak Mekki ve Medeni ayetler hakk\u0131nda bir \u015feyler s\u00f6yleyecek olursak: Medeni ayetler, Mekki ayetler gibi matropik\u00f6r misali m\u00fc\u015frik kafas\u0131 delici \u00f6zelli\u011fe de\u011fil, daha sakin, daha yumu\u015fak, daha sade \u00f6zelliklere sahiptir. Mekki ayetler daha \u00e7ok \u015fahs\u0131 muhatap al\u0131rken ve ki\u015fiyi geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik bir metoda sahipken Medeni ayetler daha \u00e7ok toplumsal bir i\u00e7eri\u011fi haizdir.<\/p>\n\n\n\nMUHTEVAYA A\u0130T \u00d6ZELL\u0130KLER<\/strong><\/h2>\n\n\n\n