{"id":3976,"date":"2020-09-12T10:14:47","date_gmt":"2020-09-12T07:14:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=3976"},"modified":"2022-10-17T16:51:56","modified_gmt":"2022-10-17T13:51:56","slug":"prof-ismail-e-erunsal-ile-kutuphane-sohbeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/prof-ismail-e-erunsal-ile-kutuphane-sohbeti\/","title":{"rendered":"Prof. \u0130smail E. Er\u00fcnsal ile K\u00fct\u00fcphane Sohbeti"},"content":{"rendered":"\n

 Fatih Sultan Mehmet Han \u015f\u00f6yle der: \u201cBir \u015fehirde \u00fc\u00e7 \u015fey \u00e7ok \u00f6nemlidir; hamam, kanalizasyon, k\u00fct\u00fcphane. Hamam bedenin, kanalizasyon \u015fehrin, k\u00fct\u00fcphane de ruhun kirini temizler.\u201d Bu s\u00f6z ayn\u0131 zamanda medeniyetimizin kitap ve k\u00fct\u00fcphaneye vermi\u015f oldu\u011fu de\u011feri g\u00f6steriyor. K\u00fct\u00fcphaneler ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 misyon ve g\u00f6reve nazaran ne kadar k\u0131ymetli ise o k\u00fct\u00fcphaneleri ya\u015fatmak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in sorumluluk y\u00fcklenen kimseler de o kadar b\u00fcy\u00fck k\u0131ymete sahiptir. Birazdan okuyaca\u011f\u0131n\u0131z s\u00f6yle\u015fi i\u015fte bu misyonu s\u0131rtlanan, \u00f6mr\u00fcn\u00fc kitaplara adam\u0131\u015f bir k\u00fct\u00fcphane \u00fcstad\u0131na ait, \u00fclkemizin sahip oldu\u011fu nadide \u015fahsiyetlerden birisine\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

Prof. Dr. \u0130smail Er\u00fcnsal hocam\u0131z \u00fclkemize \u00e7ok b\u00fcy\u00fck hizmetlerde bulunmu\u015f olduk\u00e7a k\u0131ymetli bir ilim insan\u0131d\u0131r. Yapt\u0131klar\u0131ndan k\u0131saca bahsetmek bile epey zaman alacakt\u0131r. Fakat h\u00e2lihaz\u0131rda TDV \u0130slam Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi\u2019nin y\u00f6netim kurulu \u00fcyesi olup \u0130SAM K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nin ilmi dan\u0131\u015fmanl\u0131k g\u00f6revini icra etmektedir. \u00c7ok y\u00f6nl\u00fc bir akademisyen olan hocam\u0131z kitap, k\u00fct\u00fcphane ve sahafl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr d\u00fcnyas\u0131na dair yapt\u0131\u011f\u0131 telif \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile b\u00fcy\u00fck bir eksi\u011fi tamaml\u0131yor. S\u00f6ylemi\u015fimiz hocam\u0131z\u0131n kitaplarla olan ili\u015fkisine dair has bir sohbet format\u0131 ta\u015f\u0131yor. Keyifli okumalar\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

K\u0131ymetli hocam, \u00e7ocuklu\u011funuzda ilk okuma s\u00fcrecinden bahseder misiniz? Okumay\u0131 size sevdirenler, ilk etkilendi\u011finiz kitaplar, yazarlar kimlerdi acaba?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bizim zaman\u0131m\u0131zda okumaya y\u00f6nlendiren yoktu. Herkes kendi yolunu kendisi bulurdu. Kitapla tan\u0131\u015fmam \u015f\u00f6yle oldu; pazar g\u00fcnleri rahmetli peder beni \u00f6\u011flen namaz\u0131 i\u00e7in Karaba\u015f Camii\u2019ne, S\u00fcrmeli Mehmet Efendi\u2019nin vaazlar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Vaazdan \u00e7\u0131k\u0131nca r\u00fc\u015fvet olarak bir \u00e7ikolata al\u0131rd\u0131. Sonra Beyaz\u0131t Camii\u2019nde Abdurrahman \u015eeref G\u00fczelyaz\u0131c\u0131 -Allah rahmet eylesin- \u0130stanbul m\u00fcft\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de yapm\u0131\u015ft\u0131, onun vaaz\u0131 olurdu. Bu vaaz\u0131n seviyesi y\u00fcksekti. Kendisi felsefeciydi, edebiyat\u00e7\u0131yd\u0131. Ben hepsini anlamazd\u0131m ama muntazam ona da giderdik. Cemaat de zaten 30-40 ki\u015fi olurdu. O s\u0131ralarda Feyzullah De\u011ferli \u015eehzadeba\u015f\u0131 Camii\u2019nde vaaz ediyordu. Caminin bah\u00e7esi bile doluyordu o vaaz etti\u011fi zaman. Bizim hocan\u0131nkinde b\u00f6yle de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc seviyesi biraz y\u00fcksek. O vaazdan sonra da sahaflar \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131ndan ge\u00e7erken oradan bir kitap alma hakk\u0131m vard\u0131. Her gidi\u015fimizde bir tane al\u0131rd\u0131m. Kitap biriktirmeye o zaman ba\u015flad\u0131m. Babam \u00f6yle okumu\u015f yazm\u0131\u015f bir adam de\u011fildi. Y\u00f6nlendirmek i\u00e7in herhalde merak\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Nimet-i \u0130slam<\/em>\u2019\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131m ilk. Olduk\u00e7a a\u011f\u0131rd\u0131r. Niye ald\u0131m onu da bilmiyorum. Kocaman bir kitapt\u0131r. Mehmet Zihni Efendi\u2019nin. Sonra Hamdi Yaz\u0131r\u2019\u0131n \u0130slam\u2019la ilgili me\u015fhur bir kitab\u0131n\u0131. Daha sonra i\u015fte yava\u015f yava\u015f baz\u0131 menak\u0131p kitaplar\u0131, ba\u015fka kitaplar\u0131, bir bak\u0131ma nerede rastlad\u0131ysak; bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kitap\u00e7\u0131dan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 sergiden toplard\u0131k. Yava\u015f yava\u015f kitap olmaya ba\u015flad\u0131 evimizde. Yoksa okullarda hocalar \u201c\u015funu okuyun, bunu okuyun\u201d gibi bir \u015fey demezlerdi. \u015eimdi \u00e7ok farkl\u0131 tabii. Herkesi y\u00f6nlendiren birileri var. <\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla pop\u00fcler bir yazar\u0131n yeni \u00e7\u0131kan kitaplar\u0131n\u0131 al\u0131p okumak ya da o yazar\u0131n sosyal hayat\u0131ndan haberdar olmak gibi durumlar sizin d\u00f6neminizde m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

