{"id":47,"date":"2021-08-08T14:15:48","date_gmt":"2021-08-08T11:15:48","guid":{"rendered":"http:\/\/demo.safirtema.com\/safirblog\/2018\/05\/03\/androidin-sevilen-ozelligi-artik-webde\/"},"modified":"2021-11-29T12:53:02","modified_gmt":"2021-11-29T09:53:02","slug":"uluhiyet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/uluhiyet\/","title":{"rendered":"Uluhiyet"},"content":{"rendered":"\n<div id=\"toc_container\" class=\"toc_wrap_left no_bullets\"><p class=\"toc_title\">\u0130&ccedil;indekiler<\/p><ul class=\"toc_list\"><li><a href=\"#Uluhiyet\">Uluhiyet<\/a><ul><li><a href=\"#Allahin_Varligi_ve_Birligi\">Allah\u2019\u0131n Varl\u0131\u011f\u0131 ve Birli\u011fi<\/a><ul><li><a href=\"#Hudus_Delili\">Hudus Delili<\/a><\/li><li><a href=\"#Imkan_Delili\">\u0130mk\u00e2n Delili<\/a><\/li><li><a href=\"#Ibda_Yaratma_Delili\">\u0130bda\u2019 (Yaratma) Delili<\/a><\/li><li><a href=\"#Gaye_Delili\">Gaye Delili<\/a><\/li><li><a href=\"#Inayet_Delili\">\u0130nayet Delili<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Allahin_Sifatlari\">Allah\u2019\u0131n S\u0131fatlar\u0131<\/a><ul><li><a href=\"#Sifat\">S\u0131fat<\/a><\/li><li><a href=\"#Selbi_Sifatlar\">Selbi S\u0131fatlar<\/a><\/li><li><a href=\"#Subuti_Sifatlar\">Subuti S\u0131fatlar<\/a><\/li><li><a href=\"#Fiili_Sifatlar\">Fiili S\u0131fatlar<\/a><\/li><li><a href=\"#Haberi_Sifatlar\">Haberi S\u0131fatlar<\/a><\/li><li><a href=\"#Haberi_Sifatlari_Anlama_Yollari\">Haberi S\u0131fatlar\u0131 Anlama Yollar\u0131<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Allahi_Gormek_Ruyetullah\">Allah\u2019\u0131 G\u00f6rmek: Ru\u2019yetullah<\/a><\/li><\/ul><\/li><li><a href=\"#Kaynaklar\">Kaynaklar<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n<h2><span id=\"Uluhiyet\"><b>Uluhiyet<\/b><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Kelamda <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/usul-i-selase\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">usul\u00fc selase<\/a> (uluhiyet, n\u00fcb\u00fcvvet, ahiret) hakk\u0131nda en fazla tart\u0131\u015fma yap\u0131lan ve dolay\u0131s\u0131 ile kelam kitaplar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcmlerini te\u015fkil edeni <a href=\"https:\/\/samil.ihya.org\/ansiklopedi\/uluhiyet.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">uluhiyet<\/a> meselesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kelamc\u0131lar Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, asl\u0131nda sonradan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ateizm\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ateizm\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ateizme <\/a>kar\u015f\u0131 bir ispat ameliyesine giri\u015fmi\u015f de\u011fillerdir. Kelam kitaplar\u0131 incelendi\u011finde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir ki, kelamc\u0131lar\u0131n bu konudaki delilleri ve savunmalar\u0131, varl\u0131\u011f\u0131 toptan ink\u00e2r eden -dolay\u0131s\u0131yla da Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ink\u00e2r eden-felsefe gruplara kar\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu y\u00fczden onlar Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 hususuna ge\u00e7meden \u00f6nce varl\u0131k konusunu ele alm\u0131\u015flar ve genel anlam\u0131yla varl\u0131\u011f\u0131 ispat etmi\u015fler, t\u00fcm varl\u0131klar\u0131n yarat\u0131lm\u0131\u015f ve yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n da Allah oldu\u011funu ortaya koymu\u015flard\u0131r. Asl\u0131nda kelamda Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ispat\u0131 onun varl\u0131klar\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu ispat etmek demektir.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Allahin_Varligi_ve_Birligi\"><strong style=\"color: initial;\">Allah\u2019\u0131n Varl\u0131\u011f\u0131 ve Birli\u011fi<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignleft size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ibnul-Arabi-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1897\" width=\"244\" height=\"208\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ibnul-Arabi-1.jpg 829w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ibnul-Arabi-1-300x256.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Ibnul-Arabi-1-768x655.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 244px) 100vw, 244px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Allah Teala\u2019n\u0131n zat\u0131 duyularla idrak edilemedi\u011fine g\u00f6re, onun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 herkesin kabul etmeye mecbur kalaca\u011f\u0131 tarzda ispat etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in getirilen delillerin amac\u0131, insanlar\u0131 uyarmak ve onlar da zaruri ve f\u0131tri bilgiyi geli\u015ftirmek, desteklemek ve d\u00fczeltmek i\u00e7indir. \u0130nsanlara peygamber g\u00f6nderilmesindeki hikmet de budur. Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etmek i\u00e7in getirilmi\u015f olan deliller \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Hudus_Delili\"><strong><a href=\"https:\/\/www.yeniasya.com.tr\/suleyman-kosmene\/hudus-delilini-nasil-anlayalim_403367\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/www.yeniasya.com.tr\/suleyman-kosmene\/hudus-delilini-nasil-anlayalim_403367\">Hudus Delili<\/a><\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p>\u00c2lemin sonradan (h\u00e2dis) oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek delil getirmi\u015flerdir. Hudus iki k\u0131s\u0131md\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>&#8211;<strong>Hudus-i zam\u00e2ni:<\/strong> Bir \u015feyin sonradan var olmas\u0131.<br>&#8211;<strong>Hudus-i zati<\/strong>: Bir \u015feyin kendi varl\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fkas\u0131na muhta\u00e7 olmas\u0131.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>H\u00e2dis kelimesi mutlak olarak zikredildi\u011fi zaman bununla genellikle h\u00e2dis-i zam\u00e2ni kastedilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hudus delili \u015f\u00f6yle izah edilir: Bu \u00e2lem suretiyle ve b\u00fct\u00fcn c\u00fczleri ile h\u00e2distir. Zorunlu olarak her h\u00e2disin bir muhdisi vard\u0131r. Bu muhdis ise h\u00e2dis olamayaca\u011f\u0131ndan zorunlu olarak <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/vacibul-vucud\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/vacibul-vucud\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">vacibu\u2019l v\u00fccud<\/a>\u2019dur. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u00e2dis olursa tesels\u00fcl laz\u0131m gelir, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/teselsul\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/teselsul\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">tesels\u00fcl<\/a> ise b\u00e2t\u0131ld\u0131r. \u00c2lemin hudusu ise \u015f\u00f6yle izah edilir: \u00c2lem, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ayan\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ayan\">ayan <\/a>ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/araz\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/araz\">arazdan <\/a>m\u00fcrekkeptir. Ayn, zat\u0131yla kaim olan \u015feydir. Bu da ba\u015fka bir mek\u00e2na ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n kendi kendisine mek\u00e2n edilen demektir. \u0130nsan, at, ta\u015f, demir vb. gibi<\/p>\n\n\n\n<p>Ayn iki k\u0131sma ayr\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>a-<strong>Basit:<\/strong> Buna cevher (atom) da denir.<br>b-<strong>M\u00fcrekkep<\/strong>: Buna da cisim denir.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Araz ise kendi kendine kaim olmay\u0131p mek\u00e2n edinmede cevherin mek\u00e2n edinmesine ba\u011fl\u0131 olan \u015feydir. Arazlar, hareket, s\u00fck\u00fbn, tat, koku, s\u0131cakl\u0131k, so\u011fukluk, ta\u015fl\u0131k, kuruluk vb. gibi cevherler de bulunan s\u0131fatlard\u0131r. Ayan ve ar\u00e2z h\u00e2dis oldu\u011fundan zorunlu olarak \u00e2lemde h\u00e2distir.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Imkan_Delili\"><strong><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/imkan\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/imkan\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130mk\u00e2n Delili<\/a><\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p>Kelamc\u0131lara g\u00f6re her m\u00fcmk\u00fcn h\u00e2distir. Bu delil \u015f\u00f6yle izah edilir: Bu \u00e2lem m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Zira \u00e2lem mevcut olmakla birlikte var olmas\u0131 zorunlu de\u011fildir. Onun yoklu\u011funun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesinde bir \u00e7eli\u015fki yoktur. \u00c2lem birtak\u0131m c\u00fczlerden m\u00fcte\u015fekkil oldu\u011funa g\u00f6re, devaml\u0131 olarak de\u011fi\u015fikli\u011fe maruzdur. Bu \u00e2lemin b\u00fct\u00fcn k\u0131s\u0131mlar\u0131 birbirine ba\u011fl\u0131 ve birbirine dayanmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden onun zat\u0131ndan dolay\u0131 mevcut ve kadim olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc zat\u0131ndan dolay\u0131 mevcut olan bir \u015fey kendi zat\u0131ndan ba\u015fka bir \u015feye dayanamaz. O h\u00e2lde \u00e2lemin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yoklu\u011funa tercih edecek bir mucit bir m\u00fcessir laz\u0131md\u0131r. Bu m\u00fcessir zorunlu olarak vacibu\u2019l v\u00fccud\u2019dur.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nesefi-ebul-muin\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nesefi-ebul-muin\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ebu\u2019l Muin en-Nesefi<\/a> (\u00f6.508\/115), imk\u00e2n ve hudus delillerini birle\u015ftirerek \u015fu \u015fekilde anlatmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c2lem sonradan olmu\u015ftur. \u00c2lem hudusundan \u00f6nce madum (yok) idi. \u00c2lemin varl\u0131\u011f\u0131 ve yoklu\u011fu zorunlu olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re varl\u0131\u011f\u0131 da yoklu\u011fu da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c2lem, var olma ya da olmama tercihini kendi kendine yapamaz. Bu durumdaki \u00e2lemin bir yarat\u0131c\u0131s\u0131 vard\u0131r ki onu bilerek ve bir hikmet \u00fczere var etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Ibda_Yaratma_Delili\"><strong>\u0130bda\u2019 (Yaratma) Delili<\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p>Bu delil \u015f\u00f6yle izah edilir: Bu \u00e2lem birtak\u0131m g\u00fczelliklerden, e\u015fi ve benzeri olmayan m\u00fckemmel \u015feylerden (bedai) olu\u015fmu\u015ftur. B\u00f6yle olan her \u015feyi muazzam bir ibda\u2019 edicinin irade ve kudret sahibi bir yarat\u0131c\u0131n\u0131n eseridir. Binaenaleyh bu \u00c2lemde muazzam bir ibda edicinin, irade ve kudret sahibi bir yarat\u0131c\u0131n\u0131n eseridir.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Gaye_Delili\"><strong><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/gaiyyet\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/gaiyyet\">Gaye Delili<\/a><\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p>Gaye delili \u015f\u00f6yle izah edilir: Bu \u00e2lem birtak\u0131m hikmetler ve gayeler manzumesidir. Hikmetler ve gayeler malzemesi olan bir \u015fey ise hikmet sahibi bir m\u00fcessirin eseridir. \u00d6yleyse bu \u00e2lemde hizmet sahibi bir m\u00fcessirin ve her \u015feyi bilen bir mucidin eseridir.