el-İzzi fi’t-Tasrif

08.11.2021

Kitap İsmi: el-İzzi fi’t-Tasrif
Müellif: İzzeddin ez-Zencani (ö.660/1262)

Genel Tanıtım

el-İzzi fi’t-Tasrif, Zencanlı dil alimi İzzeddin ez-Zencani’ye (ö. 660/1262) aittir. Ve ona nispetle bu ismi almıştır. Müellif hakkında kaynaklarda detaylı malumat bulunmamaktadır. Hatta isminin babasının ismiyle karıştırıldığı da iddia edilmektedir. Sarf, nahiv, lügat, meani, beyan sahalarında yetkin bir dil alimi olduğu bilinmektedir.

İzzi, Osmanlı medreselerinde Sarf Cümlesi olarak bilinen beş sarf eserinin dördüncüsüdür. Hem Osmanlı medreselerinde hem de günümüzde aktif şekilde müfredatlarda yer verilen kitaplardan bir tanesidir. Müellifin lakabına nispetle almış olduğu el-İzzi fi’t-Tasrif isminin yanı sıra Tasrifü’l-İzzi, el-Mebadi fi’t-Tasrif ve et-Tasrif isimleriyle de anılmaktadır.

Eserimizin muhtevasını ele alacak olursak öncelikle; fiillerin harf sayılarına ve türlerine göre tasnifi yapılmaktadır. el-Emsiletü’l-Muhtelife’deki sıralama takip edilerek fiiller sınıflandırılmakta ve örneklendirilmektedir. İlal kuralları ve kaideleri detaylıca izah edilmekte, illetli fiillerin hem sıkça karşılaşılan hem de nadiren görülen istisnai durumları ele alınmaktadır. Kitabın sonlarına doğru ise ismi zaman, ismi mekân ve ismi alet konu olarak işlenmektedir.

Sarf ilminin son merhalelerinden bir tanesi olması hasebiyle İzzi eseri büyük önem arz etmektedir. Artık bu eser ile Arapçanın ikinci kolu olan nahvi ilmine giriş için hazır olmak gerekmektedir. Emsile ve Bina kitaplarında öğrenilen bilgiler İzzi ile pekiştirilir ayrıca sarfın daha nüans konularına da değinilir.

Klasik Arapça eğitimi veren kurumlar ve medreseler İzzi’yi hala müfredatlarına alsalar da bu kuruluşlardan kimileri tercih etmemektedir. İzzi’nin gerek Arapça gerek Türkçe pek çok şerh ve haşiyesi bulunmaktadır. Bu açıdan bakıldığında sarf ilminde uzmanlık yolunda önemi büyük kaynaklardan bir tanesi olduğu da söylenebilir.