{"id":3935,"date":"2020-09-10T11:55:20","date_gmt":"2020-09-10T08:55:20","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3935"},"modified":"2022-10-17T17:07:47","modified_gmt":"2022-10-17T14:07:47","slug":"aziz-encakar-hoca-ile-belagat-ilmi-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/aziz-encakar-hoca-ile-belagat-ilmi-uzerine\/","title":{"rendered":"Aziz En\u00e7akar ile Bela\u011fat \u0130lmi \u00dczerine"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Aziz hocam, bela\u011fat okumayan \u00f6\u011frenci sizce ne kaybeder?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu soruya &#8220;\u00fcsl\u00fbb-i hak\u00eem&#8221; yoluyla cevap verelim. Evvela belagat okuyan kimse, as\u0131rlar boyunca kitaplar yoluyla bize intikal etmi\u015f olan \u0130slami ilimleri daha iyi anlayacakt\u0131r. Zira \u00f6zellikle Kuran&#8217;\u0131n icaz\u0131 beyan\u0131nda bir\u00e7ok tefsir kitab\u0131 bu ilmin \u0131st\u0131lahlar\u0131n\u0131\/kavramlar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ilmi okuyan ki\u015fi bu \u0131st\u0131lahtan ne kastedildi\u011fini tam olarak kavrayabilecek ve bu \u0131st\u0131lah\u0131n hangi \u00fcst ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilincinde olarak m\u00fcellifin\/yazar\u0131n tam olarak ne kast etti\u011fini anlam\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yani te\u015fbih yapacak olursak, yeme\u011fin hangi malzemelerden, nelerden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeden de yeme\u011fin tad\u0131na varabilirsiniz. Fakat o tad\u0131n nas\u0131l elde edildi\u011fini, hangi malzemelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve de o malzemelerden ne kadar\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeden o tada eri\u015fimin nas\u0131l oldu\u011funu kavrayamazs\u0131n\u0131z. Ayn\u0131 \u015fekilde belagat ilmini g\u00f6rmemi\u015f bir talib de o s\u00f6zdeki ya da \u015fiirdeki belagat kar\u015f\u0131s\u0131nda hayran kalacak ve s\u00f6zdeki edeb\u00ee sanat\u0131n tad\u0131na varacakt\u0131r. Fakat s\u00f6zdeki bu tad\u0131n hangi bel\u00e2g\u00ee metotla, nas\u0131l meydana geldi\u011fine dair bir bilinci bulunmayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca da bu ilmin \u0131st\u0131lahlar\u0131 ile i\u00e7 i\u00e7e olan \u0130slam\u00ee ilimlerin kaynaklar\u0131n\u0131 okudu\u011fu zaman orada ge\u00e7en bu kavramlara, lu\u011fav\u00ee mana vermeye \u00e7al\u0131\u015facak ve m\u00fcellifin kast etmedi\u011fi bir\u00e7ok gereksiz yorumlar yapacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eunu da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir. Bir insan\u0131n beli\u011f\/ed\u00eeb olmas\u0131, bu ilimle elde edilecek bir \u015fey olmay\u0131p Allah\u2019\u0131n insano\u011fluna verdi\u011fi yetenek\/meleke iledir. Allah\u2019\u0131n verdi\u011fi bu yetene\u011fin geli\u015fmesi ise \u00e7ok\u00e7a edebiyat ve \u015fiir kitab\u0131 okuma, ezberleme, anlama ve tahlil etme ile geli\u015fir. Belagat ilmi okuyarak da insan, bu edeb\u00ee sanatlar\u0131n metodunu ve k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Son bir \u00f6rnek verecek olursak, belagat ilmini g\u00fczel bir \u015fekilde okumu\u015f olan talib bir\u00e7ok tefsir kitab\u0131nda, bizim de cevab\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda ge\u00e7en &#8220;\u00fcsl\u00fbb-i hak\u00eem&#8221; \u0131st\u0131lah\u0131n\u0131n ne demek oldu\u011funu, nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu konunun hangi ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda i\u015flendi\u011fini bilmi\u015f olacakt\u0131r. Lakin belagat okumayan ki\u015fi bu lafz\u0131n bir \u0131st\u0131lah oldu\u011funu bilmeden lu\u011fav\u00ee manas\u0131yla u\u011fra\u015f\u0131p m\u00fcellifin kast etmedi\u011fi anlamlar\u0131 vermeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u00e2h\u0131z, M\u00fcberred, C\u00fcrc\u00e2n\u00ee ve Sekk\u00e2k\u00ee gibi \u00e2limlerle ba\u015flayan bir bela\u011fat tarihi var. K\u0131saca bu s\u00fcrece i\u015faret edebilir misiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dil ve edebiyat ilimleri i\u00e7erisinde bug\u00fcnk\u00fc anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlamda me\u00e2n\u00ee-beyan-bed\u00ee k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 ihtiva eden belagat ilmi, te\u015fekk\u00fcl\u00fcn\u00fc ge\u00e7 tamamlayan bir ilimdir. \u201cS\u00f6z\u00fcn, fasih olmakla beraber yer ve zamana uygun bir bi\u00e7imde s\u00f6ylenmesi melekesi\/yetene\u011fi\u201d diye tarif etti\u011fimiz bu ilim Rahman Suresinde ifade edildi\u011fi gibi Allah\u2019\u0131n insano\u011fluna bah\u015fetti\u011fi bir yetenektir. Dolay\u0131s\u0131yla di\u011fer dil ilimleri gibi daha bir ilim dal\u0131 olmadan \u00f6nce de bu ilimde bahsedilen mevzular insano\u011flunda mevcuttu.<\/p>\n\n\n\n<p>Cahiliye devrinde belagat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, \u015fiirleri edeb\u00ee tenkite tabi tutan bir olgu olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kur\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in n\u00fczul\u00fcnden sonra ise bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, Kur\u00e2n\u2019\u0131n \u2018icaz\u0131n\u0131 anlamaya y\u00f6nelik kelam ve edebiyat gibi di\u011fer ilimlerle beraber ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu as\u0131rlarda \u201cMe\u00e2ni\u2019l-Kur\u2019\u00e2n\u201d, \u201cMec\u00e2z\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n\u201d, \u201c\u0130\u2018r\u00e2b\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n\u201d vb. kitaplar yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemle i\u00e7 i\u00e7e ve takip eden as\u0131rlarda daha istiklaline kavu\u015famayan bu ilim \u00e7e\u015fitli kitaplarda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Mesela S\u00eebeveyhi (\u00f6. 180\/796) &#8220;<em>el-Kit\u00e2b<\/em>&#8220;\u0131nda, me\u00e2ni ilmine ait bir\u00e7ok konuyu i\u015flemi\u015ftir. C\u00e2hiz (\u00f6. 255\/869) &#8220;<em>el-Bey\u00e2n ve&#8217;t-Teby\u00een<\/em>&#8220;inde beyan ilmine ait bir\u00e7ok konuyu ele alm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcberred de (\u00f6. 285\/898) \u201c<em>el-K\u00e2mil<\/em>\u2019inde hem mean\u00ee hem de beyan ilimlerinde i\u015flenen meseleleri izah etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonraki as\u0131rlarda belagat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u015fu k\u00f6\u015fe ta\u015f\u0131 eserler bulunmaktad\u0131r. Abd\u00fclk\u00e2hir el-C\u00fcrc\u00e2n\u00ee\u2019nin (\u00f6. 471\/1078) <em>Del\u00e2il\u00fc\u2019l-\u0130\u2019c\u00e2z<\/em> ve <em>Esr\u00e2r\u00fc\u2019l-Bel\u00e2ga<\/em> isimli eserleri. M\u00fcellif sanki bu eserlerinde belagat ilminin nazariyesini ortaya koymu\u015ftur. Bu iki eserinin tesiri alt\u0131nda Zemah\u015fer\u00ee (\u00f6. 538\/1144), <em>el-Ke\u015f\u015f\u00e2f<\/em> isimli tefsirini yazm\u0131\u015f ve Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019de bulunan icaz ve belagatin bir nevi nazariyesini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra Fahreddin er-R\u00e2z\u00ee (\u00f6. 606\/1209) <em>Nih\u00e2yet\u00fc\u2019l-\u00eec\u00e2z<\/em> adl\u0131 eserinde, adeta o g\u00fcne kadar gelen ve bu ilmin nazariyesini yapan kitaplardaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri cem\u2019 eden bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. Eb\u00fb Yakub es-Sekk\u00e2k\u00ee (\u00f6. 626\/1229) ise <em>Mift\u00e2\u0125u\u2019l-Ul\u00fbm\u2019<\/em>da bu nazari g\u00f6r\u00fc\u015flerden hangisinin takdire daha \u015fayan oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde belagat ilmi, mean\u00ee-beyan-bed\u00ee k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 ihtiva eden ve \u0131st\u0131lahlar\u0131 oturmu\u015f klasik \u015feklini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan sonraki as\u0131rlarda Hat\u00eeb el-Kazv\u00een\u00ee (\u00f6. 