{"id":3925,"date":"2020-09-10T11:47:22","date_gmt":"2020-09-10T08:47:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3925"},"modified":"2022-10-21T19:04:28","modified_gmt":"2022-10-21T16:04:28","slug":"siyer-literaturu-nasil-olustu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/siyer-literaturu-nasil-olustu\/","title":{"rendered":"Siyer Literat\u00fcr\u00fc Nas\u0131l Olu\u015ftu?"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Nas_ve_Rivayetler_Uzerinden_Kelimenin_Tahlili\">Nas ve Rivayetler \u00dczerinden Kelimenin Tahlili<\/a><\/li><li><a href=\"#Fikhi_Istilah_Olarak_Siyer\">F\u0131kh\u00ee Ist\u0131lah Olarak Siyer<\/a><\/li><li><a href=\"#Siyer-Megazi_Iliskisi\">Siyer-Me\u011f\u00e2z\u00ee \u0130li\u015fkisi<\/a><\/li><li><a href=\"#Siyerin_Bir_Ilim_Olarak_Ortaya_Cikisi\">Siyerin Bir \u0130lim Olarak Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Eyyamul-Arab_Geleneginin_Siyere_Etkisi\">Eyy\u00e2m\u00fc\u2019l-Arab Gelene\u011finin Siyere Etkisi<\/a><\/li><li><a href=\"#Mekki_Surece_Iliskin_Rivayetlerde_Mevsukiyet_Sorunu\">Mekk\u00ee S\u00fcrece \u0130li\u015fkin Rivayetlerde Mevsukiyet Sorunu<\/a><\/li><li><a href=\"#Siyer-Hadis_Iliskisi\">Siyer-Hadis \u0130li\u015fkisi<\/a><\/li><li><a href=\"#Siyer-Kuran-Tefsir_Iliskisi\">Siyer-Kuran-Tefsir \u0130li\u015fkisi<\/a><\/li><li><a href=\"#Sahabenin_Siyer_Muktesebatini_Derlemedeki_Rolu\">Sahabenin Siyer M\u00fcktesebat\u0131n\u0131 Derlemedeki Rol\u00fc<\/a><\/li><li><a href=\"#Risalet_ve_Sahabe_Devrinde_Tutulan_Kayitlar\">Ris\u00e2let ve Sahabe Devrinde Tutulan Kay\u0131tlar<\/a><\/li><li><a href=\"#Tabiin_Donemi_Siyer_Calismalari\">Tabi\u00een D\u00f6nemi Siyer \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/a><\/li><li><a href=\"#Mustakil_Telif_Donemi_Imam_Zuhri_ve_Etkisi\">M\u00fcstakil Telif D\u00f6nemi: \u0130mam Z\u00fchr\u00ee ve Etkisi<\/a><\/li><li><a href=\"#Malumati_literature_kavusturanlar_Ibni_Ishak_ve_Ibni_Hisam\">Malum\u00e2t\u0131 literat\u00fcre kavu\u015fturanlar: \u0130bni \u0130shak ve \u0130bni Hi\u015fam<\/a><\/li><li><a href=\"#Cerh_ve_Tadildeki_Musamahakarlik_Ithaminin_Surece_Olumsuz_Etkisi\">Cerh ve Tadildeki M\u00fcsamahak\u00e2rl\u0131k \u0130tham\u0131n\u0131n S\u00fcrece Olumsuz Etkisi<\/a><\/li><li><a href=\"#Vakidi_ile_Teliflerin_Son_Bulup_Nakil_Doneminin_Baslamasi\">Vakid\u00ee ile Teliflerin Son Bulup Nakil D\u00f6neminin Ba\u015flamas\u0131<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h3><span id=\"Nas_ve_Rivayetler_Uzerinden_Kelimenin_Tahlili\"><strong>Nas ve Rivayetler \u00dczerinden Kelimenin Tahlili<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Siyer, s\u00eeret kelimesinin \u00e7o\u011fuludur. T\u00fcrk\u00e7edeki seyir kelimesine uygun \u015fekilde; gidi\u015fat, \u00fczerinde gidilen yol, takip edilen metot gibi anlamlara gelir. Hal, durum, vaziyet anlamlar\u0131nda da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir ayet-i kerimede bu anlamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz: \u0642\u064e\u0627\u0644\u064e \u062e\u064f\u0630\u0652\u0647\u064e\u0627 \u0648\u064e\u0644\u064e\u0627 \u062a\u064e\u062e\u064e\u0641\u0652 \u0633\u064e\u0646\u064f\u0639\u0650\u064a\u062f\u064f\u0647\u064e\u0627 \u0633\u0650\u064a\u0631\u064e\u062a\u064e\u0647\u064e\u0627 \u0627\u0644\u0652\u0623\u064f\u0648\u0644\u064e\u0649 &nbsp;\u201cEy Musa, korkma, al onu! Biz onu ilk haline \u00e7evirece\u011fiz.\u201d (Taha 20\/21)<\/p>\n\n\n\n<p>Hadisi \u015feriflerde de bu kelimenin izlenilen yol, bir i\u015fte takip edilen metot anlam\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Buhari\u2019deki bir rivayette Hz. Peygamber, Abdurrahman bin Avf komutas\u0131ndaki bir seriyeyi Medine\u2019den g\u00f6nderirken Abdurrahman\u2019a hitaben \u201cEy \u0130bni Avf, bu sanca\u011f\u0131 al ve hep birlikte Allah yolunda, Allah\u2019\u0131 ink\u00e2r edenlerle sava\u015f\u0131n. Fakat asla ihanet edip anla\u015fmay\u0131 bozmay\u0131n. Sak\u0131n i\u015fkence etmeyin. Kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeyin. \u0130\u015fte bu Allah\u2019\u0131n emri ve (\u0648\u0633\u064a\u0631\u0629 \u0646\u0628\u064a\u0647) peygamberin s\u00eeretidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayn\u0131 \u015fekilde Ebu Vail, Hz. \u00d6mer\u2019in \u015fahadetinden sonra halifenin se\u00e7imiyle g\u00f6revlendirilen Abdurrahman bin Avf\u2019a \u201cneden Hz. Ali\u2019yi de\u011fil de Hz. Osman\u2019\u0131 se\u00e7tin\u201d diye sordu\u011funda \u201cben Ali\u2019ye Allah\u2019\u0131n kitab\u0131, peygamberin s\u00fcnneti, Ebubekir ve \u00d6mer\u2019in s\u00eereti ile sana biat ediyorum dedi\u011fimde \u201cg\u00fcc\u00fcm yetti\u011fi kadar\u201d dedi. Ayn\u0131 s\u00f6zleri Osman\u2019a tevcih etti\u011fimde, Hz. Ali\u2019nin s\u00f6yledi\u011fi \u201cg\u00fcc\u00fcm\u00fcn yetti\u011fi kadar\u201d kayd\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeyince ben de onu se\u00e7tim\u201d der. Burada da s\u00eeret kelimesi takip edilen metot, yol anlam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir \u015fahsa izafeten s\u00f6ylendi\u011finde de o ki\u015finin serg\u00fcze\u015ft-i hayat\u0131n\u0131 ifade eder.&nbsp; Baz\u0131 sahabelere izafeten s\u00eeret-i \u00d6mer, s\u00eeret-i Ebubekir \u015feklinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat daha sonralar\u0131 Peygamberimizin vefat\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bu kelime onun hayat\u0131na mahsus bir anlamda kullan\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk siyer yaz\u0131c\u0131lar\u0131ndan Z\u00fchri\u2019nin siyer malzemelerini bir araya toplama i\u015fine giri\u015fme hik\u00e2yesini anlat\u0131rken kendisinden bunu isteyen Halit bin Abdullah el-Kasri\u2019nin (d\u00f6nemin Irak ve Mekke valisi) \u201cbana s\u00eereti yaz\u201d diyerek bizzat s\u00eeret kelimesini Hz. Peygamberin hayat\u0131n\u0131 kasten kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 zikreder. T\u0131pk\u0131 \u015fehir anlam\u0131na gelen Medine\u2019nin Yesrib\u2019e kullan\u0131lmas\u0131, Firuzzabadi\u2019nin yazd\u0131\u011f\u0131 l\u00fcgata verdi\u011fi kamus isminin s\u00f6zl\u00fck anlam\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 gibi, siyer ve