Mi’yar-ı Sedad

07.12.2021

Kitap İsmi: Mi’yar-ı Sedad
Müellif: Ahmet Cevdet Paşa (1823-1895)

Genel Tanıtım

Ahmet Cevdet Paşa hem Osmanlı’nın hem de tüm İslam aleminin yetiştirdiği nadide isimlerden biridir. Alim kişiliğinin yanı sıra son derece dakik ve disiplinli bir devlet adamıdır. Üretken bir yazardır. Mümtaz bir eğitimcidir. Vasıfları saymakla bitmeyecek bu büyük şahsiyetin İslam dünyasına yapmış olduğu hizmetler unutulmamıştır. Ahirete irtihalinin üzerinden çok zaman geçmiş olsa da bugün hala kitaplarından istifade etmekteyiz.

Tarihçi, hukukçu, İslam alimi, eğitimci, yazar ve araştırmacı olarak pek çok özelliğe sahip olan Ahmet Cevdet Paşa’nın telifatı da çok çeşitlidir. Tarih-i Cevdet’ten Tezakir’e, Mecelle’den Miyarı-ı Sedad’a uzanan bu külliyat günümüze ulaşmıştır. Böylelikle hala onun birikiminden faydalanabilmekteyiz.

Miyar-ı Sedad, Cevdet Paşa’nın mantık ilmine dair kaleme almış olduğu bir eserdir. Rivayete göre bu eseri oğlu Sedad’ın (1857/1900) mantık ilmini öğrenebilmesi için yazmıştır. Daha sonraları okullarda okutulan bir eser statüsünü almıştır.

Eserin metni iki bölümden oluşmaktadır. Üst kısım büyük punto, alt kısım ise küçük punto basılmıştır. Her iki kısım da aynı konuyu alsa da birinci kısım daha yüzeysel anlatmakta ikinci kısım ise konuyu örnekler ve ek kavramlar ile derinleştirmektedir.

Eserin İstanbul baskının ilk sayfalarında metnin İbtidai mekteplerinde okutulabileceği, sadece büyük puntolu kısmın ise Rüşdiye mekteplerinde tedris edilebileceği yazmaktadır.

Eserle ilgili bir diğer ilginç bilgi ise Cevdet Paşa’nın oğlu Ali Sedad’ın Mizanu’l-Ukul fi’l-Mantık ve’l-Usul isimli eserini kaleme alırken, Miyar-ı Sedad’dan faydalanmasıdır. Hatta modern mantık birikimini de kullanarak bu eseri geliştirmesidir.

Miyar-ı Sedad, yazılmış ilk Türkçe mantık kitabıdır. Bundan önce İsaguci adı verilen ve mantık ilmine girişte okutulan eserlerden faydalanılmıştır. Fakat Cevdet Paşa’nın bu eseri kaleme almasından sonra okul müfredatlarında yer almaya başlamıştır.

Miyar-ı Sedad, klasik mantık kitapları ile aynı kurgu ve sistematiğe sahiptir. Temelde iki bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerden ilki “tasavvur”a, ikincisi ise “tasdik”e ayrılmıştır. Tasavvuratın ele alındığı ilk bölüm de iki kısma ayrılmış ve burada “beş külli” ile “tarif” konuları işlenmiştir. Eserin ikinci kısmı dört bölüme ayrılmış ve burada ise “mutlak önermeler”, “kıyas şekilleri”, “müveccihat” ve “tasdik türleri” incelenmiştir.

Miyar-ı Sedad, ilk Türkçe mantık kitabı olması nedeniyle kendisinden sonraki teliflerin önünü açmıştır. Eserin kaynakları noktasında ihtilaf bulunmaktadır. Kimileri Miyar-ı Sedad’ın kaynağının Ebheri’nin (ö. 663/1265) İsaguci olduğunu söylerken kimileri Gazali’den (ö. 505/1111) o güne kadar yazılan tüm mantık kitapları olduğunu ifade etmiştir. Miyar-ı Sedad günümüzde hâlâ kimi kurumlar tarafından orta seviye mantık okumalarında faydalanılan bir eserdir.