De\u011fildi evet. Biz abur cubur okurduk. Ben mesela b\u00fct\u00fcn Bat\u0131 klasiklerini okumu\u015ftum 15-16 ya\u015flar\u0131nda. Ondan \u00f6nce Teksas-Tommiks, Red Kit, Pecos Bill gibi kitaplar\u0131 okudum. Onlar bir merhale oluyor. Daha sonra klasikler\u2026 Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 beyaz kapakl\u0131, sevimsiz, kimsenin almad\u0131\u011f\u0131 klasikler vard\u0131r. O serinin hemen hemen hepsini alm\u0131\u015ft\u0131m. K\u0131ymetli \u015fark klasikleri de vard\u0131; Haf\u0131z\u2019\u0131n Divan\u2019\u0131, Sadi\u2019nin Bostan ve G\u00fclistan\u2019\u0131 S\u00fchreverdi\u2019nin Heyakilu\u2019n-Nur<\/em>\u2019u, Sefername\u2026 En az\u0131ndan 30-40 kitap. Daha sonra anlamaya ba\u015flad\u0131k\u00e7a felsefi kitaplar okuduk. Mesela Descartes\u2019in Akl\u0131n \u0130daresi \u0130\u00e7in Kurallar<\/em>\u2019\u0131. Sonra Sartre moda oldu. Onun S\u00f6zc\u00fckler<\/em> kitab\u0131n\u0131 iki kere okudum, bir \u015fey anlamad\u0131m. Herkes okudu\u011fu i\u00e7in biz de okuduk. Daha sonra Eliot\u2019un Denemeler<\/em>\u2019ini, ufak edebiyat dergilerini filan okuduk. B\u00f6yle devam etti. Arap\u00e7ay\u0131 ilerletince Arap d\u00fcnyas\u0131ndan Seyyid Kutup\u2019un, Muhammed Kutub\u2019un, Muhammed Abduh\u2019un kitaplar\u0131n\u0131 okuduk. O d\u00f6nemde de moda bunlar\u0131 okumakt\u0131 gen\u00e7lik aras\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan okuma ser\u00fcveninde yanl\u0131\u015f \u015feyler de okuyor. Fakat okumaya devam ederse yolunu buluyor. Yanl\u0131\u015f da do\u011fru da okusa sonunda bir \u015fey buluyor. Hi\u00e7 okumayan bir \u015fey bulam\u0131yor. Tabii bizim zaman\u0131m\u0131zda okumaktan ba\u015fka bir \u015fey yoktu. Ya soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131p top oynayacak, \u00e7ember \u00e7evirecek, kaykay kayacaks\u0131n\u0131z ya da okuyacaks\u0131n\u0131z. Ben devaml\u0131 kitap bulur okurdum. Hi\u00e7bir \u015fey bulamazsak gazete okurduk. Bunun \u00e7ok faydas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Hatta ilkokuldayken edebiyat ansiklopedisi haz\u0131rlamaya karar verdim. \u015eairlerin resimlerini bulup yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131yordum k\u00e2\u011f\u0131da, eserlerini falan\u2026 Daha sonra o geli\u015fti. \u00dcniversite zaman\u0131nda Osmanl\u0131 me\u015fay\u0131h\u0131 \u00fczerine bir kitap yazay\u0131m dedim. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, Osmanl\u0131 M\u00fcellifleri<\/em>\u2019nin (Bursal\u0131 Mehmet Tahir, 3 cilt) me\u015fay\u0131h k\u0131sm\u0131 vard\u0131r. O k\u0131sm\u0131 geni\u015fletecektim.<\/strong> O zaman fotokopi yok. \u0130ki tane n\u00fcshas\u0131n\u0131 buldum. Kestim sayfalar\u0131n\u0131, \u00f6n\u00fcn\u00fc arkas\u0131n\u0131. Ka\u011f\u0131tlara yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131m. Po\u015fetler al\u0131p doldurdum i\u00e7ine. Malzemeler biriktirmeye ba\u015flad\u0131m. \u00d6yle i\u015fte. Ba\u015fl\u0131yorsunuz. \u00c7\u0131ks\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131n \u00f6nemli de\u011fil. Sonunda bir \u015fey oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Kitap okuyanlar\u0131n farkl\u0131 d\u00f6nemlerde farkl\u0131 t\u00fcrlere merak sald\u0131\u011f\u0131 olur. Siz ge\u00e7tiniz mi benzer s\u00fcre\u00e7lerden? Mesela bir d\u00f6nemin \u00e7izgi romanlar\u0131, bol resimli hayat ansiklopedileri, hidayet veya cihat romanlar\u0131 furyas\u0131 vard\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7izgi romanlarla ba\u015flad\u0131k. Herkes Teksas-Tommiks okuyordu. Biz de okuduk. Hepsini bitirmi\u015fimdir. Ge\u00e7enlerde bir iki tanesini ald\u0131m. Red Kit, Oklahoma Jim vs. bakay\u0131m dedim, biz bunlar\u0131 neden okumu\u015fuz. Hepsini bilirdim. Serinin hepsini okudum. O d\u00f6nemde \u00f6yleydi. Okulda edebiyat kitab\u0131nda rastl\u0131yorsunuz. Victor Hugo mesela\u2026 Kimdir, nedir merak ediyorsunuz. Zola\u2019y\u0131, Stendhal\u2019i g\u00f6r\u00fcyor ve al\u0131yorsunuz. Sonra duyuyorsunuz, do\u011fudan Sadi diye biri var, al\u0131p okuyorsunuz. \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; ben o klasikleri nas\u0131l okumu\u015fum acaba? Sefiller kocaman bir kitapt\u0131r. Okumu\u015fuz. \u00c7\u00fcnk\u00fc o d\u00f6nemde \u00f6yleydi. Birileri bir \u015feyler okuyordu. Okuyorduk.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdilerde vakit yok. Ben 25 y\u0131ld\u0131r bir kitab\u0131 ba\u015ftan sona okuyamad\u0131m. Emekli oldu\u011fumda okuyaca\u011f\u0131m diye biriktirdi\u011fim bir k\u00fct\u00fcphane kitab\u0131m vard\u0131r. Alm\u0131\u015f\u0131m, bakm\u0131\u015f\u0131m g\u00fczel. Emekli olunca okurum diye koymu\u015fum k\u00f6\u015feye. Bunlar zevk i\u00e7in okumalar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olacaksan\u0131z, orijinal bir \u015fey ortaya koymak istiyorsan\u0131z, vaktiniz olmayacak.<\/p>\n\n\n\n