s\u00eeret kelimelerinin de \u00e7ok erken d\u00f6nemden itibaren Hz. Peygamberin hayat\u0131na mahsus bir anlamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Daha sonralar\u0131 s\u00eeret kelimesinin Hz. Peygamber\u2019in d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fahsiyetlere izafe edilerek hayat hik\u00e2yeleri anlam\u0131nda kullan\u0131m\u0131 devam etmesine ra\u011fmen siyer sadece Rasullah\u2019a has k\u0131l\u0131n\u0131r olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Fikhi_Istilah_Olarak_Siyer\"><strong>F\u0131kh\u00ee Ist\u0131lah Olarak Siyer<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Siyerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 di\u011fer bir yer de f\u0131k\u0131ht\u0131r. F\u0131k\u0131h literat\u00fcr\u00fcnde siyer; devletleraras\u0131 hukuk anlam\u0131na gelir. Devletlerin sava\u015f ve bar\u0131\u015f d\u00f6nemlerinde yapmas\u0131 gereken y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, M\u00fcsl\u00fcman devletin gayrim\u00fcslimlere kar\u015f\u0131 tutumlar\u0131n\u0131n konu oldu\u011fu b\u00f6l\u00fcmler siyer olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Asl\u0131nda yukarda Hz. Peygamber ve ilk halifelerin siyer kelimesini kulland\u0131klar\u0131 yerlere dikkat ederseniz, devletleraras\u0131 hukukun siyer diye isimlendirilmesinin anlam\u0131 daha net bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilk siyer malzemelerini Hz. Peygamber\u2019in sava\u015f hukuku alan\u0131nda s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zler ve verdi\u011fi kararlar olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk defa siyeri olu\u015fturan malzemelerin bir araya getirilmesinde, d\u00f6nemin idarecilerinin Hz. Peygamberin devletleraras\u0131 m\u00fcnasebetlerde izledi\u011fi y\u00f6ntem ve uygulamalara y\u00f6nelik sorduklar\u0131 sorulara muhaddislerin verdikleri cevaplar\u0131n olu\u015fturmas\u0131 yine siyerin ilk ve asl\u00ee anlamdaki kullan\u0131m\u0131n\u0131n f\u0131k\u0131h literat\u00fcr\u00fcndeki yeri oldu\u011funu g\u00f6sterir. Hatta ilk yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131 da bu cevaplar\u0131n kay\u0131tl\u0131 oldu\u011fu mektuplar olu\u015fturur. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda siyerin bir ilim olarak hadis ve tefsirden ayr\u0131l\u0131p m\u00fcstakil bir hal almas\u0131nda da bu durum etkili olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc ibadet ve muamelatla ilgili hadisler f\u0131kh\u0131, ahlak hadisleri tasavvufu, inan\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7erikli hadisler akait ilmini olu\u015ftururken, uluslararas\u0131 hukuku tazammun eden rivayetler de siyer ilmini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda asl\u0131nda di\u011fer ilimlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 gibi siyer de hadislerin muhtevalar\u0131yla m\u00fcstakil bir alan olu\u015fturmu\u015ftur. Bu konuya ileride de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n<p>Siyeri ilk defa f\u0131kh\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc anlam\u0131nda kimin kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmek \u00e7ok zor. Fakat \u0130mam-\u0131 Azam\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck talebelerinden \u0130mam\u0131 Muhammed\u2019in bu alana dair yazm\u0131\u015f oldu\u011fu eserin bizzat bu isimle adland\u0131r\u0131lmas\u0131 (Siyeru\u2019l-Keb\u00eer) \u00e7ok erken d\u00f6nemlerden itibaren siyerin bu anlamda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyer-Megazi_Iliskisi\"><strong>Siyer-Me\u011f\u00e2z\u00ee \u0130li\u015fkisi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Siyerin m\u00fcteradifi olarak kullan\u0131lan bir di\u011fer kavram me\u011f\u00e2z\u00eedir (m\u00fcfredi me\u011fz\u00e2). \u011eaz\u00e2 kelimesinin mimli mastar\u0131 olan kelime, sava\u015f yeri anlam\u0131na gelir. Ba\u015f\u0131ndaki mimi zait kabul edersek mastar anlam\u0131yla \u201csava\u015f menk\u0131beleri\u201d manas\u0131ndad\u0131r. Bundan dolay\u0131 ilk d\u00f6nem siyer kaynaklar\u0131 siyerden ziyade me\u011f\u00e2z\u00ee ile ifade edilmi\u015ftir. Urve bin Z\u00fcbeyr, Musa bin Ukbe gibi ilk siyer m\u00fcellifleri eserlerini siyerden ziyade me\u011f\u00e2z\u00ee diye isimlendirmi\u015flerdir. Siyerin eser ismi oldu\u011fu ilk kitap \u0130bni Hi\u015fam\u2019\u0131n \u201cS\u00eeret\u00fc\u2019n-Nebeviyye\u201dsidir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re me\u011f\u00e2z\u00ee, siyerin m\u00fcteradifi de\u011fil, onun konu kapsam\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131na tahsis edilmi\u015f \u00f6zel bir isimlendirmedir. Buna g\u00f6re me\u011f\u00e2z\u00ee Peygamberimizin sadece sava\u015flar\u0131n\u0131 konu ederken, siyer b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n\u0131, hatta nesep ve \u015feceresini de i\u00e7ine alacak \u015fekilde geni\u015f bir alan\u0131 ifade eder. Sonu\u00e7 olarak; ilk d\u00f6nemler siyer ilminin malzemesini Hz. Peygamberin sava\u015f hukuku alan\u0131ndaki s\u00f6z ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlatan rivayetler olu\u015fturdu\u011fundan ilk siyer kaynaklar\u0131 Hz. Peygamberin sava\u015flar\u0131n\u0131n anlat\u0131m\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015f, bundan sebep ilk teliflerde me\u011f\u00e2z\u00ee ismi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat daha sonralar\u0131 bu alan Hz. Peygamberin b\u00fct\u00fcn hayat\u0131na te\u015fmil edilince muhtevaya uygun olarak eserlerin isimleri de siyer \u015feklinde de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyerin_Bir_Ilim_Olarak_Ortaya_Cikisi\"><strong>Siyerin Bir \u0130lim Olarak Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Yukarda k\u0131smen belirtti\u011fimiz gibi, siyerin bir ilim olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 hadis, akait ve tefsirden farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bu ilimlerin olu\u015fum s\u00fcre\u00e7lerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z da de\u011fildir. \u0130limler Kuran ve hadislerin muhtevalar\u0131na g\u00f6re te\u015fekk\u00fcl etmi\u015ftir. Siyer Hz. Peygamberden sonraki devlet y\u00f6neticilerinin