{"id":3951,"date":"2020-09-12T09:56:05","date_gmt":"2020-09-12T06:56:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3951"},"modified":"2022-10-17T17:01:42","modified_gmt":"2022-10-17T14:01:42","slug":"vahyin-hayata-gectigi-zemin-siretul-kuran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/vahyin-hayata-gectigi-zemin-siretul-kuran\/","title":{"rendered":"Vahyin Hayata Ge\u00e7ti\u011fi Zemin: S\u00eeret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>S\u00eeret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n ifadesiyle tam olarak neyin kastedildi\u011fiyle ba\u015flayal\u0131m. Kur\u2019\u00e2n-S\u00fcnnet ili\u015fkisinden k\u0131smen haberdar\u0131z. Lakin Kur\u2019\u00e2n-Siyer m\u00fcnasebetinin \u00f6nemi nereden geliyor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bunun cevab\u0131n\u0131 verebilmek i\u00e7in biraz geriye gitmemiz gerek. Yakla\u015f\u0131k alt\u0131 y\u0131ld\u0131r devam eden tefsir dersimiz var. En son Tevbe suresine geldik ve buradaki baz\u0131 ayetlerin bug\u00fcn \u0130\u015e\u0130D gibi -yanl\u0131\u015f bir Kur\u2019\u00e2n okuma mahsul\u00fc ya da Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 yanl\u0131\u015f yerden okuma mahsul\u00fc diyebilece\u011fimiz- \u00f6rg\u00fctlerin s\u00fcrekli referans ald\u0131\u011f\u0131 naslar haline geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Bunun nedeni, ilgili ayetlerin ba\u011flam\u0131ndan kopar\u0131larak, n\u00fczul s\u0131ras\u0131 ve ortam\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilerek okunmas\u0131yd\u0131. Bu noktada \u0130bni Teymiye, \u201cn\u00fczul sebebini bilmek ayetin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r\u201d derken, m\u00fcfessir Vahid\u00ee sebeb-i n\u00fczul\u00fcn vahyin ideal \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in en g\u00fcvenli yol oldu\u011funu belirtiyor. Di\u011fer taraftan Kur\u2019\u00e2n ayetlerinin hemen tamam\u0131nda g\u00f6r\u00fclen icaz, yani belagat ilminin varl\u0131k zeminini mukteza-i h\u00e2lin olu\u015fturdu\u011funu biliyoruz. Bu ise ancak ayetlerin sebebi n\u00fczul\u00fcn\u00fc bilmekle anla\u015f\u0131l\u0131r. Kur\u2019\u00e2n ve s\u00fcnnetin bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde ele al\u0131n\u0131p de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi a\u015fik\u00e2r bir husus. Bu iki kayna\u011f\u0131n birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011ferlendirilmesi par\u00e7ac\u0131 bir Kur\u2019\u00e2n okumay\u0131 netice veriyor ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde belki en b\u00fcy\u00fck problemimiz budur: Her f\u0131rka ve me\u015frebin kendi elindekiyle kendini yeterli g\u00f6rmesi. Bunlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda soruya yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015funu g\u00f6r\u00fcyoruz: S\u00eeret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n demek, vahiy projesinin hayata ge\u00e7ti\u011fi zemin demektir. Kur\u2019\u00e2n bir proje, siyer veya siret ise o projeye sad\u0131k kal\u0131narak \u00e7ekilmi\u015f filmdir. N\u00fczul ortam\u0131 zaten do\u011frudan siyerin sahas\u0131d\u0131r. Hatta baz\u0131 tefsir otoriteleri Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 tefsir etmenin, ayetlerin n\u00fczul sebeplerini belirtmekten ibaret oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<p>Burada s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken siyer, s\u00fcnnet ve hadis kavramlar\u0131 aras\u0131ndaki farka dikkat \u00e7ekmek gerekiyor. Siyer veya siret s\u00fcnnetten daha kapsaml\u0131. Hadisler Hz. Peygamberimizin (s.a.v) hayat\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f foto\u011fraf kareleri ise, siyer bu foto\u011fraflar\u0131n \u00f6ncesi