Pek \u00e7ok insan okudu\u011funu unuttu\u011fundan ya da kitapla gerekli ba\u011f\u0131 kuramad\u0131\u011f\u0131ndan yak\u0131narak kitaplardan so\u011fuyabiliyor. Sizin bu noktada ki\u015fisel \u00f6neriniz var m\u0131? En ideal okuyup anlaman\u0131n \u00f6n \u015fartlar\u0131 nelerdir size g\u00f6re?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Biz ara\u015ft\u0131rmac\u0131larda da ayn\u0131 \u015fey var. Di\u011ferlerini bilemiyorum. L\u00fczumlu olmayan \u015feyleri unutuyorsunuz tabii olarak. Bilgiyi depoya at\u0131yor zihin, sonra kapasite doldu deyip siliyor. Siz de onlar\u0131 unutuyorsunuz. Halbuki zaman\u0131nda \u00e7ok iyi bildi\u011finiz bir \u015feymi\u015f. Ama art\u0131k size laz\u0131m de\u011fil. Zamanla \u015fartlan\u0131yor zihin. Bu olmasa zaten \u00e7al\u0131\u015fma yapamaz insan. Bilgisayarda da \u00f6yle. Biraz fazla veri y\u00fckledi\u011finde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor de\u011fil mi? A\u011f\u0131rla\u015f\u0131yor. Kapasiteyi ge\u00e7meyecek yani. Her buldu\u011funu y\u00fcklemeyecek kafas\u0131na. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 hedefe y\u00f6nelik okumak zorunda. Zaman yok \u00e7\u00fcnk\u00fc. Eskisi gibi de\u011fil. Kendi sahamda \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn dergileri bilirdim 30-35 ya\u015flar\u0131mda. Ka\u00e7 dergi vard\u0131? Avrupa\u2019da be\u015f tane, T\u00fcrkiye\u2019de alt\u0131-yedi tane. Orada \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn makaleleri de bilirdik. \u015eimdi neyi, nas\u0131l bileceksin ki? Eskiden azd\u0131, yaz\u0131lanlar kaliteli idi. \u015eimdi ke\u00e7i boynuzu\u2026 Yaz\u0131lanlar\u0131n %90\u2019\u0131 i\u015fe yaram\u0131yor. Bo\u015fa yaz\u0131lm\u0131\u015f. \u0130sme bak\u0131p anl\u0131yorsun zaten. Akademisyenlik meslek olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131 meksep oldu. Kazan\u00e7 yolu haline geldi. B\u00f6yle olunca akademisyenli\u011fin ruhu kayboldu. \u015eimdi insanlar do\u00e7ent, profes\u00f6r olay\u0131m, maa\u015f\u0131m\u0131 alay\u0131m, o seminer senin, bu konferans benim gezeyim, zaman\u0131m\u0131 ge\u00e7ireyim diye bak\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Hocam siz Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve yaz\u0131n tarihinde oldu\u011fu kadar k\u00fct\u00fcphanecilik literat\u00fcr\u00fcnde de kaynak bir isimsiniz. Bu anlamda T\u00fcrkiye\u2019de k\u00fct\u00fcphanelerin, k\u00fct\u00fcphanecili\u011fin gelece\u011fini nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz? Acil \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6ncelikli noktalar neler size g\u00f6re?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Karanl\u0131k g\u00f6r\u00fcyorum. Bug\u00fcn\u00fc de gelece\u011fi de karanl\u0131k. Evlad\u0131m, T\u00fcrkiye\u2019de baz\u0131 \u015feyler var ki gelene\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kurulmas\u0131, geli\u015fmesi zaman al\u0131r. Bunlar\u0131 \u201cal sana 100 milyon. Git, k\u00fct\u00fcphane kur\u201d \u015feklinde yapamazs\u0131n\u0131z. Bat\u0131\u2019da k\u00fct\u00fcphanelerin 300-500 y\u0131ll\u0131k tarihleri vard\u0131r. Bizde de san\u0131yorlar ki fabrika kurar gibi k\u00fct\u00fcphane kuruluyor. \u00d6yle olmuyor. Bir de be\u015f milyonluk, alt\u0131 milyonluk k\u00fct\u00fcphane kuraca\u011f\u0131z diye a\u00e7\u0131k artt\u0131rma oluyor. Sen de kazanman i\u00e7in yedi milyonluk yapman laz\u0131m. \u00d6yle olmazsa olmuyor. Di\u011feri dokuzluk diyor falan\u2026 B\u00f6yle olmaz. Ne kuruyorsun, \u00f6nce bunu bilmen gerek.<\/p>\n\n\n\n