uluslararas\u0131 alanda uygulamalar\u0131n\u0131n tespiti ve icras\u0131 ba\u011flam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle f\u0131kh\u0131n bir alt b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011fu gibi Hz. Peygamberin hayat\u0131n\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 ihtiva etmesi itibar\u0131yla da hadisin bir dal\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Fakat siyerde farkl\u0131 olarak g\u00f6zlemledi\u011fimiz bir \u015fey daha var; siyer konusu itibar\u0131yla bir hayat hik\u00e2yesi oldu\u011fundan dolay\u0131 Araplarda as\u0131rlardan beri s\u00fcregelen ge\u00e7mi\u015f kavimlerin k\u0131ssalar\u0131n\u0131n anlat\u0131m\u0131 gelene\u011finin de s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yeni bir mecra olmu\u015ftur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Eyyamul-Arab_Geleneginin_Siyere_Etkisi\"><strong>Eyy\u00e2m\u00fc\u2019l-Arab Gelene\u011finin Siyere Etkisi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Araplarda \u201cEyy\u00e2m\u00fc\u2019l-Arab \/ Araplar\u0131n Tarih\u00ee G\u00fcnleri\u201d diye ifade edilen bir k\u00fclt\u00fcr vard\u0131. Uzun gecelerde b\u00f6l\u00fckler halinde bir araya gelir, i\u00e7lerinde bela\u011fat ve tal\u00e2kat\u0131 iyi olan ki\u015filer \u00e7o\u011fu zaman \u015fiir \u015feklinde ge\u00e7mi\u015flerin hik\u00e2yelerini anlat\u0131r, ya\u015fanm\u0131\u015f tarihi hadiseleri destanla\u015ft\u0131r\u0131r, tarihte temeyy\u00fcz etmi\u015f baz\u0131 simalar\u0131 en m\u00fcbala\u011fal\u0131 ifadelerle y\u00fcceltirlerdi. Bu meclislerde kendi kabilelerinin \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerinden bahsederler, kabilenin \u00f6nemli \u015fah\u0131slar\u0131 hakk\u0131nda methiyeler dizerler, d\u00fc\u015fman kabileyle ilgili hicivler yaparlard\u0131. Hatta bir defas\u0131nda Hz. Peygamber birinin etraf\u0131nda insanlar\u0131 toplayarak nesepler hakk\u0131nda konu\u015ftu\u011funa \u015fahit olunca, d\u00fcnya ve ahiretinize fayda vermeyecek i\u015flerle u\u011fra\u015fmay\u0131n, diyerek uyarm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Arap kabilelerinden Beni Sehm ve Beni Abdumenaf\u2019\u0131n nesep konusunda bir birbirleriyle \u00e7eki\u015ferek i\u015fi \u00f6l\u00fcleri saymaya kadar vard\u0131rmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Tek\u00e2s\u00fcr suresinin indi\u011fi bilinir. Yine Mekkeli m\u00fc\u015frik bir entelekt\u00fcel olan Nadr bin Haris\u2019in etraf\u0131na b\u00fcy\u00fck cemaatler toplayarak kavim k\u0131ssalar\u0131, nesep hik\u00e2yeleriyle alakal\u0131 destans\u0131 konu\u015fmalar yap\u0131p, bunlarla Kuran\u2019a nazire yapt\u0131\u011f\u0131na dair rivayetler mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zetle Araplarda yayg\u0131n bir gelenek olan \u201cEyy\u00e2m\u00fc\u2019l-Arab\u201d k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u0130slam\u2019dan sonra da i\u00e7eri\u011fi de\u011fi\u015ftirilerek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f ve siyer ilminin \u00f6nemli bir kayna\u011f\u0131n\u0131 i\u015fte bu gelene\u011fin olu\u015fturdu\u011fu s\u00f6ylenmi\u015ftir. Fakat baz\u0131 \u00e2limler siyerin b\u00f6yle bir gelene\u011fin devam\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131na \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bunun siyerin kaynaklar\u0131n\u0131 itibars\u0131zla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdir. Yine de olu\u015fum s\u00fcrecine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, hem uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde Peygamberimizin s\u00f6z ve uygulamalar\u0131n\u0131n hem de bu \u201cEyy\u00e2m\u00fc\u2019l-Arab\u201d denilen k\u00fclt\u00fcr\u00fcn siyeri olu\u015fturan \u00f6nemli iki taraf\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mekki_Surece_Iliskin_Rivayetlerde_Mevsukiyet_Sorunu\"><strong>Mekk\u00ee S\u00fcrece \u0130li\u015fkin Rivayetlerde Mevsukiyet Sorunu<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda siyer bu iki kayna\u011f\u0131n birle\u015fiminden te\u015fekk\u00fcl etmi\u015ftir. \u0130lk olarak sava\u015f ve seriyyelerde Peygamberimizin g\u00f6zetti\u011fi ahk\u00e2m ve ahlaka dair prensipler, M\u00fcsl\u00fcman toplumun d\u0131\u015f\u0131nda kalanlarla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ili\u015fkilerde izledi\u011fi metot, kabilelerle yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmalarda \u00f6nemsedi\u011fi ve \u00f6nceledi\u011fi konular\u0131n tesbit edilmesinden ibaretken; sonralar\u0131 Hz. Peygamberin gazve ve sava\u015flar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan hayat\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alacak \u015fekilde geni\u015fletilmi\u015ftir. Bu ikinci k\u0131s\u0131m d\u00e2hil edilince, mecburen devreye senetle sabit olmayan rivayetlerin kullan\u0131lmas\u0131 girmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zellikle Mekke hayat\u0131na dair elimizde mevsuk \u00e7ok fazla malzeme olmad\u0131\u011f\u0131ndan senet kriterleri \u00e7ok fazla g\u00f6zetilmeden dilden dile aktar\u0131la gelen anlat\u0131lar siyerin i\u00e7ine d\u00e2hil edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Siyerin konusunun kapsam\u0131 peygamberlik \u00f6ncesini, hatta Hz. Peygamberimizin Hz. \u0130brahim\u2019den itibaren nesebini de i\u00e7ine alacak \u015fekilde geni\u015fleyince, burada kullan\u0131lan rivayetler tamamen Eyy\u00e2m\u00fc\u2019l-Arab tarz\u0131 kaynaklardan elde edildi. Siyer rivayetlerinin kaynak de\u011feri konu d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in burada daha fazla \u00fcst\u00fcnde durmadan ge\u00e7iyoruz. Fakat bu konuda \u015eaban \u00d6z\u2019\u00fcn tespitini de aktarmakta fayda var. \u00d6z \u015f\u00f6yle diyor: \u201cSiyerciler; Hz. Peygamber \u00f6ncesi olaylarda k\u0131ssac\u0131, Hz. Peygamberin hayat\u0131n\u0131n aktar\u0131m\u0131nda tarih\u00e7i, ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemde ise gazetecilik yapm\u0131\u015flard\u0131r.