İbni Kesir Tefsiri

23.12.2021

Kitap Adı: Tefsiru’l-Kurani’l-Azim/Tefsir-u İbni Kesir
Müellif: Ebu’l-Fida İbni Kesir (ö.774/1373)

İbni Kesir Tefsirinin Genel Özellikleri

İbni Kesir’in bu muhalled tefsiri hem tefsir tarihi hem de tüm İslami ilimler tarihi açısından büyük öneme sahiptir. İmam Taberi’nin (ö.310-923) kaleme almış olduğu Camiu’l-Beyan isimli tefsirden sonraki en meşhur kaynak olarak bilinmektedir. Zira tedvin noktasında hayli geciken tefsir ilmine can suyu vermiş, gelecek nesillerin selefin ilmini öğrenebilmesi adına büyük bir hizmeti hayata geçirmiştir.

Camiu’l-Beyan’dan ayrılan en önemli tarafı selefin tüm rivayetlerine yer vermemesidir. İbni Kesir adeta rivayet havuzundan muteber olanları ve talebelerin öğrenmeye en fazla ihtiyaç duyacakları bilgileri almış, eserini bu temel üzerine inşa etmiştir. Diğer taraftan eserin hemen girişinde yer alan ve kısa bir tefsir usulü olan mukaddime de son derece mühimdir.

Tefsiru’l-Kurani’l-Azim bir rivayet tefsiridir. Kuran’ın bütün surelerini tefsir etmekte ve sure dizinine de uymaktadır. Yani zamanının kimi tefsir alimleri gibi ne Kuran’ın bir bölümünü ele almakta ne de surelerin nüzul sırasına göre tefsir yapmaktadır. İbni Kesir ise bütüncül bir yaklaşım sergileyerek ilk ayetten son ayete kadar ilerlemektedir.

Şafii mezhebinden olan İbni Kesir, tefsirinin ilgili yerlerinde fıkhi meselelere de değinmiştir. Ağırlıklı olarak Şafii mezhebinin hükümlerini tercih etmese de kimi zaman diğer mezheplerin de görüşlerini serdetmiş, ardından haklılık payının olabileceğini dile getirmiştir. Bu şekilde mezhebi bir taassup içinde olmadığını göstermeye çalışmıştır. Fakat Şia ve onun gibi radikal eğilim gösteren sapkın fırkalara şiddetle karşı çıkmış, açık bir butlan içinde bulunduklarını ifade etmiştir.

İbni Kesir’i diğer tefsirlerden ayıran diğer bir nokta ise çok seçici olmasıdır. Muhtelif tefsirlerde yer alan uydurma haberler, hikayeler, İsrailiyyat türünden malumatlar bu tefsirde çok azdır. Ayrıca ayetlerin anlaşılmasını doğrudan kolaylaştırmayan daha çok kafa karıştıran görüşlere ve rivayetlere de yer verilmemiştir. Ayetlerin anlamak maksadullahı anlamak olduğu için İbni Kesir üstün bir titizlik ve bariz bir ilmi derinlik ile tefsirini kaleme almıştır. Kimi noktalarda irab ve dil sanatlarını izah ederek, Kuran’ın icaz yönünü de göstermek istemiştir.

İslam tarihi açısından bakıldığında üzerinde en fazla çalışma yapılan tefsirlerden bir tanesidir. Gerek şerh, haşiye çalışmaları olsun gerek son zamanlarda yapılan akademik çalışmalar olsun, bunların tamamı Tefsiru’l-Kuran’ın ne denli önemli bir kitap olduğunun göstergesidir.