{"id":3942,"date":"2020-09-10T11:57:55","date_gmt":"2020-09-10T08:57:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3942"},"modified":"2022-10-17T17:05:33","modified_gmt":"2022-10-17T14:05:33","slug":"bes-soruda-kurani-anlamak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/bes-soruda-kurani-anlamak\/","title":{"rendered":"Be\u015f Soruda Kur\u2019an\u2019\u0131 Anlamak"},"content":{"rendered":"\n

1. Genel olarak nass\u0131n ba\u011flam\u0131n\u0131n Kuran\u2019\u0131 anlamadaki \u00f6nemi ve bu sadette sahabenin merkezi rol\u00fc \u00fczerine konu\u015fal\u0131m istiyorum. \u00d6ncesinde Kuran\u2019\u0131n kimli\u011fi ve mesaj\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi \u00fczerine k\u0131sa bir girizg\u00e2h yapsak m\u0131? As\u0131l mevzular i\u00e7in bir zemin olu\u015ftursun.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hayhay. Kuran esas\u0131nda bir milletin inan\u00e7, irade ve d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc u\u011frunda vermi\u015f oldu\u011fu m\u00fccadelenin destan\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla onu ancak aya\u011fa kalkanlar anlar. Kuran pratikle tefsir edilir. Bir eylem kitab\u0131d\u0131r o. Masa ba\u015f\u0131nda ondan faydalan\u0131lmaz. S\u00f6zgelimi, d\u00fcnyan\u0131n bir yerinde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, ahlak ve adalet i\u00e7in bir araya gelmi\u015f ve bu de\u011ferler u\u011frunda hayatlar\u0131n\u0131 vakfetmeye azmetmi\u015f bir toplulu\u011fun dini kayg\u0131lar\u0131 ve ama\u00e7lar\u0131 olmasa bile, Kuran\u2019dan faydalar\u0131, bir entelekt\u00fcelin masa ba\u015f\u0131nda elde etti\u011fi faydadan \u00e7ok fazla olacakt\u0131r. Kur\u2019an metni, t\u0131pk\u0131 bir senaryonun ancak \u00e7ekildi\u011finde anlam\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilmesi gibi, hayata aktar\u0131ld\u0131k\u00e7a semeresini verecektir. Kuran\u2019\u0131n bir eylem plan\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren en \u00f6nemli delillerden biri, secde ayetleri okundu\u011funda, namaz\u0131n i\u00e7inde dahi okumay\u0131 yar\u0131da kesip secde yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Secde s\u00f6z ve eylemin kesi\u015fti\u011fi prizmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Alt\u0131 \u00e7izilmesi gereken di\u011fer nokta \u015fudur: Kuran olgunun \u00f6n\u00fcnde de\u011fil, arkas\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r daima. \u00d6nce bir hadise meydana gelmi\u015f ve ard\u0131ndan Kuran, m\u00fcntesiplerinin o hadise kar\u015f\u0131s\u0131ndaki duru\u015flar\u0131n\u0131 belirlemi\u015f, onlara rehberlik etmi\u015ftir. Anl\u0131yoruz ki n\u00fczul d\u00f6nemi, ayetlerin belirli sorulara uygun cevaplar\u0131n verilmesi s\u00fcrecidir. Sorular\u0131 olmayan cevaplar ne kadar anlams\u0131z durursa, Kuran\u2019\u0131n indi\u011fi d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131n\u0131; ini\u015fine direk ya da dolayl\u0131 sebep olmu\u015f olan olaylar\u0131 bilmeden Kuran\u2019\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak o kadar imk\u00e2ns\u0131z olacakt\u0131r. Tam bu noktada Kuran\u2019\u0131 indi\u011fi devrin \u015fartlar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak okumay\u0131 Kuran\u2019\u0131 indi\u011fi d\u00f6neme hasretmek, s\u0131n\u0131rs\u0131z anlam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 kelimelere mahk\u00fbm etmek ve en \u00f6nemlisi modern d\u00f6nem \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ma\u011flubiyetinin sonucu olarak kabul etmek konformist bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Tefsir tarihi boyunca ayetlerin indi\u011fi \u015fartlar\u0131 ve sebepleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak Kuran\u2019daki bir\u00e7ok ayeti n\u00fczul d\u00f6nemine m\u00fcnhas\u0131r oldu\u011funu a\u00e7\u0131k y\u00fcreklilikle s\u00f6yleyen onlarca tefsir \u00e2limine ra\u011fmen, bug\u00fcn b\u00f6yle bir okumaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, en hafif tabirle modern d\u00f6nem kompleksinin bir gere\u011fi olsa gerektir.