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Inayet_Delili\"><strong><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/inayet\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/inayet\">\u0130nayet Delili<\/a><\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-rounded\"><figure class=\"alignright size-full is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Gazali-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1875\" width=\"226\" height=\"401\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Gazali-1.jpg 506w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/Gazali-1-169x300.jpg 169w\" sizes=\"(max-width: 226px) 100vw, 226px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>\u0130nayet kavram\u0131n\u0131 en fazla kullanan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/din-ve-felsefeyi-uzlastiran-alim-ibni-rusd-o-595-1198\/\" title=\"Din ve Felsefeyi Uzla\u015ft\u0131ran Alim: \u0130bni R\u00fc\u015fd\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019<\/a>t\u00fcr (\u00f6.595\/1198). Onun Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dair ortaya koydu\u011fu iki delilden biri ihtira (yaratma), di\u011feri inayettir. \u0130bni R\u00fc\u015fd, bu iki delili Kur\u2019an\u2019\u0131n kendisine dikkat \u00e7ekti\u011fi ve dine en uygun iki delil olarak nitelendirilmektedir. Bu iki delilden inayet iki esasa dayan\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>Birincisi; yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n insana varl\u0131\u011f\u0131na uygunlu\u011fu, ikincisi ise; bu uygunlu\u011fun zorunlu olarak onu kasteden irade sahibi bir fail taraf\u0131ndan meydana getirilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nayet delili Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat eden delillerindendir. Bu \u00e2lemde en talihsiz ki\u015fiden en bilgin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcre kadar herkesi hayrette b\u0131rakan say\u0131s\u0131z menfaatler, hikmetler, birtak\u0131m ama\u00e7lara tamam en uygun bir tertip ve intizam g\u00f6r\u00fcyoruz ki bunlar\u0131n k\u00f6r bir tesad\u00fcfle bulunabilece\u011fini akl\u0131selim kabul edemez. \u0130\u015fte bunlar bir hikmet ve kudret sahibi faili muhtar olan yarat\u0131c\u0131ya a\u00e7\u0131k\u00e7a delalet eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e2lemde g\u00f6r\u00fclen bu tertip ve nizam\u0131n \u015fuursuz olarak meydana gelmesini d\u00fc\u015f\u00fcnmek hi\u00e7bir ak\u0131l sahibine yak\u0131\u015fmaz. \u0130bni R\u00fc\u015fd \u00e2lemdeki b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ve faydas\u0131na uygun bir \u015fekilde yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun da geli\u015fig\u00fczel k\u00f6r bir tesad\u00fcfe de\u011fil, h\u00e2kim, irade ve ihtiya\u00e7 sahibi bir faile delalet etti\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Allahin_Sifatlari\"><strong style=\"color: initial;\">Allah\u2019\u0131n S\u0131fatlar\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<h4><span id=\"Sifat\"><strong>S\u0131fat<\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p>S\u0131fat kavram\u0131 i\u00e7in E\u015fariler \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: Onun fiillerinin delalet etti\u011fi s\u0131fatlar\u0131 kudret, ilim ve iradedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ondan bir fiilin meydana gelmesi kudretinin delilidir. Fiillerinin tertibi onun ilminin delilidir. Fiillerin herhangi bir duruma tahsisi ise kasd ve iradesinin delilidir. Allah\u2019\u0131n s\u0131fatlar\u0131n\u0131 ink\u00e2r edenler, s\u0131fatlar\u0131 nefyetmeyi tevhid kapsam\u0131na dahil etmi\u015flerdir. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cehm-b-safvan\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cehm-b-safvan\">Cehm bin Safvan<\/a> (\u00f6.128\/745) ve ona uyanlar gibi. Bunlara g\u00f6re s\u0131fatlar\u0131 ispat etmek, Vacib\u2019in birden \u00e7ok olmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 kesindir. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn s\u0131fatlardan soyutlanm\u0131\u015f bir zat d\u0131\u015f d\u00fcnyada tasavvur olunamaz.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Selbi_Sifatlar\"><strong>Selbi S\u0131fatlar<\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p>Selbi s\u0131fatlar, Allah\u2019a lay\u0131k olmayan \u015feyleri, ondan selbetmeye yani bunlar\u0131n z\u0131tlar\u0131n\u0131 zihinlerinden gidermeye delalet etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>1-V\u00fccud: <\/strong>Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n v\u00fcc\u00fbd s\u0131fat\u0131yla muttas\u0131f olmas\u0131, onun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n zat\u0131n\u0131n gere\u011fi oldu\u011funa ve ba\u015fkas\u0131n\u0131n icad\u0131yla olmad\u0131\u011f\u0131na delalet eder. Allah i\u00e7in yokluk ne ge\u00e7mi\u015fte ne de gelecekte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<br><strong>2-K\u0131dem: <\/strong>Allah Teala\u2019n\u0131n ezeli olmas\u0131, yani varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olmamas\u0131 demektir. E\u011fer yarat\u0131c\u0131 muhdes olsayd\u0131 bir muhdise ihtiya\u00e7 duyard\u0131. Bu sonsuza kadar b\u00f6yle devam eder. \u00dc\u00e7 t\u00fcr k\u0131dem vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Z\u00e2ti K\u0131dem:<\/strong> Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olmamas\u0131.<br><strong>Zamani K\u0131dem:<\/strong> Uzun bir m\u00fcddetin ge\u00e7mesi.<br><strong>\u0130zafi K\u0131dem:<\/strong> O\u011fula nispetle baban\u0131n k\u0131demi gibi.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p><strong>3-Beka:<\/strong> Allah Teala\u2019n\u0131n ebedi olmas\u0131n yani varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sonu olmamas\u0131 demektir.<br><strong>4-Muhalefet\u00fcn Lil Havadis: <\/strong>Allah\u2019\u0131n h\u00e2dislere benzememesidir.<br><strong>5-K\u0131yam Binefsihi: <\/strong>Allah\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kendisinden olup ba\u015fkas\u0131ndan olmamas\u0131d\u0131r.<br><strong>6-Vahdaniyet: <\/strong>Allah Teala\u2019n\u0131n zat\u0131nda, s\u0131fatlar\u0131nda, fiillerinde uluhiyet ve ubudiyetinde m\u00fcteferrid -yani \u015ferik ve nazirden m\u00fcnezzeh-olmas\u0131 demektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu konuda kelamc\u0131lar aras\u0131nda me\u015fhur olan delil, kelamc\u0131lar\u0131n Burhan-\u0131 Temanu\u2019 dedikleri delildir.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Subuti_Sifatlar\"><strong>Subuti S\u0131fatlar<\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p><em><u>Zat-s\u0131fat \u0130li\u015fkisinde Mutezile\u2019nin G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/u><\/em><em>:<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Mutezile Allah\u2019\u0131n s\u0131fatlar\u0131 bulundu\u011funu kabul eder, fakat bu s\u0131fatlar\u0131n Allah\u2019\u0131n zat\u0131 \u00fczerine zaid manalar oldu\u011funu kabul etmez. Onlar Allah\u2019\u0131n hayy, \u00e2lim, kadir, semi\u2019, basir gibi kelimelerle vas\u0131fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ettikleri h\u00e2lde bu s\u0131fatlar\u0131n ayr\u0131ca mevcut olu\u015funu ve Allah\u2019\u0131n zat\u0131 ile bulunu\u015funu reddetmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mutezile\u2019ye g\u00f6re Allah, zati bak\u0131m\u0131ndan bir olup onda b\u00f6l\u00fcnme ve s\u0131fat s\u00f6z konusu de\u011fildir. O fiillerinde de birdir ve orta\u011f\u0131 yoktur. Onun zat\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kadim yoktur, fiillerinde de orta\u011f\u0131 yoktur. \u0130ki kadimin var olmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. \u0130ki kadir aras\u0131nda makdur olan da imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Tevhid\u2019in asl\u0131 budur. Mutezile\u2019nin s\u0131fatlar konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri onlar\u0131n be\u015f temel esaslar\u0131ndan biri olan tevhid ilkesinin bir gere\u011fidir. Bu nedenle Mutezile kadim olan t\u00fcm s\u0131fatlar\u0131 reddetmi\u015ftir. Mutezile\u2019ye g\u00f6re kadim olan sadece Allah\u2019t\u0131r. Onun d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar sonradan yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131fatlar\u0131n kadim oldu\u011fu kabul edilirse, o takdirde bu s\u0131fatlar Allah\u2019\u0131n zat\u0131na mahsus olan k\u0131dem s\u0131fat\u0131 ile ortakl\u0131k halinde bulunur. Ona mahsus olan s\u0131fatta ortakl\u0131k meydana gelirse, uluhiyette de bu ortakl\u0131k var demektir ki, bu imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunun sonu bir\u00e7ok ilah bulundu\u011fu neticesini do\u011furur.<\/p>\n\n\n\n<p><em><u>Ehl-i S\u00fcnnet\u2019in G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc: <\/u><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ehl-i s\u00fcnnet kelamc\u0131lar\u0131na g\u00f6re Allah\u2019\u0131n zat\u0131 \u00fczerine zaid subuti s\u0131fatlar\u0131 vard\u0131r. Onun s\u0131fatlar\u0131 ezelidir, ebedidir, kadimdir, zat\u0131 ile mevcuttur. Bu s\u0131fatlar hi\u00e7bir \u015fekilde yarat\u0131lm\u0131\u015flar\u0131n s\u0131fatlar\u0131na benzemez. Ehl-i s\u00fcnnet \u201cE\u011fer bu manevi (subuti) s\u0131fatlar\u0131 Allah\u2019\u0131n zat\u0131 \u00fczerine zaid olarak ispat edersek, birden fazla kadimin (<a href=\"https:\/\/sorularlaislamiyet.com\/teaddud-i-kudema-nedir\" title=\"https:\/\/sorularlaislamiyet.com\/teaddud-i-kudema-nedir\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ta\u2019addud-i kudema<\/a>) mevcudiyetini kabul etmi\u015f oluruz. Bu ise tevhid ilkesine ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fmez mi? Sorusuna \u015f\u00f6yle cevap vermektedir: \u201cBiz zat ve s\u0131fat ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmiyoruz. Allah\u2019\u0131n s\u0131fatlar\u0131 ne zat\u0131n\u0131n ayn\u0131 ne de zat\u0131n\u0131n gayr\u0131d\u0131r. Bilakis deriz ki: Onun s\u0131fatlar\u0131ndan her biri zat\u0131n\u0131n ne ayn\u0131d\u0131r ne de ondan ayr\u0131d\u0131r. Yine her bir s\u0131fat\u0131n di\u011fer bir s\u0131fatla ili\u015fkisi de bunun gibidir. Yani s\u0131fatlar ne birbirinin ayn\u0131d\u0131r ne de gayr\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Ehl-i s\u00fcnnete g\u00f6re s\u0131fatlar zat\u0131n\u0131n ne ayn\u0131d\u0131r ne de gayr\u0131d\u0131r demenin manas\u0131 \u015fudur: Zattan ayr\u0131 olarak m\u00fcstakil olarak var olan bir kudret g\u00f6remiyoruz, biz ancak zat ve kudreti birlikte g\u00f6rebilmekteyiz. \u0130lahi s\u0131fatlar\u0131n durumu i\u015fte b\u00f6yledir. Bunlar hari\u00e7 itibar\u0131yla zat\u0131n ayn\u0131d\u0131r. Yani zattan m\u00fcstakil olarak ayr\u0131 bulunamazlar. Zihinde ve fehmde <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tasavvur\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tasavvur\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">tasavvur <\/a>edilmeleri itibar\u0131yla da zat\u0131n gayr\u0131d\u0131rlar. Yani ak\u0131l her s\u0131fat\u0131n manas\u0131n\u0131 anlar ve her birini ayr\u0131 ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>E\u015fariler subuti s\u0131fatlar\u0131 yedi olarak kabul ederler. Maturidiler ise <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tekvin\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tekvin\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">tekvin <\/a>s\u0131fat\u0131n\u0131 da ilave ederek subuti s\u0131fatlar\u0131 sekize \u00e7\u0131kar\u0131rlar. E\u015farilere g\u00f6re tekvin Allah\u2019\u0131n kudret s\u0131fat\u0131na racidir. Ehl-i s\u00fcnnetin Allah\u2019\u0131n s\u0131fatlar\u0131n\u0131 ispat konusunda bu kadar titiz bir \u015fekilde durmas\u0131n\u0131n sebebi baz\u0131 f\u0131rkalar\u0131n ilahi s\u0131fatlar\u0131 <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/inkar\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/inkar\">ink\u00e2r <\/a>etmeleri ve baz\u0131 f\u0131rkalar\u0131n bu s\u0131fatlar hakk\u0131nda ul\u00fbhiyetin \u015fan\u0131na yak\u0131\u015fmayan g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1-<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/hayat\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/hayat\">Hayat<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Allah\u2019\u0131n diri ve canl\u0131 olmas\u0131 demektir. \u00c2lemin yarat\u0131c\u0131s\u0131 olan Allah hayy\u2019d\u0131r. Onun hayat\u0131 ezeli ve ebedidir. \u015e\u00fcphesiz hayat sahibi olmayan zat, bu mevcudat\u0131n mucidi olamaz. Allah\u2019\u0131n hayat s\u0131fat\u0131 yarat\u0131klarda bulunan hayat gibi de\u011fildir. Onun hayat\u0131 zat\u0131n\u0131n gere\u011fi ve hakiki hayatt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>2-<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/arama\/?q=sem%27&amp;p=m\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/arama\/?q=sem%27&amp;p=m\">\u0130lim<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Allah\u2019\u0131n bilmesi demektir. Allah\u2019\u0131n her \u015feye \u015famil olan ilmi \u00f6yle bizim bildi\u011fimiz gibi arac\u0131lar yard\u0131m\u0131yla de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>3-<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/basar--insan\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/basar--insan\">Sem\u2019 ve Basar<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Sem\u2019 \u201cAllah\u2019\u0131n i\u015fitmesi\u201d, Basar ise \u201cg\u00f6rmesi\u201d demektir. Allah\u2019\u0131n i\u015fitmesi ve g\u00f6rmesi insan ve di\u011fer canl\u0131lar\u0131n i\u015fitmesi ve g\u00f6rmesi gibi de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>4-<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/irade--sifat\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/irade--sifat\">\u0130rade<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Kur\u2019an\u2019da Allah hakk\u0131nda irade ile e\u015f anlaml\u0131 olarak me\u015fiet kelimesi kullan\u0131lmaktad\u0131r. Me\u015fiet, \u2018\u015fey\u2019 kelimesinden al\u0131nm\u0131\u015f olup mevcut bir isimdir. Kelamc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funa g\u00f6re irade gibidir. Fakat irade ile me\u015fiet aras\u0131nda fark vard\u0131r. \u0130rade vakti ge\u00e7mi\u015f bir \u015fey i\u00e7in de ge\u00e7memi\u015f bir \u015fey i\u00e7in de olur. Me\u015fiet ise vakti ge\u00e7mi\u015f bir \u015fey i\u00e7in olur. Me\u015fiet ancak yapma giri\u015fimi an\u0131nda olur.