\u201d \u015eu da bir ger\u00e7ek ki elimizde peygamberlik \u00f6ncesi d\u00f6neme ait Eyy\u00e2m\u00fc\u2019l-Arab k\u00fclt\u00fcr\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir kaynak olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tarih\u00e7inin o d\u00f6nemle ilgili k\u0131ssac\u0131 olmaktan ba\u015fka pek bir \u015fans\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyer-Hadis_Iliskisi\"><strong>Siyer-Hadis \u0130li\u015fkisi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Siyer ve hadis asl\u0131nda iki farkl\u0131 ilim dal\u0131 de\u011fildir. Siyer hadislerin sebep-sonu\u00e7 i\u00e7erisinde bir kurguyla nakledilmi\u015f halidir. Baz\u0131 yerlerde hadisin sebeb-i vur\u00fbdunu baz\u0131 yerlerde ise serd edilen s\u00f6z\u00fcn sonucunu a\u00e7\u0131klar. Bununla birlikte siyer veya s\u00eeret s\u00fcnnetten daha kapsaml\u0131d\u0131r. Hadisler Hz. Peygamberimizin hayat\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f foto\u011fraf kareleri ise siyer bu foto\u011fraflar\u0131n \u00f6ncesi ve sonras\u0131n\u0131, \u00e7ekildi\u011fi ortam\u0131 ve \u015fartlar\u0131 bize g\u00f6sterir. Bir video nas\u0131l foto\u011fraf karelerinden olu\u015fuyorsa, siyer de hadislerin yan yana getirilip bir \u00f6rg\u00fc i\u00e7erisinde sunulmas\u0131ndan meydana gelir. Siyerin hadisten ayr\u0131 m\u00fcstakil bir varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilemez. \u00d6zellikle zaman\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc siyer rivayetlerinin toplanmas\u0131na ay\u0131ran \u00e2limler varsa da ilk d\u00f6nem siyercilerinin neredeyse tamam\u0131 hadisle i\u015fti\u011fal eden ki\u015filerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hadisle siyerin nas\u0131l bir tadah\u00fcl i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6stermesi i\u00e7in Buhar\u00ee\u2019nin de sahih k\u00fclliyat\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 me\u015fhur bir hadis-i \u015ferifi \u00f6rnek verebiliriz. Rasulullah buyuruyor ki; \u201cbir m\u00fcmin ayn\u0131 delikten iki kere \u0131s\u0131r\u0131lmaz.\u201d Ayn\u0131 hadisi \u015ferif siyer kaynaklar\u0131nda \u015fu \u015fekilde aktar\u0131l\u0131r: Bedir Sava\u015f\u0131\u2019nda esir al\u0131nan m\u00fc\u015friklerden biri Ebu Azze idi. Bu \u015fah\u0131s Peygamberimize \u201cEy Muhammed, benim be\u015f k\u0131z\u0131m var. Beni ba\u011f\u0131\u015fla! E\u011fer beni affedersen, bir daha senin kar\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131p sava\u015fmam\u201d dedi. Bunun \u00fczerine Peygamberimiz bu adam\u0131 serbest b\u0131rakt\u0131. Daha sonra Kurey\u015f, Bedir\u2019in intikam\u0131n\u0131 almak i\u00e7in haz\u0131rl\u0131klara ba\u015flay\u0131nca Safvan bin \u00dcmeyye, Ebu Azze\u2019ye gelerek onu sava\u015fa davet etti. Fakat Ebu Azze \u201cben Muhammed\u2019e s\u00f6z verdim\u201d deyince Safvan \u201ce\u011fer \u00f6l\u00fcrsen, b\u00fct\u00fcn k\u0131zlar\u0131n\u0131 kendi k\u0131zlar\u0131ma e\u015fit tutaca\u011f\u0131m. Yok, e\u011fer hayatta kal\u0131rsan \u00f6lene kadar t\u00fcketemeyece\u011fin kadar sana mal veririm\u201d diyerek Ebu Azze\u2019yi ikna etti.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun \u00fczerine s\u00f6z konusu \u015fah\u0131s Uhud Sava\u015f\u0131\u2019na da kat\u0131ld\u0131 ve tekrar esir edildi. Uhud\u2019da m\u00fc\u015friklerden al\u0131nan tek esir oydu. Rasulullah\u2019\u0131n huzuruna getirdiklerinde Bedir esareti s\u0131ras\u0131nda s\u00f6yledi\u011fi \u015feyleri tekrar edince, Rasulullah Efendimiz \u201csana, ben Muhammed\u2019i iki kere kand\u0131rd\u0131m dedirtmem. Bir m\u00fcmin ayn\u0131 delikten iki kere \u0131s\u0131rmaz\u201d buyurarak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesini emretti. Misalde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, siyer bir hadisin varit oldu\u011fu ortam ve \u015fartlar\u0131 belli olay \u00f6rg\u00fcs\u00fc i\u00e7inde hik\u00e2ye eder. Burada \u015funu da hemen ifade etmek gerekir ki siyer rivayetlerinde hadislerdeki gibi ince eleyip s\u0131k dokunan bir cerh ve tadil metodu izlenmemi\u015ftir. Hadislerde izlenen y\u00f6nteme g\u00f6re rivayetlere daha m\u00fctesahil ve m\u00fcsamahak\u00e2r yakla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Siyer-Kuran-Tefsir_Iliskisi\"><strong>Siyer-Kuran-Tefsir \u0130li\u015fkisi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Malum oldu\u011fu \u00fczere, en sa\u011flam siyer kayna\u011f\u0131 Kuran-\u0131 Kerim\u2019dir. Kuran ayetleri, \u00f6zellikle Meden\u00ee ayetler olgusald\u0131r; bir hadise akabinde nazil olmu\u015ftur. Ayetin ilk muhataplar\u0131, akt\u00f6r\u00fc olduklar\u0131 bir hadiseyi a\u00e7\u0131klayan veya o olay \u00fczerinden kendilerine vaaz eden ayetler indi\u011finde Kuran\u2019da zikredilmeyen k\u0131s\u0131mlar\u0131 bilen ki\u015filerdi. Dolay\u0131s\u0131yla onlarda ayetleri anlama gibi bir problem zuhur etmedi. Daha sonralar\u0131, \u00f6zellikle s\u00f6z konusu ayetlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 zorla\u015f\u0131nca, indikleri ortam\u0131 ve indikten sonraki durumu anlatan\/a\u00e7\u0131klayan rivayetlerle bu ayetlerin tefsir edilme ihtiyac\u0131 do\u011fdu. \u0130\u015fte bir\u00e7o\u011fu sahabenin anlat\u0131m\u0131yla nakledilmi\u015f bu rivayetler, ayetleri tefsir ederken bir taraftan da bir kurgu i\u00e7erisinde siyer kitaplar\u0131nda zikredilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Misal olarak, tefsirlerde zikredilen bir sebeb-i n\u00fczul rivayeti, siyer kitaplar\u0131nda bir kurgu i\u00e7erisinde zikredilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k siyer kitaplar\u0131nda kurgu i\u00e7inde zikredilen bir rivayet, tefsir kitaplar\u0131nda bir ayetin sebeb-i n\u00fczul\u00fc olarak ge\u00e7ebilir. B\u00f6ylelikle \u015funu s\u00f6yleyebiliriz ki hadis, tefsir ve siyer asl\u0131nda ayn\u0131 \u015feyin \u00fc\u00e7 y\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Bunlar\u0131 keskin \u00e7izgilerle ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla siyerin olu\u015fum s\u00fcreci bu iki ilmin olu\u015fum s\u00fcrecinden fark\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Sahabenin_Siyer_Muktesebatini_Derlemedeki_Rolu\"><strong>Sahabenin Siyer M\u00fcktesebat\u0131n\u0131 Derlemedeki Rol\u00fc<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Hz. Peygamber hen\u00fcz