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum elbette Kuran\u2019\u0131n\u0131n zaman ve mek\u00e2n \u00fcst\u00fc evrensel mesajlar i\u00e7ermesine mani bir durum de\u011fildir. Kuran\u00ee hitab\u0131n tarihselli\u011fi hitap sahibi Allah\u2019\u0131n de\u011fil, muhatap olan insan\u0131n tarihselli\u011finden kaynaklan\u0131r. Hi\u00e7bir tarihsel varl\u0131k\/muhatap tarih \u00fcst\u00fc bir s\u00f6z\u00fc anlayamaz. Kuran bir\u00e7ok yerde kendisinin o g\u00fcnk\u00fc Araplar\u0131n lisan\u0131yla indirildi\u011fini vurgular. Kald\u0131 ki lisan sadece s\u00f6zl\u00fckteki kelimelerden ibaret de\u011fil. O daha genelde bir toplumun zihin ar\u015fividir, k\u00fclt\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Bu, Kuran’\u0131n belli bir toplumun zihin ve k\u00fclt\u00fcr realitesini muhatap ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta onu bir yere kadar referans kabul etti\u011fini g\u00f6sterir. En a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fi \u201cAllah ar\u015fa istiva etti\u201d vb. te\u015fbih ve tecsim yan\u0131lg\u0131s\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrebilecek edeb\u00ee metafor sadedindeki naslard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Meselenin temeline inerseniz, evrensellik ve tarihsellik olgusunu zamansal ve mek\u00e2nsal anlamda d\u00fc\u015f\u00fcnmenin yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 farkedersiniz. Ayn\u0131 zamanda, ayn\u0131 \u015fartlar alt\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n e\u011fitim, k\u00fclt\u00fcr, meslek, ya\u015f vb. gibi farkl\u0131l\u0131klar\u0131 bile, ayn\u0131 s\u00f6ze muhatap olmalar\u0131na ra\u011fmen birbiriyle hi\u00e7 alakas\u0131 olmayan anlay\u0131\u015flar\u0131nda etkili olabilir. \u0130lkesel olarak belirtelim ki Kuran\u2019\u0131n dili yerel, mesaj\u0131 tarih \u00fcst\u00fcd\u00fcr. Dili tarihsel olmak zorundad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc dil bir toplumun k\u00fclt\u00fcr mahsul\u00fcd\u00fcr. Bir toplumun dilini o toplumun tarihinden, k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131ndan, hatta g\u00fcndelik ya\u015fam tarz\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz. Toplumun ya\u015fam tarz\u0131 dilini, dil de toplumun bilincini olu\u015ftur. \u015eu halde Kuran\u2019\u0131n dilsel\/s\u00f6zl\u00fc ve dahi yaz\u0131l\u0131 bir metin oldu\u011funu hesaba katarsak, onun ancak bir dilde v\u00fccut bulabilece\u011fini s\u00f6ylemekten ba\u015fka \u00e7aremiz kalmaz.<\/p>\n\n\n\n

2. Bu do\u011frultuda sahih bir anlay\u0131\u015f i\u00e7in gerekli ko\u015fullara ge\u00e7meden, sizce g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kur\u2019an\u2019\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 probleminden s\u00f6z edebilir miyiz? Yoksa Kuran do\u011fru anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde sorun ba\u015fka yerde midir? Belki biraz Kuran\u2019\u0131 anlamland\u0131rman\u0131n anlam\u0131 \u00fczerine konu\u015fmam\u0131z gerekecek.