el-Belağatü’s-Safiye

15.11.2021

Kitap İsmi: el-Belağatü’s-Safiye
Müellif: Muhammed Envar Bedahşani

Genel Tanıtım

el-Belağatü’s-Safiye, aslında bir şerh zincirinin son halkasını teşkil etmektedir. Bu eserden önce yazılmış toplamda dört kitap bulunmaktadır. İşte Belağatü’s-Safiye bu kitapların sonuncusu ve en öz olanıdır diyebiliriz.

Belağatü’s-Safiye’yi ortaya çıkaran ilk eser Yusuf es-Sekkaki’nin (ö. 626/1229) Miftahu’l-Ulum’udur. Daha sonra Hatip el-Kazvini (ö. 739/1338) Miftahu’l-Ulum’a, Telhısü’l-Miftah isminde şerh yazar. Taftazani (ö. 792/1390) de Telhısu’l-Miftah’ı önce mutavvel şekilde şerh eder sonra bu şerhini Muhtasaru’l-Meani ismiyle ihtisar eder. Ardından Bedahşani Muhtasaru’l-Meani üzerinde bir tezhip çalışması yapar ve ortaya Belağatü’s-Safiye isimli eserimiz çıkar.

Ana metnimizden kısaca bahsedecek olursak, Miftahu’l-Ulum sahanın önünü açan yapıtlardan bir tanesidir. Esasından tamamıyla belagat ilmine ayrılmamıştır. Üç bölümden oluşan eser sarf, nahiv ve belagat ilimlerini üç ayrı başlıkta ele almaktadır.

İlk bölüm sarf ilmine ayrılmıştır. Sarfın tarihi, önemi, mahiyeti gibi konular burada işlenmektedir. İkinci bölüm nahiv ilmine ayrılmıştır. Yine burada nahvin tanımı ve mahiyeti ile beraber ilmin sac ayakları ele alınır. Üçüncü bölüm ise beyan, bedii, meani ilimlerinin de dahil edildiği şekilde belagat ilminden bahsetmektedir. Eserin Hatip Kazvini’ye ait olan ilk şerhi işte bu üçüncü bölüm üzerine yapılmıştır.

Taftazani ise Kazvini’nin şerhi olan Telhısu’l-Miftah’ı ele alarak hacimli bir çalışma yapmıştır. Sonraları eserinin fazla detaylı olduğunu düşünerek, ihtisar etmiş ve ortaya Muhtasaru’l-Meani’yi çıkarmıştır. Muhammed Envar Bedahşani’ye ait olan el-Belağatü’s-Safiye işte bu eserin tehzib çalışmasıdır.

Öncelikle bu şerh ve ihtisar silsilesine bakıldığında hazırlanan eserlerin sistematik açıdan farklı bir yapıya sahip olmadıklarını söyleyebiliriz. Yani tıpkı Yusuf Sekkaki’nin yaptığı gibi tüm eserler beyan, bedii ve meani şeklinde konuları üç bölümde almışlardır. Çeşitli örneklendirmeler, görüşler ve ihtilaf eklemek suretiyle konuyu detaylandırmış ve daha hacimli hale getirmişlerdir.

Belağatü’s-Safiye ise Muhtasaru’l-Meani’yi pek çok yönden ele alarak hem ihtisar etmiş hem de kolay okunabilir bir forma kazandırmıştır. Örneğin yeni başlıklandırmalarda bulunmuştur ki konuyu iyi hazmedebilmek için yapılmış bir tasarruftur. Cümleler yeniden ele alınmış ve en uygun şekilde ifade edilmeye çalışılmıştır. Yine beyan, bedii ve meani şeklinde belagat ilminin üç temel sac ayağı baza alınarak eser kurgulanmıştır.

Belagatü’s-Safiye gerek sistematiği, gerek üslubu ve gerekse konuları işleyiş biçimi ile tam anlamıyla bir ders kitabıdır. Talebeler için hazırlanması nedeniyle de pek çok kurum tarafından müfredatlara konulmuş bir kitaptır.