Mir’atü’l-Usul fi Şerh-i Mirkati’l-Vusul

19.12.2021

Kitap İsmi: Mir’atü’l-Usul fi Şerh-i Mirkati’l-Vusul
Müellif: Mollo Hüsrev (ö. 885/1480)

Genel Tanıtım

Miratü’l-Usul Osmanlı ulemasının önemli isimlerinden biridir. Fatih Sultan Mehmed’in hocasıdır. Edirne kadılığı yaptığı müddette bazı hüccetleri tasdik etmiştir. II. Mehmed’in ilk tahta çıkışında kazaskerliğe getirilmiştir. Fakat ikinci cülustan sonra ne olduğu bilinememektedir. Yine İstanbul fethi esnasında II. Mehmed’i destekleyen grubun içerisinde olduğu ve akıl hocalığı yaptığı rivayet edilir.

İşte Mir’at böyle bir ilim ve devlet adamının usul-ü fıkha dair yazmış olduğu son derece güçlü bir eserdir.

Molla Hüsrev’in bu eseri, daha önceleri yazmış olduğu Mirkatü’l-Vusul isimli hacimsiz bir kitabın şerhidir. Müellif öncelikle usul-ü fıkıh sahasında muhtasar bir kaleme almak istemiştir. Temel konuları kısaca ele almış olduğu Mirkat’ı yazmıştır. Fakat eserin çok kapalı oluşu, konuları yüzeysel işleyişi müellifi bu eseri genişletmeye sevk etmiştir.

Mir’at, bir mukaddime, bir hatime ve iki bölümden oluşmaktadır. Mukaddimede usul-ü fıkhın tarifi, mahiyeti ve önemi ele alınmaktadır.

Birinci bölüm hüküm çıkarma kaynaklarına ayrılmıştır. Toplamda dört kısımdan oluşmaktadır. Bunlar; Kur’an, Sünnet, İcma ve Kıyas. Genelde şeri ve füru şeklinde tasnife tabi tutulan kaynaklar, Molla Hüsrev tarafından dörde ayrılmış, bu kısımlar altında diğerleri işlenmiştir.

Örneğin; şer-u men kablena ve sahabe kavli delilleri, sünnet başlığı altında ele alınmıştır. İstihsan ve İstishab kıyas delili altında detaylandırılmıştır.

İkinci ana bölümde ise; hüküm, hüküm veren, hüküm verilen konularına değinilmiş, burada ehliyet meselesi ele alınmış ve işlenmiştir.

Hatimede, içtihat ve içtihadın isabetli olup olmaması durumları ele alınmıştır.

Eserin ayırt edici taraflarından biri muhtelif görüşlerin tartışma usulü çerçevesinde derlenmesidir. Müellif kendi görüşünü belirtirken, farklı görüşleri de gündeme getirmiş ve kendi görüşünün mümeyyiz yönünü göstermek istemiştir. Ayrıca delillendirme yapılırken nakli delillerden çok akli deliller kullanılmıştır.

Mir’at’ın üslubu ile Mirkat arasında pek büyük bir farkın olmadığı söylenebilir. Yazım tarihi de göz önünde bulundurulduğun klasik bir üslup tercih edildiği ve veciz anlatıma başvurulduğu söylenebilir. Bu anlamda metni çözülmesi gereken bir kitaptır. Eserin içerisindeki kaynaklarda referanslar dahi rumuz şeklinde yapılmıştır.

Osmanlı medreselerinde usul-ü fıkıh derslerinden tercih edilen bir eser olmuştur. Hem klasik olması hem de fıkıh metodolojisini derli toplu şekilde ele alması nedeniyle günümüzde de İslami ilimler eğitimi veren kurumlar tarafından tercih edilmektedir.