{"id":4149,"date":"2020-09-12T13:05:18","date_gmt":"2020-09-12T10:05:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/?p=4149"},"modified":"2022-10-17T18:53:59","modified_gmt":"2022-10-17T15:53:59","slug":"ilahiyatlarda-hadis-egitimi-ne-durumda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ilahiyatlarda-hadis-egitimi-ne-durumda\/","title":{"rendered":"\u0130lahiyatlarda Hadis E\u011fitimi Ne Durumda?"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Dr. Mehmet \u00d6Z\u015eENEL<\/strong>
Marmara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Temel \u0130slam Bilimleri B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Hadis Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\u00dclkemizdeki ilahiyat fak\u00fcltelerinde mevcut hadis e\u011fitim ve \u00f6\u011fretiminin durumunu tespit etmek, ciddi bir ara\u015ft\u0131rmay\u0131, belki istatiksel bir d\u00f6k\u00fcmantasyonu gerektirmekte, ilmi toplant\u0131larda ele al\u0131n\u0131p tart\u0131\u015f\u0131lmay\u0131 hak etmektedir. Hadis e\u011fitiminin seviyesi de g\u00f6receli olarak farkl\u0131la\u015fmakta ve fak\u00fclteden fak\u00fclteye de\u011fi\u015fim g\u00f6sterebilmektedir. Bu sebeple burada hadis e\u011fitiminin durumu hakk\u0131nda net bir h\u00fck\u00fcm beyan etmek pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Ancak konu hakk\u0131nda g\u00f6rebildi\u011fimiz baz\u0131 problemlerden hareketle ilahiyat fak\u00fcltelerindeki hadis e\u011fitimi ve olmas\u0131 gerekenle ilgili baz\u0131 m\u00fclahazalar\u0131m\u0131z\u0131 \u015f\u00f6ylece arz etmemiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019deki ilahiyat fak\u00fcltelerinde genel olarak ilk iki y\u0131l Hadis Tarihi, Hadis Usul\u00fc, Hadis I, Hadis II \u015feklinde zorunlu stat\u00fcde devam eden, son iki y\u0131l da se\u00e7meli derslerle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bir m\u00fcfredat s\u00f6z konusudur. Baz\u0131 fak\u00fcltelerde Hadis III, Hadis IV \u015feklinde b\u00fct\u00fcn yar\u0131y\u0131llara yay\u0131lm\u0131\u015f bir m\u00fcfredat uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle m\u00fcfredat ve uygulamada birlik, imk\u00e2n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde muhtevada ortakl\u0131k sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 zaman mezun olan \u00f6\u011frenci profilinde \u00f6\u011frenim \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Fak\u00fcltelerde sadece Temel \u0130slam Bilimleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc de\u011fil, Felsefe ve Din Bilimleri ve \u0130slam Tarihi ve Sanatlar\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019ne ait dersler de bulundu\u011fundan yo\u011fun bir m\u00fcfredat uygulanmakta, bu sebeple hadis ilmine ait dersler ve okutulan metinler s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktad\u0131r. Ancak hadis ilmi ve metinleri temel konulardan oldu\u011fundan \u00f6\u011frencinin daha fazla ve \u00e7e\u015fitli metinle kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 faydal\u0131 olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca \u00f6\u011frenciye belli say\u0131da (40, 50, 100 vs.) hadis ezberi yapt\u0131r\u0131lmas\u0131 zorunlu hale getirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Kanaatimizce 1. s\u0131n\u0131fta Hadis Tarihi ve Hadis Usul\u00fc dersleri verildikten sonra \u00f6\u011frencide belli bir hadis k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in 2. s\u0131n\u0131fta Riy\u00e2zu\u2019s-S\u00e2lihin, Mi\u015fk\u00e2t gibi se\u00e7me metinlerden okutulmal\u0131, Sah\u00eeh-i Buh\u00e2r\u00ee, Sah\u00eeh-i M\u00fcslim gibi klasik metinler 3. ve 4. s\u0131n\u0131flarda verilmelidir. Bu temel dersler \u00f6\u011frenciye zorunlu dersler \u015feklinde okutulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hadis e\u011fitim ve \u00f6\u011fretiminde di\u011fer bir problem, liseden yeni gelmi\u015f \u00f6\u011frenciye hen\u00fcz hadisin ne oldu\u011funu bilmeden ve zihninde bir hadis birikimi olu\u015fmadan hadis tenkidinin \u00f6\u011fretilmesi ve telkin edilmesidir. Lisans \u00f6\u011frencisine verilmesi gereken standart ve temel hadis tarihi ve usul\u00fc bilgileri, ard\u0131ndan temel hadis metinleridir. Aksi takdirde hadis hakk\u0131nda bilgi ve birikimi olmadan lisans 1. s\u0131n\u0131fta Buhari\u2019yi ele\u015ftiren \u00f6\u011frenciler yeti\u015fecektir.