Tehzib-u Siret-i İbni Hişam

13.11.2021

Kitap İsmi: Tehzib-u Siret-i İbni Hişam
Müellif: Abdusselam Muhammed Harun (1909/1988)

Genel Tanıtım

İsminden de anlaşılacağı üzere eserimiz İbni Hişam’ın (ö. 218/833) es-Siretü’n-Nebeviyye isimli eserinin tezhip çalışmasıdır. Bu sebeple Tehzib’i tanımadan önce İbni Hişam’ın eserine göz atmak faydalı olacaktır.

İbni Hişam’ın es-Siretü’n-Nebeviyye isimli eseri İbni İshak’ın (ö. 151/768) Sire’si üzerine yapılmış bir çalışmadır. İbni İshak içerisinden Efendimizin hayatını detaylı şekilde ele almış olduğu bir peygamberler tarihi yazmıştır. Faka bu eser tamamıyla günümüze kadar ulaşamamıştır.

İbni Hişam, İbni İshak’ın eseri üzerinde çeşitli tasarruflarda bulunarak Siretü’n-Nebeviyye eserini ortaya çıkarmıştır. Bu tasarruflar o kadar fazladır ki eserin adeta orijinal bir metin olduğunu iddia edebiliriz. Öncelikle İbni Hişam, İbni İshak’ın eserindeki diğer peygamberlerin hayatını çıkararak ihtisar etmiştir. Çeşitli müstehcen şiirleri ayıklamış, Efendimizin hayatına doğrudan temas etmeyen ayet dahil tüm rivayetleri elemiştir. Ardından İbni İshak’ın kronolojisini baza alarak yeniden kaleme almıştır.

İbni Hişam’ın eseri günümüze tam metin olarak ulaşmıştır. Özellikle uzmanların araştırma kaynaklarından biri olmakla beraber siyer sahasında en fazla okunan eser olmayı başarmıştır. İbni Hişam, bu eseri ile sonraki siyer kitaplarına ilham olmuştur. Abdüsselam Harun’un çalışması ise İbni Hişam’ın bu metni üzerinde yapılan çeşitli tasarruflardan oluşmaktadır.

Öncelikle her ne kadar İbni Hişam, İbni İshak’ın muhalled kitabını son derece ihtisar etse de toplamda dört ciltten oluşan bir eser kaleme almıştır. Bu haliyle de hacimli olduğu için okunması, takip edilmesi oldukça zordur. Diğer taraftan rivayetleri titizlikle derlediği için çok yerde bu rivayetleri tekrara kaçmıştır. Abdüsselam Harun ise eseri daha okunur hale getirmek istemiştir.

Tehzib’in mukaddimesinde müellif, siyer okumak isteyenlerin nevzuhur metinlerdense kaynakları tercih ettiğini belirtmektedir. Bu kaynakların başında da en muteber kitaplarından biri olması nedeniyle İbni Hişam gelmektedir. Fakat İbni Hişam’ın hacimli yapısı ve müellife göre kimi gereksiz kısımları bu okumalara engel teşkil etmektedir. Bu nedenle ihtisar edilmesi, üzerinde tasarruflarda bulunulması ve talebelerin rahatça okuyabilecekleri bir eser haline getirilmesi gerekmiştir.

Abdüsselam Harun’un muhatap kitlesi aslında tüm Müslümanlardır. Siyeri okumak ve Efendimizi anlamak isteyen herkesin ilgi duyacağı bir metin ortaya koymak istemiştir. İşte bu nedenle İbni Hişam’ı siyeri üzerinde şu tasarruflarda bulunmuştur:

-Öncelikle siyerin en önemli noktalarını almıştır. Efendimizin hayatının pratik yaşama etki etmeyecek noktalarını elemiştir. Bu suretle ihtisara gitmiştir.

-Rivayetlerdeki senetleri çıkararak, okumayı daha kolay hale getirmiştir.

-Mükerrer rivayetleri çıkarmıştır. Böylelikle bir rivayeti tek bir konuda kullanarak sayfa sayısını azaltmayı planlamıştır.

-İbni Hişam’ın İbni İshak’tan aldığı ya da kendisinin eklemiş olduğu şiirlerin neredeyse tamamını çıkarmıştır.

-İbni Hişam’ın konu anlatımlarını yeniden kaleme alarak kısaltmıştır.

-Bölümleri yeniden başlıklandırmıştır.

-Çok önemli noktalarda talik olarak rivayetler aktarmıştır.

-Günümüz okurlarının anlamayacağını düşündüğü garip kelimeleri izah etmiştir.

-Eserin üslubunu basitleştirerek, anlamayı kolaylaştırmıştır.

Müellifimiz yaptığı tüm tasarruflar ile hacimsiz bir siyer kitabı oluşturmuştur. Tek cilt halinde, her an her yerde okumaya hazır bir tezhip çalışması çıkmıştır ortaya. Araştırmacıların zaten kaynak esere gideceğini düşündüğü için bu eseri okuyucuları planlayarak kaleme almıştır. Eser yazıldığı günden bugüne geniş bir okur kitlesi tarafından benimsenmiş özellikle müptedi talebeler için başucu kitabı olmuştur.