ve sonras\u0131n\u0131, \u00e7ekildi\u011fi ortam\u0131 ve \u015fartlar\u0131 bize g\u00f6sterir. Dolay\u0131s\u0131yla hadisler foto\u011fraf, s\u00fcnnet bir foto\u011fraf alb\u00fcm\u00fc, siyer ise bir video dizisidir. Hatta s\u00fcnnet bu foto\u011fraf karelerinin olu\u015fturdu\u011fu bir video ise, siyerin kamera arkalar\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alacak \u015fekilde ortam\u0131 bize aktaran bir yan\u0131 bulunuyor. O halde \u015f\u00f6yle bir i\u015flev s\u0131ralamas\u0131 yapabiliriz: Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda hadislerin, hadislerin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda s\u00fcnnetin, s\u00fcnnetin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda siyerin yeri doldurulamazd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015fin bir de M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 in\u015fa edici s\u00fcreci var. Siyer arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n hedefledi\u011fi M\u00fcsl\u00fcman fert ve toplumun in\u015fa s\u00fcrecini yak\u0131ndan takip edebiliriz. B\u00f6ylelikle inen ilk surelerdeki n\u00fcb\u00fcvvet, rub\u00fbbiyet ve ul\u00fbhiyet esaslar\u0131ndan sonra Medine d\u00f6nemi ayetleriyle sosyal hayat\u0131n tanzimini ad\u0131m ad\u0131m izleyebiliyoruz. Bu ayn\u0131 zamanda vahyin davet metoduna ve insan\u0131n inan\u00e7 psikolojisine dair verdi\u011fi muhte\u015fem dersin de \u00f6zetidir. Hazreti Ai\u015fe\u2019nin s\u00f6z\u00fc \u00e7ok manidar: \u201cKur\u2019\u00e2n\u2019dan ilk inen ayetler, uzun surelerin cennet ve cehennemden bahseden b\u00f6l\u00fcmleriydi. Bu \u015fekilde insanlar \u0130slam\u2019a d\u00f6n\u00fcnce, helal ve haram bildiren ayetler inmeye ba\u015flad\u0131. E\u011fer ilk inen ayetler \u201ci\u00e7ki i\u00e7meyin\u201d veya \u201czina etmeyin\u201d \u015feklinde olsayd\u0131, insanlar \u201ci\u00e7kiyi ve zinay\u0131 asla b\u0131rakmay\u0131z\u201d derlerdi.\u201d (Buhar\u00ee, Fad\u00e2il\u00fc\u2019l-Kur\u00e2n) Elbette n\u00fczul tertibiyle tefsir yapma usul\u00fc, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 garanti eder demiyoruz, lakin en g\u00fcvenli y\u00f6ntem ve muradull\u00e2h\u0131 en iyi ifade eden menhec odur. Cevab\u0131 Ebu \u0130shak \u015eat\u0131b\u00ee\u2019nin s\u00f6z\u00fcyle bitirelim: \u201cKur\u2019an\u2019daki Meden\u00ee sureler Mekk\u00ee surelerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fczerine inmi\u015ftir. Keza Mekk\u00ee sureler de birbirleriyle anlam \u00f6rg\u00fcs\u00fc i\u00e7indedirler. Bu \u015fekilde sure ve ayetlerin kendi i\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6zetilmeden Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 sahih \u015fekilde anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u201d (el-M\u00fcvafak\u00e2t, c.3, s.406)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen, bahsetti\u011finiz n\u00fczul ortam\u0131n\u0131n ayetlerin anlam donukla\u015fmas\u0131na sebep olmas\u0131 gibi bir tehlike s\u00f6z konusu de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Elbette s\u00f6z konusu. Bunun i\u00e7in n\u00fczul ortam\u0131 ayetin sadece maksad\u0131n\u0131 bize g\u00f6stermeli. Usul kitaplar\u0131nda laf\u0131z-mana ili\u015fkisini en ideal \u015fekilde ortaya koyan d\u00f6rt \u00e7e\u015fit irtibat anlat\u0131l\u0131r. Bunlar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc delalet\u00fc\u2019n-nas, yani nass\u0131n g\u00f6stergesidir. Bu metotta ayetin ya da lafz\u0131n sevk edili\u015f maksad\u0131 da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olur. Delalet\u00fc\u2019n-nasta lafz\u0131n \u00f6ncesi ve sonras\u0131, s\u00f6ylenme maksad\u0131 gibi mana merkezli bir yakla\u015f\u0131m ge\u00e7erli. Bizim n\u00fczul