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer taraftan hadis e\u011fitim ve \u00f6\u011fretiminde metinlerin \u015ferhlerle birlikte okutulmas\u0131na \u00f6nem verilmeli, metin tahlilinde hadis yan\u0131nda di\u011fer ilimlerin yakla\u015f\u0131m\u0131 da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Hadisler \u00f6zellikle f\u0131kh\u00ee perspektiften yorumlanarak incelenmeli, dil ve bela\u011fat \u00f6zelliklerine de dikkat \u00e7ekilmelidir. \u00d6\u011frencinin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu f\u0131kh\u00ee mezhebin tatbikat\u0131yla okudu\u011fu hadis metinleri aras\u0131nda bir tutars\u0131zl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 sebepleriyle anlat\u0131lmal\u0131, bu konuda ikilem ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in gereken izahat yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca bir hadisin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in farkl\u0131 tarik ve metinlerine bak\u0131lmas\u0131n\u0131n, dinin di\u011fer delil ve kaynaklar\u0131yla uyumlu b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirilmesinin \u00f6nemi vurgulanmal\u0131d\u0131r. Hadislerin dar, s\u0131n\u0131rl\u0131, y\u00fczeysel ve literal bir okumayla incelenmesinin sak\u0131ncalar\u0131 \u00f6\u011frenciye anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hadis e\u011fitim ve \u00f6\u011fretiminde metinleri y\u00fczeysel ve dar bir \u00e7er\u00e7evede anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan selefi s\u00f6ylem de, her \u015feyi ak\u0131l ve mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde izah ve tenkid etmeye \u00e7al\u0131\u015fan rasyonalist yakla\u015f\u0131m da terk edilmeli; hem akl\u0131, hem nakli dikkate alan mutedil bir orta yol takip edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Son olarak \u00f6\u011frenilen hadislerle amel edilmesinin \u00f6nemi vurgulanmal\u0131, hadislerin hayat\u0131m\u0131za n\u00fcfuz etmesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Hadisler M\u00fcsl\u00fcman ki\u015fili\u011finin ve ahlak\u0131n\u0131n temelini te\u015fkil etmeli, s\u00fcnnet-i seniyyedeki prensiplerin hayat felsefemiz haline gelmesi temin ve telkin edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do\u00e7. Dr. Abdulvahap \u00d6ZSOY<\/strong>
Erzurum \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Hadis Anabilim Dal\u0131<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\u0130lahiyat fak\u00fcltesindeki hadis e\u011fitiminin birka\u00e7 boyutuna farkl\u0131 farkl\u0131 i\u015faret etmek gerekir. \u0130lk olarak lisans ve lisans\u00fcst\u00fc olmak \u00fczere dikey anlamda bir farkl\u0131l\u0131k s\u00f6z konusudur. Bu iki alan\u0131n da genel manzaras\u0131 birbirinden olduk\u00e7a farkl\u0131l\u0131k arz etmektedir. Yatay planda ise okutulan derslerin zorunlu olup olmamas\u0131 ve i\u00e7eriklerinin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi bir ayr\u0131m s\u00f6z konusudur. Bunlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri de farkl\u0131 olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Lisans derslerinin zorunlu olanlar\u0131 iki farkl\u0131 a\u015famaya sahiptir. \u0130lk olarak temel mahiyetinde usul ve tarih dersleri takrir edilmekte, daha sonra ise birka\u00e7 d\u00f6nem boyunca Hadis I, II, II, IV gibi isimlerle m\u00fcteselsil dersler verilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Hadis usul ve tarihi dersi, alan\u0131n teorik ve teknik konular\u0131n\u0131 \u00f6\u011frencilere belletmek amac\u0131yla okutulmaktad\u0131r. Bu derslerde hocadan hocaya, fak\u00fclteden fak\u00fclteye gerek m\u00fcfredat gerekse takip edilen y\u00f6ntem ve materyal olarak farkl\u0131l\u0131klar s\u00f6z konusudur. Bizim fak\u00fcltemizde bile bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu durum asl\u0131nda bir y\u00f6n\u00fcyle akademik e\u011fitimin do\u011fas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Ancak \u00f6zellikle takip edilen materyallerin, kullan\u0131lan y\u00f6ntemin \u00e7ok h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fen bir d\u00fcnyada bir tak\u0131m a\u00e7\u0131lardan g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerekmektedir. Bu hususlar\u0131 maddeler halinde ele almak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n

