Avamil

10.11.2021

Kitap İsmi: Avamil
Müellif: İmam Birgivi (ö. 981/1573)

Genel Tanıtım

Arapçanın ikinci sac ayağı olan nahiv, sarfın sağlam temellere oturmasının ardından okutulan bir ilimdir. Sarf ile kelime bilgisi, kelimeler arası ilişkiler öğrenilir. Akabinde nahiv ile kelimelerin cümle içerisindeki konumu ve genel olarak gramer kuralları talim edilir.

Avamil, klasik medrese geleneği içerisinde nahiv ilmine girişte okutulan eserlerden bir tanesidir. Fakat bu türden mebadi kitapların genel adına da Avamil denmektedir. Amil, Arapçada cümle terkiplerine doğrudan etki eden bir unsur olduğu için bu teliflere amilin çoğulu olan Avamil ismi verilmiş ve oluşan literatüre de Avamil Risaleleri denmiştir.

Literatür içerisindeki en meşhur kitaplar; Abdülkahir el-Cürcani’nin (ö. 471/1078) Avamil-i Atik veya Avamilü’l-Mie olarak bilinen eseri ile İmam Birgivi’nin Avamil başlıklı kitabıdır. Yine medreselerde en fazla okutulan eserler de bunlardır. Fakat Türk coğrafyalarında faaliyet gösteren medreselerde ekseriyetle İmam Birgivi’nin eseri tercih edilmiştir.

Balıkesir doğumlu olan İmam Birgivi, ilim sahibi Türk bir aileden gelmektedir. Çeşitli ilim dallarında yetkinlik sahibidir. Avamil kitabının Türk medreselerinde rağbet görme nedeni ise müellifinin de Türk olması ve konuları kendi milletinin mantığını bilerek işlemesidir.

Hatta Birgivi hem Avamil’de hem de bu eserin şerhi mahiyetinde olan İzhar kitabında, konuları pedagojik esaslara dayalı şekilde ele almıştır. Haliyle eserlerinin öğrenim noktasında sağlamış olduğu kolaylık ve rahatlık nedeniyle zaman içerisinde ün kazanmışlardır.

Avamil, sistematik yapısı ve anlatımı ile dikkat çeken eserlerden bir tanesidir. Konuların dizilişi ve işlenişi hafızada kolay tutulmasını sağlamaktadır. Eseri kıymetli kılan özelliklerinden biri de ezberlenmesinin son derece rahat olmasıdır.

Eserimiz temelde üç ana bölümden ve bir mukaddimeden oluşmaktadır. Arapçada son derece önemli bir yer tutan amil konusu tüm yönleriyle ele alınmaktadır. Mukaddimede müellif, amil konusunun Arapça öğrenimindeki öneminden bahsetmiş ve sayıları yüz olan amilleri; Amil, Mamul, İrab başlıkları altında üç bölümde işlenmiştir.

Amil başlığına sahip ilk bölümde; amilleri lafzi ve manevi olarak ikiye ayırmakta ve toplamda altmış adet olan bu edatları detaylarıyla izah etmektedir.

Mamul başlığına sahip ikinci bölümde ise; doğrudan mamul olanlar ile doğrudan mamul olmayanlar şeklinde bir ayrım yaparak otuz başlıkta konuyu ele almıştır. Eserin son bölümü olan İrab kısmında ise; hareke, harf ve hazf şeklinde meydana gelen irab konusunu on başlık altında toplamıştır.

Toplamda yüz adet olan amilleri bu şekilde bir sistematiğe tabi tutmuş olan Birgivi, konuları en önemli olandan en önemsize doğru sıralamıştır. Bir başka tabirle en yaygın kullanılandan daha az kullanımı olana doğru gitmiştir.

Birgivi’nin böyle bir eser kaleme almasındaki en önemli neden, genel olarak dilcilerin kitaplarını çok detaylı şekilde yazmalarıdır. Bu durum öğrencilerinin hevesini kırdığı ve Arapça öğrenimini zorlaştırdığı için mübtedilere uygun bir kitap telif etmek istemiştir. Geniş izahatlardan ve detay bilgilerden uzak muhtasar bir kitap yazmasını böyle açıklarken, eserini hakkıyla okuyup mütalaa edenlerin de nahiv usulüne vakıf olacaklarını belirtmiştir.