<\/p>\n\n\n\n<p>5-<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kudret--kelam\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kudret--kelam\">Kudret<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fc\u00e7 ve takat anlam\u0131na gelir. Kadim olan Allah\u2019\u0131n, h\u00e2dis olan \u00e2lemi yaratm\u0131\u015f olmas\u0131 onun kudretini ispat eder. Tekvin s\u0131fat\u0131n\u0131 kabul etmeyen E\u015farilere g\u00f6re icat ve yaratmak Allah\u2019\u0131n kudret s\u0131fat\u0131yla olur.<\/p>\n\n\n\n<p>6-<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kelam--sifat\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/kelam--sifat\">Kelam<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Allah\u2019\u0131n harf ve sese ihtiya\u00e7tan m\u00fcnezzeh olarak s\u00f6ylenmesi demektir. Vahiylere kelamullah denilmi\u015ftir. Kelam Allah\u2019\u0131n kendisinden ayr\u0131 olarak yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu bir mahluktur. Bu <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/mutezile-mezhebi\/\" title=\"Mutezile Mezhebi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Mutezile<\/a>\u2019nin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Mutezile Allah\u2019\u0131n kelam\u0131n\u0131 h\u00e2dis cisimlerden bir cisim oldu\u011funu iddia etmi\u015ftir. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ebul-huzeyl-el-allaf\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ebul-huzeyl-el-allaf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ebu\u2019l Huzeyl<\/a> (\u00f6.235\/849-50),O\u2019nun bir \u015feye k\u00fbn (ol) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir mah\u00e2lde olmayan h\u00e2dis bir araz oldu\u011funu ve di\u011fer s\u00f6zlerinde cisimlerde h\u00e2dis oldu\u011funu iddia etmi\u015ftir. Kelam harfler ve sesler de\u011fildir. Kelam b\u00f6l\u00fcnmez, par\u00e7alanmaz, k\u0131s\u0131mlara ayr\u0131lmaz ve birbirine z\u0131t olmaz. Allah\u2019\u0131n kelam\u0131 kendi zat\u0131yla kaim bir manay\u0131 tazammun eder. Bu da onun ba\u015fkas\u0131nda halk etti\u011fi \u015feydir. Bu, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/maturidi\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/maturidi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130mam Maturidi<\/a>\u2019nin (\u00f6.333\/944) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Kelamc\u0131lar Allah\u2019\u0131n kelam\u0131n\u0131n i\u015fitilip i\u015fitilemeyece\u011fi konusunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130mam E\u015fari bu hususta d\u00f6rt g\u00f6r\u00fc\u015f nakleder:<\/p>\n\n\n\n<p>-Allah\u2019\u0131n kelam\u0131 i\u015fitilemez. Biz ancak onun manas\u0131n\u0131 anlar\u0131z. Ancak onu okunurken i\u015fitiriz. Musa Allah\u2019\u0131 i\u015fitmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>-Allah\u2019\u0131n kelam\u0131n\u0131 kulaklar\u0131m\u0131zla i\u015fitemeyiz. Ayn\u0131 \u015fekilde insan\u0131n kelam\u0131n\u0131 da kulaklar\u0131m\u0131zla i\u015fitemeyiz. Ger\u00e7ekte konu\u015fan \u015feyi konu\u015fan olarak i\u015fitiriz. Musa Allah\u2019\u0131 konu\u015fan olarak i\u015fitmi\u015ftir. Ger\u00e7ekte kelam\u0131n\u0131 i\u015fitmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>-\u0130\u015fitilen kelam ve sestir. \u0130nsan\u0131n kelam\u0131 ger\u00e7ek anlamda i\u015fitilir. Ayn\u0131 \u015fekilde Allah\u2019\u0131n kel\u00e2m\u0131 daha okundu\u011fu zaman ger\u00e7ek anlamda i\u015fitilir. Kelam i\u015fitmi\u015f oldu\u011fumuz harflerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>-Sesten ba\u015fkas\u0131 i\u015fitilemez. Allah\u2019\u0131n kelam\u0131 i\u015fitilir \u00e7\u00fcnk\u00fc o sestir. \u0130nsan\u0131n kelam\u0131 i\u015fitilmez \u00e7\u00fcnk\u00fc o ses de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130mam E\u015fari Allah\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fclmesinin m\u00fcmk\u00fcn olu\u015funa k\u0131yas ederek \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cNas\u0131l cisim ve araz olmayan Allah\u2019\u0131n zat\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn ise harf ve sesten olmayan kelam-\u0131 nefsinin i\u015fitilmesi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u201d \u0130mam E\u015fari, Hz. Musa\u2019n\u0131n kelam-\u0131 nefsiyi i\u015fitti\u011fini kabul eder.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130mam Maturidi\u2019ye g\u00f6re kelam-\u0131 nefsinin Zat\u2019\u0131 Bari\u2019den ayr\u0131lmas\u0131 m\u00fcmteni\u2019 oldu\u011fu i\u00e7in i\u015fitilmesi de muhaldir. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015fitilen ancak ses ve harflerdir. Mutezile \u201cKur\u2019an Allah\u2019\u0131n kelam\u0131d\u0131r, onun mahlukudur, yok iken sonradan var olmu\u015ftur\u201d der.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sabuni-nureddin\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/sabuni-nureddin\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Sabuni <\/a>(\u00f6.580\/1184), Allah\u2019\u0131n kelam\u0131 hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm vermeyip tevakkuf edenlerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn isabetli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek \u015f\u00f6yle s\u00f6yler: \u201c\u0130tikad\u0131 farz olan hususlarda teredd\u00fct g\u00f6stermek ink\u00e2rla e\u015fittir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Hanbel\u00eeler ve a\u015f\u0131r\u0131 zahiriler; Mutezile\u2019nin yukar\u0131daki iddialar\u0131na kar\u015f\u0131 Allah\u2019\u0131n kelam\u0131n\u0131n yani Kur\u2019an\u2019\u0131n harfler, kelimeler ve laf\u0131zlardan meydana geldi\u011fini ve Allah\u2019\u0131n zat\u0131nda bulundu\u011funu dolay\u0131s\u0131yla da ezeli oldu\u011funu savunmaktad\u0131rlar. Baz\u0131 Hanbeliler daha da a\u015f\u0131r\u0131 gitmi\u015fler Kur\u2019an\u2019\u0131n <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mushaf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mushaf\">mushaf\u0131n <\/a>ve cildinin de ezeli oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ehl-i s\u00fcnnet bu konuda Hanbeliler ile Mutezile aras\u0131nda orta bir yol benimsemi\u015flerdir. Onlar Allah\u2019\u0131n kelam\u0131 olan Kur\u2019an\u2019\u0131n mahluk olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131na kelam\u0131 iki k\u0131sma ay\u0131rmak suretiyle \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmi\u015flerdir. Genel olarak nefsi ve lafzi olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kelam zat ile kaim olan ve harfler ile sesler taraf\u0131ndan ifade edilen bir manadan ibarettir. Mesela biz \u00e7o\u011fu kere suskun oldu\u011fumuz h\u00e2lde kalben kendi kendimize bir \u015feyler s\u00f6yleriz. Sonra kalbimizdeki bu s\u00f6zleri harfler ve sesler vas\u0131tas\u0131 ile ba\u015fkalar\u0131na anlat\u0131r\u0131z. \u0130\u015fte kalben olan bu s\u00f6zlere \u201ckelam\u0131 nefsi\u201d, harfler ve seslerden ibaret olan laflara da \u201ckel\u00e2m\u0131 lafzi\u201d denilir. \u0130\u015fte kelamullah hakk\u0131nda kelam\u0131 nefsi ve kelam\u0131 lafzi tabirleri kullan\u0131l\u0131r. Mutezile sadece kelam\u0131 lafziyi kabul eder ve onun h\u00e2dis oldu\u011funu, h\u00e2disin de Allah\u2019\u0131n zat\u0131 ile kaim olmas\u0131n\u0131n muhal oldu\u011funu s\u00f6yler. Mutezile\u2019ye g\u00f6re Allah\u2019\u0131n kelam\u0131 nefsisi yoktur.<\/p>\n\n\n\n<p>7-<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tekvin\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tekvin\">Tekvin<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cVar etmek, v\u00fccuda getirmek\u201d gibi anlamlara gelir. Maturidilere g\u00f6re tekvin s\u0131fat\u0131 b\u00fct\u00fcn fiili s\u0131fatlar\u0131n\u0131n mebdei ve men\u015fei olan ezeli bir s\u0131fat olup m\u00fcmk\u00fcn olan \u015feyleri iradeye uygun olarak varl\u0131\u011fa meydana getirme hususunda tesir eder. \u0130mam E\u015fari\u2019ye g\u00f6re ise tekvin hari\u00e7te mevcut olan ezeli bir s\u0131fat de\u011fildir. Zira tekvin s\u0131fat\u0131 kudret s\u0131fat\u0131n\u0131n h\u00e2dis olan taallukundan ibarettir. \u0130tibari bir \u015feydir, hakiki s\u0131fat de\u011fildir, kudret s\u0131fat\u0131na racidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130mam Maturidi\u2019ye g\u00f6re tekvin s\u0131fat\u0131 kudret s\u0131fat\u0131n\u0131n var olan \u015feylere taalluk etmesinden ibaret de\u011fildir ve Allah\u2019\u0131n zat\u0131 ile kaim, kadim bir s\u0131fatt\u0131r. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/halk\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/halk\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Halk<\/a>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibda--yaratma\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibda--yaratma\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ibda<\/a>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ihya\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ihya\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ihya<\/a>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/olum\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/olum\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">imate<\/a>,<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tenim\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tenim\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"> ten\u2019im<\/a> ve<a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/iskence\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/iskence\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"> ta\u2019zib<\/a> gibi b\u00fct\u00fcn fiili s\u0131fatlar tekvin s\u0131fat\u0131na racidir. Eserlerin farkl\u0131 ve \u00e7e\u015fitli olu\u015funa g\u00f6re laf\u0131zlar ve tabirler de\u011fi\u015firse de bu s\u0131fatta bir de\u011fi\u015fme olmaz. Mesela Allah\u2019a e\u015fyay\u0131 yaratmas\u0131 itibar\u0131yla <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/halik\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/halik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">H\u00e2lik <\/a>ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mubdi\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mubdi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">M\u00fbcid <\/a>denildi\u011fi gibi bu suretle tecelli eden s\u0131fat\u0131na da halk ve icat denir. Ayn\u0131 \u015fekilde mahlukata hayat ve r\u0131z\u0131k vermesi cihetiyle <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/muhyi\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/muhyi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Muhyi <\/a>ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/rezzak\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/rezzak\">Rezzak <\/a>ismi verildi\u011fi gibi bu suretle tecelli eden s\u0131fat\u0131na da ihya ve terzik denir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kelamc\u0131lar Tekvin s\u0131fat\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na akli ve nakli deliller getirmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Akli delil: M\u00fckevvenat\u0131n bir m\u00fckevvine muhta\u00e7 oldu\u011fu a\u015fik\u00e2rd\u0131r. M\u00fckevvin, Tekvin s\u0131fat\u0131 ile muttas\u0131f olan zat demektir. Binaenaleyh Allah Teala k\u00e2inat\u0131n m\u00fckevvini oldu\u011fu i\u00e7in ezeli olan tekvin s\u0131fat\u0131 ile muttas\u0131ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nakli delil: \u201cOnun emri bir \u015feyi murad edince ona sadece \u201col\u201d demektir, o da oluverir.