1. Fark\u0131ndal\u0131k ve bilin\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir dersin ni\u00e7in okutuldu\u011funun fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 ve dersin g\u00fcncel de\u011feri \u00f6\u011frenciye anlat\u0131lmadan yap\u0131lacak bir e\u011fitim \u00f6\u011fretim faaliyetinin istenilen hedefi ger\u00e7ekle\u015ftirmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu \u00e7er\u00e7evede hadis usul ve tarihi dersinin mutlaka amac\u0131 ve g\u00fcncel de\u011feri \u00f6\u011frenciye aktar\u0131lmal\u0131 ve bir fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Aksi taktirde \u00f6\u011frenci \u00f6\u011frenmek zorunda oldu\u011fu bilgilerin gereksiz oldu\u011funu ve hi\u00e7bir i\u015fine yaramayaca\u011f\u0131 gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye kap\u0131labilmekte ve bu da gerekli motivasyon ve haz\u0131r bulunu\u015fluk haline ket vurmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2. Materyallerin g\u00fcncelli\u011fi meselesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7a\u011f\u0131m\u0131z de\u011fi\u015fimlerin d\u00fcnya tarihinin hi\u00e7bir d\u00f6neminde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir zaman dilimidir. Bu sebeple de\u011fi\u015fime ayak uydurma en \u00e7ok da e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n g\u00fcndeminde olmas\u0131 gereken bir husus olmal\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in akademinin hem ulusal hem de uluslararas\u0131 \u00e7apta s\u00fcrekli olarak takip edilmesi ve \u00fcretilen bilgilerin kullan\u0131ma al\u0131nmas\u0131 elzemdir. Ancak ilahiyat fak\u00fcltelerinde bu g\u00fcncellenme faaliyetinin b\u00fct\u00fcn akademisyenler taraf\u0131ndan \u00f6nemsenmedi\u011fi g\u00f6zlemlenmektedir. \u00d6zelde hadis dersleri ile ilgili olarak ifade etmek gerekirse, bundan 30 y\u0131l \u00f6nce kaleme al\u0131nm\u0131\u015f olan hadis usul\u00fc ve tarihi ile ilgili bilgi ve kitaplar\u0131n takip edilmesi ciddi anlamda problem te\u015fkil etmektedir. Mutlaka \u00fcniversitelerde yap\u0131lan tezler, yaz\u0131lan makale ve kitaplar\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irildi\u011fi ve konularla ilgili \u00fcretilen bu yeni bilgilerin eklendi\u011fi materyaller tercih edilmelidir. <\/p>\n\n\n\n

3. Y\u00f6ntem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u00f6zel mahiyetteki derslerin \u00e7o\u011funda takrir metodu esas olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu durum gelene\u011fimizde de b\u00f6yledir. Ancak yine h\u0131zla de\u011fi\u015fen bir d\u00fcnyada kar\u015f\u0131m\u0131za gelen \u00f6\u011frenci profili de \u00e7ok k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framaktad\u0131r. X, Y, Z nesli derken Alfa nesli olarak ifade edilen yeni nesil \u00f6\u011frencilerin sadece bu y\u00f6ntemle yeti\u015ftirilme imkan\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sebeple alternatif y\u00f6ntemlerin de geli\u015ftirilmesi ve kullan\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede derslerin etkile\u015fimli bir \u015fekilde powerpoint veya prezi gibi sunum materyaliyle desteklenmesi monotonlu\u011fu azaltacakt\u0131r. Ayr\u0131ca \u00f6\u011frenciyi ara\u015ft\u0131rmaya sevk edecek \u00f6devlerle yaparak ya\u015fayarak \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131 haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Di\u011fer taraftan belki her dersle ilgili 5-10 dakikal\u0131k videolar haz\u0131rlan\u0131p \u00f6\u011frencisinin dersi peki\u015ftirmesi amac\u0131yla sanal ortamlar da kullan\u0131labilir. Fakat derslerde maalesef \u00f6\u011frenci profilindeki bu de\u011fi\u015fimin g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair net bir yakla\u015f\u0131m\u0131n izlerine rastlamak neredeyse hi\u00e7bir fak\u00fcltede m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunda ders y\u00fcklerinin fazla olmas\u0131, \u00f6\u011frenci kontenjanlar\u0131n\u0131n fazlal\u0131\u011f\u0131 ve uzaktan e\u011fitim y\u00f6nteminin \u00f6zellikle s\u0131navs\u0131z ge\u00e7i\u015f ile \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir y\u00fcke d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve \u00f6rg\u00fcn \u00f6\u011fretimdeki \u00f6\u011frencinin motivasyon ve ilgisini k\u0131rmas\u0131 gibi bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn etkili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n