hayattayken sahabenin onun ris\u00e2let vazifesi d\u0131\u015f\u0131nda \u015fahsi hayat\u0131na da \u00e7ok ilgi g\u00f6sterdi\u011fi bilinen bir ger\u00e7ektir. Sahabe, M\u00fcsl\u00fcman olduktan sonra \u0130slam\u2019\u0131n ge\u00e7irdi\u011fi b\u00fct\u00fcn evreleri bilfiil ya\u015fayarak hemen her a\u015famas\u0131nda bulunmaya gayret g\u00f6stermi\u015f, tabir yerindeyse \u0130slam\u2019\u0131 dolu dolu ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bu tespiti sahabenin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in do\u011fru oldu\u011fu ehlince malumdur. Hz. Peygambere \u201cYa Rasulellah, bize biraz kendinizden bahsedin\u201d denildi\u011fini ve Rasulullah\u2019\u0131n da \u201cben ceddim \u0130brahim\u2019in duas\u0131y\u0131m\u201d s\u00f6zleriyle ba\u015flayarak kendinden bahsetti\u011fi rivayetler mevcuttur. Ayr\u0131ca Taif\u2019i anlatt\u0131\u011f\u0131 zaman ge\u00e7mi\u015fte Allah\u2019\u0131n kendilerine ihsan etmi\u015f oldu\u011fu nimetleri, ya\u015fanm\u0131\u015f bir hadise \u00fczerinden aralar\u0131nda hik\u00e2ye ettikleri de rivayet edilir. Hatta Ensar\u2019dan baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u0130slam\u2019\u0131n Mekke\u2019deki ser\u00fcvenini kendisinden dinlemek i\u00e7in para teklif etti\u011fi sahabeler de vard\u0131r. Hz. Peygamberin Mekke\u2019de neler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130slam\u2019\u0131n ilk nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in muhacir sahabelere sorular soruyorlard\u0131. Bunlardan bir tanesi Hz. Nesibe\u2019dir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zet olarak, daha Peygamberimiz hayattayken siyere konu olacak mevzular sahabe aras\u0131nda dilden dile dola\u015f\u0131yordu. Hz. Peygamberin hayat\u0131n\u0131n son d\u00f6nemlerine \u015fahit olmu\u015f bir\u00e7o\u011fu \u00e7ocuk sahabeler, ge\u00e7mi\u015fe ait hadiseleri \u015fahitlerinden sorup \u00f6\u011freniyor ve bir k\u0131sm\u0131 da bunlar\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak kay\u0131t alt\u0131na al\u0131yordu. Hz. Peygamber d\u00f6neminde yaz\u0131l\u0131 olarak sahabe arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sonraki nesle Kuran d\u0131\u015f\u0131nda intikal ettirilen bir belge, bilgi yoktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Rasulullah Kuran ile kar\u0131\u015fma korkusuyla hadislerin yaz\u0131ya ge\u00e7irilmesine m\u00fcsaade etmemi\u015fti. Fakat bizzat yazmas\u0131na m\u00fcsaade edip de hadisleri kayda ge\u00e7irip sonrakilere varaklar halinde intikal ettirmi\u015f sahabeler az da olsa mevcuttu. Say\u0131lar\u0131 son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 bu sahabiler \u00e7ok az say\u0131da yaz\u0131l\u0131 kaynak olu\u015fturmu\u015flard\u0131r ki bu \u00e7ok istisnai bir durumu ifade eder. Yaln\u0131z hemen \u015fu noktay\u0131 izah edelim: Bu durum Hz. Peygamber hayattayken b\u00f6yleydi. Hz. Peygamberin vefat\u0131ndan sonra vahiy kesilip Kuran\u2019la kar\u0131\u015fma korkusu izale olunca, hadisleri kayda alma i\u015fi yayg\u0131n faaliyet halini ald\u0131. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Risalet_ve_Sahabe_Devrinde_Tutulan_Kayitlar\"><strong>Ris\u00e2let ve Sahabe Devrinde Tutulan Kay\u0131tlar<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Resulullah\u2019\u0131n vefat\u0131ndan sonra kayda alma i\u015fi istisnai olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131. \u015eu da var ki Hudeybiye Anla\u015fmas\u0131, \u0130slam\u2019a davet mektuplar\u0131, baz\u0131 kabilelerle yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 anla\u015fmalar, Hz. Peygamber daha hayattayken yaz\u0131l\u0131 olarak mevcuttu.&nbsp; Bu anla\u015fma metinlerinin Peygamberin vefat\u0131ndan sonra Hz. Ali\u2019ye intikal etti\u011fi s\u00f6ylenir. \u0130\u015fin bu k\u0131sm\u0131 \u00e7ok m\u00fchim. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hz. Ali\u2019nin elinde bulunan bu belgeler \u0130slam\u2019\u0131n ilk siyer kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Yukarda belirtti\u011fimiz gibi siyer ilmi ilk d\u00f6nemler hadisin b\u00fcnyesinde ilerliyordu. Hatta siyeri hadisten ay\u0131ran \u00e7ok net \u00e7izgilerden de bahsetmemiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131yla ilk yaz\u0131l\u0131 siyer kaynaklar\u0131 asl\u0131nda ilk yaz\u0131l\u0131 hadis kaynaklar\u0131 i\u00e7indeki siyere konu olacak rivayetlerdir. Abdullah bin Amr bin As\u2019a nispet edilen es-Sah\u00eefet\u00fc\u2019s-Sad\u0131ka ilk yaz\u0131l\u0131 kaynak olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131r. Bu risaledeki siyer rivayetleri ayn\u0131 kabilden say\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sahabe i\u00e7inde Bera bin Azib gibi \u00f6zellikle siyer rivayetlerinin nakliyle temeyy\u00fcz etmi\u015f sahabeler olsa da genelde hadisleri bir sonraki nesle intikal ettiren sahabelerin tamam\u0131, ayn\u0131 zamanda ilk siyerciler olarak kabul edilebilir. Zaten bundan k\u0131sa bir zaman sonra hadis ilmine m\u00fcndemi\u00e7 olan siyer kendine has bir alan olu\u015fturarak hadis ilminden ayr\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Siyer rivayetleriyle daha fazla me\u015fgul olan ki\u015filer ehl-i siyer olarak an\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada istitradi olarak \u015funu da eklemek gerek: Araplarda yaz\u0131l\u0131 ileti\u015fim yayg\u0131n de\u011fildi. \u015eifah\u00ee k\u00fclt\u00fcr\u00fcn h\u00e2kim oldu\u011fu bir toplum yap\u0131s\u0131na sahiplerdi. Bilgi \u015fefev\u00ee bir yolla bir sonraki nesle intikal ettirildi\u011finden, yaz\u0131l\u0131 kaynaklar\u0131n az olmas\u0131 rivayetlerin s\u0131hhatine g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrmez. Evet, dilden dile aktar\u0131m\u0131n baz\u0131 zaaflarla mal\u00fcl oldu\u011fu do\u011frudur. Fakat \u015fifah\u00ee k\u00fclt\u00fcrde bilginin intikali hem daha kolay hem daha yo\u011fundur. Sahabe d\u00f6nemi yaz\u0131l\u0131 siyer kaynaklar\u0131 i\u00e7inde en \u00f6nemlisi, \u0130bni Abbas\u2019\u0131n sahabeden toplay\u0131p kayda ald\u0131\u011f\u0131 siyer rivayetlerdir. K\u00f6lesi ve talebesi Kureyb vas\u0131tas\u0131yla bu bilgiler daha sonraki