ortam\u0131ndan kast\u0131m\u0131z budur. Zaten tefsir derslerindeki y\u00f6ntemimiz, ayetlerin spesifik n\u00fczul sebeplerine temas etmek de\u011fil, daha genelde Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n sebebi n\u00fczul\u00fc olan ortam ve \u015fartlar\u0131, o g\u00fcnk\u00fc yerle\u015fik hayat\u0131, adet ve gelenekleri tespit etmektir. Bu \u015fekilde n\u00fczul d\u00f6nemi dikkate al\u0131narak Kur\u2019\u00e2n ayetlerini tefsir etmenin, ayetin anlam\u0131n\u0131n t\u00fckenmesine g\u00f6t\u00fcrece\u011fi \u015feklinde bir tehlikeden s\u00f6z edilmi\u015fse de, asl\u0131nda tam aksine bu durum ayetin i\u015flev g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmaktad\u0131r. Bunun i\u00e7in cahiliyye \u00f6rf ve gelenekleriyle olu\u015fan ya\u015fam bi\u00e7imini bilmek de \u015fartt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc cahiliyye, b\u00fcy\u00fck n\u00fczul sebebidir. Bu manada \u0130slam \u00f6ncesi Mekke toplumunun Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n genel sebebi n\u00fczul\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn k\u00e2inat sebep-sonu\u00e7 hakikati ile \u00f6rg\u00fclenmi\u015f. E\u015fya ve hadiselerde sebep-sonu\u00e7 ger\u00e7e\u011finin kodland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Sebebi anlamadan sonu\u00e7 kavranamaz. Soru anla\u015f\u0131lmadan m\u00fckemmel de olsa cevap anla\u015f\u0131lamaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7er\u00e7evede Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n n\u00fcz\u00fcl ortam\u0131ndan kast\u0131m\u0131z, sadece n\u00fczul \u00f6ncesi durumun bilinmesi ve ayetlerin o ba\u011flamla irtibatl\u0131 anla\u015f\u0131lmas\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ayetin indikten sonraki etkisini ve uygulanma bi\u00e7imini,&nbsp; ezc\u00fcmle ayetin bir toplumu ilmik ilmik dokuyu\u015funu izlemektir. Kur\u2019\u00e2n bir toplumu nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f, nelere dikkat etmi\u015f, hangi usul\u00fc kullanm\u0131\u015f, buna e\u011filmek istiyoruz. Siret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n bir neslin vahiyle in\u015fa s\u00fcrecini g\u00f6sterir ki bug\u00fcn \u00fcmmet-i Muhammed\u2019in en fazla ihtiyac\u0131 olan \u015fey budur. Elimizde bir kitap var ve \u201cm\u00fcb\u00een,\u201d yani a\u00e7\u0131k ve a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 oldu\u011funu deklare ediyor. Fakat bu kitap indi\u011fi d\u00f6nemdeki toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi bizim toplumumuzu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fcyor. Bunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n hayat\u0131n neresine konulmas\u0131 gerekti\u011fini ve nereden hayat\u0131 in\u015fa etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmektir. Meseleye bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, siyer ve Kur\u2019\u00e2n ba\u011f\u0131 ayetlerin donukla\u015fmas\u0131na de\u011fil, aksine ilah\u00ee hitab\u0131n k\u00f6kl\u00fc kavray\u0131\u015fla \u00e7a\u011flara uyarlanabilecek geni\u015f bir anlam ve hikmet zeminine oturmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda modern \u00e7a\u011fda problem Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n okunmamas\u0131ndan ziyade yanl\u0131\u015f okunmas\u0131, yanl\u0131\u015f yerden okunmaya ba\u015flanmas\u0131 problemidir. H\u00e2lbuki n\u00fczul s\u0131ras\u0131na g\u00f6re okundu\u011funda \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6nce iyi bir insan olmay\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130nsan\u0131n \u00f6z\u00fcnde yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan getirdi\u011fi evrensel do\u011frular\u0131 tespit edip bunlara te\u015fvik