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Fiili_Sifatlar\"><strong>Fiili S\u0131fatlar<\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p>Fiili s\u0131fatlar Allah\u2019\u0131n \u00e2lemle m\u00fcnasebetini ve tasarruflar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 ifade eden s\u0131fatlard\u0131r. \u201cAllah\u2019\u0131n z\u0131tlar\u0131yla da vas\u0131flanabilece\u011fi s\u0131fatlar\u201d diye de tarif edilen bu s\u0131fatlar\u0131 belli bir say\u0131 ile tahdit etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Haberi_Sifatlar\"><strong>Haberi S\u0131fatlar<\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p>Varl\u0131klar\u0131 ancak nasslar\u0131n haber vermesiyle bilinebilen s\u0131fatlard\u0131r. Bunlar zahiri anlamda Allah hakk\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda benzerlik (m\u00fcmaselet ve m\u00fc\u015fabehet) \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran s\u0131fatlard\u0131r. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/istiva\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/istiva\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130stiva<\/a>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yer\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/yer\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">yer<\/a>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ayn\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ayn\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ayn<\/a>, vech gibi. Kur\u2019an\u2019\u0131 Kerim\u2019de bulunan haberi s\u0131fatlar, tefsirciler ve ilk kelamc\u0131lar taraf\u0131ndan Kur\u2019an\u2019da ge\u00e7en <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mutesabih\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mutesabih\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">m\u00fcte\u015fabih <\/a>kavram\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Manas\u0131 gizli ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tevil\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tevil\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">tevile <\/a>muhta\u00e7t\u0131r. Bu konuda <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tesbih--edebiyat\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tesbih--edebiyat\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">te\u015fbih <\/a>ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tecsim\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tecsim\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">tecsimi <\/a>benimseyen ekol ve \u015fah\u0131slar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Allah\u2019\u0131 tenzih yoluyla farkl\u0131 y\u00f6ntemlerle de\u011fi\u015fik \u015fekillerde yorumlayan farkl\u0131 gruplar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h4><span id=\"Haberi_Sifatlari_Anlama_Yollari\"><strong>Haberi S\u0131fatlar\u0131 Anlama Yollar\u0131<\/strong><\/span><\/h4>\n\n\n\n<p><strong>1-Te\u015fbih ve Tecsim Yolu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam tarihinde hicri 1. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda 2. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slam\u2019da te\u015fbih\u00e7i g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ilk ortaya \u00e7\u0131karan ekol, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/rafiziler\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/rafiziler\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Raf\u0131zilerin<\/a> gul\u00e2t (a\u015f\u0131r\u0131) s\u0131n\u0131flar\u0131d\u0131r. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/gazzali\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/gazzali\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Gazali <\/a>(\u00f6.505\/1111) te\u015fbih\u00e7i ekollerin sebebini takdis bilgisini kazanmam\u0131\u015f olmalar\u0131nda g\u00f6r\u00fcr.&nbsp; \u0130slam\u2019dan \u00f6nceki dinlerde de bulunan te\u015fbih anlay\u0131\u015f\u0131, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinde de ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Zira Kur\u2019an ve hadislerde te\u015fbihi \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131racak ifadenin bulunmas\u0131, di\u011fer dinlerden ve k\u00fclt\u00fcrlerden \u0130slam\u2019a yeni ge\u00e7mi\u015f ve kendilerini <a href=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0nsan_bi%C3%A7imcilik\" title=\"https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0nsan_bi%C3%A7imcilik\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">antropomorfik <\/a>d\u00fc\u015f\u00fcncelerden kurtaramam\u0131\u015f baz\u0131 ki\u015filere kaynak olmu\u015ftur. Bunun neticesinde M\u00fc\u015febbihe ve <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mucessime\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mucessime\">M\u00fccessime <\/a>ekolleri do\u011fmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p>a-M\u00fc\u015febbihe: \u201cBenzetenler\u201d demektir. Basra Mutezilesi Allah\u2019\u0131n iradesini yarat\u0131klar\u0131n iradesine benzetirler. Nitekim onlar Allah\u2019\u0131n yarat\u0131lm\u0131\u015f bir irade ile istedi\u011fi her \u015feyi irade etti\u011fini iddia ederler. Baz\u0131lar\u0131 Allah\u2019\u0131n kelam\u0131n\u0131 yarat\u0131klar\u0131n kelam\u0131na benzetirler. Kerramiye Allah\u2019\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fcn kendi zat\u0131nda h\u00e2dis olmas\u0131 \u015feklindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerini, ilah\u0131n b\u00fct\u00fcn sonradan olanlar\u0131n mahalli olmas\u0131n\u0131n cevaz\u0131 \u015feklindeki ana prensiplerine dayanarak Mutezile\u2019den de ileri gitmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/zurariyye\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/zurariyye\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Zurariyye<\/a>, Allah\u2019\u0131n s\u0131fatlar\u0131n\u0131n hepsinin h\u00e2dis oldu\u011funu ve onlar\u0131n bizim s\u0131fatlar\u0131m\u0131z cinsinden oldu\u011funu ileri s\u00fcrer. Onlara g\u00f6re Allah, ezelde hayy, \u00e2lim, k\u00e2dir, murid, semi\u2019ve basir de\u011fildi. Allah bu s\u0131fatlar\u0131 ancak kendisi i\u00e7in hayat, kudret, ilim, irade, sem\u2019ve basar\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 zaman hak kazanm\u0131\u015ft\u0131r. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/rafiziler\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/rafiziler\">Raf\u0131zilerden <\/a>baz\u0131lar\u0131, Allah\u2019\u0131n bir \u015feyi oluncaya kadar bilmedi\u011fini s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<p>b-M\u00fccessime: Bu mezhebin kurucusu <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/muhammed-b-kerram\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/muhammed-b-kerram\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ebu Abdullah Muhammed bin Kerram es-Sicistani\u2019<\/a>dir (\u00f6.255\/869). Kendisine tabi olanlar\u0131 Allah\u2019a tecsim etmeye davet etmi\u015ftir. \u0130bni Kerram, Allah\u2019\u0131n ar\u015fa yerle\u015fti\u011fini kabul eder ve ona cevher ismini verir. \u0130bni Kerram Allah i\u00e7in bir yerden bir yere intikali, de\u011fi\u015fmeyi ve inmeyi caiz g\u00f6r\u00fcr. Yine o Allah\u2019\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yler. M\u00fccessime Allah\u2019\u0131n organ ve uzuv sahibi oldu\u011funu s\u00f6ylemez. Fakat onlar Allah\u2019\u0131n ar\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnde oldu\u011funu iddia ederler.<\/p>\n\n\n\n<p>Baz\u0131 \u00e2limler haberi s\u0131fatlar\u0131n oldu\u011fu gibi b\u0131rak\u0131larak zahiri anlamda al\u0131nmas\u0131, di\u011ferleri ise bunlara uygun anlamlar verilerek Tevil edilmesi gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedirler. Bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Ehli s\u00fcnnetin selefi, ikinci g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ise Mutezile ve Ehli S\u00fcnnetin halefi benimsemi\u015ftir. Bu yollardan birincisine <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tefviz--sia\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tefviz--sia\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">tefviz <\/a>yolu ikisine ise tevil yolu denilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>2-Tefviz (veya Tevakkuf) Yolu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sahabe bunlar\u0131n manas\u0131n\u0131 anl\u0131yorlar ve s\u0131fatlar konusunda konu\u015fmuyorlard\u0131. Onlar Allah\u2019\u0131n kendisi i\u00e7in zikretti\u011fi yed, vech gibi s\u0131fatlar\u0131 isbat ediyorlar ve Allah\u2019\u0131n yarat\u0131klara benzemesini nefyediyorlard\u0131. B\u00f6ylece onlar s\u0131fatlar\u0131 te\u015fbihsiz isbat ediyor ve Allah\u2019\u0131 <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tatil\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/tatil\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ta\u2019tilsiz <\/a>tenzih ediyorlard\u0131. Onlardan hi\u00e7biri bu hususlarda tevile kalk\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Selef\u2019e g\u00f6re ayetlerde tevakkuf etmek (konu\u015fmamak) ve bunlar\u0131n Allah\u2019\u0131n s\u00f6zleri oldu\u011funa inanmak vaciptir. Zira insanlar, te\u015fbih ve tecsim ifade eden bu ayetlerin tefsir ve tevillerini bilmekle m\u00fckellef de\u011fildir. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/malik-b-enes\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/malik-b-enes\">Malik bin Enes<\/a> (\u00f6.179\/795) kendisine istiva hakk\u0131nda sorulunca: \u201c\u0130stiva malum keyfiyeti me\u00e7huld\u00fcr, ona inanmak vaciptir, ondan sormak bidatt\u0131r.\u201d demi\u015ftir. Onun bu s\u00f6zleri selefin haberi s\u0131fatlar konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7in kal\u0131p bir ifade halini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahmet bin Hanbel (\u00f6.241\/855), S\u00fcfyan es-Sevri (\u00f6.161\/778) ve Buhari\u2019nin (\u00f6.256\/870) de bu g\u00f6r\u00fc\u015fte olduklar\u0131 belirtilmektedir. <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/imam-maturidi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"\u0130mam Maturidi\">\u0130mam Maturidi<\/a>, haberi s\u0131fatlar\u0131n tevil edilmesine kar\u015f\u0131d\u0131r. Ancak o ba\u015fka bir eserinde ise haberi s\u0131fatlar\u0131n tevil edilmesinin gerekli oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Onun bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kendisinden sonra gelen S\u00fcnni kelamc\u0131lar taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Gazali, avam\u0131n haberi s\u0131fatlar\u0131n manas\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaktan ve onlar\u0131 tevil etmekten uzak durmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmesinin yan\u0131 s\u0131ra, haberi s\u0131fatlar\u0131n tevilinin bilinmesi hususunda a\u00e7\u0131k bir kap\u0131 b\u0131rakarak bunlar\u0131n ilimde y\u00fcksek seviyede olan \u00e2limler taraf\u0131ndan bilinebilece\u011fini de vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Selefin haberi s\u0131fatlar\u0131 tevil etmekten neden ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 hususunda birka\u00e7 sebep zikredilmektedir: Bunun ilk sebebi Ali \u0130mran suresinin 7. ayetindeki yasaklamad\u0131r. Tevilin zan ifade etti\u011fi ittifakta sabittir. Allah\u2019\u0131n s\u0131fatlar\u0131 konusunda hata ihtimali bulunan bir zan ile h\u00fck\u00fcm vermek do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayet, Allah\u2019\u0131n murad\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tevil edilirse, hataya d\u00fc\u015fme ihtimali vard\u0131r. \u015eu h\u00e2lde ilimde y\u00fcksek seviyeye ula\u015fm\u0131\u015f kimselerin dedi\u011fi gibi \u201cHepsi rabbimizin kat\u0131ndand\u0131r. Onun zahirine inand\u0131k, bat\u0131n\u0131n\u0131 tasdik ettik, hakikatini bilmeyi Allah\u2019a b\u0131rakt\u0131k, biz bunlar\u0131 bilmekle m\u00fckellef de\u011filiz.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Tevil, m\u00fcfessirlerin g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na, dini ve siyasi g\u00f6r\u00fc\u015flerine g\u00f6re de\u011fi\u015fiklik arz eder. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-teymiyye-takiyyuddin\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-teymiyye-takiyyuddin\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130bni Teymiye<\/a> (\u00f6.728\/1328), Selefiye hareketinin ideal bir temsilcisi olarak g\u00f6sterilir. Mutedil de\u011fil, radikal bir selefidir. Selefili\u011fin sistemli bir \u015fekilde ekolle\u015fmesi, \u0130bni Teymiye ve \u00f6\u011frencisi <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-kayyim-el-cevziyye\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ibn-kayyim-el-cevziyye\">\u0130bni Kayy\u0131m el-Cevziyye<\/a> (\u00f6.751\/1350) ile birlikte olmu\u015ftur. \u0130bn\u00fc\u2019l Cevzi haberi s\u0131fatlar\u0131 zahiri olarak alman\u0131n te\u015fbihe yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve selefe atfedilen g\u00f6r\u00fc\u015flerin onlara ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3-Tevil Yolu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Haberi s\u0131fatlar\u0131 tevil y\u00f6ntemi \u00f6nce Mutezile taraf\u0131ndan ortaya konulmu\u015f daha sonra bu y\u00f6ntem <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/ehli-sunnet-mezhebi\/\" title=\"Ehli S\u00fcnnet Mezhebi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ehl-i s\u00fcnnetin<\/a> halefi taraf\u0131ndan da benimsenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Mutezile\u2019nin Tevil Anlay\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Hicri 2. asr\u0131n ba\u015flar\u0131nda <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cad-b-dirhem\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cad-b-dirhem\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ca\u2019d bin Dirhem<\/a> (\u00f6.124\/742) s\u0131fatlar\u0131n tevili konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri ile tevil anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ilk n\u00fcvelerini atm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra Cehm bin Safvan, Ca\u2019d\u2019tan bu anlay\u0131\u015f\u0131 alarak yaymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Cehm bin Safvan, \u201cAr\u015f bir mek\u00e2nd\u0131r, mek\u00e2nda ise ancak bir cisim olan ve cisimle kaim olan bir \u015fey bulunur.\u201d diyerek uluvvu (yukar\u0131da olma) ve istivay\u0131 ink\u00e2r etmi\u015ftir. K\u0131sacas\u0131 Mutezile ilahi s\u0131fatlar\u0131 ink\u00e2r etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Halefin Tevil Anlay\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Halef \u00e2limleri selefin aksine haberi s\u0131fatlar\u0131 tevil etme yoluna gitmi\u015flerdir. Halefe g\u00f6re selefin haberi s\u0131fatlar\u0131n tevil edilmeyip oldu\u011fu gibi kabul edilmesinin gerekli oldu\u011fu \u015feklindeki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, baz\u0131lar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131ya giderek te\u015fbihe d\u00fc\u015fmelerine neden olmu\u015ftur. Yine Halef \u00e2limlerine g\u00f6re Kur\u2019an insanlara anlamalar\u0131 i\u00e7in indirilmi\u015ftir. Kur\u2019an\u2019da bulunan m\u00fcte\u015fabihler de ancak tevil yolu ile anla\u015f\u0131labilir. Ehl-i s\u00fcnnet kelam\u0131nda haberi s\u0131fatlar\u0131n tevil edilme yolunun <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cuveyni-imamul-haremeyn\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cuveyni-imamul-haremeyn\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ebu\u2019l-Meali el-C\u00fcveyni<\/a> (\u00f6.478\/1085) taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir. Ancak ondan \u00f6nce <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/bagdadi-abdulkadir-b-omer\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/bagdadi-abdulkadir-b-omer\">Abd\u00fclkahir el-Ba\u011fdadi<\/a> (\u00f6.1093\/1682) taraf\u0131ndan baz\u0131 haberi s\u0131fatlar\u0131n\u0131 tevil edildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Kelama g\u00f6re baz\u0131 ayet ve hadislerin zahiri anlamlar\u0131 akla ve ilmi d\u00fc\u015f\u00fcnceye ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Bu sebeple akl\u0131n ilkelerine ve Arap dili kaidelerine g\u00f6re yap\u0131lacak yorum ve de\u011ferlendirmelerle bu nevi naslara akla uygun bir mana verilmektedir. Kelam Allah\u2019\u0131n fiili ve zati s\u0131fatlar\u0131ndan bahseden baz\u0131 nasslar\u0131 tevil ederken selef, \u201cDin elden gidiyor, nasslar tahrif ediliyor.\u201d demi\u015ftir. Gerek selef gerekse tevilciler bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini Kur\u2019an\u2019a dayand\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Her iki grup da Ali \u0130mran Suresi\u2019nin 7. ayetini delil getirerek, bu ayetteki vakf\u0131n yerinin ihtilafl\u0131 olmas\u0131ndan dolay\u0131 tevil yapman\u0131n caiz olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Vakf\u0131n yeri ile ilgili tart\u0131\u015fmalar \u00fc\u00e7 grup alt\u0131nda toplanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>1-Vak\u0131f Allah lafz\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r diyenler: \u0130mam E\u015fari, Buhari, C\u00fcveyni.<br>2-Vak\u0131f \u201cfi\u2019lilm\u201d \u00fczerinde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r diyenler: Gazali, R\u00e2z\u00ee, Beyz\u00e2vi.<br>3-Orta g\u00f6r\u00fc\u015ftekiler vakf\u0131n her iki yerde de caiz oldu\u011funu ve m\u00fcte\u015fabihlerin tamam\u0131n\u0131 ve k\u00fcnh\u00fcn\u00fc Allah\u2019\u0131n bilece\u011fini s\u00f6ylerler.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Mutezile, Kur\u2019an ve hadiste lafzi manalar\u0131n al\u0131nmas\u0131 durumunda te\u015fbih ve tecsimin olaca\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6ylece Allah\u2019a birtak\u0131m be\u015fer\u00ee s\u0131fatlar, duygular ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerin isnat edilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Onlara g\u00f6re bu s\u0131fatlar\u0131n lafzi manalar\u0131ndan mecazi manalar\u0131na hamledilmeleri gerekir. \u0130mam Maturidi hem tefviz hem de tevil taraftar\u0131d\u0131r. \u0130mam E\u015fari\u2019nin de bu konuda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip oldu\u011fu belirtilir. Zira \u0130mam E\u015fari\u2019nin hayat\u0131nda \u00fc\u00e7 devre vard\u0131r. Birincisi; itizal halidir ki bundan d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130kincisi; hayat, ilim, kudret, irade, sem\u2019, basar ve kelamdan ibaret olan yedi akli s\u0131fat\u0131 isbat edip vech, yedeyn, kadem, s\u00e2k gibi haberi s\u0131fatlar\u0131 tevil etti\u011fi devredir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise; b\u00fct\u00fcn s\u0131fatlar\u0131 m\u00fc\u015fabehet ve keyfiyetten uzak olarak selef metodu \u00fczerine isbat etti\u011fi devredir.<\/p>\n\n\n\n<p>Gazali, tevil kanunlar\u0131na riayet ettikleri m\u00fcddet\u00e7e tevilcilerin tekfir edilmemesi gerekti\u011fini s\u00f6yler. Mezhebi ne olursa olsun b\u00fct\u00fcn \u0130slam m\u00fc\u00e7tehitlerinin zaruri olarak tevile ba\u015fvurduklar\u0131 ortada iken, tevil yapanlar\u0131n tekfir edilmeleri nas\u0131l caiz olur? Gazali tevil yapmaktan en uzak duran Ahmed bin Hanbel\u2019in bile \u00fc\u00e7 hadisi a\u00e7\u0131k\u00e7a tevil etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Haberi s\u0131fatlar\u0131n tevil edilmesine s\u0131rf Mutezile bu tevilde bulunmu\u015f diye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da mezhep taassubunun a\u00e7\u0131k bir g\u00f6stergesidir. \u0130mam E\u015fari Mutezile\u2019ye \u015fiddetle kar\u015f\u0131 olmakla beraber takip\u00e7ileri ve ileri gelen \u0130mam E\u015fari \u00e2limleri Mutezile\u2019nin ortaya koydu\u011fu bu anlay\u0131\u015f\u0131 benimsemi\u015flerdir. Selefe uyma ve Mutezileyi reddetme ad\u0131na haberi s\u0131fatlar\u0131n tevil edilmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak ve bunu yapanlar\u0131 bidat\u00e7ilikle su\u00e7lamak mezhep taassubundan ba\u015fka bir \u015feyle yorumlanamaz. Ancak <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cedel\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/cedel\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">cedel <\/a>ve tart\u0131\u015fma d\u00f6nemlerinin sona ermesi, bu s\u0131fatlar\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n belleklerinde te\u015fbih ve tecsim \u015f\u00fcphesi do\u011furmas\u0131, onlar\u0131 tevil anlay\u0131\u015f\u0131na meyletmeye sevk etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/din-ve-felsefeyi-uzlastiran-alim-ibni-rusd-o-595-1198\/\" title=\"Din ve Felsefeyi Uzla\u015ft\u0131ran Alim: \u0130bni R\u00fc\u015fd\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130bni R\u00fc\u015fd <\/a>(\u00f6.595\/1198) de tevil yapman\u0131n caiz oldu\u011fu ancak bunun tevilde ehil olan kimseler taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. \u0130bn\u00fc\u2019l Cevzi, tevile kar\u015f\u0131 olan Hanbelilerin \u015fu noktalarda hata yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr: M\u00fcte\u015fabih hadisleri Allah\u2019tan ba\u015fka kimsenin bilemeyece\u011fini s\u00f6yleyip sonra onu zahirine hamlederler. Allah\u2019tan ba\u015fkas\u0131n\u0131n bilemeyece\u011fi \u015feyin zahir olmas\u0131 hayret verici bir durumdur. Bunlar bu hadisleri hislerine g\u00f6re yorumlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Tevil yap\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011funu savunan Razi, b\u00fct\u00fcn \u0130slam f\u0131rkalar\u0131n\u0131n baz\u0131 Kur\u2019an ayetleri ve hadisleri zahiri manalar\u0131nda tevile gitmenin gerekli oldu\u011funu kabul ettiklerini belirtir. \u0130bn H\u00fcmam (\u00f6.861\/1457) ise bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yler:\u201c Haberi s\u0131fatlar\u0131n Allah\u2019a lay\u0131k bir manas\u0131 vard\u0131r. Bunlara te\u015fbihsiz olarak inanmak gerekir. Fakat haberi s\u0131fatlar\u0131n zahirlerinin kastedildi\u011fine dair bir delil yoktur. Bunlar\u0131 tevil etmek caizdir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><em>Belli Ba\u015fl\u0131 Haberi S\u0131fatlar\u0131n Tevili<\/em><\/p>\n\n\n\n<ol><li><strong>\u0130stiva<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Rahman ar\u015f \u00fczerine istiva etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/istiva\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/istiva\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u0130stiva <\/a>kelimesi s\u00f6zl\u00fckte kastetmek, yukar\u0131 \u00e7\u0131kmak, mutedil olmak, y\u00f6nelmek, ortaya \u00e7\u0131kmak, karar k\u0131lmak manalar\u0131na geldi\u011fi gibi y\u00fccelik ve y\u00fckseklik anlamlar\u0131na da gelmektedir. <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ars--kelam\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/ars--kelam\">Ar\u015f <\/a>ise s\u00f6zl\u00fckte izzet, sultan, memleket ve m\u00fclk anlamlar\u0131na gelir. Kur\u2019an\u2019da ar\u015f kelimesi \u00e7e\u015fitli ba\u011flamda ve de\u011fi\u015fik anlamlarda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>-Yusuf\u2019un ve Saba melikesi <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/belkis\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/belkis\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Belk\u0131s<\/a>\u2019\u0131n taht\u0131 anlam\u0131nda ge\u00e7er.<\/p>\n\n\n\n<p>-Baz\u0131 ayetlerde ar\u015f Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019ya nispet edilmi\u015ftir. Allah ar\u015f\u0131n rabbi olarak, ar\u015f\u0131n sahibi olarak nitelenir yada ar\u015fa istiva etti\u011fi s\u00f6ylenir. Kur\u2019an\u2019da ar\u015f\u0131n melekler taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan ve tavaf edildi\u011finden, meleklerin ar\u015f\u0131n \u00e7evresini sararak Allah\u2019\u0131 \u00f6vd\u00fcklerinden ve tespih ettiklerinden, ar\u015f\u0131n azim ve kerim oldu\u011fundan s\u00f6z edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>-Yine Hud suresi 7. Ayette yer ve g\u00f6k yarat\u0131lmadan \u00f6nce ar\u015f\u0131n su \u00fczerinde oldu\u011fu belirtilmektedir. Bu gibi ayetlerde dayanarak M\u00fc\u015febbihe ve Kerramiye mezhepleri Allah\u2019\u0131n ar\u015f \u00fczerinde mek\u00e2n tuttu\u011funu ileri s\u00fcrerler. Kerramiye\u2019nin kurucusu Muhammed bin Kerram, Allah\u2019\u0131n ar\u015fa dokundu\u011funu ve ar\u015f\u0131n onun mek\u00e2n\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur\u2019an\u2019daki \u201cBiz ona \u015fah damar\u0131ndan daha yak\u0131n\u0131z, Nerede olsan\u0131z O sizinle beraberdir, G\u00f6kteki ilah da yerdeki ilah da O\u2019dur.\u201d gibi ayetler, M\u00fc\u015febbihe ve M\u00fccessime\u2019nin Allah\u2019\u0131n ar\u015fa oturdu\u011funa dair iddialar\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmektedir. Cehm bin Safvan ar\u015f\u0131n bir mek\u00e2n oldu\u011funu, mek\u00e2nda ise cisim veya cisim ile kaim olan bir \u015feyin bulunabilece\u011fini, Allah\u2019\u0131n ise cisimden m\u00fcnezzeh oldu\u011funu belirterek istivay\u0131 ink\u00e2r etmi\u015ftir.&nbsp; Cehm\u2019in bu d\u00fc\u015f\u00fcncesi daha sonra Mutezile taraf\u0131ndan benimsenmi\u015ftir. Onlar \u201cRahman ar\u015fa istiva etmi\u015ftir.