Hadis usul\u00fc ve tarihi derslerinin d\u0131\u015f\u0131ndaki zorunlu derslerde \u00e7o\u011funlukla hadis metinleri okutulmakta, \u00f6\u011frencilerin Arap\u00e7a dil becerilerinin eksikli\u011fi sebebiyle maalesef dersler Arap\u00e7a metin okuma derslerine d\u00f6nm\u00fc\u015f durumdad\u0131r. Dil e\u011fitimi konusunda \u0130ngilizce derslerinde ya\u015fanan s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n Arap\u00e7a i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011fu m\u00fc\u015fahede edilmektedir. Bir y\u0131l boyunca Arap\u00e7a haz\u0131rl\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131nda yeterli bir dil becerisi kazand\u0131r\u0131lamamaktad\u0131r. Bu husus \u00fczerine ciddiyetle e\u011filmedi\u011fimiz s\u00fcrece hadis, tefsir, f\u0131k\u0131h vs. gibi temel derslerin metinle ilgili b\u00f6l\u00fcmlerinde Arap\u00e7a metin okumalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir kazan\u0131m elde edilmesi zor g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Lisans dersleri i\u00e7inde bir de se\u00e7meli dersler s\u00f6z konusudur. Bu dersler de \u00e7o\u011funlukla fak\u00fcltelerde hadis hocalar\u0131n\u0131n tercihlerine g\u00f6re \u015fekillenmektedir. Ders isimleri farkl\u0131l\u0131k arz etse de daha \u00e7ok hadis anlama y\u00f6ntemleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz hadis problemleri ve hadis tenkidi mahiyetinde dersler yer almaktad\u0131r. Bu dersler nispeten daha \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve daha g\u00fcncel tart\u0131\u015fmalar\u0131n ele al\u0131nabildi\u011fi derslerdir. Ancak yine \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin yukar\u0131da bahsedilen hususlara dikkat etmemesi sebebiyle olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131 ve \u00f6\u011fretici olmas\u0131 gereken dersler malumun ilam\u0131 tarz\u0131ndaki bir mahiyete b\u00fcr\u00fcnebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Lisan\u00fcst\u00fcndeki dersler ise daha teknik ve bireyselle\u015ftirilmi\u015f bir mahiyet arz etmektedir. Bu a\u015famada birinci derecede dan\u0131\u015fman hocan\u0131n y\u00f6nlendirme ve yakla\u015f\u0131m\u0131 al\u0131nan e\u011fitimin kalitesini belirlemektedir. \u00d6zellikle anabilim dal\u0131 ba\u015fkan\u0131 hocalar\u0131n koordinasyon yetene\u011fi ve akademik hassasiyetleri yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve verilen e\u011fitimin kalitesini belirlemektedir. Bu durum ise kurumsalla\u015fma probleminden kaynaklanmaktad\u0131r. \u00dcniversitelerde kurumsalla\u015fma sa\u011flanabilirse hoca merkezli bu g\u00f6receli lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitim sistemi \u00f6\u011frencinin baht\u0131n\u0131n g\u00fczelli\u011fi ile do\u011fru orant\u0131l\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kabilecektir.<\/p>\n\n\n\n

\u2026<\/p>\n\n\n\n

Do\u00e7. Dr. Halit \u00d6ZKAN<\/strong>
\u0130stanbul \u015eehir \u00dcniversitesi \u0130slami \u0130limler Fak\u00fcltesi Hadis Anabilim Dal\u0131<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye’sinde ilahiyat fak\u00fcltelerindeki hadis e\u011fitimini birka\u00e7 a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n