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu soru \u00f6nemli. \u00d6ncelikle bir anlama probleminin oldu\u011fu kesin, fakat bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcze mahsus bir sorun de\u011fil. Sahabeden yani Kuran\u2019\u0131n ilk muhataplar\u0131ndan sonra Kuran\u2019\u0131 anlama probleminin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, indi\u011fi d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a bu sorunun kademe kademe artt\u0131\u011f\u0131 ve bir yerden sonra \u0130slam toplumunun en b\u00fcy\u00fck problemine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir ger\u00e7ek. Evet, her g\u00fcn afak\u0131 biraz daha kararan \u00fcmmeti Muhammed\u2019in bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fu durumun en \u00f6nemli sebeplerinden bir tanesinin, Kuran\u2019\u0131 anlama problemi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. \u00c2cizane bug\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n Kuran\u2019\u0131n emir ve yasaklar\u0131na iman etme problemlerinin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Ben M\u00fcsl\u00fcman\u0131m diyen ki\u015fi Kuran\u2019\u0131n emir ve yasaklar\u0131na amade, onun getirdi\u011fi yasalar \u00e7er\u00e7evesinde ya\u015fayaca\u011f\u0131na ahd\u00fcpeyman eylemi\u015f demektir. Bu ger\u00e7e\u011fi az \u00e7ok teslim ederiz.<\/p>\n\n\n\n

As\u0131l inan\u00e7sal keskinlik, n\u00fczul d\u00f6neminin bir realitesiydi. Bug\u00fcn ise daha karma\u015f\u0131k inan\u00e7 adresiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Kuran\u2019\u0131n ilk muhataplar\u0131n\u0131n Kuran\u2019la ili\u015fkisi sadece inan\u00e7 \u00fczerindendi. O g\u00fcn Kuran\u2019a inanmak (m\u00fcmin) ya da inanmamak (k\u00fcf\u00fcr) veya inan\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmek (nifak) ge\u00e7erliydi. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze geldi\u011fimize, Kuran\u2019a inanma ya da inanmama de\u011fil, ayr\u0131ca neye inan\u0131p neyi ink\u00e2r edece\u011fini bilme gibi bir problem zuhur etti. Adeta ilk neslin iman\u0131 ilme, k\u00fcfr\u00fc cehalete; sonrakilerin iman\u0131 ise bilmezli\u011fe dayan\u0131yor. \u0130lk d\u00f6nem muhataplar, anlama de\u011fil, inanma ve hayat edinmeyle y\u00fcz y\u00fczeydiler. Onlar\u0131n tefsire ihtiya\u00e7lar\u0131 yoktu. \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 yine o \u00e7a\u011f insan\u0131n\u0131n g\u00fcndelik dil, deyim ve s\u00f6ylemleriyle a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde kendilerine izah ediyordu vahiy.<\/p>\n\n\n\n

Belirtilen tabi\u00ee k\u00fclt\u00fcrel donan\u0131m d\u0131\u015f\u0131nda teknik bir malumat elzem de\u011fildi. Bu mevzuda zay\u0131f da olsa Hz. Ai\u015fe\u2019den \u201cHz. Peygamber Cebrail\u2019in bildirdi\u011fi birka\u00e7 ayetin d\u0131\u015f\u0131nda Kuran\u2019dan hi\u00e7bir \u015feyi tefsir etmedi\u201d s\u00f6z\u00fc Taber\u00ee taraf\u0131ndan nakledilir. Yine bu hususla alakal\u0131 \u0130bni Mesud\u2019un talebelerinden Abide b. Kays, kendisine bir ayetle ilgili soru soran \u0130bni S\u00eerin\u2019e ibretlik bir cevap veriyor: \u201cSana Allah\u2019tan sak\u0131nmay\u0131 (takva) ve dilini tutmay\u0131 tavsiye ederim. Zira Kuran\u2019\u0131n indi\u011fi d\u00f6nemin hadiselerinin \u015fahitleri bu d\u00fcnyadan g\u00f6\u00e7\u00fcp gittiler.\u201d (Tefs\u00eeru \u0130bni Kesir)<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6zenin kayna\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a suyun berrakl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l azal\u0131yorsa, vahyin indi\u011fi ve ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fdan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a Kuran\u2019\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 bir problem halini almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Vahiyle muhatap aras\u0131ndaki zaman uzad\u0131k\u00e7a vahyi anlamak, cevab\u0131 oldu\u011fu soru ve sorunlar\u0131 anlamaya ba\u011fl\u0131 oldu. B\u00f6ylelikle ayetlerin ini\u015fine direk ya da dolayl\u0131 yoldan sebep olmu\u015f olaylara \u015fahit olan sahabe