\u0130SAM K\u00fct\u00fcphanesi ihtiya\u00e7lara cevap veren bir k\u00fct\u00fcphane s\u0131n\u0131rl\u0131 \u015fekilde. Biz buray\u0131 belli bir sahada, belli ki\u015filerin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in kurduk. \u00d6yle be\u015f y\u00fcz bin, bir milyon kitab\u0131m\u0131z var diye \u00f6v\u00fcnmeye gerek yok. Kap\u0131dan giren adam bir konu \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa, arad\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131n %60-70\u2019ini bulsun diye kurduk. Bunun i\u00e7in de planlama laz\u0131m evlad\u0131m. \u00d6yle kendi kendine olmuyor. Gidip kitap\u00e7\u0131lardan on raf kitap al\u0131p koymakla olmuyor.<\/p>\n\n\n\n

\u201cOrta \u00c7a\u011f \u0130slam D\u00fcnyas\u0131nda Kitap ve K\u00fct\u00fcphane\u201d adl\u0131 eserinizde anlat\u0131yorsunuz; o zamanlarda k\u00fct\u00fcphane olu\u015fturulurken bir n\u00fcsha istinsah edilir, hediye gelir, mevcut n\u00fcshay\u0131 temin i\u00e7in r\u0131hle yap\u0131l\u0131r gibi\u2026 Bu ge\u00e7mi\u015fte b\u00f6yleydi. Peki, bug\u00fcn k\u00fct\u00fcphane az evvel anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z gibi kurulmayacaksa ne yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Evlad\u0131m, bug\u00fcn her \u015fey de\u011fi\u015fti. Bize k\u00fct\u00fcphane ile ilgili birtak\u0131m \u015feyler sormaya geliyorlar. Ben \u0130SAM\u2019da da s\u00f6yl\u00fcyorum; bizim bilgilerimiz yetmiyor art\u0131k. Bana herkes diyor ki \u201cen iyi sen bilirsin.\u201d Yok, bilmiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fct\u00fcphane k\u0131l\u0131k de\u011fi\u015ftiriyor. Elektronik yay\u0131nc\u0131l\u0131k ba\u015flad\u0131. Tamamen teknik hale geldi k\u00fct\u00fcphaneler. Eskisi gibi be\u015f milyon, on milyonluk k\u00fct\u00fcphane var diye \u00f6v\u00fcnmenin bir anlam\u0131 yok. D\u00fcnyada be\u015f milyon kitap \u00e7\u0131k\u0131yor senede. T\u00fcrkiye\u2019de 80-90 bin kitap \u00e7\u0131k\u0131yor. Ne ile \u00f6v\u00fcn\u00fcyorsun? Eskiden \u00fc\u00e7-d\u00f6rt bindi bu say\u0131. Senin dedi\u011fin say\u0131 \u00fc\u00e7-d\u00f6rt senede dolar yani. K\u00fct\u00fcphanenin bir \u00f6zelli\u011fi olmas\u0131 laz\u0131m. Londra\u2019da bir okulun k\u00fct\u00fcphanesi var. Ufak bir k\u00fct\u00fcphanedir. Bir milyon civar\u0131nda kitab\u0131 vard\u0131r tahminen. Ama b\u00fct\u00fcn Uzak ve Ortado\u011fu ile ilgili ara\u015ft\u0131rma yapanlar orada istedi\u011fini bulur. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zel k\u00fct\u00fcphane. Adam se\u00e7iyor, istedi\u011fini koyuyor oraya. Bizimki de \u00f6yle. Ama son zamanlarda abur cubur doldu biraz. Gen\u00e7ler biraz say\u0131ya fazla merakl\u0131lar. Say\u0131m\u0131z az diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Rafa koydu\u011fun kitap bir yeri dolduracak. Bir \u015fey olacak yani. Ona bak\u0131lm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bizim k\u00fct\u00fcphanelerin gelece\u011fi karanl\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fct\u00fcphanenin ne oldu\u011funu kimse bilmiyor. \u015eimdi k\u00fct\u00fcphane kuruyorlar. Adama \u00fc\u00e7 soru soruyorsunuz, \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn de cevab\u0131n\u0131 bilmiyor. Ama k\u00fct\u00fcphane kurmu\u015f. Yani bilmeden k\u00fct\u00fcphane kuruyor adam. (G\u00fcl\u00fcyor) Eskiden k\u00fct\u00fcphanenin bir felsefesi oluyordu. Adam medreseye k\u00fct\u00fcphane kuruyordu. Oraya medrese talebesine laz\u0131m olan kitaplar\u0131 koyuyordu. Talebe onlar\u0131 okuyordu. \u00c7ok zenginse biraz daha ilave yap\u0131yordu okudu\u011fu kitaplara ek olarak. Daha ileri gitsin istiyorsan\u0131z, binlik-bin be\u015f y\u00fczl\u00fck yapars\u0131n\u0131z. Tefsirden \u00fc\u00e7 tane ana tefsiri de\u011fil de yirmi tanesini koyars\u0131n\u0131z. \u015eimdikiler ne koyaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyor ki! Sadece ba\u011f\u0131\u015f topluyorlar milletten. Bak\u0131n bu da ayr\u0131 bir \u015fey. Bat\u0131 k\u00fct\u00fcphaneleri g\u00fcncel ba\u011f\u0131\u015flar\u0131 kabul etmez. G\u00f6t\u00fcr\u00fcp kitaplar\u0131n\u0131z\u0131 verseniz almazlar. Al\u0131p da ne yapacaklar? Sen kendine g\u00f6re kitap toplam\u0131\u015fs\u0131n, ben alacaksam bana uyan\u0131 al\u0131r\u0131m. Tabii bunun tarihi var, eskimesi vesairesi var. Bat\u0131\u2019da k\u00fct\u00fcphane \u00e7ok farkl\u0131yd\u0131. Biz onu fark edemedik.<\/p>\n\n\n\n