a)    M\u00fcfredat: \u0130lahiyat fak\u00fcltelerinin m\u00fcfredat\u0131 “merkez”den tayin edildi\u011fi i\u00e7in hadis alan\u0131nda da m\u00fcfredat b\u00fct\u00fcn fak\u00fclteler i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 sabit olmakla birlikte, her fak\u00fcltenin hocalar\u0131n\u0131n me\u015freplerine g\u00f6re okuma listesi takip edebildikleri malumdur. Yeterli say\u0131da hocaya sahip olan fak\u00fcltelerde, m\u00fcfredattaki eser say\u0131s\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 sabit oldu\u011fu halde, hocalar\u0131n hem bunlar\u0131 hem farkl\u0131 metinleri takip etme imkan\u0131 her zaman bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca baz\u0131 gayretli hocalar\u0131n m\u00fcfredat d\u0131\u015f\u0131 hadis metinlerini g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak okutmalar\u0131 gibi, tarihimizde hi\u00e7 eksik olmayan bir g\u00fczellik g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam etmektedir. Hatta baz\u0131 fak\u00fcltelerde, m\u00fcfredat d\u0131\u015f\u0131 hadis dersleri zaman i\u00e7inde yar\u0131-resmi hale gelerek m\u00fcfredata se\u00e7meli ders olarak girmekte ve bu uygulama giderek yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. Bu durum, hadis derslerinde hoca merkezli e\u011fitimin hala \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu y\u00f6n\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yani okunan metinlerin hocadan hocaya de\u011fi\u015fmesi ve hadis derslerinin hala hoca merkezli olmas\u0131 itibariyle, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn “modern” ilahiyat fak\u00fcltelerindeki hadis e\u011fitiminin dahi geleneksel hadis okuma tarz\u0131yla baz\u0131 benzerlikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Hocalar\u0131n bu dersleri ne kadar yetkinlikle yapt\u0131klar\u0131 hususu, sadece g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc de\u011fil ge\u00e7mi\u015fi de ilgilendiren ayr\u0131 ve uzun bir bahistir. \u0130lahiyat fak\u00fcltelerinin sadece hadis e\u011fitimine odaklanm\u0131\u015f birer darulhadis olmad\u0131klar\u0131, buna ra\u011fmen hadis derslerinin son y\u0131llarda “pozitif ay\u0131r\u0131ma” tabi tutuldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurursak, lisans d\u00fczeyinde yeterli miktarda hadis dersinin m\u00fcfredatta yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ancak bu derslerin muhtevas\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

b)    Muhteva: Hadis derslerinin usul, metin, literat\u00fcr ve tarih olmak \u00fczere d\u00f6rt unsuru vard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ilahiyat fak\u00fcltelerinde bu d\u00f6rtl\u00fc i\u00e7inde en fazla metne a\u011f\u0131rl\u0131k verilmektedir. Talebelerin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok say\u0131da hadisten haberdar edilmesi endi\u015fesinin bunda etkili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ancak bu yakla\u015f\u0131m baz\u0131 sorunlara yol a\u00e7maktad\u0131r. Haddizat\u0131nda bir \u00f6\u011frenci fak\u00fcltede ne kadar \u00e7ok hadis okursa okusun yine de yeterince hadis okumu\u015f say\u0131lmaz. Bu sebeple onlara olabildi\u011fince \u00e7ok say\u0131da hadis okutmaktan ziyade hadisi nas\u0131l okumas\u0131 gerekti\u011fi sorusunu merkeze alan bir m\u00fcfredat olu\u015fturmak gerekir. Bu da ancak us\u00fbl ve tarih alanlar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k vermekle m\u00fcmk\u00fcn olur. Zira bu alanlar\u0131n yeterince i\u015flenmemesi, \u00f6zellikle lisans\u00fcst\u00fc d\u00fczeyde akademik \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmek isteyen \u00f6\u011frencilerin ciddi sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. \u0130lim dal\u0131 ay\u0131r\u0131m\u0131 yapmaks\u0131z\u0131n bu meseleye dikkat \u00e7ekmek isterim. \u0130ster f\u0131k\u0131h ister kelam vb. \u00e7al\u0131\u015fs\u0131n, bir \u00f6\u011frenci sa\u011flam bir hadis altyap\u0131s\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde kendi alan\u0131nda eksik kalmaktad\u0131r. Bu sebeple, \u00f6zellikle ihtisas\u0131na di\u011fer ilim dallar\u0131nda devam edecek \u00f6\u011frenciler i\u00e7in sa\u011flam bir hadis us\u00fbl\u00fc bilgisinin elzem oldu\u011fu kanaatindeyim.<\/p>\n\n\n\n