ve \u00f6zellikle \u0130bni Abbas gibi Kuran\u2019la fazlaca me\u015fgul olmu\u015f sahabe tek otorite halini ald\u0131. Ayetlerin tefsirindeki kritik rollerinden dolay\u0131 ilk d\u00f6nemlerde hadis uydurma faaliyetlerinden daha fazla sahabelere baz\u0131 ayetlerin tefsiri sadedinde rivayetler nisbet edilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130mam\u0131 \u015eafi\u2019nin \u201c\u0130bni Abbas\u2019tan sadece y\u00fcz kadar ayet tefsiri nakledilmi\u015ftir\u201d s\u00f6z\u00fcnden de bu alandaki istismar\u0131n d\u00fczeyini anlayabiliyoruz.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurunca, irtih\u00e2l-i Neb\u00ee sonras\u0131 ya\u015fanan kimi \u00e7ekinceleri anlayabiliyoruz. Belki de Kuran\u2019\u0131n Mushafla\u015fma s\u00fcrecindeki teredd\u00fct ve tepkilerin temelinde b\u00f6yle sezgisel bir bilin\u00e7alt\u0131 korkusu vard\u0131. S\u00f6z\u00fcn ba\u011flam i\u00e7inde kazand\u0131\u011f\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\/anlam\u0131n yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fclmesiyle buharla\u015faca\u011f\u0131 korkusu. Ger\u00e7ekten s\u00f6z yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde zamandan kopar. Bir nesnenin foto\u011fraf\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesi gibi o an o nesne zaman i\u00e7inde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken, sanki siz o nesnenin bir an\u0131n\u0131 zaman\u0131n i\u00e7inden \u00e7ekip alm\u0131\u015f olursunuz. B\u00f6ylelikle canl\u0131 olan nesne foto\u011frafla cans\u0131zla\u015f\u0131r. Nihayetinde zaman \u201c\u015fey\u201din ruhudur. S\u00f6z\u00fcn yaz\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fmesi de adeta kelimelerin ruhunu yok eden, onlar\u0131 matla\u015ft\u0131ran bir \u015feydir. S\u00f6z ile zaman\u0131n \u00e7ok derin ili\u015fkisi var. Kelimelerin anlamlar\u0131 \u201c\u015fimdi\u201d ile kaimdir. Anlam kelime bedenine sirayet eden ruh gibidir.<\/p>\n\n\n\n

3. \u00dcstad\u0131m, burada makas de\u011fi\u015ftirip ba\u011flam meselesini \u015f\u00f6yle bir temel soru etraf\u0131nda ele al\u0131rsak, belki dil fakt\u00f6r\u00fcne ve tabi sahabenin merkezi rol\u00fcne de\u011finebiliriz. Bir metni anlamak i\u00e7in temel gereklilikler nelerdir ve sahabe bu noktada nas\u0131l bir avantaja sahipti?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Metin s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc kitap olarak k\u00fcll\u00eele\u015ftirip \u015f\u00f6yle ba\u015flayal\u0131m o halde. Bir kitab\u0131 anlaman\u0131n ilk \u015fart\u0131 o kitab\u0131n dilini bilmektir. L\u00fcgav\u00ee a\u00e7\u0131dan ne dedi\u011fini anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir kitab\u0131 idrak edip hayata rehber edinmekten sorumlu olmam\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bundan dolay\u0131 Kuran \u201c(Allah\u2019\u0131n emirlerini) Onlara iyice a\u00e7\u0131klas\u0131n diye her peygamberi yaln\u0131z kendi kavminin diliyle g\u00f6nderdik.\u201d (\u0130brahim, 4) buyurur. Ba\u015fka bir ayet \u015f\u00f6yledir: \u201cE\u011fer Biz onu (vahyi) yabanc\u0131 dille okunan bir kitap k\u0131lsayd\u0131k, kesinlikle \u2018Neden onun ayetleri a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r de\u011fil; ne yani, bir Arap\u2019a dili yabanc\u0131 bir (hitap) m\u0131?\u2019 derlerdi.\u201d (Fuss\u0131let, 44) Burada da Kuran kavminin dilinden ba\u015fka bir lisanla g\u00f6nderilmi\u015f olsayd\u0131, kavminin onu anlamama gibi bir mazereti ileri s\u00fcrebileceklerini s\u00f6yl\u00fcyor ve bu mazereti yad\u0131rgam\u0131yor. B\u00f6ylelikle dilini anlamad\u0131klar\u0131 bir kitaptan sorumlu olamayacaklar\u0131n\u0131 z\u0131mnen ifade etmi\u015f oluyor.