siyerciler taraf\u0131ndan kitaplara ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Tabiin_Donemi_Siyer_Calismalari\"><strong>Tabi\u00een D\u00f6nemi Siyer \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Sahabeden sonraki tabi\u00een neslinde siyerin hadisten ayr\u0131 bir yol izledi\u011fini daha a\u00e7\u0131k bir vaziyette g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015fen fetihler M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n gayri M\u00fcslim toplumlar ile m\u00fcnasebetinin ahk\u00e2m\u0131n\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n siyeri ortaya \u00e7\u0131karan en \u00f6nemli saik oldu\u011funu belirtmi\u015ftik. Buna ilaveten bu d\u00f6nemde Hz. Osman\u2019\u0131n \u015fehadeti ba\u015fta olmak \u00fczere bir dizi i\u00e7 siyasi karga\u015fa, Hz. Peygamberi referans g\u00f6sterme ihtiyac\u0131n\u0131 do\u011furmu\u015f, bu da siyere olan ilgiyi art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Yine anla\u015f\u0131lmalar\u0131 n\u00fczul ortam\u0131n\u0131n bilinmesine ba\u011fl\u0131 olan ayetlerin tefsirinde sahabenin bilgisine m\u00fcracaat edilme ihtiyac\u0131 duyulmu\u015f, \u00f6zellikle Bedir, Uhud gibi sava\u015flar\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ayetlerin arka plan\u0131n\u0131 anlatan rivayetler tabi\u00een d\u00f6neminde ilk siyer malzemesini olu\u015fturmu\u015ftur. \u00d6zellikle \u0130bni Abbas\u2019\u0131n ilmi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Kuran\u2019\u0131n tefsiri gibi bir amac\u0131n etkili oldu\u011fu maruftur. Bu ve benzeri bir\u00e7ok sebep tabi\u00een d\u00f6neminde siyer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n artmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Hatta bu d\u00f6neme \u015fahit olan Hz. H\u00fcseyin\u2019in o\u011flu Zeynel Abidin \u201cbiz Peygamberin me\u011f\u00e2z\u00eesini Kuran\u2019dan bir sure \u00f6\u011frenir gibi \u00f6\u011frenirdik\u201d demi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tabi\u00een d\u00f6neminde siyer rivayetleriyle en fazla \u015f\u00f6hret bulmu\u015f ki\u015fi Hz. Ai\u015fe\u2019nin ye\u011feni Urve bin Z\u00fcbeyr\u2019dir. Ye\u011feni olmas\u0131 hasebiyle teyzesinin yan\u0131na s\u0131k\u00e7a girebilen Urve, ondan bir\u00e7ok bilgi edinme f\u0131rsat\u0131 bulmu\u015ftur. Hz. Ai\u015fe d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka sahabelerden de edindi\u011fi rivayetler yaz\u0131l\u0131 olarak o\u011flu Hi\u015fam bin Urve vas\u0131tas\u0131yla ilk siyer kaynaklar\u0131na girmi\u015ftir. Fakat Urve\u2019den nakledilen yaz\u0131l\u0131 haldeki siyer malzemesini, d\u00f6nemin Emev\u00ee halifesi Abd\u00fclmelik bin Mervan\u2019\u0131n sorular\u0131na verdi\u011fi cevaplar olu\u015fturur. Bu mektuplar\u0131n ciddi bir yek\u00fbn tuttu\u011fu s\u00f6ylenir. Hatta Vakid\u00ee, Urve\u2019nin el-Me\u011f\u00e2z\u00ee ad\u0131nda bir siyer kitab\u0131n\u0131n var oldu\u011funu ve bunun ilk siyer telifi oldu\u011funu s\u00f6yler. Ne var ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015f Urve\u2019ye ait bir siyer kitab\u0131 mevcut de\u011fildir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tabi\u00een d\u00f6neminin ikinci \u00f6nemli siyercisi Hz. Osman\u2019\u0131n o\u011flu Eban bin Osman\u2019d\u0131r. Asl\u0131nda Eban bin Osman\u2019\u0131n siyerci oldu\u011funu s\u00f6ylemek do\u011fru de\u011fildir. Abd\u00fclmelik bin Mervan d\u00f6neminde Medine valili\u011fi yaparken halifenin o\u011fluna Medine\u2019yi gezdirip \u0130slam tarihindeki sava\u015flarla alakal\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi verince, veliaht\u0131n dikkatini \u00e7ekmi\u015f ve kendisinden bu bilgileri yazmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Bunun \u00fczerinde Eban \u201cg\u00fcvendi\u011fim kimselerden ald\u0131\u011f\u0131m, yaz\u0131l\u0131 halde b\u00f6yle bir eser bende var\u201d deyince, veliaht bir kopyas\u0131n\u0131 vermesi i\u00e7in kendisine bo\u015f varaklar teslim etmi\u015ftir. Eban\u2019\u0131n bu bilgileri kim ya da kimlerden yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Fakat onun ilk d\u00f6nem siyercilerinden say\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bu hadise onun asl\u0131nda siyerle ilgilenen biri olmaktan \u00e7ok siyasi g\u00f6revi gere\u011fi siyerle i\u015ftigal eden ki\u015filerden baz\u0131 bilgiler elde etmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Yine bu d\u00f6nemin siyercilerinden say\u0131lan \u015e\u00fcreyh bin Saad\u2019\u0131n elinde Bedir\u2019e kat\u0131lan, Uhud\u2019da \u015fehit olan vs. gibi listelerin oldu\u011fu ve bu yaz\u0131l\u0131 varaklar\u0131n sonraki siyercilere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Ayn\u0131 \u015fekilde \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n hocas\u0131 As\u0131m bin \u00d6mer el-Kat\u00e2de\u2019nin uzun y\u0131llar Medine\u2019de siyer dersleri verdi\u011fi ve Medine\u2019ye dair siyer bilgilerinde \u00f6nemli bir kaynak oldu\u011fu bilinir. Ebubekir bin Hazm da \u00f6zellikle vesikalar konusunda temeyy\u00fcz etmi\u015f, yine bu d\u00f6nemin \u00f6nemli siyercileri aras\u0131nda zikredilir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Mustakil_Telif_Donemi_Imam_Zuhri_ve_Etkisi\"><strong>M\u00fcstakil Telif D\u00f6nemi: \u0130mam Z\u00fchr\u00ee ve Etkisi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Halife \u00d6mer bin Abd\u00fclaziz\u2019in emriyle hadisleri yazmakla g\u00f6revlendiren \u0130bni \u015eihab ez-Z\u00fchr\u00ee, yukar\u0131da isimleri zikredilenler d\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok tabi\u00een ulemas\u0131ndan yaz\u0131l\u0131 olarak toplad\u0131\u011f\u0131 rivayetleri bir araya getirmi\u015f ve \u0130slam tarihinin ilk m\u00fcstakil siyer eserini telif etmi\u015ftir. Z\u00fchr\u00ee\u2019nin bu eseri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmasa da \u00f6zellikle talebelerinden Musa bin Ukbe\u2019nin eseri vas\u0131tas\u0131yla bug\u00fcn elimizdeki siyer kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Z\u00fchr\u00ee\u2019nin toplad\u0131\u011f\u0131 bu rivayetler olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u00fchr\u00ee\u2019nin b\u00fcy\u00fck