\u0130htisas\u0131na hadis alan\u0131nda devam etmek isteyen \u00f6\u011frenciler ad\u0131na en b\u00fcy\u00fck eksiklik ise hadis tarihinin hakk\u0131yla \u00f6\u011fretilememesidir. Bu sorun sadece hadis de\u011fil b\u00fct\u00fcn \u0130slami ilimler i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Hi\u00e7bir ilim dal\u0131n\u0131n tarihi ne yaz\u0131k ki hakk\u0131 verilerek anlat\u0131lamamaktad\u0131r. Hadis tarihinin baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 i\u015flendi\u011fi, ancak b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ihmal edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunca y\u0131ll\u0131k \u0130lahiyat fak\u00fcltesi tecr\u00fcbesine ve bir\u00e7ok \u015feyin \u00f6yle ya da b\u00f6yle ba\u015far\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u0130slami ilimler tarihini hakk\u0131yla \u00f6\u011fretmeye imkan verecek metinler hen\u00fcz ortaya koyulamam\u0131\u015ft\u0131r. Sa\u011flam bir tarih tasavvuruna sahip olmayan bir hadis\u00e7inin, yani ge\u00e7mi\u015fte kendi sahas\u0131nda nelerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131, nelerin tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze nas\u0131l yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeyen bir talebenin ger\u00e7ek anlamda bir hadis e\u011fitiminden ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Binaenaleyh, hadis alan\u0131n\u0131n uzmanlar\u0131n\u0131n gerek di\u011fer \u0130slami ilimlerden gerek sosyal bilimlerin ilgili alanlar\u0131ndan istifade ederek bir an \u00f6nce kapsaml\u0131 bir hadis tarihi yazmalar\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u2026<\/p>\n\n\n\n

Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Seyit Ali G\u00dc\u015eEN<\/strong>
\u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Hadis Anabilim Dal\u0131<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de \u0130lahiyat Fak\u00fclteleri hadis e\u011fitimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan incelendi\u011finde baz\u0131 fak\u00fcltelerin -d\u00f6nemlendirme farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olsa bile- birinci s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerine y\u00f6nelik birer d\u00f6nem \u201cHadis Tarihi\u201d ve \u201cHadis Usul\u00fc\u201d dersleri okutulmaktad\u0131r. Bu derslerde genel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman \u0130mam Hatip k\u00f6kenli gen\u00e7ler olmas\u0131na ra\u011fmen genelde islam tarihi, \u00f6zelde ise hadis tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00e7ok zay\u0131f olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu eksiklikler derslerdeki ilgiyi \u00f6nemli oranda etkilemektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan hadis e\u011fitimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6\u011frencilerin dil becerisi de \u00f6nem arzetmektedir. Her ne kadar haz\u0131rl\u0131k s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 ge\u00e7seler dahi birinci ve ikinci s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencileri klasik metinleri Arap\u00e7a as\u0131llar\u0131ndan okumakta ciddi zorluklar ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lahiyat Fak\u00fcltelerinde ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131flarda her d\u00f6nem haftada birer blok olmak \u00fczere Hadis I-II-III-IV dersleri verilmektedir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131fta ise se\u00e7meli olarak hadis dersleri yer almaktad\u0131r. Bu derslerin i\u00e7eri\u011finde genel olarak \u00f6\u011frencilerin hadis k\u00fclt\u00fcrlerinin geli\u015ftirilmesi ad\u0131na (varsa terc\u00fcmesi bulunan) se\u00e7me hadis eserleri okutulmaktad\u0131r. Baz\u0131 fak\u00fcltelerde ise bu derslerde okunmak \u00fczere ayn\u0131 amaca y\u00f6nelik hadis derlemeleri ders kitab\u0131 olarak haz\u0131rlanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6\u011frencinin hadis k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc art\u0131rma a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilirse de -istisnalar\u0131 olmakla birlikte- akademinin hedefi olan klasik eserlere ula\u015fma ve yorumlama becerisini kazanma imkan\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Bu sebeple derslerin verimli i\u015flenebilmesi ad\u0131na \u0130lahiyat kazanan \u00f6\u011frencilerin hadis alt yap\u0131s\u0131 hen\u00fcz lise y\u0131llar\u0131nda daha sa\u011flam bir \u015fekilde