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6z konusu ayetlerden hareketle vahyin ilk muhataplar\u0131n\u0131n Kuran\u2019\u0131 dil\/l\u00fcgat d\u00fczeyinde anlama problemi ya\u015famad\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6rebiliyoruz. Az \u00f6nce bu hususa k\u0131smen de\u011finmi\u015ftik. Bundan dolay\u0131 onlar Kuran\u2019\u0131 tedebb\u00fcr, (bir \u015feyin arkas\u0131n\u0131 bilmek) tefekk\u00fcr (derinlemesine bilmek) ve tefakkuh (maksad\u0131n\u0131 bilme) etmeye davet edilmi\u015flerdir. Yoksa teall\u00fcm ve tefehh\u00fcm d\u00fczeyinde anlama sorunlar\u0131 yoktu. Bu sadece Kuran\u2019\u0131n ilk muhataplar\u0131na mahsus bir durum de\u011fil \u00fcstelik. Ayetin de mimledi\u011fi gibi vahye muhatap olmu\u015f b\u00fct\u00fcn topluluklar i\u00e7in ge\u00e7erli say\u0131lacak bir husustu. \u00d6rnek verecek olursak; \u201cEy \u015euayb, biz senin s\u00f6yledi\u011fin \u00e7o\u011fu \u015feyi anlam\u0131yoruz (f\u0131khedemiyoruz).\u201d (H\u00fbd, 91) Bu ayette kavmi \u015euayb\u2019a adeta \u201ca\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylediklerinin ne anlama geldi\u011fini dil\/l\u00fcgat a\u00e7\u0131s\u0131ndan anl\u0131yoruz, fakat neden bunlar\u0131 s\u00f6yledi\u011fini idrak edemiyoruz\u201d demi\u015f oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Kuran\u2019\u0131n dilsel y\u00f6n\u00fcne dair haks\u0131z bir ithama belki burada temas etmek gerekiyor. Kuran\u2019da baz\u0131 c\u00fcmle d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fckleri, anlat\u0131m bozuklu\u011fu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde k\u00f6t\u00fc niyetli ve oryantalizm kaynakl\u0131 iddialar, ona dilsel bir hitap de\u011fil de yaz\u0131l\u0131 bir kitap olarak bakman\u0131n getirdi\u011fi bir problemdir. Kuran bilgi aktar\u0131m amac\u0131yla kaleme al\u0131nm\u0131\u015f bir metin de\u011fildir. O muhataplar\u0131n\u0131 bilgilendirmeyi de\u011fil, etkilemeyi ve y\u00f6nlendirmeyi ama\u00e7lar. Kuran\u2019\u0131n masa ba\u015f\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir kitap olmay\u0131\u015f\u0131, hatta \u00f6z itibariyle bir kitap olmay\u0131\u015f\u0131 sonraki nesiller taraf\u0131ndan g\u00f6z ard\u0131 edildi. Kuran\u2019\u0131n kitapla\u015fmas\u0131, sonraki nesiller taraf\u0131ndan s\u0131radan kitap olarak alg\u0131lanmas\u0131na sebep oldu. Oysa o yirmi \u00fc\u00e7 y\u0131l gibi uzun bir zamanda ve peyderpey indirilmi\u015f ve en \u00f6nemlisi sonradan kitap halini alm\u0131\u015f bir metindir.<\/p>\n\n\n\n

4. Peki, ikinci \u015farta gelecek olursak, nas\u0131l b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc Kuran anlay\u0131\u015f\u0131ndan mahrum kalma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yoruz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Evet, ona gelelim. Bir kitab\u0131 anlaman\u0131n ikinci \u015fart\u0131 ba\u011flama dair bilgidir. Dikkat edin, \u0130slam tarihinde ilk ciddi vahyi anlama problemi, Kuran\u2019la aras\u0131na zaman\u0131n girmesiyle ba\u011flamdan kopmu\u015f olan yeni nesilde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu yeni nesil sahabe gibi Kuran\u2019\u0131n ini\u015fine sebep olan, hatta kendilerinin de bir par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131 olay ve hadiseleri bilmediklerinden dolay\u0131 baz\u0131 ayetleri anlamakta zorluklar ya\u015famaya ba\u015flad\u0131lar. Bakara suresi 158. Ayeti, sahabenin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ba\u011flam\u0131 bilmemekten kaynakl\u0131 anlama problemi ya\u015famalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilgin\u00e7 bir \u00f6rnektir. Ayetin meali \u015fu \u015fekilde: \u201cSafa ve Merve Allah\u2019\u0131n \u015fiarlar\u0131ndand\u0131r. Kim hac ya da umre yaparsa o ikisini tavaf (say) yapmas\u0131nda bir beis yoktur.