Art\u0131k Bat\u0131 da kara kara d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Onlar\u0131n k\u00fct\u00fcphanelerinin \u00e7o\u011fu sanat eseridir. \u015eehrin belli bir yerinde bulunur. B\u00fcy\u00fcme ihtimali yoktur. Depolar yap\u0131yorlard\u0131, fakat onlar da doluyordu. \u015eimdi dijitalle\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131lar. Her \u00fclke dijitalle\u015ftiriyor. Ben k\u00fct\u00fcphane kuracak olsam, kitap almam gerekmiyor. Dijitaline ula\u015f\u0131yorum. Ayr\u0131ca yer yok. Adamlar bu sisteme ge\u00e7ti. Bizde gidiyor geri zek\u00e2l\u0131lar -bunu \u00f6zellikle kullan\u0131yorum, \u00f6zellikle de idarecilere- veri taban\u0131na \u00fcye oluyorlar. Yahu sen \u00fcniversitesin, ama ara\u015ft\u0131rma \u00fcniversitesi de\u011filsin. O veri tabanlar\u0131n\u0131 kim kullanacak? Y\u0131lda 45 bin dolar abone paras\u0131 veriyorsun. Y\u0131l sonunda bak\u0131yorlar 40-50 ki\u015fi anca girmi\u015f. Ger\u00e7i ona da bakm\u0131yorlar. \u00d6nemli olan veri taban\u0131m\u0131z var, biz \u015fu kadar kitap ve dergiye aboneyiz demek\u2026 Ee ne olacak \u015fimdi? K\u00fct\u00fcphanecilik \u00fczerine kafa yoran kimse yok. K\u00fct\u00fcphanecili\u011fin kurtulu\u015fu bir bakanl\u0131\u011f\u0131n kurulmas\u0131 ile olur bu \u00fclkede. K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131 olarak, Enformasyon, Dok\u00fcmantasyon ve K\u00fct\u00fcphaneler Bakanl\u0131\u011f\u0131 gibi bir bakanl\u0131k kurulup, o \u00e7apta te\u015fkilatlan\u0131p, koordine olmas\u0131 ve merkezile\u015fmesi laz\u0131m sistemin.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye zengin bir yer de\u011fil. Y\u00fcz tane \u00fcniversiten varsa, sen bunlar\u0131n y\u00fcz\u00fcne de Chemical abstractlar\u0131 alamazs\u0131n. Mesela kimya ile ilgili kataloglar \u00e7\u0131k\u0131yor her sene. 10 bin dolard\u0131 bir vakitler. \u015eimdi nedir bilmiyorum. Adam gidip al\u0131yor. Sen niye al\u0131yorsun yahu? Alacaksan \u00fc\u00e7 tane alacaks\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye. Merkezi k\u00fct\u00fcphane kuracaks\u0131n. Diyeceksin ki sosyal bilimler b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu k\u00fct\u00fcphanedir; temel fen bilimleri budur, ilahiyat budur. Herkes dolduruyor kitaplar\u0131. Ayn\u0131 kitaplar\u0131 al\u0131yorlar. E ne oluyor? Kimsenin okudu\u011fu da yok zaten. A\u00e7\u0131p g\u00f6steriyorlar i\u015fte k\u00fct\u00fcphanemiz var diye.<\/p>\n\n\n\n

