Muğni’l-Lebib an Kütübi’l-E’raib

18.12.2021

Kitap İsmi: Muğni’l-Lebib an Kütübi’l-E’raib
Müellif: İbni Hişam en-Nahvi (ö. 761/1360)

Genel Tanıtım

Arap dil ve belagatinin otorite isimlerinden biri olan İbni Hişam en-Nahvi’nin kaleme almış olduğu Muğni’l-Lebib sahanın en muteber kaynaklarından bir tanesi sayılmaktadır.

Katru’n-Neda ve Bellu’s-Seda ile Kavaidü’l-İrab eserlerinden sonra yazılması hasebiyle hem müellifin hem de dil bilginlerinin nazarında daha güçlü bir eser olduğu kabul edilmiştir. Fakat bu eserin de kendi içinde bir hikayesi vardır.

İbni Hişam, Kavaidü’l-İrab eserinin rağbet görmesi neticesinde bu kitabı yazmaya karar vermiştir. Kavaidü’l-İrab haddi zatında Muğni’l-Lebib’in sekiz bölümünden dördünü ihtiva etmektedir. İbni Hişam bu eserini genişleterek Muğni’l-Lebib’i telif etmek istemiştir. Fakat Mekke’den Mısır’a yaptığı yolculuğu esnasında pek çok kitabıyla beraber bunu da kaybetmiştir. Bu sebeple Mekke’ye döndüğünde daha muhalled ve derin bir eser yazmak istemiş ardından Muğni’l-Lebib ortaya çıkmıştır.

Eserimiz bir mukaddime ve sekiz ana bölümden oluşmaktadır. Öncelikle Muğni’l-Lebib’i diğer kitaplardan ayıran özelliği sadece nahiv ya da sarf konularını ele almamasıdır. Bilakis sarf, nahiv, belagat ve hatta lehçe farklılıklarına da değinmesidir.

Tartışmalı konuları gündeme getirerek, selef nahivcilerin görüşlerini de aktararak meseleyi çözümlemektedir. Diğer taraftan konuları zengin örneklerle destekleyerek açıklamaktadır. Bolca referans kullanmaktadır. Kuran, hadis, şiir, kıraat ve kelamı kibar referansları arasında sayılabilir. Ayrıca konu dışına çıkarak faydalı bilgiler vermesi de eserin bir artısı sayılmaktadır.

İbni Hişam bu eseri ile gramer yazımında yeni bir dönem başlatmıştır. Genel olarak bu tür eserlerde İbni Hişam’a göre sabit bir sistematik kullanılmaktadır. Amil-mamul-irab, merfuat-mensubat-mecrurat-meczumat şeklinde takip edilen düzen Muğni’l-Lebib’de kullanılmamıştır.

İbni Hişam klasik yazının aksine, konuları müfred ve terkip şeklinde iki kısma ayırmış ve bu kısımları sekiz bölüm altında işlemiştir. Müellifin bu tutumu büyük bir çevre tarafından takdirle karşılanmıştır. İbni Haldun eseri ve müellifini takdir etmiş, İbnü’d-Damani ise eser için bir şiir kaleme almıştır. Şiirlere konu olacak kadar önemli bir işi başaran İbni Hişam kendisinden sonraki müelliflere de ufuk ve ilham kaynağı olmuştur.

Sistematiği, işlediği konular, anlatım biçimi, ihtilafları konu etmesi, zengin referans ve örnek kullanımı ile Muğni’l-Lebib, tıpkı Kavaidü’l-İrab gibi talebelerin sevdiği bir eser olmuştur. Bu sebeple medrese müfredatlarında sık sık yer verilmiştir. Bugün Türkiye’de de neredeyse tüm medrese usullerinde okutulan bir eser olma özelliğine sahiptir.