\u201d Bir hac esnas\u0131nda Hz. Esma\u2019n\u0131n o\u011flu teyzesi Hz. Ai\u015fe\u2019ye gelerek bu ayeti soruyor. Safa ile Merve aras\u0131nda say yapmak hacc\u0131n da umrenin de \u015fartlar\u0131ndan biridir. \u015eu halde \u201cbir beis yoktur\u201d tarz\u0131nda anlat\u0131m\u0131n sebebi nedir? Bu hadisede Kuran\u2019\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda ba\u011flam\u0131n bilinmesinin ne denli \u00f6nemli, hatta anlam\u0131n ba\u011flama ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu \u00e7ok net g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ekte ayetin ba\u011flam\u0131 \u015fudur: Mekke fethedilmeden \u00f6nce K\u00e2be\u2019de oldu\u011fu gibi hac men\u00e2sikinin icra edildi\u011fi b\u00fct\u00fcn mek\u00e2nlarda putlar vard\u0131. Safa ve Merve de bunlardan biriydi. K\u00e2be ve Safa ile Merve\u2019deki putlar y\u0131k\u0131l\u0131nca sahabe bir an i\u00e7in teredd\u00fct etti. Acaba Safa ile Merve\u2019yi putlardan dolay\u0131 m\u0131 tavaf etmiyoruz, yoksa bunlar \u015firk \u015fiar\u0131 olu\u015fturan \u015feyler midir? O d\u00f6nemin m\u00fcminleri putlardan ar\u0131nm\u0131\u015f olsa da \u015firk dini i\u00e7in mukaddes say\u0131labilir d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle Safa ve Merve noktas\u0131nda bir teredd\u00fct ya\u015fad\u0131lar. Bunun \u00fczerine inen ayet, Safa ve Merve\u2019de say yapman\u0131n \u015firk uygulamalar\u0131yla bir alakas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. \u015eimdi ayetin s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fu \u015feyi insan l\u00fcgat a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok net anlam\u0131\u015f olsa da ba\u011flam\u0131 bilmeyince ayet anlam\u0131n\u0131 yitiriyor. Asl\u0131nda bug\u00fcn Kuran\u2019\u0131 anlamada en \u00e7ok problem ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yer, i\u015fte buras\u0131d\u0131r. \u0130ndi\u011fi \u015fartlar\u0131n bilinmemesi Kuran metnini anla\u015f\u0131lmaz k\u0131l\u0131yor veya yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131na sebep olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Meselenin \u00e7ok daha vahim tarih\u00ee tezah\u00fcrleri var, itiraf etmeliyiz. Daha ilk neslin d\u00fcnyay\u0131 terk etmesiyle Kuran\u2019\u0131n tefsiri \u00fczerinden ba\u015f g\u00f6steren ihtilaflar kan d\u00f6kmeye varacak seviyeye gelmi\u015fti. \u0130lk d\u00f6nemde m\u0131zraklar\u0131n ucuna Kuran takma hadisesi farkl\u0131 format ve \u015fekillerde her d\u00f6nemde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Me\u015frepler mezhebe, mezhepler f\u0131rkaya, f\u0131rkalar hiziplere; en nihayetinde birbirlerini heretik kabul eden d\u00fc\u015fman Kuran cemaatlerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Daha ilk devirlerde M\u00fclk suresinin \u201c\u015eayet kulak vermi\u015f veya akl\u0131m\u0131z\u0131 kullanm\u0131\u015f olsayd\u0131k, (\u015fimdi) \u015fu alevli cehennemin mahk\u00fbmlar\u0131 aras\u0131nda olmazd\u0131k!\u201d \u015feklindeki 10. ayetini \u201ce\u011fer ashab-\u0131 hadis veya ashab-\u0131 rey mezhebi \u00fczere olsayd\u0131k, o \u00e7\u0131lg\u0131n ate\u015fe girenler i\u00e7erisinde olmazd\u0131k\u201d diye tefsir etmekten hi\u00e7 \u00e7ekinmemi\u015flerdir. Neredeyse her ayeti kendi mezheplerini bir \u015fekilde destekleyecek, \u00fczerinde olduklar\u0131 yolu do\u011frulayacak \u015fekilde yorumlama faaliyeti, \u00f6yle bir hal ald\u0131 ki art\u0131k bu durum, her hizip\u00e7e muteber kabul edilen bir usule d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\u015eu noktaya da ilm\u00ee sadakat ad\u0131na temas etmek gerekiyor. Kuran\u2019dan, Kuran\u2019\u0131n indi\u011fi