Bir seferinde \u00e7ok g\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcm. Bir \u00f6zel \u00fcniversitenin rekt\u00f6r\u00fc diyor ki; \u201c45 bin kitapl\u0131k \u00e7ok zengin bir k\u00fct\u00fcphanemiz var.\u201d O dedi\u011fi zaman benim \u015fahsi k\u00fct\u00fcphanemde 30 bin kitap vard\u0131. 45 bin kitap var diye \u00f6v\u00fcn\u00fcyor. Ve bu bir rekt\u00f6r. B\u00f6yle bir memleketteyiz. O y\u00fczden karanl\u0131k i\u015fte. Benim b\u00f6yle \u015feylerde bir prensibim vard\u0131r; yapabildi\u011fini yapacaks\u0131n. Cenab-\u0131 Allah nasip etti \u015fu \u0130SAM\u2019\u0131 kurmay\u0131 da yola girdi bir \u015feyler. Buras\u0131 \u00e7ok m\u00fctevaz\u0131 bir k\u00fct\u00fcphane. Millet biraz fazla g\u00f6r\u00fcyor, ama ba\u015fkas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in. Ba\u015fkalar\u0131 olsa geriye d\u00fc\u015fece\u011fiz. Olmuyor daha iyisi. Olmas\u0131 i\u00e7in felsefesi olacak. Felsefe yapacak adam da yok. Sorsan herkes her \u015feyden anl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Eskiden \u201cdoktorlukla din adaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n orta\u011f\u0131 \u00e7oktur\u201d derlerdi. Herkes hem dini hem de t\u0131bb\u0131 bilir. \u201cBa\u015f\u0131m a\u011fr\u0131yor\u201d dersin, sana \u201cben \u015funu i\u00e7tim, iyi geldi, al, i\u00e7\u201d der i\u00e7irir. \u00d6b\u00fcr\u00fc ba\u015fka bir ila\u00e7 verir sana. Ya da fetva verirler. K\u00fct\u00fcphanecili\u011fin de \u00f6yle. Ge\u00e7enlerde biri bir \u015fey dedi. Unvan\u0131 olan da biri tabii. Kafam att\u0131 art\u0131k; \u201csen ne anlars\u0131n\u201d dedim; \u201cbenim yan\u0131mda konu\u015fman ay\u0131p olmuyor mu?\u201d gibisinden. Ama ay\u0131p olmam\u0131\u015f, utanmad\u0131 adam. Hay\u0131r, k\u00fct\u00fcphanecilikle alakas\u0131 olmayan biri ne anlayacak? Hatalar\u0131n hepsini g\u00f6r\u00fcyoruz, ama d\u00fczeltemiyoruz. D\u00fczeltmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu yerler var, olmad\u0131\u011f\u0131 yerler var. Ama buran\u0131n (\u0130SAM\u2019\u0131n) bir felsefesi oldu\u011fu i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Buraya gelen, al\u0131\u015fan muhitten ayr\u0131lmak istemiyor. Bir de ambiyans derler ya, onu da sa\u011flamak gerek.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7enlerde biraz s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m dedik. Esas ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131m\u0131za yer kalm\u0131yor diye. Bir han\u0131m geldi. Do\u00e7entmi\u015f. Sahas\u0131 bize uymuyor, ama burada \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. A\u011flamakl\u0131 oldu burada \u00e7al\u0131\u015famayacak diye. O zaman \u201cben sizin alan\u0131n\u0131zda bir y\u00fcksek lisans yapay\u0131m\u201d dedi. Evini bu taraflara ta\u015f\u0131m\u0131\u015f buraya gelecek diye. \u0130lber Ortayl\u0131\u2019n\u0131n da bir r\u00f6portaj\u0131 var. Orada \u201c\u0130SAM\u2019a yak\u0131n olmak i\u00e7in evimi ta\u015f\u0131mak istiyorum\u201d, \u201cT\u00fcrkiye\u2019de bir \u00e7al\u0131\u015fan k\u00fct\u00fcphane \u0130SAM var\u201d diyor. Buran\u0131n bir havas\u0131 var. Bunun kimse fark\u0131nda de\u011fil. Arkada\u015flar \u015fu bah\u00e7eye bir ek bina yapal\u0131m dediler. Ben kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131m. Buray\u0131 bozars\u0131n\u0131z dedim. \u201cSen k\u00fct\u00fcphanecisin, ama k\u00fct\u00fcphaneye kar\u015f\u0131s\u0131n\u201d diyorlar bana. Allah\u2019tan vak\u0131f krize girdi de yapamad\u0131lar. Adam\u0131 burada sadece okumaya mecbur edersen olmaz ki! D\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kacak, \u00e7ay i\u00e7ecek, biraz y\u00fcr\u00fcyecek yani. \u00d6teki t\u00fcrl\u00fc olmaz.<\/p>\n\n\n\n

Bir kitaba ula\u015fmak i\u00e7in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ilgin\u00e7 an\u0131lar, zorluklar illa ki vard\u0131r. \u0130lk akl\u0131n\u0131za gelenleri payla\u015f\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kitaba ula\u015fmak i\u00e7in bizde her \u015fey zordu. Kolayl\u0131k yoktu ki! Biz matbu olan kitaba bile ula\u015famazd\u0131k. Saadettin N\u00fczhet Ergun\u2019un T\u00fcrk \u015eairleri<\/em> diye bir kitab\u0131 vard\u0131r. \u00dc\u00e7 bu\u00e7uk cilt. \u0130stanbul\u2019da iki k\u00fct\u00fcphanede vard\u0131. Biri \u00fcniversite k\u00fct\u00fcphanesinde, di\u011feri zannediyorum S\u00fcleymaniye\u2019de. Birini \u00f6d\u00fcn\u00e7 vermi\u015fler. Orada \u00e7al\u0131\u015fanlardan biri alm\u0131\u015f. \u00d6b\u00fcr\u00fcne gittim. Say\u0131m i\u00e7in bir s\u00fcredir kapal\u0131ym\u0131\u015f. Sonra onu bulup ald\u0131m sahaflardan. D\u00fcnyan\u0131n paras\u0131n\u0131 vererek tabii. Piyasada da yoktur o kitap. Ee fotokopi filan yok. Yani benim \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m II. Beyazid d\u00f6nemine ait bir defter vard\u0131r; \u0130namat Defteri. Belediye k\u00fct\u00fcphanesindeydi o. Biz de bu tarafta oturuyorduk. Di\u011fer g\u00fcnler i\u015f oldu\u011fu i\u00e7inher cumartesi Beyaz\u0131t K\u00fct\u00fcphanesine gittim. Orada okudum, bitirdim. \u00d6yleydi bizim zaman\u0131m\u0131zda. Bir yabanc\u0131 kitaba rastlar\u0131z, getirtmek i\u00e7in on tane adam koyar\u0131z araya. Bir tan\u0131d\u0131k bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z falan. \u00dc\u00e7 ay sonra gelir. Zordu b\u00f6yle \u015feyler. \u015eimdi \u00e7ok kolay. Bilgisayara indiriyorsunuz, bitiyor. Ama \u015fimdi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor kimse.<\/p>\n\n\n\n