\u201d ayetinin manas\u0131n\u0131 rahman ar\u015fa galip geldi \u015feklinde tevil etmi\u015flerdir. Zira burada istiva kelimesi \u201cistila ve galebe\u201d anlam\u0131ndad\u0131r. Allah, zamanlar da dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn mek\u00e2nlar\u0131 ihata edecek \u015fekilde ar\u015fa istiva etmi\u015f oldu\u011fu s\u00f6ylenmi\u015ftir. Allah bu tarz s\u0131fatlardan m\u00fcnezzehtir. Y\u00fcksek bir yerde bulunmak ilahl\u0131\u011f\u0131n s\u0131fat\u0131 de\u011fildir. \u015euras\u0131 bir hakikattir ki, oturmak veya durmak i\u00e7in y\u00fcksek bir yere \u00e7\u0131kmak, ne bir \u015feref ve y\u00fccelik anlam\u0131 ne de azamet ve b\u00fcy\u00fckl\u00fck s\u0131fat\u0131 ile vas\u0131fland\u0131rmak vard\u0131r. Bu t\u0131pk\u0131 binan\u0131n teras\u0131na ya da da\u011f\u0131n tepesine \u00e7\u0131kan kimsenin bulundu\u011fu yerdeki y\u00fcksekli\u011fi ve istilas\u0131 an\u0131nda kendisinden a\u015fa\u011f\u0131da bulunan kimseye nispetle bir y\u00fcceli\u011fe lay\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi gibidir.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/imam-maturidi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"\u0130mam Maturidi\">\u0130mam Maturidi<\/a>\u2019ye g\u00f6re burada zikredilmek istenen Allah\u2019\u0131n azamet ve celalidir. <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/imam-esari\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"\u0130mam E\u015f\u2019ari\">\u0130mam E\u015fari<\/a> ise \u201cRahman ar\u015fa istiva etmi\u015ftir.\u201d ayetinde oldu\u011fu gibi Allah\u2019\u0131n ar\u015fa istiva etti\u011fini s\u00f6yler. Bana g\u00f6re Allah Teala g\u00f6klerin \u00fczerinde bulunan ar\u015fa istiva etmi\u015ftir. Ar\u015f g\u00f6klerden daha y\u00fcksektir. E\u011fer Allah ar\u015fta olmasayd\u0131, insanlar dua ettiklerinde ellerini semaya kald\u0131rmazd\u0131. O istivan\u0131n galip gelmek, malik olmak ve kahretmek gibi anlamlara al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 belirterek Allah\u2019\u0131n ar\u015fa istiva etti\u011fine dair baz\u0131 deliller getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Halef ise istivay\u0131 \u015fu anlamda tevil etmi\u015ftir:<\/p>\n\n\n\n<p>-\u0130stila etmek ve malik olmak. Bu manada istiva, kudret s\u0131fat\u0131na racidir. Buna g\u00f6re Allah yarat\u0131lm\u0131\u015flar\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan ar\u015f\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn fertlerini ihata edecek tarzda istila etmi\u015ftir.<br>-Kastetmek ve y\u00f6nelmek. Bu manada istiva, irade s\u0131fat\u0131na racidir.<br>-Tam ve k\u00e2mil olmak. Baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re ise istiva, zaid bir s\u0131fat olup hi\u00e7bir s\u0131fata raci de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"2\"><li><strong>Vech (Y\u00fcz)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Vech kelimesi l\u00fcgatte y\u00fcz, \u00e7ehre, surat, tarz, \u00fcslup, yol, her \u015feyin kar\u015f\u0131s\u0131na gelen ve kar\u015f\u0131s\u0131nda olan, cephe, tarih, suret, sebep, vesile, bir \u015feyin nefsi ve zat\u0131 ve m\u00fcnasebet gibi anlamlara gelir. M\u00fc\u015febbihe Allah\u2019\u0131n insan\u0131n y\u00fcz\u00fc gibi y\u00fcz\u00fc bulundu\u011funu s\u00f6yler. Fakat M\u00fc\u015febbihe\u2019den baz\u0131lar\u0131 Allah\u2019\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fcn bulundu\u011fu ancak insan\u0131n y\u00fcz\u00fc gibi olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Selefe g\u00f6re vech, subuti s\u0131fatlar ve zaiddir. Selef vechi, zahiri manada almakta ve onu keyfiyetsiz olarak isbat etmektedir. Hadis\u00e7iler de \u201cBiz bu konuda ancak Allah\u2019\u0131n dedi\u011fi ve Resulullah\u2019\u0131n getirdi\u011fini s\u00f6yleriz.Vechi keyfiyetsiz bir s\u0131fat olarak isbat ederiz.\u201ddemektedirler.<\/p>\n\n\n\n<p>Mutezile vech konusunda f\u0131rkalara ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Allah\u2019\u0131n ve\u00e7hinden maksat onun zat\u0131d\u0131r, bu g\u00f6r\u00fc\u015f Ebu\u2019l Huzeyl\u2019e aittir. Ona g\u00f6re \u201cOnun vechinden ba\u015fka her \u015fey yok olacakt\u0131r.\u201d ayetindeki vechten maksat zat\u2019t\u0131r yani nefistir. Vechin l\u00fcgatte zat manas\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 me\u015fhurdur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci grup \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cBiz vechi mecazi olarak s\u00f6yleriz ve onunla Allah\u2019\u0131 isbat\u0131 kastederiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Araplar vechi bir \u015feyin yerine kullan\u0131rlar. -Senin y\u00fcz\u00fcn (vechin) olmasayd\u0131 bunu yapmazd\u0131m.- denilir. Yani sen olmasayd\u0131n bunu yapmazd\u0131m demektir. \u201dBu en <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nazzam\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/nazzam\">Nazzam <\/a>(\u00f6.231\/845), Basra Mutezilesinin \u00e7o\u011fu ve Ba\u011fdat Mutezilesinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Halef \u00e2limleri de Mutezile\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi vech kelimesini tevil ederler. Bunlar ayet ve hadislerde ge\u00e7en vech kelimesini kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ba\u011flama g\u00f6re zat, r\u0131za veya v\u00fccud anlamlar\u0131nda tevil etmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"3\"><li><strong>Yed (El)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Yed kelimesi l\u00fcgatte el, m\u00fclk, uzuv, s\u0131la, bereket, k\u0131ymet, koruma, yard\u0131m, kuvvet, kudret, saltanat, nimet ve ihsan gibi anlamlara gelir. M\u00fccessime ayetlerde ge\u00e7en Allah\u2019\u0131n elini bir organ olarak anlamaktad\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini desteklemek i\u00e7in, \u201cOnlar\u0131n y\u00fcr\u00fcyecekleri ayaklar\u0131 m\u0131 var yoksa tutacaklar\u0131 elleri mi var veya g\u00f6recekleri g\u00f6zleri mi var yahut i\u015fitecekleri kulaklar\u0131 m\u0131 var?\u201d ayetini delil getirirler. Bu ayette Allah, putlar\u0131n uluhiyetini bu uzuvlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tenkit etmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla bu uzuvlar\u0131 Allah\u2019ta da bulunmazsa bu durumda Allah\u2019\u0131n da uluhiyeti tenkit edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Selef, yed konusunda \u201cAllah\u2019\u0131n buyurdu\u011funu kabul ederiz fakat yed\u2019in bir uzuv olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zel bir s\u0131fat oldu\u011funu s\u00f6yleriz.\u201d demektedir. Razi, \u0130mam E\u015fari\u2019nin yed\u2019in kudret s\u0131fat\u0131na raci oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde oldu\u011funu nakleder. Mutezile \u201cEy \u0130blis iki elimle yaratt\u0131\u011f\u0131ma&#8230;\u201dayetindeki yed kelimesini de nimet olarak tevil ederler.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/bakillani\/\" title=\"\u0130mam Bakillani\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Bakillani <\/a>(\u00f6.413\/1013) yed\u2019in kudret manas\u0131na al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131, aksi takdirde yedeyn tabiri ile iki kudret isbat edilmesi gerekti\u011fini, halbuki onlar\u0131n Allah i\u00e7in bir kudret s\u0131fat\u0131 isbat etti\u011fini s\u00f6yler. Ba\u011fdadi ve Ebu\u2019l-Muin en Nesefi\u2019ye g\u00f6re burada do\u011fru olan yed\u2019in kudret manas\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ehli s\u00fcnnete g\u00f6re Allah\u2019\u0131n her \u015feyi kudretle yaratt\u0131\u011f\u0131 sabittir. Ehli s\u00fcnnetten halef \u00e2limlerine g\u00f6re yed kelimesi ge\u00e7ti\u011fi ba\u011flama uygun olarak \u015fu anlamlara tevil edilmi\u015ftir: \u201cKudret, Nimet, S\u0131la\u201d \u201cAllah\u2019\u0131n eli onlar\u0131n elinin \u00fczerindedir.\u201d ayetindeki el kelimesi kudret manas\u0131nda olup ayetin anlam\u0131 \u201cAllah\u2019\u0131n kudreti yarat\u0131klar\u0131n kudretinin \u00fczerindedir.\u201d \u015feklindedir. \u201c<a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/yahudilik-tarihi\/\" title=\"Yahudilik Tarihi\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Yahudiler <\/a>Allah\u2019\u0131n eli ba\u011fl\u0131d\u0131r (s\u0131k\u0131d\u0131r) dediler. Hay dedikleri y\u00fcz\u00fcnden elleri ba\u011flanas\u0131 ve lanet olas\u0131lar! Bilakis onun iki eli de a\u00e7\u0131kt\u0131r. Diledi\u011fi gibi verir.\u201d ayetindeki yedeyn kelimesi nimet manas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"4\"><li><strong>Ayn (G\u00f6z)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Ayn kelimesi l\u00fcgatte g\u00f6z, p\u0131nar, kaynak, \u00e7e\u015fme, bir \u015fahs\u0131n veya \u015feyin kendisi, zat\u0131, e\u015fyan\u0131n hakikati, kavmin \u015fereflisi ve ileri geleni, diz, alt\u0131n, nazar de\u011fme, casus, her \u015feyin en iyisi, muayene etmek gibi anlamlara gelir. M\u00fc\u015febbihe ve M\u00fccessime Allah i\u00e7in uzuv manas\u0131nda g\u00f6z isbat etmektedir. Ashabu\u2019l Hadis \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cBiz bu konuda Allah\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011finden ve Rasulullah\u2019tan rivayet yoluyla gelenden ba\u015fkas\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeyiz. Deriz ki: \u0130ki g\u00f6z keyfiyetsizdir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Mutezile\u2019nin tamam\u0131 ayn\u2019\u0131n (g\u00f6z\u00fcn) zahiri anlam\u0131n\u0131n ink\u00e2r\u0131 konusunda icma etmi\u015ftir. Onlardan baz\u0131lar\u0131 ise ayn\u2019\u0131n ilim manas\u0131nda, ilimin de \u00e2lim manas\u0131nda oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Allah\u2019\u0131n \u201cG\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde yeti\u015ftirilesin.\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cBilgim dahilinde yeti\u015ftirilesin.\u201d \u015feklinde tevil etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Selef, Allah\u2019\u0131n kitab\u0131n\u0131n Onun i\u00e7in g\u00f6z isbat etti\u011fi, fakat Allah\u2019\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir uzuv olmay\u0131p bilakis \u00f6zel s\u0131fat oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. Halef \u00e2limleri Allah\u2019a isnat edilen bu kelimenin tevil edilmesi gerekti\u011fini, zira maddi bir uzuv olan g\u00f6z\u00fcn Allah\u2019a nispet edilemeyece\u011fini s\u00f6yler. Ayn\u2019\u0131 g\u00f6z manas\u0131na al\u0131p onu Allah\u2019a isnad etmek do\u011fru de\u011fildir. Ayn kelimesi halefe g\u00f6re \u201cbasar\u201d s\u0131fat\u0131na, Mutezile\u2019ye g\u00f6re ise \u201cilim\u201d s\u0131fat\u0131na racidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlara g\u00f6re ayn, bazen ilim manas\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. \u201c\u0130nk\u00e2r edilmi\u015f olana (Nuh\u2019a) bir m\u00fckafat olmak \u00fczere gemi, g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde ak\u0131p gidiyordu.\u201d Ayn\u2019dan maksat inayettir. Dolay\u0131s\u0131yla bu ayetteki ayn, o gemiyi meleklerin ku\u015fat\u0131p g\u00f6zetmesi ve korumas\u0131 olarak da kabul edilmi\u015ftir ki bu da bir inayettir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"5\"><li><strong>S\u00e2k (Bald\u0131r)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Kur\u2019an\u2019\u0131 Kerim\u2019de ge\u00e7en s\u00e2k kelimesi do\u011frudan Allah\u2019a nisbet edilmemi\u015ftir. \u201cVe bacak (s\u00e2k) baca\u011fa (s\u00e2ka) dola\u015f\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Buradaki s\u00e2k, k\u0131yamet musibetlerin \u015fiddetini ve k\u0131yametin korkusunu bildirmek i\u00e7indir. <a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/nasil-arapca-ogrenebilirim\/\" title=\"Kad\u0131 Abd\u00fclcebbar\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Kad\u0131 Abd\u00fclcebbar<\/a>\u2019a (\u00f6.415\/1025) g\u00f6re Allah burada k\u0131yamet g\u00fcn\u00fcn\u00fc tasvir etti\u011fi i\u00e7in o g\u00fcn\u00fcn \u015fiddetini Arap adetine g\u00f6re anlatmaktad\u0131r. Bu ayetteki s\u00e2k Allah hakk\u0131nda de\u011fil, k\u0131yametin deh\u015fetini g\u00f6ren insanlar hakk\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"6\"><li><strong>Yemin (Sa\u011f El)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Yemin s\u00f6zl\u00fckte kuvvet demektir. Bu y\u00fczden sa\u011f ele yemin denmi\u015ftir. Yemin (sa\u011f el) Kur\u2019an\u2019da Allah\u2019a nispet edilmi\u015ftir. Ehl-i s\u00fcnnet, Mutezile ve \u015eia yemini kuvvet ve kudret anlam\u0131nda al\u0131rlar. Mutezile \u201cElbette onu sa\u011f elimizle yakalard\u0131k.