Gazali Okumaları – İnsan Nasıl İnsan Oldu?

Bu kitap, Gazalî’nin insan ruhuna dair sorulara verdiği cevaplardan oluşuyor. Kitabın adı eski kaynaklarda bazen “en-Nefh ve’t-tesviye”, bazen “el-Fusûl fi’l-es’ile ve’l-ecvibe”, bazen doğrudan “el-Ecvibetü’l-Gazaliyye” olarak geçer. Bu kitabın, Gazalî’nin kişiye özel olarak kaleme aldığı hususi açıklamalarını muhtevi olan el-Maznun (kripto metinler) serisinden bir kitap olduğuna ve “el-maznun es-sağir” (küçük maznun) adıyla anıldığına dair kayıtlar var. Fakat İbn Tufeyl’in konuyla ilgili mütalaası bunu tersi mahiyetinde. Gazalî’nin maznun adını verdiği eserler, kitaplarında genel okuyucuyla paylaşmadığı yalın (sarih) hakikatin ifadesi olan görüş ve yorumları muhtevi kişiye özel eserlerdir. İlerleyen sayfalarda Gazzâlî’nin ilgili âyeti yorumlarken dönemin anatomi bilgisini sonuna kadar kullandığı görülüyor. Ayrıca gerek bugüne kadarki yaygın kabul gerekse birçok modern Gazzâlî araştırmacısının müspet kanaati bu kitabın Gazzâlî’ye ait olduğu fikrini kesinleştiriyor. Bu kitapta Gazali ruhla ilgili kendisine yöneltilen yedi soruya cevap veriyor. Sorulardan her biri bir fasıl/başlık kabul edilerek kitap el-Fusûl (fasıllar) adıyla anılagelmiştir. Bugün bunu “soru ve cevaplar ışığında insanın manevi varlığı” olarak anlayabiliriz.