Yine bir g\u00fcn \u015eekay\u0131k-\u0131 Numaniye<\/em>\u2019nin bir n\u00fcshas\u0131 gelmi\u015fti sahaflara. Yazma n\u00fcsha. Kanuni d\u00f6neminde yaz\u0131lm\u0131\u015f. Yaz\u0131s\u0131 g\u00fczel, bir tezhip var ba\u015f\u0131nda. Talebeyiz tabii, fazla param\u0131z yok. Babam esnaft\u0131. Para verirdi sa\u011f olsun. Ama rakam epey fazlayd\u0131 alamad\u0131m. O gece r\u00fcyama girdi. Ertesi g\u00fcn yine girdi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn yine. Sonra gittim sahaflardaki \u0130brahim\u2019e \u201cben bu kitab\u0131 alaca\u011f\u0131m.\u201d dedim. \u00c7ok iyi, kalender bir kitap\u00e7\u0131yd\u0131. \u201cAl ya \u0130smail, deftere yazar\u0131z, paran olduk\u00e7a \u00f6dersin\u201d dedi. Ald\u0131m, ama benim okul bittikten sonra alaca\u011f\u0131m maa\u015f\u0131n be\u015f misli parayd\u0131 o. Ara s\u0131ra a\u00e7ar severdim onu. B\u00f6yle \u015feyler ya\u015fad\u0131m. Bir tutku bu.<\/p>\n\n\n\n

Melamili\u011fe ait Mirat\u00fc\u2019l-I\u015fk<\/em>\u2019\u0131 ne\u015frettim. \u0130ki bin tane bas\u0131ld\u0131 on be\u015f sene \u00f6nce. Hala T\u00fcrk Tarih Kurumu\u2019nda yar\u0131s\u0131 duruyordur. T\u00fcrkiye\u2019de ilim erbab\u0131 b\u00f6yle i\u015fte. O kitab\u0131 yan\u0131nda \u00fc\u00e7 yazmayla beraber ald\u0131\u011f\u0131mda Marmara\u2019da deniz kenar\u0131nda iki d\u00f6n\u00fcm arazi al\u0131n\u0131yordu. Baz\u0131 arkada\u015flar o s\u0131ralar arsa alm\u0131\u015flard\u0131. Ben bu kitab\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131m. Ama d\u00fcnyada tek n\u00fcsha idi.<\/strong> \u0130smi bilindi\u011fi halde kendisi yoktu. Ben al\u0131nca i\u015fte meydana \u00e7\u0131kt\u0131 ve ne\u015frettim. De\u011fdi mi paraya, de\u011fdi. Sonra \u00f6\u011frendim, arsa alan arkada\u015flar\u0131n arazilerine imar yasa\u011f\u0131 gelmi\u015f. Bizim en az\u0131ndan kitap \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130\u015fte kendimizi tatmin ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Siz tabii \u0130SAM K\u00fct\u00fcphanesinin gerek kurulu\u015funda gerek bug\u00fcne geli\u015finde \u00e7ok \u00f6nemli role sahipsiniz. Bu noktada ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar size ne kadar te\u015fekk\u00fcr etse azd\u0131r. \u0130SAM \u015fu an ilahiyat ve diyanet camias\u0131n\u0131n en zengin k\u00fclt\u00fcr ve ara\u015ft\u0131rma kayna\u011f\u0131. S\u00fcrecin ba\u015f\u0131ndan itibaren ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131n okuma ve ara\u015ft\u0131rma durumlar\u0131na dair g\u00f6zlemleriniz, tespitleriniz oldu mu? Dergimiz arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile tavsiyelerinizi ehline ula\u015ft\u0131rmak isteriz hocam.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Spesifik olarak bir \u015feyleri bilemem, ama genel g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm baz\u0131 hususlar var. \u0130lahiyat fak\u00fcltesi talebesi bizim talebeye g\u00f6re daha motivasyonlu. Bir \u015feyler olmak, \u00f6\u011frenmek istiyor. Fakat problem; hocalar\u0131n talebeye vakit ay\u0131rmamas\u0131 ve y\u00f6nlendirmemesi. O k\u0131sm\u0131 \u00e7ok zay\u0131f. Bu da ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi yani y\u00fcksek \u0130slam enstit\u00fclerinden ilahiyata ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi ile alakal\u0131. Bu yeni kurulanlarda iki yard\u0131mc\u0131 do\u00e7ent ve bir do\u00e7ent ile fak\u00fclte kuruluyor. Adam kurduktan \u00fc\u00e7 sene sonra doktora faaliyetine ba\u015fl\u0131yor. Adam\u0131n ba\u015f\u0131nda on tane y\u00fcksek lisans, d\u00f6rt tane doktora var. \u00c7ocuklar telef oluyor. Gayret etseniz %10-15\u2019i \u00e7ok iyi \u00e2lim olur. Bizim \u00f6\u011frenciler daha dalgac\u0131 ve mesle\u011fe y\u00f6nelik. Gireyim de meslek edineyim derdinde. Yol g\u00f6sterirseniz olur. Ama senin on tane y\u00fcksek lisans, be\u015f tane doktora \u00f6\u011frencin olursa nas\u0131l olacak?<\/p>\n\n\n\n