739\/1338), <em>Mift\u00e2hu\u2019l-Ul\u00fbm<\/em>\u2019un \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131ndan ihtisar etti\u011fi <em>Telh\u00eesu\u2019l-Mift\u00e2h<\/em> adl\u0131 eseri yazm\u0131\u015f ve belagat ilmi bu eser \u00fczerine yaz\u0131lan \u015ferh ve ha\u015fiyelerle devam edegelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Neden Taft\u00e2z\u00e2n\u00ee&#8217;nin Muhtasaru\u2019l-Me\u00e2n\u00ee\u2019si b\u00f6ylesi \u015f\u00f6hret-i ikbal g\u00f6rm\u00fc\u015f? Neden mesela bizzat Kazv\u00een\u00ee&#8217;nin el-\u0130z\u00e2h\u2019\u0131 ya da \u0130sfer\u00e2y\u00een\u00ee\u2019nin el-Etv\u00e2l\u2019i, Suy\u00fbt\u00ee&#8217;nin Uk\u00fbd\u00fc&#8217;l-C\u00fcm\u00e2n\u2019\u0131 de\u011fil de Muhtasaru\u2019l-Me\u00e2n\u00ee?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Evvela ge\u00e7mi\u015f zamanlarda bir ilimde bir kitap kabul g\u00f6r\u00fcp talebelerin elinde dola\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda o eser \u00fczerine \u015ferhler, ha\u015fiyeler, ihtisarlar ve nazma almalar\u0131n me\u015fhur oldu\u011funu bilmemiz gerekir. Bu g\u00fcn de nas\u0131l ki bir telefon markas\u0131 tutuldu\u011funda onun ikinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc\u2026 dokuzuncu serisi \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p yeni bir seri \u00e7\u0131karmak her firman\u0131n harc\u0131 de\u011filse, ge\u00e7mi\u015fte de kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f bir eserin \u00fcslubundan farkl\u0131 olarak yeni bir \u00fcslupta kitap yazmak her alimin ba\u015fvurdu\u011fu bir yol de\u011fildir. Her ne kadar baz\u0131 \u015ferhler metinlerden daha me\u015fhur olsa da yine de \u00e2limler bu metottan kolay kolay d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Soruya gelecek olursak Taft\u00e2z\u00e2n\u00ee&#8217;nin <em>Muhtasaru\u2019l-Me\u00e2n\u00ee<\/em> kitab\u0131, bilindi\u011fi gibi Hat\u00eeb el-Kazv\u00een\u00ee\u2019nin <em>Telh\u00eesu\u2019l-Mift\u00e2h<\/em> isimli eserine yaz\u0131lan bir \u015ferhtir. Nahivdeki \u0130bnu\u2019l-H\u00e2cib\u2019in (\u00f6. 646\/1249) <em>el-Kafiye<\/em>\u2019si, Usulu hadiste \u0130bnu\u2019s-Salah\u2019\u0131n (\u00f6. 643\/1245) <em>el-Mukaddime<\/em>\u2019si vb. ne ise bu kitap da belagatte k\u00f6\u015fe ta\u015f\u0131 diye tabir etti\u011fimiz bir kitap haline gelmi\u015ftir. Kazv\u00een\u00ee\u2019nin bu eserine bir\u00e7ok \u015ferh, ha\u015fiye, talik, ihtisar, nazm ve terc\u00fcme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Evvela bizatihi m\u00fcellifi Kazv\u00een\u00ee, bu eserini metnini bitirdikten birka\u00e7 g\u00fcn sonra \u201c<em>el-\u00cez\u00e2h<\/em>\u201d ismiyle \u015ferh etmi\u015ftir. Di\u011fer \u015ferhlerine nispetle bunun tutulmamas\u0131n\u0131n sebebi kitab\u0131n laf\u0131zlar\u0131na y\u00f6nelik bir \u015ferh getirmemi\u015f olup konu bazl\u0131 \u015ferh etmesidir. Kitab\u0131n mukaddimesinde bahsetti\u011fi gibi bu tam anlam\u0131yla bir \u015ferh olmay\u0131p \u015ferh mahiyetinde bir kitapt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonra Taft\u00e2z\u00e2n\u00ee, Telh\u00ees \u00fczerine evvela \u201c<em>el-Mutavvel<\/em>\u201d isimli bir \u015ferh yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015ferhte -ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere- meseleleri geni\u015f geni\u015f izah etmi\u015ftir. Belagat ilminin inceliklerini \u00f6\u011frenmek isteyen ilim talebelerinin elinden de uzun y\u0131llar d\u00fc\u015fmemi\u015ftir. Hatta Osmanl\u0131 medreselerinde bir\u00e7ok muallimlik imtihanlar\u0131 bu kitap \u00fczerinden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Lakin daha hayattayken Taft\u00e2z\u00e2n\u00ee bu kitab\u0131 meseleleri uzun uzun ele ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in talebelerde bir b\u0131kk\u0131nl\u0131k h\u00e2s\u0131l olmas\u0131n diye \u201c<em>Muhtasaru\u2019l-Me\u00e2n\u00ee<\/em>\u201d ismiyle ihtisar etmi\u015ftir. Bunun \u015f\u00f6hreti de buradan gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130sfer\u00e2y\u00een\u00ee\u2019nin(\u00f6. 