el-Muhtasaru’l-Kuduri

08.12.2021

Kitap İsmi: el-Muhtasaru’l-Kuduri
Müellif: Ebu’l-Hüseyin Ahmed b. Ebi Bekr Muhammed b. Ahmed el-Kuduri (ö. 428/1037)

Genel Tanıtım

Fıkıh, İslami ilimler içerisinde en geniş literatüre sahip sahalardan bir tanesidir. Mezhep, anlayış ve içtihat farklılıkları peşi sıra zengin bir kütüphane oluşturmuştur. Bu sebeple hem muhteva hem de sistematik açısından bu eserleri kategorize ettiğimizde elimizde oldukça geniş bir liste oluşmaktadır.

el-Muhtasaru’l-Kuduri, Muhtasar ya da müellifinin ismine istinaden Kuduri şeklinde anılmaktadır. Hanefi fıkhının temel yapı taşlarından bir tanesini oluşturmaktadır. Önemine binaen Maliki literatüründe Halil b. İshak el-Cündi’nin el-Muhtasar’ına “el-kitap” lakabı takıldığı gibi Kuduri’nin Muhtasar’ına da “el-kitap” denmiştir. Bu lakap ile Hanefi literatürü içerisindeki kıymeti ifade edilmek istenmiştir.

Müellifi eserini planlarken isminden de anlaşılacağı üzere muhtasar bir kitap yazmak istemiştir. Fakat alış-veriş bölümünü biraz fazla uzun tuttuğu için planladığı gibi olmamıştır. Yine de ne hacimli ne de hacimsiz, orta halli bir eser ortaya çıkmıştır.

Kitabın içerisinde toplamda on iki bin mesele ele alınmaktadır. Klasik fıkıh kitaplarında olduğu gibi bir sistematikle yazılmıştır. İbadet, muamelat ve ukubat şeklinde üçlü bir tasnife tabi tutulmuştur konular. İrili ufaklı çok fazla mesele olması nedeniyle kitapta alt başlıklardan sık sık faydalanılmıştır.

el-Muhtasar’ın özelliklerinden bir diğeri ise özlü bir yapıya sahip olmasıdır. Bu bağlamda ahkamın arkasında bulunan deliller çok fazla detaylandırılmamış ve tartışmaları konulara girilmemiştir. Ayrıca sadece Hanefi mezhebinin görüşleri ele alınmış diğer mezheplerin görüşlerine yer verilmemiştir.

Meseleler incelenirken öncelikle mezhebin önderi İmam Azam Ebu Hanife’nin (ö. 150/767) görüşleri serdedilmiştir. Ardından İmam Yusuf (ö. 182/798) ve İmam Muhammed’in (ö. 189/805) müttefik oldukları görüşler dile getirilmiştir. Son olarak İmam Yusuf’un tek kaldığı ve İmam Muhammed’in tek kaldığı içtihatlar zikredilmiştir.

Eserin üslubu son derece açık, anlatım tekniği ise gayet basittir. Maddeleştirme metodundan sık sık faydalanılmıştır. Kimi kavramlar kısaca izah edilmiştir. Bölümler arası hacimsel bir insicamsızlık bulunmaktadır. Kuduri, eserini bir risale olarak planladığı ve alış-veriş bölümünü kısa tutamadığı için kimi bölümler uzunken kimi bölümler kısadır.

Tarih boyunca medreselerde okutulan ve kaynak olarak kullanılan bir kitap olma özelliğini kazanmıştır. Günümüz İslami ilimler eğitimi veren kurumlarında da rağbet görmeye devam eden eserlerden bir tanesidir.