olu\u015fturulmal\u0131, fak\u00fclteyi kazand\u0131ktan sonra da yo\u011fun okuma tavsiyeleri ile \u00f6\u011frencilerin hem akademik hadis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na y\u00f6nelmeleri hem de hadis eserlerinin as\u0131l metinleri ile bulu\u015fmalar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6\u011frenciyi hadis eserleri ile me\u015fgul edebilmenin ilk yolu ise \u00f6devler olmal\u0131d\u0131r. Bu \u00f6devlerde \u00f6\u011frenciler klasik eserlere bakmay\u0131 \u00f6\u011frenmeli, ravi, usul, metin tenkidi gibi kavramlar\u0131 uygulamal\u0131 olarak \u00f6\u011frenmelidir. Notlara tesir edecek \u00f6devler, \u00f6\u011frencinin metinleri incelemesine imkan sa\u011flamakta, birbirlerine yard\u0131m ederek bilgilerini peki\u015ftirmelerine imkan vermektedir. Ancak bu a\u015famada \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin hem \u00f6\u011fretim esnas\u0131nda hem de yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 de\u011ferlendirme a\u015famas\u0131nda ciddi bir vakit k\u00fclfeti alt\u0131na girmeye haz\u0131r olmalar\u0131 gerekmektedir. Bu \u00f6devler vesilesiyle hadis ilmine ilgili \u00f6\u011frenciler tespit edilerek daha yo\u011fun okuma ile alanda lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitimine haz\u0131rlama imkan\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hadis e\u011fitimi seviyesinin \u00fclke genelinde \u00fcniversiteler aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdi\u011fi de bilinmektedir. Fak\u00fclteler aras\u0131 e\u011fitim metod farkl\u0131l\u0131klar\u0131, \u00f6\u011frencilerin fak\u00fclte d\u0131\u015f\u0131 kendilerini geli\u015ftirme imkan\u0131, k\u00fct\u00fcphane ve sosyal \u00e7evre imkanlar\u0131n\u0131n yetersiz olmas\u0131 gibi durumlar bu duruma etki etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u2026<\/p>\n\n\n\n

Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi Arif GEZER<\/strong>
Van Y\u00fcz\u00fcnc\u00fc Y\u0131l \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Hadis Anabilim Dal\u0131<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye Cumhuriyeti \u0130lahiyat Fak\u00fcltelerinin say\u0131s\u0131 son bir ka\u00e7 y\u0131lda bir ka\u00e7 misli artm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Say\u0131sal art\u0131\u015f ile Kalite art\u0131\u015f\u0131 her zaman do\u011fru orant\u0131l\u0131 olmayabiliyor. Hatta \u00e7o\u011fu zaman da ters orant\u0131l\u0131 olarak tecelli edebiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Bilhassa E\u011fitim ve \u00d6\u011fretim Kurumlar\u0131n\u0131n say\u0131sal olarak artt\u0131r\u0131lmas\u0131ndan \u00f6nce \u00e7ok ciddi bir \u00f6n ara\u015ft\u0131rma ve alt yap\u0131 olu\u015fturma safhas\u0131na hatta bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan fizibilite ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ihtiya\u00e7 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Meselenin b\u00fct\u00fcn bu boyutlar es ge\u00e7ilerek, kervan yolda dizilir mant\u0131\u011f\u0131yla fak\u00fclte say\u0131lar\u0131n\u0131n birden artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u00f6\u011frenci y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, beraberinde maalesef bir\u00e7ok sorunlar\u0131 da getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bu sorunlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

M\u00fcfredattaki ders say\u0131s\u0131n\u0131n ve saatinin \u00f6\u011frenci ve \u015fube say\u0131s\u0131 ile \u00e7arp\u0131larak ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 tablosunda, b\u00fcy\u00fck bir ders y\u00fck\u00fc olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu derslerin verilebilmesi i\u00e7in hocalar asgari ve hatta ders say\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde bir ders y\u00fck\u00fc ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilmektedirler.<\/p>\n\n\n\n