Benim t\u00fcm meslek hayat\u0131m boyunca yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131m doktora say\u0131s\u0131 6-7\u2019dir. Bir doktora zaten baya\u011f\u0131 vakit al\u0131yordu. Biz tezi iki kere, \u00fc\u00e7 kere okuyorduk. Her defas\u0131nda \u015funu da yap, bunu da yap falan. Millet illallah ediyordu. \u015eimdilerde bak\u0131yorsun, adam\u0131n hocas\u0131 tezi okumam\u0131\u015f. B\u00f6yle olur mu ya? Bir hoca be\u015f y\u0131l i\u00e7inde en fazla iki ya da \u00fc\u00e7 doktora y\u00f6netebilir. Ancak buna vakti yeter. D\u00f6rt-be\u015f tane de y\u00fcksek lisans. \u00c7al\u0131\u015facaksa tabii.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiltere\u2019deki hocalar serbestti. \u00c7al\u0131\u015fanla, zorlayanla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlard\u0131. Ben zorlard\u0131m. Haftada en az bir kere g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131k. Bazen \u00f6\u011frencileri hi\u00e7 u\u011framazlard\u0131. \u00d6\u011frencileri belli bir standarda oturttu\u011funda, tamam derdi onlara da. Ben haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 verirdim. Hoca eve g\u00f6t\u00fcr\u00fcr okurdu. Sonra tart\u0131\u015f\u0131rd\u0131k. Bazen vermezdim. \u0130smail, \u00f6devimi vermedin derdi. Hocayla okurduk tezi ve her sat\u0131r\u0131na m\u00fcdahale ederdi. Al\u0131rd\u0131 \u00f6n\u00fcne, kalemle paragraf\u0131 ba\u015ftan ba\u015fa \u00e7izerdi. Sonra oturup kendisi yazard\u0131. Derdi ki b\u00f6yle yapacaks\u0131n. \u015eimdi Oxford\u2019da Silyadiye bir hoca var. Okumu\u015f tezimizi, \u0130ngilizceniz \u00e7ok iyi diyor. Ee \u00f6yledir tabii dedim, benim \u0130ngilizcem de\u011fil o. (G\u00fcl\u00fcyor.) \u00c7o\u011fu yerine m\u00fcdahale etti adam. \u00d6\u011fretecek ya i\u015fte. Bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ben yazd\u0131m. Hoca g\u00f6remedi. \u0130ngilizcesi iyi arkada\u015flara okuttum. On sayfa kadar bir yer. Andreas Tietze diye bir \u015farkiyat\u00e7\u0131 var. \u0130stedi tezi verdim. Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ndeydi, ben de oradayd\u0131m o zamanlar. Okumu\u015f, yaln\u0131z benim o b\u00f6l\u00fcm i\u00e7in baz\u0131 problemler var demi\u015fti. Hemen belli oldu. Hocan\u0131n m\u00fcdahalesi yok. Orada benim doktoram hocam\u0131n namusudur. \u00d6yledir yani. Talebesini de yedirmez. D\u0131\u015far\u0131dan imtihanc\u0131 gelirdi. K\u0131yas\u0131ya bir m\u00fccadele olurdu. Hoca be\u011fenmezse adam\u0131 g\u00f6nderirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc hoca tek ba\u015f\u0131na imtihan yapmadan doktora verebilirdi talebeye. \u00d6yle bir yetkisi vard\u0131. Haliyle o yetkiyi de ona g\u00f6re kullan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Hocam zahmet verdik, vaktinizi ald\u0131k. \u00c7ok te\u015fekk\u00fcr ediyoruz<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ben te\u015fekk\u00fcr ederim, sa\u011f olun var olun.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. \u0130smail Er\u00fcnsal hocan\u0131n baz\u0131 kitaplar\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

  1. Orta \u00c7a\u011f \u0130slam D\u00fcnyas\u0131nda Kitap ve K\u00fct\u00fcphane, Tima\u015f Yay\u0131nlar\u0131<\/em><\/li>
  2. Osmanl\u0131 K\u00fclt\u00fcr Tarihinin Bilinmeyenleri, Tima\u015f Yay\u0131nlar\u0131<\/em><\/li>
  3. Osmanl\u0131larda K\u00fct\u00fcphane ve K\u00fct\u00fcphanecilik, Tima\u015f Yay\u0131nlar\u0131<\/em><\/li>
  4. Osmanl\u0131larda Sahaflar ve Sahafl\u0131k, Tima\u015f Yay\u0131nlar\u0131<\/em><\/li>
  5. Edebiyat Tarihi Yaz\u0131lar\u0131 Ar\u015fiv Kay\u0131tlar\u0131, Yazma Eserler ve Kay\u0131p Metinler, Derg\u00e2h Yay\u0131nlar\u0131 <\/em><\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

     Fatih Sultan Mehmet Han \u015f\u00f6yle der: \u201cBir \u015fehirde \u00fc\u00e7 \u015fey \u00e7ok \u00f6nemlidir; hamam, kanalizasyon, k\u00fct\u00fcphane. Hamam bedenin, kanalizasyon \u015fehrin, k\u00fct\u00fcphane de ruhun kirini temizler.\u201d Bu s\u00f6z ayn\u0131 zamanda medeniyetimizin kitap ve k\u00fct\u00fcphaneye vermi\u015f oldu\u011fu de\u011feri g\u00f6steriyor. K\u00fct\u00fcphaneler ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 misyon ve g\u00f6reve nazaran ne kadar k\u0131ymetli ise o k\u00fct\u00fcphaneleri ya\u015fatmak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in sorumluluk y\u00fcklenen kimseler […]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":5151,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[963],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3976"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3976"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3976\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5152,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3976\/revisions\/5152"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3976"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3976"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3976"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}