Talimü’l-Müteallim

18.11.2021

Kitap İsmi: Talimü’l-Müteallim
Müellif: İmam Burhaneddin Zernnuci (ö. 5./12. yy. sonları)

Genel Tanıtım

İslami ilim geleneğinde bilgi tek başına bir değer taşımamaktadır. İlmin gayesi ameldir. Amel ise hem dünya hem de ahiret saadetinin anahtarıdır. Bu sebeple kelam-ı kibar; “ilmin meyvesi ameldir” der. Amel sınırı olmayan, fayda sağlayan iyilik doğuran her türlü eylemdir. Namaz kılmaz, oruç tutmak nasıl ki bir amelse, ahlaklı olmak da ibadetin bir veçhidir. Bundandır ki selef, ahlaksız ilme kıymet vermemiştir.

Bilgiyi salt akademik bir faaliyet olarak görmek vahyin hikmetini kavramayı engellemektedir. Oryantalistleri İslam alimlerinden ayıran en büyük faktör budur. İslam her ne kadar ilme büyük önem atfetse de bu ilmin hazmedilmesini, amele dönüşmesini yani hayatta pratik bir karşılığının olmasını bekler. Dolayısıyla geleneğimizde usul ilimleri, metodolojiler, öğrenim metotları geliştirildiği gibi bunların haricinde adap ve usul kuralları da getirmişlerdir.

Tarih boyunca şekillenen bu kurallar hem hocayı hem de talebeyi bağlamaktadır. Selef bu esaslar çerçevesinde ilim tahsilini elzem görmüştür. Aksi takdirde vahiy bilgisi karşısında kusursuz bir teslimiyetin tahakkuk etmeyeceğini belirtmiştir. Sığ akıl dairesinin karanlığından, tekebbürden, lahuti olanın tenkidinden insanı koruyacak şey bu erdem esaslarıdır.

İşte Talimü’l-Müteallim hoca ve talebenin uyması gereken bu adap kurallarını ihtiva eden bir eserdir. On üç bölümden oluşan kitap; ilmin fazileti ve mahiyet gibi konulardan, azimli ve istikrarlı çalışma metotlarına kadar pek çok meseleyi içermektedir. Müellifimiz düşüncelerini ayet ve hadislerle desteklediği gibi önde gelen Hanefi ulemasının görüşlerine de istinat etmektedir.

Müellif Burhaneddin Zernnuci hakkında kaynaklarda detaylı bilgi bulunmamaktadır. Nerede ve ne zaman doğduğu hususunda ihtilaf vardır. Günümüzde ulaşan tek eseri ise Talimü’l-Müteallim isimli bu kitabıdır.

Talimü’l-Müteallim toplamda 32 sayfadan oluşan küçük bir risaledir. Fakat müellifin mukaddimede de zikrettiği üzere ilim talibinin ihtiyaç duyduğu hemen her şey bulunmaktadır. Nasihatvari bir üslup ile kaleme alınmıştır. Bilge birinin ilim yolcusuna öğütleri gibidir. Bu sebeple zaman içerisinde eser medreselerde popülerlik kazanmıştır. Özellikle Osmanlı’da rağbet gören kitaplardan bir tanesidir.

Talimü’l-Müteallim, Abdülmecit b. Nasuh b. İsrail tarafından İrşadü’t-Talibin fi Talimi’l-Müteallimin ismiyle Osmanlıcaya tercüme edilmiştir. Ayrıca III. Murat döneminde İbni İsmail tarafından memzuc halde şerh edilmiş ve Osman Pazari’nin Tefhimü’l-Mütefehhim ala Talimi’l-Müteallim başlıklı şerhiyle birlikte basılmıştır.