etti\u011fini; \u00f6nce ahlak, sonra tevhit, en sonunda adalet dedi\u011fini anl\u0131yoruz dinin. Aksi takdirde ahlaks\u0131z dindarl\u0131k diye bir sorun \u00e7\u0131k\u0131yor. Eskiler \u201cusuls\u00fcz vusul olmaz\u201d derler. Bir \u015feyin usul\u00fc o \u015feyin ama\u00e7 ve anlam\u0131n\u0131 belirler. Bir \u015feyin amac\u0131 varsa anlam\u0131 vard\u0131r. Bu ba\u011flamda Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n hedefi k\u00e2mil insan ve erdemli toplumdur. Son olarak, g\u00fcndeme getirdi\u011finiz gibi n\u00fczul sebebinin \u00f6nemi bizi a\u015f\u0131r\u0131ya g\u00f6t\u00fcrmemelidir. Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 n\u00fczul ortam\u0131ndan koparmak da n\u00fczul ortam\u0131na hasretmek de iki a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7. \u0130kisinin de sonunda yanl\u0131\u015f bir Kur\u2019\u00e2n okumas\u0131na sebebiyet verdi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Mesela Suyuti el-\u0130tkan\u2019da 250 kadar n\u00fczul sebebi rivayeti zikreder. Rivayet tefsirlerinde toplamda 700\u2019e yak\u0131n sebeb-i n\u00fczul nakledilmi\u015ftir. Buna ra\u011fmen her ayeti bir sebebi n\u00fczulle ili\u015fkilendirmek, ayetlerin n\u00fczul sebeplerini g\u00f6z ard\u0131 etmek kadar tehlikeli sonu\u00e7lar do\u011furacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n yorumunda siyerin fonksiyonunu anlad\u0131k. Peki, siyer okumas\u0131nda Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n merkezi bir rol\u00fc var m\u0131? Siret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n bununla ilgili olarak cahiliye d\u00f6nemine nas\u0131l bir ufuk a\u00e7\u0131yor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ok \u00f6nemli bir soru. Tabii ki siret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n siyer merkezli Kur\u2019\u00e2n tefsiri oldu\u011fu gibi, di\u011fer taraftan Kur\u2019\u00e2n merkezli bir siyer okumas\u0131d\u0131r da. Hurafe ve efsanelerden ar\u0131nm\u0131\u015f, do\u011fru ve mant\u0131kl\u0131 bir siyer tasavvuruna yine onunla ula\u015fabiliriz. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde buna olan ihtiyac\u0131m\u0131z izahtan varestedir. Burada temel nokta, \u0130slam\u2019\u0131n do\u011fdu\u011fu d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131n\u0131 kavramadan \u0130slam\u2019\u0131 anlaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131d\u0131r. Kur\u2019\u00e2n ayetlerinin tedricili\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, hem ayetlerin indi\u011fi ortam dikkate al\u0131narak tefsir yap\u0131lm\u0131\u015f hem de bir toplumun d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci yak\u0131ndan takip edilmi\u015f olur. Demek ki siret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n n\u00fcb\u00fcvvet s\u00fcrecini bir b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6r\u00fcp Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 kendi do\u011fall\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde okumak ve bir toplumun tek\u00e2m\u00fcl s\u00fcrecini m\u00fc\u015fahede etmektir. Ger\u00e7ekten de en \u00fcst medeniyet zirvesine ula\u015fm\u0131\u015f bir cemaatin tamamlanm\u0131\u015f destans\u0131 hik\u00e2yesini, hik\u00e2yenin merhalelerini g\u00f6z ard\u0131 ederek okumak b\u00fct\u00fcn bir maksad\u0131 mahvedecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019\u00e2n Hz. Peygamberimizle (s.a.v) ilgili \u201csen iman nedir, Kur\u2019\u00e2n nedir bilmezdin\u201d diyor. (\u015e\u00fbra, 52) Anl\u0131yoruz ki Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n ilk talebesi Hz. Peygamberimizdir. \u0130nen ilk ayetlerin \u00f6zellikle onu muhatap almas\u0131 bunun ispat\u0131d\u0131r. Kur\u2019\u00e2n \u00f6nce bir dava a\u00e7m\u0131\u015f, sonra bu davay\u0131 omuzlayacak bir \u00f6nderi, ard\u0131ndan \u00e7ekirdek kadroyu, sonras\u0131nda nesli yeti\u015ftirmi\u015ftir. Ve bunu \u00e7ok titiz bir kuyumcu dikkati ile ad\u0131m ad\u0131m yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Siyerin ayr\u0131ca soruda dile getirdi\u011finiz cahiliyye ya\u015fant\u0131s\u0131na a\u00e7\u0131lan boyutunu ihmal etmemeliyiz. Vahyin cahiliyye ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 nas\u0131l ele ald\u0131\u011f\u0131 burada akla gelebilir. Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Kerim\u2019de cahiliye ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle \u00e7arp\u0131k dini hayat\u0131 tasvir eden ayetler vard\u0131r. Fakat hem bu ayetlerin meseleyi en asgari planda ele al\u0131\u015f\u0131ndan hem de sadece h\u00fckme medar olacak kadar, yani tenkit edip cevap verecek kadar dar tutmu\u015ftur. Kur\u2019\u00e2n\u2019da cahiliyyeyi siyasi, ictimai ve dini a\u00e7\u0131dan tahlil eden ve ele\u015ftiren ayetlerin en \u00f6nemli taraf\u0131, kesinli\u011fi ve g\u00fcvenilirli\u011fidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kitap ilahi koruma alt\u0131nda bozulmadan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer taraftan siret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n, Kur\u2019\u00e2n\u0131n nesnele\u015fmesi, ki\u015finin Kur\u2019\u00e2n\u2019a istedi\u011fini s\u00f6yletmesi gibi \u00e7a\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck sorununa da \u00e7are olacakt\u0131r. Haliyle ayetleri kendi indi\u011fi do\u011fal \u015fartlar\u0131 dikkate alarak okumak, ayetin anlam s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemi\u015f olacakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, cahiliyyenin inan\u00e7, ahlak ve toplumsal kabul\u00fc bilinmeden \u0130slam ahlak\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu tespit etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Peki, o g\u00fcn\u00fcn cahiliyyesinden modern kapitalist toplumlara ne gibi dersler \u00e7\u0131karabiliriz? Bu k\u0131s\u0131m san\u0131yorum hayati \u00f6neme sahip. Kur\u2019\u00e2n o g\u00fcn nas\u0131l maddi imk\u00e2n noktas\u0131nda olanca ha\u015fmetine ra\u011fmen cahil, yani karanl\u0131k bir \u00e7a\u011fa indiyse, ayn\u0131 durum, ger\u00e7e\u011fin hakikatle de\u011fil, imgeler ve semboller \u00fczerinden ifade edildi\u011fi hiper-ger\u00e7eklik \u00e7a\u011f\u0131 olan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ge\u00e7erli. 21.y\u00fczy\u0131l da bir cahiliye \u00e7a\u011f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in t\u0131pk\u0131 7.y\u00fczy\u0131l Mekke\u2019sinde oldu\u011fu gibi putlar\u0131 y\u0131karak ba\u015flamal\u0131. \u0130nsan\u0131n Rabbine y\u00f6neli\u015fine engel olan her t\u00fcr siyasi, sosyal ve ekonomik put, ta\u011fut, sahte ilah, \u015feytani desise ve m\u00fctekebbir sulta\u2026 Enam suresinin 19.ayeti g\u00fcn\u00fcm\u00fcz M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131na d\u00fc\u015fen m\u00fckellefiyeti iyi a\u00e7\u0131klar: \u201cKendisiyle sizi ve ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 herkesi uyarmam i\u00e7in Kur\u2019an bana vahyoldu.\u201d \u0130mam Kurtub\u00ee ayetin asl\u0131ndaki \u201cbela\u011fa\u201d fiilinde zamirin Kur\u2019\u00e2n\u2019a d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, fakat kelam\u0131 uzatmamak i\u00e7in hazfolundu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. (Tefs\u00eeru\u2019l-Kurtub\u00ee 6\/399) Yani Kuran\u2019\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn zamanlardaki b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 uyarmak i\u00e7in\u2026 Ayn\u0131 ayetle alakal\u0131 \u0130mam Raz\u00ee \u015funlar\u0131 kaydeder: \u201cAyetin ilk hitap k\u0131sm\u0131 Mekkelilere, ikinci k\u0131sm\u0131 ise Arap Acem, ins\u00fc cin; k\u0131yamete dek herkesedir. Bunun i\u00e7in Said bin C\u00fcbeyr \u201cKuran kime ula\u015ft\u0131ysa, o Muhammed\u2019i (s.a.v.) g\u00f6rm\u00fc\u015f gibidir\u201d der.