el-Ecrumiyye

12.11.2021

Kitap İsmi: el-Ecrumiyye (el-Mukaddimetü’l-Âcurrûmiyye fi İlmi’l-Arabiyye)
Müellif: İbni Âcurrûm (ö. 723/1323)

Genel Tanıtım

el-Ecrumiyye kısaltması ile tanınan eser Kuzey Afrikalı dil ve kıraat alimi İbni Acurrum’un en tanınan eseridir. Asıl adı Ebu Abdillah Muhammed b. Muhammed b. Davud es-Sanhaci olan İbni Acurrum 672’de Fas’ta dünyaya gelmiştir. Âgurrum Berberi dilinde sûfi manasına gelmektedir. Bu kelimeyi ilk defa İbni Acurrum’un dedesi Davud şeref unvanı olarak kullanmıştır. Dedesinden de ona geçmiştir.

Eser, müellifin hac münasebetiyle gittiği Mekke’de yazılmıştır.

Ecrumiyye, bir nahiv kitabıdır. Nahve giriş seviyesindeki öğrenciler için kaleme alınmıştır. Sade dili, sistematik yapısı, gereksiz teferruatlardan arındırılmış muhtevası ile tarih içerisinde medrese müfredatlarının vazgeçilmez kitaplarından bir tanesi olmayı başarmıştır. Sadece İslam coğrafyasında değil Avrupa’da da rağbet görmüş bir eserdir. Çeşitli dillere tercüme edilmiş ve Arapça öğrenmek isteyenlerin istifadesine sunulmuştur. Hatta eser 1592 yılında ilk defa Roma’da basılmıştır.

Giriş seviyesine hitap etmesi nedeniyle nahiv kuralları son derece basit ve kolay şekilde ele alınmaktadır. İsim fillerin tasrifleri, irab ve irab kuralları ile harflerin irabları üzerine hülasa malumatlar bulunmaktadır.

Klasik medrese müfredatlarında müstakil olarak okutulduğu gibi İmam Birgivi’nin (ö. 581/1573) Avamil isimli eseriyle birlikte de okutulmaktadır.

Eserin şerh, haşiye ve tercüme çalışmalarının yanı sıra manzum çalışmaları da bulunmaktadır. Böylelikle okunması kolay olduğu gibi Arapça gramer kurallarının kolayca ezberlenmesi de sağlanmıştır.

Ecrumiyye için ortaya atılan iddialardan bir tanesi de eserin, Ebu’l-Kasım ez-Zeccaci’nin (ö. 337/949) el-Cümelü’l-Kübra’sının muhtasarı olduğudur. Fakat eserlerin tasnif ve tertiplerinin mukayesesi neticesinde bu iddianın doğru olmadığı anlaşılmıştır.