\u201d ayetini kudretimizle anlam\u0131nda tevil etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"7\"><li><strong>Kabza<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Kabz, bir \u015feyi avu\u00e7lamak demektir. Mutezile, \u201cE\u015fya Allah\u2019\u0131n kabzas\u0131ndad\u0131r.\u201d s\u00f6zlerini onun m\u00fclk\u00fcd\u00fcr anlam\u0131nda tevil etmi\u015ftir.&nbsp;Ehl-i s\u00fcnnet kabza kelimesini, kudret, tasarruf ve m\u00fclk olarak tevil etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"8\"><li><strong>Cenb (Yan)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Cenb\u2019in asl\u0131 organd\u0131r. S\u00f6zl\u00fckten cenb, \u201cYan taraf, hiza, civar, inmek, ecel ve emir\u201danlamlar\u0131na gelir. M\u00fc\u015febbihecenb\u2019in Allah i\u00e7in uzuv oldu\u011funu s\u00f6yler. Selef, cenb\u2019in uzuv manas\u0131na gelmedi\u011fi ve zaid bir s\u0131fat oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. Mutezileve \u015eia\u2019ya g\u00f6re cenb, taat manas\u0131ndad\u0131r. C\u00fcveynicenb ile koruma ve himaye etmenin kastedildi\u011fini belirtir. Ehlis\u00fcnnetin \u00e7o\u011funlu\u011fu bu kelimeyi Allah\u2019\u0131n emri anlam\u0131na alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"9\"><li><strong>Kurb (Yak\u0131nl\u0131k) ve Ma\u2019iyyet (Beraberlik)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Kurb, yak\u0131n olmak, Ma\u2019iyyet ise beraber olmak demektir. Buradaki yak\u0131nl\u0131k ve beraberlik \u201crahmet yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131\u201d anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"10\"><li><strong>\u0130tyan ve Meci\u2019<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>\u0130tyan ve meci\u2019\u201cgelmek\u201d demektir. Allah onlara beklemedikleri yerden geliverdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Selef bu ayetlerin zahirini alarak Allah\u2019\u0131n geldi\u011fini s\u00f6yler. Ancak onlara g\u00f6re bu geli\u015f insanlar\u0131n geli\u015fine benzemez. Allah\u2019\u0131n gelmesinin \u015fekli ve keyfiyeti bizce bilinemez. Buna iman edilir, niteli\u011fi ile me\u015fgul olunmaz. \u0130mam Maturidi \u201cRabbin geldi\u201d ayetini \u201cRabbinin va\u2019di ve vaid\u2019i geldi\u201d \u015feklinde anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirtir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah\u2019a gelme izafe edilemez.<\/p>\n\n\n\n<p>Mutezile, \u201cRabbin ve s\u0131ra s\u0131ra dizili melekler geldi.\u201d ayetinde Allah\u2019\u0131n nefsini zikredip ba\u015fkas\u0131n\u0131 murad etti\u011fini s\u00f6yler. Arap adetine g\u00f6re Allah buradaki muzaf\u0131 hazfedip muzaf\u0131n yerine nefsini zikretmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"11\"><li><strong>Rahmet ve Gazap<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Selefe g\u00f6re rahmet, Allah\u2019\u0131n fazl ve in\u2019\u00e2m\u0131n\u0131 gerektiren zat\u0131yla kaim bir s\u0131fatt\u0131r. Allah\u2019\u0131n rahmeti insanlar\u0131n merhamet etmesi gibi de\u011fildir. Mutezile ise Allah\u2019\u0131n rahmet ve gazab\u0131n\u0131 s\u0131fatlar\u0131 de\u011fil, h\u00e2lleri kabul etmektedir. Onlara g\u00f6re h\u00e2ller de\u011fi\u015febilir. Allah\u2019\u0131n z\u00e2t\u0131 ise de\u011fi\u015fmez. Onlar rahmet ve gazab\u0131 \u201ccennet ve cehennem\u201d olarak da almaktad\u0131rlar. \u015eia ise Allah\u2019\u0131n gazab\u0131n\u0131 \u201conun cezas\u0131\u201d rahmetini de \u201csevap ve m\u00fckafat\u0131\u201d olarak al\u0131r. Halef \u00e2limlerine g\u00f6re bunlar\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131 de\u011fil sonu\u00e7lar\u0131 kastedilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131 de\u011fi\u015febilir. Allah ise bundan m\u00fcnezzehtir. Sonlar\u0131 ihsan ve gazaba ula\u015ft\u0131r\u0131r ki, kastedilen anlam budur.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"12\"><li><strong>\u0130stihya<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>\u0130stihya, hay\u00e2 etmek, utanmak demektir. Hay\u00e2 ise k\u0131nanma ve tenkit edilmek korkusuyla insanda meydana gelen bir moral bozuklu\u011fu ve hal de\u011fi\u015fikli\u011fidir. K\u00e2firler, \u201cHz. Muhammed\u2019in (as) Rabbi sine\u011fi ve \u00f6r\u00fcmce\u011fi misal getirmekten hay\u00e2 etmez mi?\u201d demi\u015flerdir. Bu soruya cevap uygun d\u00fc\u015fs\u00fcn diye ayette l\u00e2 yestahyi (hay\u00e2 etmez) denilmi\u015ftir. B\u00f6yle cevap vermek s\u00f6z sanat\u0131nda g\u00fczel bir sanatt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"13\"><li><strong>Fevk (\u00dcst)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Fevk, \u00fcst anlam\u0131nda olup mek\u00e2n, zaman, cisim, say\u0131 ve yer i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u201cO (Allah) kullar\u0131n \u00fcst\u00fcnde her t\u00fcrl\u00fc tasarrufa sahiptir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015febbihe bu ayete dayanarak Allah\u2019\u0131n \u00c2lemin \u00fczerinde bir cihette bulundu\u011funu iddia etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Selef, fevkiyyetin ne oldu\u011funun bilinemeyece\u011fini g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"14\"><li><strong>Nefs<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Nefs bir \u015feyin zat\u0131 ve hakikati, ruh, kan, kendi, azamet, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/himmet\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/himmet\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">himmet<\/a>, izzet, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/gayb\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/gayb\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">gayb<\/a>, <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/irade--sifat\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/irade--sifat\">irade <\/a>gibi anlamlara gelir. Nefs kelimesi Kur\u2019an\u2019da Allah\u2019a nispet edilmi\u015ftir. \u201cAllah sizi nefsinden sak\u0131nd\u0131r\u0131yor.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Nefs, zat\u0131n ispat\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Bu anlamda nefs bir \u015feyin zat\u0131ndan, hakikatinden ve h\u00fcrriyetinden ibaret olup y\u00fczlerden olu\u015fan cisimden terkip edilmi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"15\"><li><strong>N\u00fbr<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>N\u00fbr, \u201c\u0131\u015f\u0131k, ziya ve parlakl\u0131k\u201d demektir. \u201cAllah g\u00f6klerin ve yerin nurudur.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Baz\u0131lar\u0131 bu ayeti \u201cG\u00f6klerin ve yerin nuru Allah\u2019\u0131nd\u0131r. \u201d\u015feklinde okumaktad\u0131r ki, bu durumda s\u00f6z konusu \u015f\u00fcphe ortadan kalkmaktad\u0131r. Allah hakk\u0131nda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen \u0131\u015f\u0131k olan nur\u2019un kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131na birtak\u0131m hususlar delalet etmektedir:<\/p>\n\n\n\n<p>-Allah kendisinin nur oldu\u011funu s\u00f6ylememi\u015ftir. Aksine g\u00f6klerin ve yerin nuru oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>-E\u011fer Allah\u2019\u0131n \u201cG\u00f6klerin ve yerin nuru\u201d olmas\u0131 hissedilen \u0131\u015f\u0131k anlam\u0131nda olsayd\u0131, g\u00f6klerde ve yerde hi\u00e7bir \u015feyde karanl\u0131k bulunmamas\u0131 gerekirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>-\u201cAllah karanl\u0131klar\u0131 ve nuru yaratt\u0131.\u201d ayetinde Allah, nurlar\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.- Nur\u2019un z\u0131tt\u0131 karanl\u0131kt\u0131r. Allah ise z\u0131tt\u0131 bulunmaktan m\u00fcnezzehtir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"16\"><li><strong>\u0130stihza<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>\u0130stihza, l\u00fcgatte e\u011flenmek, alay etmek, birisini g\u00fcl\u00fcn\u00e7 duruma d\u00fc\u015f\u00fcrmek demektir. Ist\u0131lahta ise alay \u00fcslubuyla k\u00f6t\u00fcl\u00fck say\u0131lacak \u015feyi gizleyerek kar\u015f\u0131ndakine muvafakat\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakt\u0131r. \u201cAllah onlarla alay eder.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Allah hakk\u0131nda istihza kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunun anlam\u0131 istihzan\u0131n cezas\u0131n\u0131 vermektir.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"17\"><li><strong>Samed<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Samed bo\u015f olmayan cisimdir. Baz\u0131lar\u0131 samed kelimesini tozsuz, i\u00e7ine bir \u015fey girmeyen ve i\u00e7inden bir \u015fey \u00e7\u0131kmayan, yumu\u015fak ve p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir ta\u015f olarak tefsir eder. Allah Kur\u2019an\u2019da \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur: \u201cDe ki, O Allah birdir Allah sameddir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u015febbihe bu ayetteki samed kelimesine dayanarak Allah\u2019\u0131n cisim oldu\u011funu s\u00f6yler. Mutezile bu ayeti \u201cO, ihtiya\u00e7larda kendisine y\u00f6nelinendir.\u201d \u015feklinde tefsir eder. Ayette zikredilen samed kelimesinin cisim manas\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131na kendisinden \u00f6nce ge\u00e7en ehad (bir) kelimesi de delalet eder, \u00e7\u00fcnk\u00fc ehad olan cisim olmaya z\u0131t oland\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"18\"><li><strong>Lika<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Lika, kavu\u015fmak, ula\u015fmak demektir. Allah Kur\u2019an\u2019da \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cOnlar kesinlikle Rablerine kavu\u015facaklar\u0131n\u0131 ve ona d\u00f6neceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnen kimselerdir.\u201d Buradaki likan\u0131n (kavu\u015fman\u0131n) cisimlerin likas\u0131 manas\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131na \u015fu hususlar delalet eder: \u0130nsan kavu\u015ftu\u011fu \u015feyi idrak eder ve g\u00f6r\u00fcr, burada kavu\u015fmadan maksat g\u00f6rmedir. (Ru\u2019yet)<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"19\"><li><strong>Hic\u00e2b<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Hicap perde demektir. Allah hakk\u0131nda \u201cperdelidir\u201d demek caiz de\u011fildir. Fakat Allah halka gizlidir demek caizdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc gizli ve \u00f6rt\u00fcl\u00fc olmak kudret ve kuvvetin sembol\u00fcd\u00fcr. Perde ise acizlik ve zilletin sembol\u00fcd\u00fcr. Perde iki cisim aras\u0131nda vas\u0131ta olan bir cisimdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu h\u00e2lde bu ayet Allah\u2019\u0131n \u201cg\u00f6zle ilgili g\u00f6rmeyi g\u00f6zde yaratmamas\u0131\u201d anlam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3><span id=\"Allahi_Gormek_Ruyetullah\"><strong style=\"color: initial;\">Allah\u2019\u0131 G\u00f6rmek: Ru\u2019yetullah<\/strong><\/span><\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image is-style-default\"><figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Kaza-ve-Kader-1024x677.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1218\" width=\"283\" height=\"186\" srcset=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Kaza-ve-Kader-1024x677.jpg 1024w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Kaza-ve-Kader-300x198.jpg 300w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Kaza-ve-Kader-768x508.jpg 768w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Kaza-ve-Kader-1536x1015.jpg 1536w, https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/Kaza-ve-Kader-2048x1354.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 283px) 100vw, 283px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>M\u00fcsl\u00fcmanlar Allah\u2019\u0131n ahirette g\u00f6r\u00fclmesi konusunda \u00e7e\u015fitli f\u0131rkalara ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcrcie:<\/strong> Onlardan baz\u0131lar\u0131 Allah\u2019\u0131n g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini reddederken, baz\u0131lar\u0131 Allah\u2019\u0131n ahirette g\u00f6zlerle g\u00f6r\u00fclece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fccessime:<\/strong> M\u00fccessime\u2019nin tamam\u0131 Allah\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fclmesinin sabit oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Mutezile:<\/strong> Allah\u2019\u0131n g\u00f6zlerle g\u00f6r\u00fclemeyece\u011finde icma etmi\u015ftir. Allah\u2019\u0131n kalplerle g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclmeyece\u011fi hususunda ise ihtilaf etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hariciler, Cehmiyye, Neccariye, Zeydiyye\u2019den baz\u0131 gruplar da Allah\u2019\u0131n ahirette g\u00f6zlerle g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedirler.<\/p>\n\n\n\n<p>Mutezile Allah\u2019\u0131n ahirette g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fine dair \u015fu delilleri ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Nakli Deliller:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Allah Teala \u201cSen beni asla g\u00f6remeyeceksin.\u201d \u015feklinde kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. Zira \u201clen\u201d edat\u0131 ebediyet ifade etmektedir. Bu da ru\u2019yetin imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131na delalet eder. \u201cG\u00f6zler onu idrak edemez fakat o b\u00fct\u00fcn g\u00f6zleri idrak eder.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Akl\u00ee Deliller:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ru\u2019yet ve g\u00f6rme olay\u0131n\u0131n meydana gelmesi i\u00e7in \u015fu gibi \u015fartlar gereklidir:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p>a- G\u00f6r\u00fclecek \u015feyin g\u00f6renin kar\u015f\u0131s\u0131nda olmas\u0131 gerekir.<br>b- G\u00f6r\u00fclecek \u015fey son derece uzak olmamal\u0131d\u0131r.<br>c- G\u00f6r\u00fclecek \u015fey son derece yak\u0131n olmamal\u0131d\u0131r.<br>d- G\u00f6r\u00fclen ile g\u00f6ren aras\u0131nda engelleyici bir perde olmamal\u0131d\u0131r.<br>e- G\u00f6r\u00fclen \u015fey bir mek\u00e2nda bulunmal\u0131d\u0131r. Mutezile\u2019ye g\u00f6re b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 Allah hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Ehli s\u00fcnnet, ahiret yurdunda m\u00fcminlerin Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019y\u0131 g\u00f6rmelerinin aklen caiz naklen de vacip oldu\u011funu kabul etmi\u015ftir. Ehli s\u00fcnnetin bu konuda ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc deliller \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Nakli Deliller:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ehli s\u00fcnnetin bu konudaki delili, Hz. Musa\u2019n\u0131n Allah\u2019tan onu g\u00f6rmesini talep etmesidir. Hz. Musa bunu istedi\u011finde Allah\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi veya g\u00f6r\u00fclmesinin imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu inanc\u0131ndan h\u00e2li de\u011fildi. E\u011fer bunun imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funa inanarak istemi\u015fse, onun hakk\u0131nda imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu bilmekle birlikte ondan bir \u00e7ocuk veya bir ortak edinmesini isteyen kimse gibi olur. Allah\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fclmesine inan\u0131yorsa bu durumda onun g\u00f6r\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc peygamberler s\u0131fatlar\u0131 konusunda Allah\u2019\u0131n \u015fan\u0131na lay\u0131k olmayan inan\u00e7lardan masumdurlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Allah, \u201cE\u011fer da\u011f yerinde durabilirse sen de beni g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn.\u201d buyurmak suretiyle kendisinin g\u00f6r\u00fclebilmesini da\u011f\u0131n yerinde durmas\u0131na ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Da\u011f\u0131n yerinde durmas\u0131 ise aklen m\u00fcmk\u00fcn olan bir \u015feydir. O h\u00e2lde bu hadisenin m\u00fcmk\u00fcn olan bir \u015farta ba\u011flanmas\u0131 onun da imk\u00e2n dahilinde oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n<p>Allah, Hz. Musa\u2019n\u0131n bu iste\u011fini \u00e7irkin bulmam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Nuh, Rabbinden o\u011flunu kurtarmas\u0131n\u0131 isteyince Allah, b\u00f6yle bir istekte bulunmas\u0131n\u0131 \u00e7irkin bulmu\u015f ve \u201cBen cahillerden olmayas\u0131n diye sana \u00f6\u011f\u00fct veriyorum.\u201d diye cevap vermi\u015ftir. Allah, \u201cSen beni asla g\u00f6remeyeceksin.\u201d buyurmu\u015f fakat, \u201cBen g\u00f6r\u00fclmem, benim g\u00f6r\u00fclmem imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r veya ben g\u00f6r\u00fclen bir varl\u0131k de\u011filim.\u201d dememi\u015ftir. Bu da Allah\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fclen bir varl\u0131k oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ancak Hz. Musa\u2019n\u0131n kuvvetlerinin bu d\u00fcnya yurdunda Allah\u2019\u0131 g\u00f6rmeye g\u00fcc\u00fc yetmezdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc be\u015ferin kuvveti d\u00fcnyada Allah\u2019\u0131 g\u00f6rebilecek g\u00fc\u00e7te de\u011fildir. Allah\u2019\u0131n cans\u0131z bir varl\u0131k olan da\u011fa tecellisi caiz oldu\u011funa g\u00f6re, ikram yurdu olan cennette resullerine ve dostlar\u0131na tecelli etmesi nas\u0131l imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fclebilir? Allah, Musa ile konu\u015fmu\u015f ama seslenmi\u015f ve onunla m\u00fcracaatta bulunmu\u015ftur. Konu\u015fma ve konu\u015fturmas\u0131 caiz g\u00f6r\u00fclen muhatab\u0131na vas\u0131tas\u0131z olarak kelam\u0131n\u0131 i\u015fittirmesi m\u00fcmk\u00fcn olan bir varl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fclmesinin de m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131 \u00f6ncelikle s\u00f6z konusudur. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131 Allah\u2019\u0131n kel\u00e2m\u0131 ink\u00e2r olmad\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmesinin de ink\u00e2r edilmesine imk\u00e2n yoktur. Allah\u2019\u0131n \u201cBeni asla g\u00f6remeyeceksin.\u201d beyan\u0131, g\u00f6rme fiilinin bu d\u00fcnyada olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Yoksa g\u00f6rmenin imk\u00e2n\u0131n\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ortadan kald\u0131rmaz.<\/p>\n\n\n\n<p>Ehli s\u00fcnnet \u201clen\u201d edat\u0131n\u0131n ebediyet ifade etmedi\u011fine Kur\u2019an ayetlerini delil getirmi\u015ftir. Allah, Hz. Meryem\u2019den naklen \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cBug\u00fcn hi\u00e7bir kimseyle konu\u015fmayaca\u011f\u0131m.\u201d Allah, bu ayette ge\u00e7en \u201clen\u201d edat\u0131n\u0131 \u201cel-yevm\u201d kelimesiyle beraber zikretmi\u015ftir. \u201cLen\u201d edat\u0131 ebediyet i\u00e7in olsa bile yine de ondan maksat bu ayeti ahirette de\u011fil d\u00fcnyadan nefyetmekten ibaret olur. Allah\u2019\u0131n ahirette g\u00f6r\u00fclece\u011finin di\u011fer delili \u015fu ayettir: \u201cY\u00fczler vard\u0131r ki o g\u00fcn \u0131\u015f\u0131l \u0131\u015f\u0131l par\u0131ldayacakt\u0131r, rablerine bakacaklard\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Arap dili m\u00fctehass\u0131slar\u0131, \u201cnazar\u201d k\u00f6k\u00fcn\u00fcn \u201cila\u201d edat\u0131 ile meful ald\u0131\u011f\u0131 takdirde bunun \u201cg\u00f6zle g\u00f6rme \u201dm\u00e2n\u00e2s\u0131na geldi\u011fi noktas\u0131nda ittifak etmi\u015flerdir. Mutezile bu ayetteki \u0646\u0627\u0638\u0631\u0629kelimesini intizar (bekleme) anlam\u0131na almakta ve bu ayeti sevaplar\u0131 bekleme (intizar) m\u00e2n\u00e2s\u0131na tevil etmektedir. Ebu Hureyre (\u00f6.58\/678) rivayet etmi\u015ftir: Birtak\u0131m insanlar, \u201cYa Resulullah K\u0131yamet g\u00fcn\u00fcnde rabbimizi g\u00f6recek miyiz?\u201d diye sordular. Resulullah (as) \u015f\u00f6yle buyurdu: \u201cOn d\u00f6rd\u00fcnde ay\u0131 g\u00f6rmekte zorluk \u00e7eker misiniz? \u201dOnlar \u201chay\u0131r\u201d dediler. Resulullah (as)\u201c\u0130\u015fte siz Onu da \u00f6yle g\u00f6receksiniz.\u201d buyurdu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Akli Deliller:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Allah\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fclmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa delil, onun var olmas\u0131d\u0131r. Bir \u015feyin g\u00f6r\u00fclmesinin varl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmas\u0131 do\u011frudur. Bununla her varl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fclmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar. Allah, varl\u0131kt\u0131r. B\u00f6ylece onun g\u00f6r\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sahabe, Hz. Peygamber\u2019in(as) <a href=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mirac\" title=\"https:\/\/islamansiklopedisi.org.tr\/mirac\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Mira\u00e7 <\/a>gecesinde Rabbini g\u00f6r\u00fcp g\u00f6rmedi\u011fi hususunda ihtilaf etmi\u015flerdir. Onlar\u0131n ihtilaf\u0131 Allah\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fclebilece\u011fine delalet eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc ak\u0131l sahibi olan insanlar, ancak m\u00fcmk\u00fcn olan bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda ihtilaf ederler, muhalin varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u0130cma Delili:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Allah\u2019\u0131n ahirette g\u00f6r\u00fclece\u011fini kabul eden \u00e2limler, onun d\u00fcnya hayat\u0131nda r\u00fcyada g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fi hususunda ihtilaf etmi\u015flerdir. \u0130\u00e7lerinden bir grup bunun muhal oldu\u011funu kabul etmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc uykuda g\u00f6r\u00fclen \u015fey bir hayal veya bir misalden ibarettir. Bunlar\u0131n her ikisi de kadim olan Allah hakk\u0131nda muh\u00e2ldir. Baz\u0131 \u00e2limler ise keyfiyet, y\u00f6n, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geli\u015f, hayal ve misal olmaks\u0131z\u0131n bunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak Ehlis\u00fcnnete g\u00f6re m\u00fcminler, ahirette Allah\u2019\u0131 g\u00f6receklerdir. Fakat bu g\u00f6rmenin keyfiyetini biz bilemeyiz. \u015euras\u0131 bilinmelidir ki, \u015fuanda bulunan g\u00f6z\u00fcm\u00fczdeki kuvveden ba\u015fka olarak Allah taraf\u0131ndan verilen bir kuvve ile olacakt\u0131r. Cihet ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bulunma (mukabele) gibi durumlardan uzak ve g\u00f6r\u00fcnen ile g\u00f6ren aras\u0131nda herhangi bir mesafe bulunmadan olacakt\u0131r. Bu g\u00f6rme, idrakten ba\u015fkad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc idrak, ancak bir \u015feyi etraf\u0131yla ihatad\u0131r. H\u00e2lbuki Allah, bir s\u0131n\u0131r ve son ile vas\u0131flanmaktan m\u00fcnezzehtir. Elbette s\u0131n\u0131rl\u0131 ve sonlu olan\u0131n, sonsuzu ih\u00e2ta etmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote\"><p><strong>Bu makaleyi okuyanlar i\u00e7in tavsiye yaz\u0131: &#8220;<a href=\"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/kaza-ve-kader\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\" title=\"Kaza ve Kader\">Kaza ve Kader<\/a>&#8220;<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<h2><span id=\"Kaynaklar\"><strong style=\"color: initial;\">Kaynaklar<\/strong><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p><em>TDV \u0130slam Ansiklopedisi, S\u0131fat Maddesi.<br><\/em><em>Wikipedia, \u0130nsan Bi\u00e7imcilik Maddesi.<br><\/em><em>Tefsir Tarihi, Muhsin Demirci, \u0130FAV Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2015.<br><\/em><em>Kelam \u0130lmine Giri\u015f, Cemalettin Erdemci, Ensar Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2012.<br><\/em><em>Mezhepler Tarihine Giri\u015f, S\u00f6nmez Kutlu, Ensar Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2013.<br><\/em><em>\u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Kutsall\u0131k, K\u00e2mil G\u00fcne\u015f, \u0130nsan Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2010.<br><\/em><em>\u0130slam Akaidi ve Kelam\u2019a Giri\u015f, Saim Klavuz, Ensar Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2012.<br><\/em><em>Kelam El Kitab\u0131, Grafiker Yay\u0131nlar\u0131, ed. \u015eaban Ali D\u00fczg\u00fcn, \u0130stanbul, 2012.<\/em><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uluhiyet<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1216,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[479,478,477,476],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=47"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2062,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/47\/revisions\/2062"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1216"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=47"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=47"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.emedrese.com.tr\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=47"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}