\u201d (Mef\u00e2t\u00eehu\u2019l-\u011eayb 6\/293)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00dcstad\u0131m, konuyu biraz daha farkl\u0131 bir alana, me\u011faz\u00ee sahas\u0131na \u00e7ekmek istiyorum. Zeynel Abidin\u2019in \u201cbize Kur\u2019\u00e2n\u2019dan sure \u00f6\u011fretilir gibi me\u011faz\u00ee \u00f6\u011fretilirdi\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc esas al\u0131rsak, siyerin \u00f6zellikle me\u011faz\u00ee denen Peygamberimizin sava\u015flar\u0131 k\u0131sm\u0131na selefin ayr\u0131 bir \u00f6nem atfetmesinin sebebi nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u015eimdi tabii Efendimiz Aleyhisselam\u0131n bizzat kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 26 gazveyle, ke\u015fif g\u00fcc\u00fc veya harp m\u00fcfrezesi olarak g\u00f6nderdi\u011fi 35 seriyyenin oldu\u011funu biliyoruz. 23 y\u0131ll\u0131k n\u00fcb\u00fcvvet hayat\u0131na pay etti\u011finizde fiil\u00ee s\u00fcreci asl\u0131nda siyerin, dolay\u0131s\u0131yla siyer \u00fczerinden bize intikal eden \u0130slam\u00ee \u00f6rnekli\u011fin omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Tam da bu nedenle \u0130mam Z\u00fchr\u00ee me\u011faz\u00ee ilmini ilk tedvin eden ki\u015fi olarak \u015funu s\u00f6yler: \u201cMe\u011fazi, d\u00fcnya ve ahiretin ilmidir.\u201d (el-Bidaye ve\u2019n Nihaye 3\/242) \u0130mam H\u00e2kim, me\u011faziyi \u00f6nemine binaen hadis ilimlerinden biri olarak ele al\u0131r ve hi\u00e7bir \u00e2limin bu konudan bilgisiz kalamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler (Marifet\u00fc Ul\u00fbmi\u2019l-hadis 1\/320) Abdullah \u0130bni Abbas, Abdullah bin Amr bin As ve Bera bin Azib gibi sahabilerin taleberine \u00f6\u011fretti\u011fi me\u011fazi birikimi, tabi\u00een d\u00f6neminde Urve bin Z\u00fcbeyr\u2019in Me\u011faz\u00ee Ras\u00fblillah kitab\u0131yla telif a\u015famas\u0131na ge\u00e7iyor. Ard\u0131ndan s\u0131ras\u0131yla Eban bin Osman bin Affan\u2019\u0131n, Vehb ibni M\u00fcnebbih\u2019in ve Musa bin Ukbe\u2019nin me\u011fazi kitaplar\u0131 geliyor. Son iki ismin kitaplar\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm halen Almanya\u2019n\u0131n Heidelberg ve Berlin\u2019deki k\u00fct\u00fcphanelerinde bulunmaktad\u0131r. Daha sonra malum, \u0130bni \u0130shak\u2019\u0131n telif etti\u011fi ve \u0130bni Hi\u015fam\u2019\u0131n tezhip etti\u011fi kitapla me\u011fazi sahas\u0131, \u0130slam tarihi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda yerini tahkim ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Di\u011fer a\u00e7\u0131dan, siyer ve me\u011fazi terimi sadece Hz. Peygamberimizin (s.a.v) sava\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fil, daha umumi manada Yahudi ve H\u0131ristiyanlarla ili\u015fkilerinden kom\u015fu idare merkezleriyle siyasi m\u00fcnasebetine, ganimetleri taksiminden had uygulamalar\u0131na kadar Peygamberimizin siyaset ve diplomasi y\u00f6n\u00fcn\u00fc i\u00e7ine al\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle \u0130bni \u0130shak\u2019tan itibaren me\u011fazi siyerle birlikte an\u0131l\u0131r olmu\u015f, \u0130bni Abdilberr, ibn\u00fcl Cevz\u00ee ve \u0130bni Seyyid\u00fcnnas gibi m\u00fcellifler iki \u0131st\u0131lah\u0131 eserlerinden bir arada kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Me\u011fazi ilminin tefsirle ve Kuran\u2019\u0131n ini\u015fiyle irtibat\u0131n\u0131 ve vahyin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda asl\u0131nda ilk kaynak oldu\u011funu Abdullah bin Abbas\u2019\u0131n \u015fu s\u00f6z\u00fcnden anl\u0131yoruz: Allah Ras\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn ya\u015f\u00e7a benden b\u00fcy\u00fck muhacir ve ensardan olan ashab\u0131yla yak\u0131n temas halinde olur, onlara Allah Ras\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn gazvelerinden ve konuyla alakal\u0131 inen Kur\u2019an ayetlerinden sorard\u0131m.