sosyolojiden ba\u011f\u0131ms\u0131z geli\u015fmi\u015f olan ve bir\u00e7o\u011funun temelinde siyas\u00ee \u00e7eki\u015fmelerin yatt\u0131\u011f\u0131 f\u0131kh\u00ee ve kelam\u00ee tart\u0131\u015fmalarda maalesef ayetler n\u00fczul ortam\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nmaks\u0131z\u0131n taraflar\u0131n anlamak istediklerine uygun bir vaziyette yorumlanm\u0131\u015f, adeta mezhebin inan\u00e7 esaslar\u0131 Kuran\u2019a s\u00f6ylettirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2lbuki Kuran bir kitap de\u011fil, hitapt\u0131r. Sonradan yaz\u0131l\u0131 hale getirilmi\u015f bir metindir. Diyalojik yap\u0131s\u0131 dikkate al\u0131nmadan elde edilen her anlam, anakronik bir okumay\u0131 netice verir ki bug\u00fcnk\u00fc Kuran\u2019\u0131 yorumlama problemlerinin temelinde yatan sorun k\u0131smen buradan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

5. Sahabe, anlam ili\u015fkisi ve ba\u011flam fakt\u00f6rleri etraf\u0131nda hayli ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 \u015feyler s\u00f6yledi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Son olarak, bunlar\u0131 \u00f6rneklendirebilir miyiz? Hangi saiklar hangi ayetlerin hatal\u0131 anla\u015f\u0131lmas\u0131na sebep olmu\u015f?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bizzat sahabenin yad\u0131rgad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir rivayeti ele alal\u0131m dilerseniz. Tirmizi kaynakl\u0131 bir hadisi \u015ferif, Kuran\u2019\u0131n ba\u011flam\u0131ndan kopuk okunmas\u0131n\u0131n -her defas\u0131nda yanl\u0131\u015f anlamaya sebebiyet vermese de- sahabe taraf\u0131ndan mahzurlu g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir. E\u015flem bin \u0130mran anlat\u0131yor: Bizans ile sava\u015f halindeyken M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n saflar\u0131ndan biri tek ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fman saflar\u0131na dal\u0131nca, baz\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar \u201ckendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmay\u0131n\u201d (Bakara, 195) ayetini okuyarak bu davran\u0131\u015f\u0131 yad\u0131rgarlar. Orada bulunun Eyy\u00fcb el-Ensari onlar\u0131 \u015fu \u015fekilde d\u00fczeltiyor: \u201cSiz bu ayeti yanl\u0131\u015f ba\u011flamda okuyorsunuz. Bu ayet biz ensar\u0131n \u0130slam g\u00fc\u00e7lendikten sonra \u2018art\u0131k kendi d\u00fcnyal\u0131k i\u015flerimize bakabiliriz\u2019 minvalinde konu\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda nazil oldu. \u015e\u00f6yle demi\u015f oluyordu bizim i\u00e7in ayet: \u2018Cihattan geri durarak kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmay\u0131n.\u2019 Oysa siz burada farkl\u0131 bir ba\u011flamda okuyarak ayeti tahrif ediyorsunuz.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Elbette en \u00e7ok rastlanan okuma hatalar\u0131ndan birisi -belki buna hata de\u011fil, Kuran\u2019a ihanet demek daha do\u011fru- ayetlerin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 pasajlardan \u00e7\u0131kar\u0131larak okunmas\u0131d\u0131r. Bu anlam\u0131 yok eden, hatta direk ayeti tahrif eden bir okuma bi\u00e7imidir. Muar\u0131zlar\u0131 taraf\u0131ndan reddedilen birinin \u015e\u00fbra suresinin 19. ayetini okuyarak iman el\u00e7isi olan Hz. Musa\u2019n\u0131n Firavun\u2019u imana davet ederken bile tekfire maruz kal\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmesi \u00f6rne\u011fin. H\u00e2lbuki ayeti kerimeyi biraz gerisinden okuyan, hemen oradaki \u201cente minelkafir\u00een\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn nank\u00f6rl\u00fckle su\u00e7lama anlam\u0131na geldi\u011fini anlayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer \u00f6rnekte Saff\u00e2t suresinin \u201csanki onlar \u015feytan ba\u015flar\u0131 gibidir\u201d \u015feklindeki 37. ayetinde cehennemdeki a\u011fa\u00e7lar\u0131n \u015feytana benzetildi\u011fi zannedilerek uzun uzun yorumlar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2lbuki vahyin indi\u011fi sosyal \u00e7evreyi ve o b\u00f6lgenin co\u011frafik durumunu bilen bir kimse, burada zikredilen \u015feytan\u0131n ba\u015flar\u0131yla Mekke civar\u0131nda yeti\u015fen ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc olduk\u00e7a \u00e7irkin bir a\u011fac\u0131n kastedildi\u011fini anlayacakt\u0131r. Keza Haricilerin \u201ch\u00fck\u00fcm ancak Allah\u2019\u0131nd\u0131r\u201d (Yusuf, 40) ayetinden yola \u00e7\u0131karak bozgunculuk \u00e7\u0131karmalar\u0131, Kuran\u2019\u0131 i\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dikkat edilmeden, indi\u011fi d\u00f6nemdeki metin d\u0131\u015f\u0131 unsurlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak okuman\u0131n tarihteki en i\u00e7ler ac\u0131s\u0131 \u00f6rne\u011fidir. Nitekim Hz. Ali bu hadise kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201chak s\u00f6zle bat\u0131l anlam kast ediliyor\u201d \u015feklinde mukabelede bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

M\u00fcsaadenizle bir de son d\u00f6nem tahrifine de\u011finmek istiyorum. Modern d\u00f6nemde \u00e7ok\u00e7a rastlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle, bilimsel bir ger\u00e7e\u011fi ifade etmek ya da sosyolojik ve psikolojik bir esas\u0131 zikretmek i\u00e7in Kuran\u2019dan bu anlama yak\u0131n ya da bir \u015fekilde laf\u0131z itibar\u0131yla s\u00f6z konusu maksatla kesi\u015fecek ortak y\u00f6nleri ihtiva eden ayetlerle s\u00f6ze ba\u015flaman\u0131n ne gibi bir anlam\u0131 olabilir? S\u00f6zgelimi demokrasinin faziletlerinden bahsederken, isti\u015fareyi emreden ayetlerle isti\u015fhat etmek veya astronomi ile ilgili bir hadiseyi uzun uzun dile getirmeden \u00f6nce yerlerin ve g\u00f6klerin yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n Allah oldu\u011funu ifade eden ayetle s\u00f6ze ba\u015flamak ya da bu ayetlerdeki kelimelerin aras\u0131ndan s\u00f6z hokkabazl\u0131\u011f\u0131yla maksada uygun anlamlar dev\u015firmek ve bunu da \u201cnitekim Kuran b\u00f6yle buyuruyor\u201d gibi c\u00fcmlelerle ayetlere payanda muamelesi yapman\u0131n, en sonunda birbirleriyle hi\u00e7bir alakas\u0131 olmayan binlerce ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n kendisini Kuran\u2019la referans etmesine sebep olmaktan ba\u015fka neye faydas\u0131 olmu\u015ftur?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1. Genel olarak nass\u0131n ba\u011flam\u0131n\u0131n Kuran\u2019\u0131 anlamadaki \u00f6nemi ve bu sadette sahabenin merkezi rol\u00fc \u00fczerine konu\u015fal\u0131m istiyorum. \u00d6ncesinde Kuran\u2019\u0131n kimli\u011fi ve mesaj\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi \u00fczerine k\u0131sa bir girizg\u00e2h yapsak m\u0131? As\u0131l mevzular i\u00e7in bir zemin olu\u015ftursun. Hayhay. Kuran esas\u0131nda bir milletin inan\u00e7, irade ve d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc u\u011frunda vermi\u015f oldu\u011fu m\u00fccadelenin destan\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla onu ancak aya\u011fa kalkanlar […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":4289,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[963],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3942"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3942"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3942\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4481,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3942\/revisions\/4481"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}