945\/1538) <em>el-Atvel<\/em> adl\u0131 eseri de isminden de anlayaca\u011f\u0131m\u0131z gibi <em>el-Mutavvel<\/em>\u2019den de daha geni\u015f oldu\u011fu i\u00e7in pek tutulmam\u0131\u015ft\u0131r. Zira \u0130sfer\u00e2y\u00een\u00ee kitab\u0131n bir\u00e7ok yerinde Taft\u00e2z\u00e2n\u00ee\u2019nin \u015ferhlerinde zikretti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015flere itiraz etmi\u015ftir. Bu itirazlar\u0131n tam olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131, \u00f6nce Taft\u00e2z\u00e2n\u00ee\u2019nin bu eserlerinde tam olarak ne dedi\u011fini bilmeye dayand\u0131\u011f\u0131ndan meseleleri anlamak b\u00fcy\u00fck bir \u00e7aba gerektirmektedir. Bu \u00e7abaya da herkesin giri\u015femeyece\u011fi izahtan varestedir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcy\u00fbt\u00ee\u2019nin \u201c<em>Uk\u00fbd\u00fc&#8217;l-C\u00fcm\u00e2n<\/em>\u201d\u0131 ise Telh\u00ees\u2019\u0131n nazma \u00e7ekilmi\u015f halidir. Tarih boyunca Acem topraklar\u0131nda bu gibi alet ilimlerinde naz\u0131mdan \u00e7ok metin daha kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Ayr\u0131ca S\u00fcy\u00fbt\u00ee, Telh\u00ees\u2019\u0131n nazm\u0131 olan bu eserinde, as\u0131l kitab\u0131n bir\u00e7ok mant\u0131\u011fa dayal\u0131 tarif ve izah\u0131n\u0131 almam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6yleyse ni\u00e7in Muhtasaru\u2019l-Me\u00e2n\u00ee de\u011fil de Bela\u011fat\u00fc&#8217;l-Vad\u0131ha okutuyorsunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Zira <em>Muhtasaru\u2019l-Me\u00e2n\u00ee<\/em> -az \u00f6nce ifade etti\u011fimiz gibi- bu ilmin teorisini ve felsefesini anlatan Kazv\u00een\u00ee\u2019nin <em>Telh\u00eesu\u2019l-Mift\u00e2h<\/em> kitab\u0131n\u0131n \u015ferhi. Talebe daha bu ilim hakk\u0131nda, \u00f6zellikle de beyan ve bed\u00ee ilimleri hakk\u0131nda malumata sahip de\u011filken i\u015fin felsefesini yapan bu kitaplara giri\u015fmesi, anlama ve anlat\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 oluyor. Ayr\u0131ca <em>Bel\u00e2\u011fat\u00fc\u2019l-Vad\u0131ha<\/em>\u2019da bol bol \u015fiirler ve al\u0131\u015ft\u0131rmalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan talebe \u00f6\u011frendi\u011fi konular\u0131 tatbik etme melekesi kazan\u0131yor. Di\u011fer klasik kitaplar\u0131m\u0131zda ise bu kadar \u00f6rnek ve al\u0131\u015ft\u0131rma maalesef bulunmuyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kli\u015fe bir soru ile bitirelim de\u011ferli hocam. Belagat ve fesahat do\u011fu\u015ftan m\u0131 gelir yoksa m\u00fcktesep bir kabiliyet midir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Evet, tarifinde ge\u00e7ti\u011fi gibi bu bir melekedir. Lakin bu melekenin geli\u015fip g\u00fczelle\u015fmesi tamamen kesb\u00ee bir i\u015ftir ve ancak bol bol edebiyat kitaplar\u0131 ve divanlar okuyarak geli\u015fir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aziz hocam, bela\u011fat okumayan \u00f6\u011frenci sizce ne kaybeder? Bu soruya &#8220;\u00fcsl\u00fbb-i hak\u00eem&#8221; yoluyla cevap verelim. Evvela belagat okuyan kimse, as\u0131rlar boyunca kitaplar yoluyla bize intikal etmi\u015f olan \u0130slami ilimleri daha iyi anlayacakt\u0131r. Zira \u00f6zellikle Kuran&#8217;\u0131n icaz\u0131 beyan\u0131nda bir\u00e7ok tefsir kitab\u0131 bu ilmin \u0131st\u0131lahlar\u0131n\u0131\/kavramlar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ilmi okuyan ki\u015fi bu \u0131st\u0131lahtan ne kastedildi\u011fini tam olarak kavrayabilecek [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3445,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[963],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3935"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3935"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3935\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4791,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3935\/revisions\/4791"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3445"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3935"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}