talebelerinden Musa bin Ukbe, ondan ald\u0131\u011f\u0131 siyer bilgisi d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7e\u015fitli siyercilerden edindi\u011fi bilgi ve belgeleri bir araya getirerek siyer yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na son halini vermi\u015ftir. \u00d6zellikle Musa bin Ukbe\u2019nin siyer telifinin emsallerine nazaran daha sahih rivayetlerden olu\u015ftu\u011fu s\u00f6ylenir. Musa bin Ukbe\u2019nin di\u011fer siyercilere g\u00f6re siyasi iradeden daha ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu, bundan dolay\u0131 kitab\u0131n\u0131n di\u011fer siyer yaz\u0131c\u0131lar\u0131ndan farkl\u0131 bilgiler ihtiva etti\u011fi bilinir. Bu k\u0131ymetli eserde elimize ula\u015fmam\u0131\u015f, fakat kendisinden sonra yaz\u0131lan kitaplarda, \u00f6zellikle Taber\u00ee\u2019nin tarihinde kendisinden bolca nakiller yap\u0131lm\u0131\u015f, bu yolla bu eserdeki siyer bilgileri bizlere ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Malumati_literature_kavusturanlar_Ibni_Ishak_ve_Ibni_Hisam\"><strong>Malum\u00e2t\u0131 literat\u00fcre kavu\u015fturanlar: \u0130bni \u0130shak ve \u0130bni Hi\u015fam<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Bu d\u00f6nemin en k\u00e2mil ve en c\u00e2mi siyer kitab\u0131 \u0130bni \u0130shak\u2019a aittir. Kitab\u0131n telif hik\u00e2yesini \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: Kendisi bir g\u00fcn Ba\u011fdat\u2019ta Abbas\u00ee halifesi Mansur\u2019un yan\u0131na girer. Halifeyle birlikte o\u011flu Mehdi vard\u0131r. Mansur; \u201cEy \u0130bni \u0130shak, tan\u0131yor musun bunu?\u201d diye sorunca \u201cevet, bu m\u00fcminlerinin emirinin o\u011fludur\u201d der. Daha sonra halife \u201cgit, Allah\u2019\u0131n Hz. \u00c2dem\u2019i yaratmas\u0131ndan bu g\u00fcne kadarki b\u00fct\u00fcn tarihi anlatacak bir kitap yaz\u201d diye emreder. \u0130bni \u0130shak kitab\u0131 yaz\u0131p getirdi\u011finde \u201cbu \u00e7ok uzun, biraz k\u0131salt\u201d deyince \u0130bni \u0130shak kitab\u0131 ihtisar eder.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130bni \u0130shak, kendisinden \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f neredeyse b\u00fct\u00fcn kaynaklardan beslenerek, yarat\u0131l\u0131\u015ftan ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcne kadar \u00e7ok geni\u015f bir malumatla bu e\u015fsiz eseri meydana getirmi\u015ftir. Maalesef bu eser de k\u00e2mil vaziyette elimize ula\u015fm\u0131\u015f de\u011fildir. Kitap iki senetle g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Biri talebesi Yunus bin B\u00fckeyr rivayetidir ki bunu bizzat kendisi yazd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011feri \u0130bni Hi\u015fam yoluyla bug\u00fcn elimizdeki me\u015fhur siyer metnidir. \u0130lki eksik bir halde Muhammet Hamidullah taraf\u0131ndan tahkikle ne\u015fredilmi\u015ftir. \u0130bni Hi\u015fam rivayeti ise tam metin olarak mevcuttur. Fakat \u0130bni Hi\u015fam bunu m\u00fcellifin talebelerinden Bekka\u00ee vas\u0131tas\u0131yla elde etmi\u015f ve eser \u00fczerinde baz\u0131 tasarruf\u00e2tta bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn elimizde \u0130bni Hi\u015fam olarak bildi\u011fimiz eserin asl\u0131n\u0131 \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n siyeri olu\u015fturur. Asl\u0131nda eser \u00fczerinde eklemeler yapmaktan daha \u00e7ok, \u00e7\u0131karmalar ve k\u0131saltmalar yapt\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 bu tasarruflar\u0131 kitab\u0131n orijinalli\u011fini bozmam\u0131\u015ft\u0131r. Bundan dolay\u0131 bu eser \u0130bni Hi\u015fam ismiyle an\u0131lsa da \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n eseri olarak kabul g\u00f6renler de vard\u0131r. \u0130bni Hallik\u00e2n \u201c\u0130bni Hi\u015fam diye maruf olan bu eser \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n muhtasar ve tehzip edilmi\u015f me\u015fhur siyeridir\u201d demi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Cerh_ve_Tadildeki_Musamahakarlik_Ithaminin_Surece_Olumsuz_Etkisi\"><strong>Cerh ve Tadildeki M\u00fcsamahak\u00e2rl\u0131k \u0130tham\u0131n\u0131n S\u00fcrece Olumsuz Etkisi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>Yeri gelmi\u015fken \u015fu hususu s\u00f6ylemeden ge\u00e7meyelim: \u0130bni \u0130shak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde en a\u011f\u0131r itham ve ele\u015ftirilere maruz kalm\u0131\u015f, hatta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdeki hadis\u00e7ilerle aras\u0131nda ge\u00e7en bu derin tart\u0131\u015fmalar \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n Medine\u2019den \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na kadar varm\u0131\u015ft\u0131r. Medine\u2019den \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131nda, \u00f6zellikle vali \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck tesiri bulunan \u0130mam Malik\u2019in etkili oldu\u011fu s\u00f6ylenir. En fazla ele\u015ftiriye u\u011frad\u0131\u011f\u0131 husus, rivayetlerde tedlis yapmas\u0131 ve rivayetleri birle\u015ftirerek metni nakletmesidir. Hadis\u00e7iler kendi muvacehelerinden bakarak onun siyer rivayetlerine uygulad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemi \u00e7ok a\u011f\u0131r bi\u00e7imde ele\u015ftirmi\u015f, hatta onu hurafeci k\u0131ssac\u0131larla bir tutan ithamlarda bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00e2lbuki siyer konusunda cerh ve tadil kriterlerinin hadislerdeki gibi uygulanmad\u0131\u011f\u0131, siyer rivayetlerinde daha m\u00fctes\u00e2hil olunmas\u0131 gerekti\u011fi hem o d\u00f6nemde hem sonraki d\u00f6nemlerde kabul edilir bir hakikat olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc siyerde nakledilen bir hadiseden e\u011fer amel\u00ee h\u00fck\u00fcm \u00e7\u0131kar\u0131lacaksa f\u0131kh\u0131n, itikad\u00ee bir yans\u0131mas\u0131 varsa akaidin konusuna girer ve o ilmin kendi i\u00e7 disiplini i\u00e7inde de\u011ferlendirilerek kabul ya da reddedilir. Siyer rivayetini bir h\u00fck\u00fcm bildirmedi\u011fi halde hadis kriterlerine tabi tutmak \u00e7ok kabul g\u00f6ren bir y\u00f6ntem de\u011fildir. \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n ba\u015f\u0131na