\u201d (Tabak\u00e2t-\u0131 \u0130bni Sad 2\/371) Sa\u2019d bin Ebi Vakkas\u2019\u0131n o\u011flunun da konuyla alakal\u0131 s\u00f6z\u00fc mevcut: \u201cBabam bize gazve ve seriyyeleri \u00f6\u011fretir, yavrum, i\u015fte bunlar babalar\u0131n\u0131z\u0131n iftihar tablolar\u0131d\u0131r. Anmaktan geri durmay\u0131n\u201d derdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Son olarak, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n siyer merkezli okunmas\u0131, baz\u0131 ayetlerin asr-\u0131 saadetle ilgili, dolay\u0131s\u0131yla tarihsel oldu\u011fu gibi bir sonuca g\u00f6t\u00fcrmez mi bizi? Bu sadette Kur\u2019an\u2019\u0131n konjonkt\u00fcrellikle evrensellik aras\u0131ndaki dengesini nas\u0131l sa\u011flayaca\u011f\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bence meseleye e\u011filirken \u201cneyin nereye g\u00f6t\u00fcrece\u011finden\u201d \u00e7ok \u201cneyin ne oldu\u011funu\u201d merkeze alan bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde olmal\u0131y\u0131z. Sonu\u00e7ta bir \u015feyin mahiyeti\/neli\u011fi etki ve sonu\u00e7lar\u0131ndan \u00f6ncedir. Aksi takdirde kaynaklar\u0131m\u0131za, de\u011ferlerimize ve hayata bak\u0131\u015f\u0131m\u0131za ger\u00e7ekler de\u011fil, pozisyonlar ve politikalar h\u00e2kim olmaya ba\u015flar. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla soruya yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda gayet \u00f6zverili bi\u00e7imde \u015funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek zorunday\u0131z: Kur\u2019\u00e2n tarih \u00fcst\u00fc normlar yan\u0131nda tarihsel ve konjonkt\u00fcrel uygulamalar da getirmi\u015ftir. Kur\u2019\u00e2n ilk ba\u015flarda Hicaz\u2019daki tarihi-konjonkt\u00fcrel dengeleri tevhid, adalet ve ahlak istikametinde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek \u00fczere bir dizi uygulama ve stratejiye ge\u00e7erlilik kazand\u0131rd\u0131. Uleman\u0131n mensuh oldu\u011funu belirtti\u011fi ayetlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 bu tutumun eseridir. S\u00f6zgelimi her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda sab\u0131r ve bar\u0131\u015f siyasetini talim eden \u201cOnlar\u0131n s\u00f6ylediklerine sabret, yanlar\u0131ndan g\u00fczellikle ayr\u0131l.\u201d (M\u00fczzemmil, 10) vb. ayetler, Medine y\u0131llar\u0131nda yerini mukabele bilmisil ve hatta zamanla -Tevbe suresinde oldu\u011fu gibi- genel sava\u015f siyasetini \u00f6ng\u00f6ren ayetlere b\u0131rakacakt\u0131r. Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n bu iki tutumu aras\u0131ndaki belirgin fark, klasik tefsir gelene\u011finde nesh teorisiyle \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmu\u015ftur. Erken d\u00f6nem m\u00fcfessirleri ekseriyetle ikinci grupta yer alan ayetlerin birinci gruptaki ayetleri h\u00fck\u00fcms\u00fcz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n niha\u00ee h\u00fckm\u00fcne g\u00f6re gayr-\u0131 m\u00fcslimlerle ili\u015fkilerin temelde bar\u0131\u015f de\u011fil, sava\u015f politikas\u0131na g\u00f6re belirlenmesi y\u00f6n\u00fcnde oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir. Ancak bir\u00e7ok ge\u00e7 d\u00f6nem m\u00fcfessiri ve bug\u00fcnk\u00fc h\u00e2kim tefsir anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n sava\u015f ve bar\u0131\u015f ayetleri