Ders y\u00fck\u00fcn\u00fcn ve \u015fubelerdeki \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131, hem verimi d\u00fc\u015f\u00fcrmekte, hem de \u00f6\u011frencinin ilgi ve istifadesini olumsuz y\u00f6nde etkilemektedir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn zaman\u0131n\u0131 ve eforunu ders ile harcayan hocalar, yeni akademik ve fikri \u00e7al\u0131\u015fmalara zaman bulamamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Derslerin tamamen nazari olmas\u0131, deney ve uygulama y\u00f6n\u00fcn\u00fcn olmamas\u0131 hocan\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc daha da artt\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6\u011frenciler, hadis ezberleme mefhumuna a\u015f\u0131r\u0131 bir tepki ile bakmaktad\u0131rlar. Oysa ki bir mefhumun anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve yorumlanmas\u0131 \u00f6ncelikle o ilmin temellerinin \u00f6\u011frenilmesine yani haf\u0131zada zapt edilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lahiyat m\u00fcfredatlar\u0131nda en \u00e7ok kredisi olan derslerden birisi de Hadis dersi oldu\u011fu i\u00e7in mesele daha da bir \u00f6nem kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Zorunlu veya se\u00e7meli, derslerin hemen hepsinin sabit bir m\u00fcfredat\u0131n\u0131n olmamas\u0131, m\u00fcfredat muhtevas\u0131n\u0131n tamamen hoca taraf\u0131ndan olu\u015fturulmas\u0131, hocan\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc artt\u0131rmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra objektiflik yerine s\u00fcbjektifli\u011fin sahas\u0131n\u0131 daha da geni\u015fletmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Halbuki en az\u0131ndan baz\u0131 ortak standartlar\u0131n tespit edilmesi ve b\u00fct\u00fcn \u0130lahiyatlarda baz\u0131 ortak konu ve metotlar\u0131n uygulanmas\u0131 daha mant\u0131kl\u0131 gibi durmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6\u011frenci, Hoca ve di\u011fer fiziki \u015fartlar\u0131n art\u0131\u015f\u0131 birbiriyle do\u011fru orant\u0131l\u0131 olmal\u0131d\u0131r.
\u00d6\u011frencilerin derse kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.
Hadis E\u011fitim ve \u00d6\u011fretiminde, objektiflik ile s\u00fcbjektiflik aras\u0131nda bir denge sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.
Bu konularda ulusalc\u0131 de\u011fil de uluslararas\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.
Di\u011fer Devlet ve k\u00fclt\u00fcrlerin tecr\u00fcbelerinden de istifade edilmelidir.
Uluslararas\u0131 \u00d6\u011frenci, Hoca, Ders, M\u00fcfredat etkile\u015fimi ve de\u011fi\u015fimi sa\u011flanabilmelidir.
Ders ve E\u011fitim mant\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015fe tak\u0131l\u0131p kalmamal\u0131d\u0131r. Gelece\u011fe y\u00f6nelik olmal\u0131d\u0131r.
Her \u015feye ra\u011fmen umutsuzluk ve karamsarl\u0131k hakim olmamal\u0131d\u0131r. Bilakis umut, onur ve bilin\u00e7 dolu yeni bir bak\u0131\u015f tarz\u0131 geli\u015ftirilmelidir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0130lim Dergisi 36. Say\u0131 K\u0131sa Soru\u015fturmas\u0131<\/strong><\/em><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Dr. Mehmet \u00d6Z\u015eENELMarmara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi Temel \u0130slam Bilimleri B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 Hadis Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi \u00dclkemizdeki ilahiyat fak\u00fcltelerinde mevcut hadis e\u011fitim ve \u00f6\u011fretiminin durumunu tespit etmek, ciddi bir ara\u015ft\u0131rmay\u0131, belki istatiksel bir d\u00f6k\u00fcmantasyonu gerektirmekte, ilmi toplant\u0131larda ele al\u0131n\u0131p tart\u0131\u015f\u0131lmay\u0131 hak etmektedir. Hadis e\u011fitiminin seviyesi de g\u00f6receli olarak farkl\u0131la\u015fmakta ve fak\u00fclteden fak\u00fclteye de\u011fi\u015fim g\u00f6sterebilmektedir. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5175,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[962],"tags":[969,359,970,362],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4149"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4149"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4149\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5172,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4149\/revisions\/5172"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5175"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}