gelenler maalesef siyer ilminin daha fazla geli\u015fmesine engel olmu\u015f ve d\u00f6nemin ulemas\u0131nda siyere olan temay\u00fcl\u00fc olumsuz y\u00f6nde etkilemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Vakidi_ile_Teliflerin_Son_Bulup_Nakil_Doneminin_Baslamasi\"><strong>Vakid\u00ee ile Teliflerin Son Bulup Nakil D\u00f6neminin Ba\u015flamas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<p>\u0130bni \u0130shak\u2019tan sonra siyer ilmine en b\u00fcy\u00fck hizmeti yapm\u0131\u015f ki\u015fi Vakid\u00ee\u2019dir. Eseri sadece Medine d\u00f6nemini ihtiva eder. Vakid\u00ee, \u0130bni \u0130shak\u2019tan intihaller yapmakla su\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130bni \u0130shak\u2019a g\u00f6re daha m\u00fcrettep bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz eden eseri, kendinden \u00f6nceki siyerlerden farkl\u0131 olarak zikretti\u011fi rivayetler aras\u0131nda tercihte bulunma gerek\u00e7elerini a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n\n\n\n<p>Vakid\u00ee\u2019yle birlikte telif d\u00f6nemi son bulur. Bundan sonra siyer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda geli\u015fmeden ziyade nakil d\u00f6nemi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nakil d\u00f6neminin eserlerini klasik nakil ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 nakil kitaplar\u0131 \u015feklinde iki k\u0131s\u0131mda m\u00fctalaa edebiliriz. Yukar\u0131da \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n eserinden bahsederken konu etti\u011fimiz \u0130bni Hi\u015fam\u2019\u0131n eseri, klasik nakil kitaplar\u0131n\u0131n en me\u015fhurudur. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 nakil eserlerinin ba\u015f\u0131nda Vakid\u00ee\u2019nin talebesi ve ayn\u0131 zamanda k\u00e2tibi olan \u0130bni Sa\u2019d gelir. Asl\u0131nda bir tabak\u00e2t olan kitab\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda siyere hayli geni\u015f yer ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u0130bni Sa\u2019d\u2019\u0131n eseri siyer musannef\u00e2t\u0131 i\u00e7inde say\u0131l\u0131r. \u00d6nceki siyer kitaplar\u0131ndan farkl\u0131 olarak ilk defa konu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 gibi Peygamberin \u015fahs\u00ee hayat\u0131 ve \u015fem\u00e2ili gibi konular da ekleyerek kitab\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tabak\u00e2t tarz\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 nakil k\u0131sm\u0131nda m\u00fctalaa edece\u011fimiz di\u011fer eser Belazur\u00ee\u2019nin kitab\u0131d\u0131r. \u00d6z\u00fcnde bir belde ve \u015fehirler ansiklopedisi olan eser, t\u0131pk\u0131 \u0130bni Sa\u2019d gibi siyere \u00e7ok fazla yer ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in siyer kaynaklar\u0131 aras\u0131nda zikredilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonraki s\u00fcre\u00e7te Taber\u00ee\u2019nin Tar\u00eehu\u2019t-Taber\u00ee\u2019si, \u0130bni Es\u00eer\u2019in el-K\u00e2mil fi\u2019t-Tar\u00eeh\u2019i, \u0130bni Kesir\u2019in el-Bid\u00e2ye\u2019si gibi eserler kaleme al\u0131n\u0131r. \u00c7ok y\u00f6nl\u00fc bu \u00e2limler, kendilerinden \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn eserlerden beslenmek d\u0131\u015f\u0131nda hadis, tarih ve tefsir birikimlerinin de yard\u0131m\u0131yla zengin bir ilm\u00ee miras b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Son S\u00f6z Yerine<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Siyer ilminin tedvin, telif ve nakil merhalelerinden sonra, s\u00fcre\u00e7 halen devam ediyor. Bug\u00fcn yeni siyer malzemelerinin ke\u015ffi gibi bir durum s\u00f6z konusu de\u011fil elbette. Fakat s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde birikip geli\u015fen g\u00fc\u00e7l\u00fc bir gelene\u011fe ve yaz\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcre sahibiz. Siyere dair malumat ve malzemeyi sadece siyer kaynaklar\u0131nda aramamak gerekir. Bizce yap\u0131lmas\u0131 gereken, interdisipliner bir anlay\u0131\u015fla siyer m\u00fckteseb\u00e2t\u0131n\u0131 sahih bir zemine kavu\u015fturmakt\u0131r. Bu \u015fekilde yap\u0131lacak \u00f6zg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in siyer olduk\u00e7a elveri\u015fli bir alan. Yeter ki farkl\u0131 sahalar\u0131n sentezine a\u00e7\u0131k olmadan bu alanda ger\u00e7ekten yeni \u015feyler s\u00f6yleyen ilm\u00ee eserlerin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k anlam\u0131\u015f olal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131: <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/turkce-siyer-calismalari\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"T\u00fcrk\u00e7e Siyer \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131\">&#8220;T\u00fcrk\u00e7e Siyer \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131&#8221;<\/a><\/strong><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130&ccedil;indekilerNas ve Rivayetler \u00dczerinden Kelimenin TahliliF\u0131kh\u00ee Ist\u0131lah Olarak SiyerSiyer-Me\u011f\u00e2z\u00ee \u0130li\u015fkisiSiyerin Bir \u0130lim Olarak Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131Eyy\u00e2m\u00fc\u2019l-Arab Gelene\u011finin Siyere EtkisiMekk\u00ee S\u00fcrece \u0130li\u015fkin Rivayetlerde Mevsukiyet SorunuSiyer-Hadis \u0130li\u015fkisiSiyer-Kuran-Tefsir \u0130li\u015fkisiSahabenin Siyer M\u00fcktesebat\u0131n\u0131 Derlemedeki Rol\u00fcRis\u00e2let ve Sahabe Devrinde Tutulan Kay\u0131tlarTabi\u00een D\u00f6nemi Siyer \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131M\u00fcstakil Telif D\u00f6nemi: \u0130mam Z\u00fchr\u00ee ve EtkisiMalum\u00e2t\u0131 literat\u00fcre kavu\u015fturanlar: \u0130bni \u0130shak ve \u0130bni Hi\u015famCerh ve Tadildeki M\u00fcsamahak\u00e2rl\u0131k \u0130tham\u0131n\u0131n S\u00fcrece [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":4278,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[599],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3925"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3925"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5225,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3925\/revisions\/5225"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}