konjonkt\u00fcreldir. M\u00fcsl\u00fcmanlar reel \u015fartlara g\u00f6re bar\u0131\u015f ya da sava\u015f politikas\u0131 g\u00fcdebilir, her iki durumda da Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmazlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Elbette verdi\u011fimiz \u00f6rnekler \u00e7o\u011falt\u0131labilir. Bunlar\u0131n yan\u0131na asr-\u0131 saadet sonras\u0131 i\u00e7in normatif i\u015flevi olmayan baz\u0131 ayetleri de eklemek laz\u0131m. S\u00f6zgelimi Hz. Peygamberimizin (s.a.v) \u015fahs\u0131 ve ailesiyle ilgili hukuk\u00ee ayr\u0131nt\u0131lar veren ayetlerin hukuk\u00ee i\u015flevi yoktur. Keza haram aylarda sava\u015f\u0131 yasaklayan (Tevbe, 36) ayet de asr-\u0131 saadet sonras\u0131 tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde uygulanmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcstelik bu son ayetin nesholdu\u011funu g\u00f6steren herhangi bir ayet ya da hadis de bulunmamaktad\u0131r. Buras\u0131 konumuz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc sahabe baz\u0131 ayetlerin belli bir tarihi-konjonkt\u00fcrel arka plan\u0131 oldu\u011funu bilmekte, yeni tarihsel ve konjonkt\u00fcrel s\u00fcre\u00e7lerde farkl\u0131 uygulamalara olumlu yakla\u015fabilmektedir. \u015eu halde gecikmi\u015f de olsa g\u00fcn\u00fcm\u00fcz tefsircili\u011finin atmas\u0131 gereken ad\u0131m, cahiliyye d\u00f6nemini de i\u00e7eren bir siret perspektifiyle ayetlerin sosyo-k\u00fclt\u00fcrel ve sosyo-politik arkaplan\u0131na odaklanarak dinamik bir Kur\u2019\u00e2n yorumu ortaya koyabilmektir. Sebeb-i n\u00fczul rivayetlerinin sundu\u011fu yer yer belirsiz ve genellikle dar perspektif bu ad\u0131m\u0131 besleyebilecek durumda de\u011fildir. Bunun i\u00e7in geni\u015f bir siret perspektifi gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla biz tarihsellik-evrensellik gerilimine hapsolmadan, uygulamalar\u0131ndan \u00e7\u0131karabildi\u011fimiz gibi sahabenin de bilincinde oldu\u011fu Kur\u2019\u00e2n ayetlerinin ba\u011flam\u0131na odaklanmal\u0131y\u0131z. Tarihsellik ve evrensellik yerine ba\u011flamsall\u0131\u011f\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kartmal\u0131y\u0131z. Ki bunun da ba\u015ftan itibaren s\u0131k\u00e7a vurgu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z siyerle ve asr-\u0131 saadetin sosyolojik tablosuyla vuzuha kavu\u015faca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131z bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00eeret\u00fc\u2019l-Kur\u2019\u00e2n ifadesiyle tam olarak neyin kastedildi\u011fiyle ba\u015flayal\u0131m. Kur\u2019\u00e2n-S\u00fcnnet ili\u015fkisinden k\u0131smen haberdar\u0131z. Lakin Kur\u2019\u00e2n-Siyer m\u00fcnasebetinin \u00f6nemi nereden geliyor? Bunun cevab\u0131n\u0131 verebilmek i\u00e7in biraz geriye gitmemiz gerek. Yakla\u015f\u0131k alt\u0131 y\u0131ld\u0131r devam eden tefsir dersimiz var. En son Tevbe suresine geldik ve buradaki baz\u0131 ayetlerin bug\u00fcn \u0130\u015e\u0130D gibi -yanl\u0131\u015f bir Kur\u2019\u00e2n okuma mahsul\u00fc ya da Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131 yanl\u0131\u015f yerden [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":4258,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[963],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3951"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3951"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3951\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4477,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3951\/revisions\/4477"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3951"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3951"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3951"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}